PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lý do chọn đề tài
Đổi mới phương pháp dạy học nhằm chú trọng phát triển năng lực của học
sinh. Phương pháp dạy học theo quan điểm phát triển năng lực không chỉ chú ý
tích cực hóa học sinh về mặt trí Tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải quyết
vấn đề gắn với những tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp, đồng thời gắn
với hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn. Tăng cường hoạt động
trong nhóm, đổi mới quan hệ GV – HS theo hướng cộng tác có ý nghĩa quan
trọng nhằm phát triển năng lực xã hội.
Những định hướng chung, tổng quát về đổi mới phương pháp dạy học các
môn học thuộc chương trình giáo dục định hướng phát triển năng lực là:
- Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của người học, hình thành và phát
triển năng lực tự học trên cơ sở đó trau dồi các phẩm chất linh hoạt, độc lập,
sáng tạo của tư duy.
- Có thể lựa chọn một cách linh hoạt các phương pháp chung và phương pháp
đặc thù của môn học để thực hiện.
- Việc sử dụng phương pháp dạy học gắn chặt với các hình thức tổ chức dạy
học. Tùy theo mục tiêu, nội dung đối tượng và điều kiện cụ thể mà có những
hình thức tổ chức thích hợp như học các nhân, học nhóm…
- Cần sử dụng đủ và hiệu quả các thiết bị dạy học đối với môn học tối thiểu đã
quy định.
Bộ môn tin học được đưa vào nhà trường nghiên cứu như các bộ môn khoa
học khác, các kiến thức tin học được đúc kết từ trong thực tiễn và phát triển dựa
trên nhu cầu khai thác của người dùng, do đó có nhiều điều kiện thuận lợi để sử
dụng các phương tiện dạy học - phát huy tính tích cực trong học tập của học
sinh. Tuy nhiên, kỹ năng vận dụng những tri thức đã học vào việc giải quyết
những bài toán trong thực tiễn của học sinh còn nhiều hạn chế. Chính vì lý do
đó, tôi đã lựa chọn cho mình đề tài: “phát huy tính tích cực của học sinh
THPT trong dạy học theo định hƣớng năng lực thông qua ngôn ngữ lập
trình pascal - bài 17 tin học 11”


tích cực hóa học sinh về hoạt động trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải
quyết vấn đề gắn với những tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp, đồng thời
gắn với hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn. Tăng cường việc
học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ giáo viên – học sinh theo hướng cộng tác
có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triển năng lực xã hội. Bên cạnh việc học tập
những tri thức và kỹ năng riêng lẻ của các môn học chuyên môn cần bổ sung các
chủ đề học tập phức hợp nhằm phát triển năng lực giải quyết cấn đề phức hợp.
Những định hướng chung, tổng quát về đổi mới phương pháp dạy học các
môn học thuộc chương trình giáo dục định hướng phát triển năng lực là:
- Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của người học, hình thành và
phát triển năng lực tự học, trên cơ sở trau dồi các phẩm chất linh hoạt, độc lập,
sáng tạo của tư duy.
- Có thể chọn lựa một cách linh hoạt các phương pháp chung và phương
pháp đặc thù của môn học để thực hiện. Tuy nhiên dù sử dụng bất kỳ phương
pháp nào cũng phải đảm bảo được nguyên tắc “học sinh tự mình hoàn thành
nhiệm vụ nhận thức với sự tổ chức hướng dẫn của giáo viên”.
- Việc sử dụng phương pháp dạy học gắn liền với các hình thức tổ chức dạy
học. Tùy theo mục tiêu, nội dung, đối tượng, và điều kiện cụ thể mà có những
hình thức tổ chức thích hợp như học cá nhân, học nhóm; học trong lớp, học
ngoài lớp… Cần chuẩn bị thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn, nâng cao
hứng thú cho người học.
- Cần sử dụng đủ và hiệu quả các thiết bị dạy học môn học tối thiểu đã qui
định. Có thể sử dụng các đồ dụng dạy học tự làm nếu xét thấy cần thiết với nội
dung môn học và phù hợp với đối tượng học sinh. Tích cực vận dụng công nghệ
thông tin trong dạy học.
Một trong những biện pháp đổi mới phương pháp dạy học là biện pháp sử
dụng kỹ thuật dạy học phát huy tính tích cực và sáng tạo cho học sinh. Kỹ
thuật này là những cách thức hành động của giáo viên và học sinh trong các tình
huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạy học. Các kỹ
thuật dạy học là những đơn vị nhỏ nhất của phương pháp dạy học. Có những kỹ

trình lớn thành những chương trình nhỏ hơn, đơn giản hơn làm cho việc kiểm
tra, sửa chữa chương trình được dễ dàng, thuận tiện hơn. Sau khi tạo xong các
chương trình con này ta chỉ việc ghép chúng lại thành một chương trình hoàn
chỉnh. Chính lý do này làm cho giá thành xây dựng toàn bộ chương trình giảm
xuống và bớt đi được công sức thủ công của người lập trình. Chính vì vậy, tôi
muốn vận dụng cách viết và sử dụng chương trình con trong lập trình có cấu trúc
4


