SỞ GD & ĐT HƯNG YÊN
Đơn vị: TRƢỜNG THPT NAM KHOÁI CHÂU
----------------------------Mã số: …………………………………….

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI: HƢỚNG DẪN HỌC SINH LỚP 11

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Ở LĨNH VỰC
KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ HÀNH VI
TỪ MÔN NGỮ VĂN
Người thực hiện: VŨ THỊ QUẾ TÂM
Lĩnh vực nghiên cứu:
Quản lý giáo dục:
Phương pháp dạy học bộ môn:
Phương pháp giáo dục:
Lĩnh vực khác:
Có đính kèm:
Mô hình

Phần mềm

Phim ảnh

Năm học 2015-2016

Hiện vật khác


SƠ LƢỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC
I. THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN
- Họ và tên: Vũ Thị Quế Tâm

I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
II. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
III. ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU
IV. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
PHẦN NỘI DUNG
I. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN
II. NHỮNG KHÓ KHĂN KHI HƢỚNG DẪN HỌC SINH
NGHIÊN CỨU KHKT Ở LĨNH VỰC KHXH &HV
III. CÁC BƢỚC HƢỚNG DẪN HỌC SINH NGHIÊN CỨU
KHOA HỌC Ở LĨNH VỰC KHXH &HV TỪ MÔN NGỮ VĂN
1. Bƣớc 1: Chuẩn bị của giáo viên
2. Bƣớc 2: Thành lập nhóm nghiên cứu
3. Bƣớc 3: Hƣớng dẫn học sinh lựa chọn ý tƣởng
4. Bƣớc 4: Hƣớng dẫn học sinh lập kế hoạch dự trù kinh phí,
kế hoạch nghiên cứu
5. Bƣớc 5: Giám sát, tƣ vấn quá trình nghiên cứu của học
sinh
6. Bƣớc 6: Hƣớng dẫn học sinh hoàn thiện sản phẩm, viết
báo cáo, thảo luận
7. Bƣớc 7: Góp ý thiết kế poster, tập thuyết trình, dự kiến
những câu hỏi tình huống
IV. KẾT QUẢ
KẾT LUẬN
Tài liệu tham khảo chính
Các phụ lục

Trang
1
1
2

Văn học dân gian


PHẦN MỞ ĐẦU
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Cuộc thi Khoa học- kĩ thuật (KH KT) dành cho học sinh THPT được Bộ
Giáo dục và đào tạo chính thức triển khai và tổ chức từ năm học 2013-2014.
Cuộc thi được tiền hành từ cấp trường, cấp tỉnh đến cấp quốc gia. Đối tượng
tham gia cuộc thi là những học sinh theo học từ lớp 9 đến lớp 12. Mục đích của
cuộc thi là nhằm khuyến khích học sinh nghiên cứu, sáng tạo khoa học, công
nghệ, kĩ thuật, vận dụng những kiến thức đã học vào giải quyết những vấn đề
thực tiễn của cuộc sống, khám phá và phát huy tiềm năng sáng tạo của học sinh,
tạo môi trường học tập tích cực, là tiền đề để các em hòa nhập với cuộc sống
cũng như công tác nghiên cứu khoa học sau này. Đặc biệt cuộc thi góp phần
không nhỏ thúc đẩy đổi mới hình thức tổ chức dạy học, đổi mới kiểm tra đánh
giá nhằm phát huy năng lực học sinh, nâng cao chất lượng dạy học. Qua đây
cũng tạo cơ hội để học sinh giới thiệu kết quả nghiên cứu của mình tới tất cả
thầy cô bạn bè, tới các nhà khoa học … từ đó học sinh có thêm cơ hội được giúp
đỡ đào tạo, rèn luyện, đưa sản phẩm ứng dụng vào thực tế.
Tuy nhiên, qua quan sát, qua quá trình tham gia hướng dẫn học sinh nghiên
cứu khoa học, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học xã hội và hành vi, tôi nhận thấy
số đề tài ở lĩnh vực này ít hơn các lĩnh vực khác, nghiên cứu khoa học ít hơn
sáng chế kĩ thuật. Khi phát động phong trào trong nhà trường số lượng học sinh
đăng kí ở các lĩnh vực: Khoa học động vật, Hóa Sinh, Hóa học, Kĩ thuật cơ khí,
Kĩ thuật môi trường, Rô bốt và máy thông minh… nhiều hơn, thậm chí nếu không
động viên, gợi ý thì học sinh không đăng kí nghiên cứu ở lĩnh vực khoa học xã hội
và hành vi, nhất là nghiên cứu những nội dung có xuất phát điểm từ môn Ngữ Văn.
Với những lý do trên, từ kinh nghiệm thực tế, tuy chưa thật nhiều, tôi chọn đề
tài: Hướng dẫn học sinh lớp 11 THPT nghiên cứu khoa học ở lĩnh vực khoa học
xã hội và hành vi từ môn Ngữ Văn để đúc rút kinh nghiệm, và hi vọng có thể giúp

