SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:
"MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH HỌC THPT GHI NHỚ
CÁC DẤU MỐC LỊCH SỬ"

1


A. ĐẶT VẤN ĐỀ:
Lí do chọn đề tài. Có triết gia đã nói:

2


“Điều quan trọng không phải dạy cho trẻ biết nhiều tri thức, mà gieo cho
chúng niềm khát khao học hỏi”. Đó là một câu danh ngôn là hành trang theo tôi trên
con đường dạy và học.
Thật vậy! Trong các môn học nói chung, môn học lịch sử nói riêng để quá trình dạy
và học thành công, có hiệu quả trước hết nhà sư phạm phải làm thế nào để khêu gợi hứng
thú của học sinh đối với việc học tập, làm rõ mục đích học tập. Hoạt động học tập dần
dần phải được xem như là thoả mãn nhu cầu nhận thức.
Tuy nhiên, động cơ học tập của học sinh rất đa dạng và chưa bền vững, biểu hiện ở
những thái độ nhiều khi mâu thuẫn từ rất tích cực đến thờ ơ, lười biếng. Từ nỗ lực học
tập đến thụ động học tập từng câu chữ, hứng thú học tập bài này, môn học này nhưng
hoàn toàn không hào hứng học bài khác, môn học khác.
Đặc thù của bộ môn lịch sử là tìm hiểu những gì đã xảy ra trong quá khứ tính từ khi
con người xuất hiện đến ngày nay.Những sự kiện lịch sử thường không bao giờ lặp lại,
chỉ xuất hiện trong bài giảng một lần và yêu cầu học sinh phải hiểu và ghi nhớ chính xác
theo các mốc thời gian. Đó là một khó khăn rất lớn đối với học sinh trong học tập bộ môn
lịch sử.

người vừa hồng vừa chuyên, hội tụ cả đức lẫn tài.
II-Thực trạng của vấn đề:
* Thuận lợi:
Bộ môn Lịch sử được sự quan tâm chỉ đạo của Ban Giám hiệu nhà trường, tổ bộ
môn cùng toàn thể tập thể giáo viên trong nhà trường.
Môn lịch sử có lợi thế trong việc giáo dục thế hệ trẻ, hình thành nhân cách đạo đức,
giúp các em trở thành những con người vừa nắm bắt được khoa học kỹ thuật tiên tiến,
vừa hội tụ đầy đủ những phẩm chất, truyền thống tốt đẹp của dân tộc.
* Khó khăn
Hiện nay những tác động của cơ chế thị trường khiến cho không ít bậc cha mẹ học
sinh, kể cả một số người có trách nhiệm trong ngành giáo dục có thái độ xem thường bộ
môn lịch sử, coi đó là môn học phụ, môn học thuộc lòng không cần làm bài tập, không
cần học thêm phí công vô ích. Dẫn đến hậu quả học sinh không nắm được những kiến
thức lịch sử cơ bản, nhớ sai, nhầm lẫn kiến thức lịch sử là hiện tượng khá phổ biến trong
thực tế ở nhiều trường học, trong các kỳ thi tuyển chọn hoặc các kỳ thi tốt nghiệp phổ

5


thông khiến nhiều nhà giáo dục, người giáo viên dạy học lịch sử có tâm huyết không khỏi
xót xa, đau lòng.
Do ảnh hưởng của thời kỳ hội nhập, của phim ảnh trên truyền hình, của mạng
internét, của các trò chơi điện tử…. đã ảnh hưởng không nhỏ đến những học sinh thiếu
động cơ thái độ học tập, sao nhãng việc học hành dẫn đến liệt môn, nhất là môn lịch sử.
Bản thân một số ít học sinh còn không xác định tương lai cho mình bằng con đường học
vấn .
Chưa loại bỏ được cách học tập thực dụng xem nặng môn này coi nhẹ môn kia, “học
gì thi nấy” làm cho học vấn của học sinh bị què quặt - thiếu toàn diện. Tình trạng “mù
lịch sử” hiện nay ở không ít học sinh phổ thông là kết quả của việc học lệch không toàn
diện. Học sinh thường lựa chọn những ngành học thiên về kinh tế, xây dựng, tin học …để

Học lịch sử rất thú vị vì nó giúp em

Đúng

Sai

tim hiểu được lich sử loài người và
lịch sử dân tộc.
4

Học lịch sử chỉ cần học những gì
thầy cô giáo cho ghi là được.