để giúp cho học sinh có kỹ năng giải quyết một số bài toán được nhanh hơn,
chính xác hơn và việc kiểm soát toàn bộ chương trình cũng thuận tiện hơn.
2. Thực trạng vấn đề nghiên cứu tổng kết kinh nghiệm
- Với những chương trình lớn thường rất dài, nhìn chung là khó đọc, khó kiểm
soát lỗi nhất là đối với học sinh trung học phổ thông, và đặc biệt là không có
cách nào khẳng định được tính đúng đắn của một chương trình, ngoài việc kiểm
tra chương trình ấy thông qua một số lần chạy thử với những dữ liệu vào khác
nhau, nếu thấy kết quả những lần chạy thử đó là đúng thì khẳng định là chương
trình đúng.
- Để giúp cho học sinh say mê với môn học, giảm bớt thời gian và công sức
khi lập trình; rèn luyện khả năng làm việc độc lập, tích cực, chủ động, sáng tạo,
có tinh thần hợp tác khi làm việc theo nhóm, biết vận dụng những kiến thức đã
học để giải quyết một số bài toán thường gặp trong thực tiễn, từ đó nảy sinh vấn
đề là phải hướng dẫn cho học sinh cách viết và sử dụng chương trình con trong
lập trình Pascal làm cho chương trình sáng sủa, dễ đọc, dễ hiểu, dễ kiểm tra và
điều quan trọng là có thể chứng minh được tính đúng đắn của một chương trình.
- Vì học sinh lớp 11 bước đầu làm quen với một loại ngôn ngữ lập trình mới,
cụ thể là ngôn ngữ lập trình pascal, điều đó khiến học sinh hoàn toàn bỡ ngỡ,
còn nhiều vướng mắc khi bắt đầu viết chương trình. Giáo viên cần định hướng
cho học sinh biết cách viết chương trình đơn giản đến phức tạp. Giáo viên cần
dần hình thành cho học sinh biết phân tích bài toán để chia nhỏ thành các modul


25%

0%

Thông hiểu

22.5%

41.5%

36%

0%

Vận dụng thấp

62.5%

12.5%

25%

0%

Vận dụng cao

67.5%

17.5%

<Phần đầu>
[<Phần khai báo>]
Begin
[<Các lệnh>]; {Phần thân chương trình con}
End;
3.1.4 Sử dụng chƣơng trình con
- Cách gọi chương trình con:
Tên chƣơng trình con (cùng với tham số, nếu có);
- Các tham số được sử dụng trong chương trình con:
+ Tham số hình thức: được viết trong phần khai báo tên chương trình con.
+ Tham số thực sự: được viết trong lời gọi chương trình con.
+ Tham biến: Là tham số hình thức viết sau Var. Khi đó tham số thực sự
của nó phải là biến, không được là giá trị. Tham số thực sự có thể bị thay đổi
trong chương trình con và sau khi ra khỏi chương trình con nó vẫn giữ nguyên
giá trị thay đổi đó.
+ Tham trị: Là tham số hình thức không có Var. Khi đó tham số thực sự của
nó có thể là giá trị, biến hoặc biểu thức. Tham số thực sự có thể bị thay đổi trong
chương trình con, nhưng sau khi ra khỏi chương trình con nó lại mang giá trị
ban đầu.
3.2 Các bƣớc tiến hành:
Bƣớc 1: Lựa chọn chủ đề, nội dung dạy học
Chủ đề: Chương trình con và phân loại.
Bƣớc 2: Xác định yêu cầu, kiến thức, kĩ năng, thái độ:
* Kiến Thức:
- Biết khái niệm chương trình con.
- Biết sự khác nhau cơ bản giữa thủ tục và hàm.
- Biết cấu trúc của chương trình con.
- Biết quan hệ giữa tham số hình thức, tham số thực sự và lời gọi thực hiện
chương trình con.
* Kĩ năng:


Học sinh xác
định được một
đơn vị kiến
thức và tái
hiện được
chính xác nội
dung của đơn
vị kiến thức
đó.

Thông hiểu

Vận dụng thấp

Vận dụng cao

Câu hỏi
ND1.DT.NB.*
Bài
tập
định
lượng

HS nhận biết
được tính lặp
đi lặp lại một
công việc.