vận dụng kiến thức vào thưucj tiến tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui
hứng thú học tập cho học sinh”
Cuộc thi KH KT dành cho học sinh THCS và THPT đã được tổ chức nhằm
hướng tới mục tiêu đổi mới đó. Cuộc thi được hướng dẫn bởi rất nhiều văn bản
khác nhau của Bộ, Sở cũng như sự chỉ đạo cụ thể của từng nhà trường. Về cơ
bản có một số những văn bản chỉ đạo và hướng dẫn như sau:
- Thông tư số 38/2012/TT-BGD ĐT, ngày 02 tháng 11 năm 2012 của Bộ
trưởng Bộ Giáo dục và đào tạo Ban hành Quy chế thi sáng tạo khoa học kĩ thuật
cấp quốc gia cho học sinh THCS và THPT.
- Các văn bản chỉ đạo cuộc thi của Bộ GD & ĐT hằng năm về việc hướng
dẫn triển khai hoạt động nghiên cứu KH KT cấp quốc gia dành cho học sinh
THCS và THPT
- Các văn bản hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ trọng tâm năm học của bộ
GD & ĐT, Sở GD & ĐT qua các năm
- Tài liệu tập huấn tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo khoa học kĩ
thuật và cuộc thi khoa học kĩ thuật dành cho học sinh trung học.
2. Cơ sở thực tiễn
3


Cuộc thi học sinh nghiên cứu KH KT đã góp phần thể hiện sự quan
tâm của các cấp ở địa phương, nâng cao chất lượng của việc dạy học ở các
nhà trường, đặc biệt là học sinh đã mạnh dạn vận dụng kiến thức, kĩ năng đã
được học ứng dụng vào thực tiễn đời sống sản xuất, khoa học kỹ thuật, tạo ra
những sản phẩm khoa học phục vụ học tập và nuôi dưỡng ý tưởng sáng tạo.
Đây là cuộc thi rất có ý nghĩa đối với lứa tuổi học sinh, với nhà trường phổ
thông trung học. Cuộc thi đã thu hút được sự quan tâm của đông đảo các bậc
phụ huynh, các nhà khoa học tham gia giúp đỡ về khoa học, kỹ thuật và tài
chính, tạo động lực mạnh mẽ cho các em học sinh học tập, nghiên cứu, nuôi
dưỡng và phát triển, biến các ước mơ, ý tưởng khoa học thành các sản phẩm