5

Học lich sử để học tậpvà kế thừa
những truyền thống tôt đẹp, hào
7


hùng của dân tộc, rút ra những bài
học kinh nghiệm của quá khứ cho
hiên tại và tương lai.
Kết quả thu được như sau:

Số

Số câu

Phương án đúng


82

9

18

50

3

18

36

32

64

50

4

42

84

8

16

sự kiện lịch sử.
Ví dụ một: Khi dạy bài 17 “Quá trình hình thành và phát triển của nhà nước phong
kiến (TK X-XV)” trong phần nói về Ngô Quyền, học sinh cần ghi nhớ các niên đại:
- Năm 898-năm sinh của Ngô Quyền.
- Năm 938 - chiến thắng Bạch Đằng đất nước hoàn toàn độc lập tự do.
- Năm 939 - Ngô Quyền xưng vương.
- Năm 944 – Ngô Quyền mất.
Trong đó năm 938 là sự kiện trọng đại học sinh không thể quên sự kiện này - đây là
điểm tựa để nhớ các sự kiện khác.

9


Khi Ngô Quyền lãnh đạo nhân dân ta làm nên chiến thắng Bạch Đằng ông tròn 40
tuổi, một năm sau ông xưng vương, năm năm sau ông mất. Như vậy từ sự kiện năm 938
học sinh có thể nhớ năm sinh, năm mất của Ngô Quyền một cách dễ dàng, nhanh chóng
và bền lâu.
Ví dụ hai: Trong phần lịch sử lớp 10 bài 38 “Quốc tế thứ nhất và công xã Pa ri năm
1871”, học sinh cần ghi nhớ sự kiện công xã Pa ri năm 1871, đây là một sự kiện quan
trọng. Từ đó giáo viên hướng dẫn học sinh ghi nhớ những sự kiện lịch sử liên quan như
cũng trong năm 1871 quá trình thống nhất nước Đức hoàn thành. Trước đó một năm là
năm sinh của nhà lãnh tụ vĩ đại nước Nga: Vlađimi Ilích Ulianốp Lênin năm 1870, và
năm 1870 quá trình thống nhất nước Ý được hoàn thành.
Như vậy bằng cách nhớ một được hai, ba sự kiện như vậy học sinh sẽ rất thuận lợi
trong ghi nhớ sự kiện lịch sử.
*Thứ hai: Nhớ thời gian xảy ra sự kiện lịch sử với những con số có tính quy
luật hoặc đặc biệt.
Ví dụ một: Khi dạy học về cuộc kháng chiến chống quân Mông - Nguyên trong
chương trình lịch sử 10, giáo viên yêu cầu học sinh nhớ những mốc thời gian sau:
+ Cuộc kháng chiến lần 1 xảy ra vào năm 1258.


QUỐC

TT TRIỀU ĐẠI
1

KINH ĐÔ
GIAN

SÁNG LẬP

Triều Ngô

939-967

Ngô Quyền

Triều Đinh

968-980

Đinh Bộ Lĩnh

HIỆU
Cổ Loa
Đại

Cồ Hoa Lư

Việt

Đại Việt

Đông Đô-HN

1225
5

Triều Trần

12261400

Nhà Hồ

14001407

Lê sơ

14281527

Nhà Mạc

Lê

1527-

Mạc

1595

Dung

Huệ

Huế

1802-

Nguyễn Ánh

Việt Nam

1945

Xuân-

Phú

Xuân-

Huế

Ví dụ hai: Lập bảng hệ thống kiến thức về một số cuộc kháng chiến tiêu biểu chống
giặc ngoại xâm của nhân dân ta từ cổ đại đến giữa thế kỷ XIX.
TÊN
TT
1

5

CUỘC



Lý Bí

Năm 722

K/c chống quân Đường

Mai Thúc Loan

Năm 776-791

K/c chống quân Đường

Phùng Hưng

Năm 905

K/c chống quân Đường

Khúc Thừa Dụ

Năm 938

K/c chống quân Nam Hán

Ngô Quyền

Năm 981

K/c chống quân Tống

Năm 1287-1288

K/c chống quân Nguyên

Trần Quốc Tuấn

Năm 1406-1407

K/c chống quân Minh

Hồ Quý Ly

Năm 1418-1427

K/c chống quân Minh

Lê Lợi

Năm 1785

K/c chống quân Xiêm

Nguyễn Huệ

Năm 1789

K/c chống quân Thanh

Nguyễn Huệ


Lịch sử loài người và lịch sử dân tộc Việt Nam có muôn vàn sự kiện lớn nhỏ xảy ra
ở trong những giai đoạn lịch sử khác nhau. Vì vậy để ghi nhớ các sự kiện lịch sử một

15


cách bền vững thì trước hết nhà sư phạm phải làm cho học sinh hiểu sâu sắc sự kiện và
chọn lọc các sự kiện để ghi nhớ.
Ví dụ: Để học sinh hiểu và ghi nhớ các sự kiện lịch sử cơ bản trong giai đoạn từ
1930-1945 giáo viên cần yêu cầu học sinh lập bảng niên biểu các sự kiện sau:

Thời gian

Sự kiện

3-2-1930

Đảng cộng sản Việt Nam được thành lập.

1930-1931

Phong trào cách mạng Xô Viết NGhệ Tĩnh.

9-1930

Chính quyền các xô viết ra đời ở Nghệ -Tĩnh.