HS xác định


Câu
hỏi/
bài
tập
định
tính

HS nhận biết
được các loại
của chương
trình con.

HS chỉ ra được
một số hàm và
thủ tục trong lập
trình mà em đã
biết.

Câu hỏi
ND2.DT.NB.*

HS chỉ ra được
hàm có giá trị
trả về và thủ
tục không có
giá trị trả về.

Câu hỏi
Câu hỏi

HS chỉ ra được
các loại biến
cục bộ và biến
toàn cục trong
một bài toán
cụ thể.

Câu hỏi
Câu hỏi
ND3.DT.NB.* ND3.DT.TH.*
Bài
tập
định
lượng

HS phân biệt
được sự khác
nhau giữa
chương trình
con và chương
trình chính.

9


Câu hỏi
ND3.DL.TH.*
Bài
tập
thực

dụ về sử dụng
gọi hàm hoặc
thủ tục đã biết
trong pascal.
Câu hỏi
ND4.DT.TH.*

HS chỉ ra được
tham số hình
thức và tham số
thực sự trong
một chương
trình.
Câu hỏi
ND4.DL.VDT.*

Bài
tập
thực
hành
Bƣớc 4: Hệ thống câu hỏi/ bài tập đánh giá theo các mức đã mô tả.
Câu ND1.DT.HB.1: Em hãy cho biết khái niệm về lập trình và ngôn ngữ lập
trình mà em đã được học?
Câu ND1.DT.HB.2: Em hãy cho biết khái niệm về chương trình mà em đã được
học?
10


Câu ND1.DT.HB.3: Theo dõi SGK và cho biết khái niệm về chương trình con?
Câu ND1.DT.HB.4: Cho bài toán viết chương trình tính tổng:


p

n

, nhóm 2 tính lũy

q

thừa b , nhóm 3 tính lũy thừa c , nhóm 4 tính lũy thừa d ).
Câu ND1.DL.TH.1: Cho đoạn chương trình sau:
gt1:=1;
for i:=2 to n do gt1:=gt1*i;
gt2:=1;
for i:= 2 to m do gt2:=gt2*i;
gt3:=1;
for i:= 2 to m do gt3:=gt3*i;
gt4:=1;
for i:= 2 to m do gt4:=gt4*i;
S:= gt1 + gt2 + gt3 + gt4;
Em hãy chỉ ra đoạn chương trình thể hiện sự lặp đi lặp lại?
Câu ND1. TH.TH.1: em hãy viết chương trình thể hiện tính lặp đi lặp lại nhiều
lần của cùng một công việc?
(hình thức chia nhóm thực hiện, mỗi nhóm lấy một ví dụ cụ thể. Với yêu cầu thể
hiện được sự lặp lại của công việc)
Câu ND2.DT.NB.1: Nêu các loại chương trình con?
Câu ND2.DT.NB.2: Nêu các khái niệm về hàm và thủ tục?
Câu ND2.DT.VDT.1: Lấy ví dụ một số hàm và thủ tục trong pascal mà em đã
được học?
Câu ND2.DT.VDT.2: Hãy chỉ ra hàm và thủ tục cho các thao tác xử lý xâu sau:

i:integer;
Begin
for i:=1 to n do
begin
write('a[',i,']=');
readln(a[i]);
end;
end;
12


Procedure
In_mang(Var m:mang);
Var i:integer;
Begin
for i:=1 to n do write(m[i],' ');
writeln;
end;
Procedure SX(Var m:mang);
Var i,j,tg:integer;
Begin
for i:=1 to n-1 do
for j:=n downto i+1 do
if a[j]

Giỏi

Nhận biết

0%

36.6%

61%

2.4%

Thông hiểu

0%

41.5%

51.2%

7.3%

Vận dụng thấp

0%

12.2%

78%

hướng năng lực để thu được kết quả cao trong học tập của học sinh.
Với kinh nghiệm của bản thân còn hạn chế, kính mong các đồng
nghiệp, bạn đọc yêu thích môn tin học – ngôn ngữ lập trình đóng góp ý kiến
để cho đề tài của tôi được thực hiện và đạt kết quả tốt hơn trong giảng dạy.
Tôi xin chân thành cảm ơn!.
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƢỞNG
ĐƠN VỊ

Thanh Hóa, ngày 20 tháng 5 năm 2015
CAM KẾT KHÔNG COPY
(Kí tên)

Nguyễn Thị Thu Lan

15


Phần IV: TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Sách giáo khoa tin học 11 – Nhà xuất bản giáo dục.
2. Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Tin học THPT
– Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam.
3. Tài liệu bồi dưỡng cán bộ quản lí và giáo viên về dạy học và kiểm
tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng năng lực
môn tin học THPT.

16