khó, thường tỏ ra rất ngại khi tham gia, không dám trình bày ý tưởng, không
định hướng được vấn đề cần nghiên cứu như thế nào. Cũng có không ít học sinh
quá quen với cách dạy học truyền thống, ỷ lại, lưởi suy nghĩ, trong giờ học
thường lơ là, không tập trung học bài, làm bài, hổng về kiến thức nên chẳng có
ý tưởng nghiên cứu gì. Có nhiều em, dù lực học khá, thông minh nhưng chịu
ảnh hưởng từ gia đình, thầy cô nên chỉ chăm chăm vào việc “học gạo”, ôn thi để
đỗ vào đại học.
Trước những khó khăn như vậy, để có thể khơi gợi được hứng thú nghiên
cứu khoa học ở lĩnh vực KHXH & HV từ môn Ngữ Văn, để hướng dẫn các em
tham gia, nghiên cứu thành công một đề tài, rất cần sự tâm huyết, hiểu biết, kiên
trì của thầy cô từ khâu tạo cảm hứng, gợi mở vấn đề trong từng tiết học, công
tác chuẩn bị đến khác bước khác trong suốt quá trình học sinh nghiên cứu. Qua
kinh nghiệm thực tiễn, tôi xin trình bày kinh nghiệm của mình về các bước
hướng dẫn học sinh nghiên cứu Khoa học ở KHXH & HV từ môn Ngữ Văn.
III. CÁC BƢỚC HƢỚNG DẪN HỌC SINH NGHIÊN CỨU KHOA
HỌC Ở LĨNH VỰC KHXH &HV TỪ MÔN NGỮ VĂN
1. Bƣớc 1: Công tác chuẩn bị của giáo viên
1.1. Có hiểu biết về nghiên cứu KHKT dành cho học sinh THPT

5


Để có thể khơi gợi cảm hứng, sự thích thú của học sinh, khát khao
muốn nghiên cứu khoa học, thì bản thân giáo viên phải là người nắm rõ nhất
ý nghĩa của nghiên cứu KHKT với học sinh, nắm vững được những yêu cầu
của cuộc thi ... mới có thể gợi mở đề tài, ý tưởng cũng như tiến trình học
sinh nghiên cứu và hoàn thiện đề tài. Về vấn đề này, trong tài liệu tập huấn
Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo KH KT và cuộc thi KH KT dành
cho học sinh THPT (Bộ GD & ĐT, Dự án phát triển TH giai đoạn 2) cũng
đã hướng dẫn rất cụ thể. Đó là những quy định về lĩnh vực, lĩnh vực chuyên


Nội dung gợi mở

1

Khái quát về văn học dân
gian Việt Nam

- Văn học dân gian ở tỉnh, ở
huyện mình được lưu giữ và
phát triển như thế nào?
- Vai trò của văn học, văn hóa
dân gian trong đời sống thực tế
- Khảo sát thực tế về việc giữ
gìn, bảo tồn văn hóa dân gian ở
địa phương

2

- Hoạt động giao tiếp bằng
ngôn ngữ

- Thực trạng sử dụng Tiếng Việt
của học sinh hiện nay?

- Đặc điểm của ngôn ngữ
nói và ngôn ngữ viết

- Biện pháp để khắc phục tình
trạng sử dụng ngôn ngữ “tuổi

quảng cáo ở địa phương, ở Việt
Nam- cách khắc phục...
7


Hoặc có thể gợi mở một số vấn đề có liên quan đến kiến thức ở lớp 11,
như ở bài: Đọc thêm “Tiếng mẹ đẻ - nguồn giải phóng các dân tộc bị áp
bức” của Nguyễn An Ninh tôi đã gợi mở như sau: Sau khi tổng kết bài học,
nhấn mạnh vai trò của tiếng Việt trong lịch sử đấu tranh của dân tộc, trong
đời sống văn hóa, xã hội của đất nước, tôi nêu hiện tượng sử dụng tiếng Việt
không đúng quy tắc có lẽ rất phổ biến trong đời sống hàng ngày hiện nay

8


Tôi đã gợi mở dự án:

- * Khảo sát thực trạng sử dụng Tiếng

Việt ở trường học, địa phương/ hướng
phát huy/ biện pháp khắc phục?
- Tầm quan trọng của tiếng mẹ đẻ đối
với vận mệnh dân tộc được biểu hiện
cụ thể như thế nào qua các cuộc đấu
tranh chống ngoại xâm?