10-1930

Hội nghị lần thứ nhất ban chấp hành trung ương lâm


23-11-1930

Khởi nghĩa Nam kì.

13-1-1940

Binh biến Đô Lương.

5-1941

Hội nghị lần thứ 8 Ban chấp hành Trung ương Đảng tại
Pác Pó (Hà Quảng-Cao Bằng).

19-5-1941

Việt Nam độc lập đồng minh ra đời (Việt Minh).

22-12-1944

Đôi Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân thành lập.

6-1945

Khu giải phóng Việt Bắc thành lập.

15-5-1945

Việt Nam cứu quốc quân và Việt Nam tuyên truyền giải
phóng quân thống nhất thành Việt Nam giải phóng

25-8-1945

Tổng khởi nghĩa giành chính quyền ở Sài Gòn.

28-8-1945

tổng khởi nghĩ tháng Tám giành thắng lợi trong cả
nước.

30-8-1945

Vua Bảo Đại thoái vị, chế độ phong kiến Việt Nam
hoàn toàn sụp đổ.

2-9-1945

Bác hồ đọc bản Tuyên Ngôn Độc Lập khai sinh ra
Nước Việt Nam dân chủ cộng hoà.

3- Nắm sự kiện lịch sử bằng cách trả lời 5 câu hỏi trong tiếng Anh.
Sự kiện lịch sử chỉ diễn ra một lần không lặp lại, nó phản ánh một tiến trình lịch sử
được xác định cụ thể về không gian, thời gian, bối cảnh, con người… chẳng hạn khởi
nghĩa Tây Sơn, cuộc đấu tranh nhà ngục Baxti, Cách mạng tháng Tám năm 1945, chiến
dịch Hồ Chí Minh…
Để giúp học sinh ghi nhớ sự kiện lịch sử, hiểu sâu sắc và giải thích sự kiện lịch sử,
hiện tượng lịch sử, giáo viên có thể đặt ra 5 câu hỏi để học sinh trả lời như sau.
1- What? (Cái gì?)
2- Who? (Ai?)
3- When? (Khi nào?)


What? Đây là sự kiện gì?
- Đây là Hiệp định kí giữa Việt Nam và Pháp.
Who? Liên quan đến ai?
- Người kí là chủ tịch Hồ Chí Minh đại diện cho Việt Nam và Xanhtơni đại diện cho
nước Pháp.
When? Diễn ra thời gian nào?
- Ngày 06 tháng 03 năm 1946.
Why? Tại sao lại có Hiệp định đó?

20


- Sở dĩ có Hiệp định đó vì chúng ta cần có thời gian để chuẩn bị lực lượng cho cuộc
kháng chiến lâu dài với Pháp mà biết rằng không thể tránh khỏi. Còn thực dân Pháp mới
thoát khỏi thế chiến thứ hai đất nước còn kiệt quệ nên cần hoà hoãn tạm thời.

IV- Kết quả thực hiện
Bản thân tôi trong quá trình giảng dạy đã áp dụng những biện pháp sư phạm trên để
giúp học sinh tiếp cận ghi nhớ và học tập tốt môn lịch sử. Kết quả là học sinh có sự ham
thích và hứng thú học tập hơn.
- Học sinh từ chỗ thờ ơ, chưa tích cực đã bắt đầu có hứng thú học tập, yêu thích, ham
tìm hiểu về kiến thức lịch sử, đặc biệt là những mốc son lịch sử những chiến công lẫy
lừng trong sự nghiệp chống giặc ngoại xâm của dân tộc.
- Học sinh đã hình thành cho bản thân một số kỹ năng.
+ Kỹ năng sử dụng SGK, tranh ảnh, lược đồ, sơ đồ, bản đồ.
+ Kỹ năng một số thao tác tư duy cơ bản như: phân tích, so sánh, nhận định, đánh
giá sự kiện, hiện tượng lịch sử, rèn luyện phong cách học tập chủ động tích cực.
+ Kỹ năng hoạt động nhóm tổ, kỹ năng ghi nhờ sự kiện lịch sử.

21


II NĂM

(%)

(%)

(%)

(%)

NĂM(%)

2012(%)
Giỏi

0

0

0

0

2,5

5,0

Khá


45,5

43,5

35,0

14,2

Kém

16,4

16,0

15,0

13,5

9,4

0

22


C- KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
1. Kết luận:
Dạy học là trực tiếp đào tạo con người, sản phẩm của nghề dạy học chính là con
người có ích cho xã hội và gia đình.
Đúng như lời Bác Hồ đã dạy:

kinh nghiệm trong giảng dạy.

24


Tôi xin chân thành cảm ơn!

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1- Một số chuyên đề về phương pháp dạy học lịch sử.
2- Phương pháp dạy học lịch sử.
3- Sách giáo viên, sách giáo khoa lịch sử 10, 11, 12.

25