Để bước này có hiệu quả, khơi gợi được ở học sinh khát khao nghiên cứu,
sáng tạo bản thân mỗi giáo viên phải có lòng yêu nghề, say nghề, luôn tìm tòi,
sáng tạo. Chúng ta có thể đổi mới dạy học từ những bài học, tiết học quen thuộc
như thế chứ không cần phải chờ đợi đến lúc thay đổi chương trình, thay đổi sách

nghiên cứu, thí nghiệm (nếu có), kèm theo ảnh
6.2. Thảo luận
Đây là phần khó, nhưng cũng là trọng tâm của báo cáo. So sánh kết quả
với những giá trị lý thuyết, những dữ liệu đã công bố, những kết quả kì vọng.
Thêm vào phần thảo luận những sai sót có thể có. Dữ liệu đã thay đổi như thế
nào trong qua trình thực nghiệm, kết quả đã bị ảnh hưởng như thế nào bởi
những yếu tố không được kiểm soát...
Kết luận cần tóm tắt ngắn gọn, kết quả phải dựa trên những số liệu, sản
phẩm cụ thể, không thể nói chung chung. Không đưa vào kết luận một điều gì
17


nếu chưa đề cập đến ở phần thảo luận, cũng nên nhắc tới những ứng dụng thực
tế.
Cũng nên có lời cám ơn với những người đã hỗ trợ nghiên cứu.
7. Bƣớc 7: Góp ý thiết kế poster, tập thuyết trình, dự kiến những câu
hỏi tình huống
Muốn thu hút và giới thiệu được đề tài, hãy tạo thuận lợi cho những khán
giả quan tâm, giám khảo có thể tiếp cận công trình và những kết quả đạt được.
Lưu ý một số nguyên tắc:
- Đảm bảo theo mẫu (nếu có)
- Chú ý đến năm- đảm bảo rằng trưng bày chỉ phản ánh công trình của năm
nay.
- Có sổ ghi dữ liệu
- Kèm theo ảnh- có thể chụp ảnh những phần quan trọng, ghi rõ nguồn.
- Phải ngăn nắp, hợp lý, dễ đọc
- Làm nổi bật kết quả, gây sự chú ý
- Tính chính xác và đầy đủ- cần tuân theo những quy định về kích thước,
an toàn khi trưng bày
Tuy nhiên cũng cần lưu ý thêm rằng: giám khảo sẽ chấm điểm công trình,

gái vua Hùng thứ 18 kỳ ngộ và nên duyên với chàng Chử nghèo khó; Ngôi đền
Ða Hoà (được nhà nước xếp hạng di tích văn hoá năm 1962)
Ai vê Dạ Trạch, Khoái Châu
Có Triệu Quang Phục diệt làu quân Lương
Chú giải: Triệu Việt Vương- Triệu Quang Phục lập căn cứ chống quân
Lương ở đầm Dạ Trạch (có nơi còn gọi Triệu Quang Phục là Dạ Trạch Vương);
Người đời sau lập đền thờ ông ở cửa biển Đại Nha (Đại Nha có tên khác là Đại
Ác, thời nhà Lý đổi là Đại An), nay là cửa Liêu (cửa sông Đáy). Các đền thờ tập
trung chủ yếu ở vùng ven biển 2 tỉnh Ninh Bình và Nam Định. Ninh Bình hiện
là tỉnh có nhiều đền thờ Triệu Việt Vương nhất.
Về tục ngữ:
19


Bỏ con bỏ cháu không bỏ Hai mươi sáu chợ Giàn
Chú giải: Chợ Giàn thuộc xã Thuần Hưng. Ngày 26 tháng Chạp là phiên
chợ cuối cùng của năm nên hàng hóa phong phú, người đi chợ mua sắm tết
đông vui nhộn nhịp
Chết không quên con cháu
Sống không quên hai mươi sáu chợ Giàn
Chú giải: Chợ Giàn thuộc xã Thuần Hưng, là chợ nổi tiếng. Chợ có 8
quán, mỗi quán 2 dãy , hai hàng gà vịt, hai quán bán lợn và trâu, một quán
thịt… một tháng 6 phiên vào ngày 1, 6, 11, 16 , 21 và 26 (âm lịch) trước đây
chợ đông vui tấp nập
Cam Thanh Hà, gà Đông Cảo.
Chú giải: Huyện Thanh Hà, tỉnh Hải Dương có giống cam ngọt. Xã Đông
Tảo có giống gà nổi tiếng
Và có bước đầu nhận xét về giái trị nội dung- nghệ thuật của ca dao, tục
ngữ của Khoái Châu.
- Hoàn thành tài liệu chi tiết về một mảng thể loại văn học dân gian có thể

nghiệm hướng dẫn học sinh nghiên cứu khoa học của bản thân, trong phạm vi
một lĩnh vực, từ một bộ môn, ngoài ra bản thân tôi cũng mới tham gia hướng
dẫn, học sinh mới tham gia cuộc thi, tất cả còn rất mới mẻ và có nhiều bỡ ngỡ,
nên chắc chắn đề tài còn những thiếu sót. Tôi mong rằng, trong những năm học
kế tiếp tiếp tục tham gia, tiếp tục có thêm những kinh nghiệm quý báu để chia
sẻ với đồng nghiệp. Đặc biệt có thêm kinh nghiệm để hướng dẫn học sinh
nghiên cứu khoa học đạt hiệu quả cao, giúp các em hình thành những kĩ năng,
năng lực cần thiết trong học tập và cuộc sống.
Về những kiến nghị: tôi rất mong muốn trong quá trình hướng dẫn học
sinh nghiên cứu, giáo viên được tạo điều kiện hơn nữa về thời gian, cơ sở vật
chất; những công trình nghiên cứu của học sinh có ứng dụng thực tế nên tạo
điều kiện cho những công trình ấy được phát huy hết giá trị của mình.

23


D. TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Sách giáo khoa Ngữ văn lớp 11- NXB GD
2. Các văn bản tài liệu chỉ đạo, hướng dẫn cuộc thi KHKT.
3. Nguồn mạng Internet –các vấn đề có liên quan
4. Tục ngữ ca dao Hưng Yên- Nhà xuất bản Dân Trí- tác giả vũ Tiến Kì
(chủ biên)
5. Văn học dân gian Hưng Yên – nhà xuất bản Văn học Nghệ thuật- tác giả
Nguyễn Thành Tuấn
6. Văn hóa văn nghệ dân gian Hưng Yên- Đôi nét phác thảo- nhà xuất bản
Hội Nhà văn- nhiều tác giả.
7. Văn học dân gian Việt Nam- nhà xuất bản giáo dục- tác giả Đinh Gia
Khánh (chủ biên)

24


 Thỉnh thoảng

 Thường

3. Ông/ bà, anh (chị) có biết cuốn sách, chƣơng trình truyền hình, truyền
thanh, học tập hoặc trang web nào có nội dung nói đến, bàn luận về ca dao, tục
ngữ của vùng Khoái Châu không?
 Không biết

 Có biết

(Nếu biết Ông/ bà, anh (chị) vui lòng ghi thông tin vào đây:

25


4. - Ông/ bà, anh (chị) có muốn tìm hiểu về ca dao, tục ngữ của Khoái Châu
không?
 Không muốn tìm hiểu

 Có muốn tìm hiểu

 Rất muốn tìm hiểu

- Nếu muốn biết, Ông/ bà, anh (chị) thấy hình thức nào dễ dàng tiếp cận nhất:
 Sách, báo in

 Truyền hình, truyền thanh



 Không biết

2. Các bạn hàng ngày có thƣờng hay đọc, hoặc vận dụng trong lời nói của
mình không?
 Không

 Thỉnh thoảng

 Thường xuyên

3. Các bạn có biết cuốn sách, chƣơng trình truyền hình, truyền thanh, học
tập hoặc trang web nào có nội dung nói đến, bàn luận về ca dao, tục ngữ của
vùng Khoái Châu không?
 Không biết

 Có biết

(Nếu biết các bạn vui lòng ghi thông tin vào đây:

4. - Các bạn có muốn tìm hiểu về ca dao, tục ngữ của Khoái Châu không?
 Không muốn tìm hiểu

 Có muốn tìm hiểu

 Rất muốn tìm hiểu

- Nếu muốn biết, các bạn thấy hình thức nào dễ dàng tiếp cận nhất:
 Sách, báo in



57%

Lựa chọn

2. Ông/ bà, anh (chị) hàng ngày có thƣờng hay đọc, hoặc vận dụng trong lời nói
của mình không?
Lựa chọn
 Không

Số phiếu

Phần trăm

50

50%

28