Bài 9
NHÀ NƯỚC XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
( 3 tiết )
I. MỤC TIÊU BÀI HỌC:
1.Về kiến thức:
− BiÕt ®ỵc ngn gèc, b¶n chÊt cđa nhµ níc.
− Nªu ®ỵc thÕ nµo lµ Nhµ níc ph¸p qun x· héi chđ nghÜa ViƯt Nam ; b¶n chÊt, chøc n¨ng vµ
vai trß cđa Nhµ níc ph¸p qun x· héi chđ nghÜa ViƯt Nam.
− HiĨu ®ỵc tr¸ch nhiƯm cđa mçi c«ng d©n trong viƯc tham gia x©y dùng Nhµ níc ph¸p qun
x· héi chđ nghÜa.
2.Về kiõ năng:
BiÕt tham gia x©y dùng Nhµ níc ph¸p qun x· héi chđ nghÜa phï hỵp víi løa ti vµ ®iỊu kiƯn
cđa b¶n th©n.
3.Về thái độ:
T«n träng, tin tëng vµo Nhµ níc ph¸p qun x· héi chđ nghÜa ViƯt Nam.
II. NỘI DUNG :
1. Trọng tâm:
− B¶n chÊt, chøc n¨ng vµ vai trß cđa Nhµ níc ph¸p qun x· héi chđ nghÜa ViƯt Nam.
− Tr¸ch nhiƯm cđa c«ng d©n trong viƯc tham gia x©y dùng Nhµ níc ph¸p qun x· héi chđ
nghÜa ViƯt Nam.
2. Một số kiến thức khó:
Mét lµ, kh¸i niƯm Nhµ níc ph¸p qun x· héi chđ nghÜa ViƯt Nam.
§Ĩ d¹y tèt phÇn nµy, GV cÇn n¾m v÷ng mét sè vÊn ®Ị sau :
− Kh¸i niƯm nhµ níc ph¸p qun : Nhµ níc ph¸p qun lµ nhµ níc qu¶n lý mäi mỈt cđa ®êi sèng
x· héi b»ng ph¸p lt vµ b¶n th©n nhµ níc còng ph¶i ho¹t ®éng trong khu«n khỉ cđa ph¸p lt.
Tuy nhiªn, trong lÞch sư kh«ng ph¶i nhµ níc nµo qu¶n lÝ x· héi b»ng ph¸p lt còng lµ nhµ níc
ph¸p qun. CÇn ph©n biƯt c¸c u tè cã tÝnh chÊt ph¸p qun trong mét nhµ níc vµ nhµ níc ph¸p
qun. Nhµ níc ph¸p qun qu¶n lÝ x· héi b»ng ph¸p lt lµ qu¶n lÝ b»ng ý chÝ cđa nh©n d©n ®ỵc
lt ho¸, c¸c c¬ quan nhµ níc vµ mäi ngêi (kĨ c¶ ngêi ®øng ®Çu nhµ níc) ®Ịu ph¶i t«n träng vµ
nghiªm chØnh chÊp hµnh theo ph¸p lt. Nhµ níc phong kiÕn lµ nhµ níc qu©n chđ, qu¶n lÝ x· héi
b»ng ph¸p lt cđa vua kh«ng ph¶i lµ nhµ níc ph¸p qun, v× nh÷ng ngêi cÇm qun kh«ng hỊ bÞ

cđa giai cÊp c«ng nh©n. Lỵi Ých c¨n b¶n cđa giai cÊp c«ng nh©n thèng nhÊt víi lỵi Ých cđa nh©n
d©n lao ®éng vµ cđa c¶ d©n téc. Sù thèng nhÊt nµy b¾t ngn tõ b¶n chÊt cđa cc c¸ch m¹ng x·
héi chđ nghÜa do giai cÊp c«ng nh©n l·nh ®¹o (giai cÊp c«ng nh©n mn tù gi¶i phãng m×nh ph¶i
®ång thêi gi¶i phãng d©n téc, gi¶i phãng x· héi). Díi chđ nghÜa x· héi, nh©n d©n lµ ngêi lµm chđ
nh÷ng t liƯu s¶n xt chđ u cđa x· héi, nhµ níc do nh©n d©n lËp nªn, mäi qun lùc thc vỊ
nh©n d©n. V× vËy, Nhµ níc ta mang b¶n chÊt giai cÊp c«ng nh©n, ®ång thêi còng g¾n bã chỈt chÏ
víi tÝnh d©n téc, tÝnh nh©n d©n.
TÝnh nh©n d©n cđa Nhµ níc ta thĨ hiƯn ë chç : Nhµ níc ta lµ nhµ níc cđa nh©n d©n, nh Chđ tÞch
Hå ChÝ Minh ®· kh¼ng ®Þnh : "Bao nhiªu lỵi Ých ®Ịu v× d©n. Bao nhiªu qun h¹n ®Ịu cđa d©n...
ChÝnh qun tõ x· ®Õn ChÝnh phđ Trung ¬ng do d©n cư ra. §oµn thĨ tõ Trung ¬ng ®Õn x· do d©n
tỉ chøc nªn. Nãi tãm l¹i, qun hµnh vµ lùc lỵng ®Ịu ë n¬i d©n"
(1)
.
TÝnh d©n téc cđa Nhµ níc ta thĨ hiƯn : Trong tỉ chøc vµ ho¹t ®éng, Nhµ níc ta kÕ thõa vµ ph¸t
huy nh÷ng trun thèng vµ b¶n s¾c tèt ®Đp cđa c¸c d©n téc trong céng ®ång d©n téc ViƯt Nam,
cđa con ngêi ViƯt Nam ; Nhµ níc cã chÝnh s¸ch d©n téc ®óng ®¾n, ch¨m lo lỵi Ých mäi mỈt cho
c¸c d©n téc, coi ®oµn kÕt d©n téc, ®oµn kÕt toµn d©n lµ ®êng lèi chiÕn lỵc vµ ®éng lùc to lín ®Ĩ
x©y dùng vµ b¶o vƯ Tỉ qc.
Ba lµ, vỊ chøc n¨ng cđa Nhµ níc ph¸p qun x· héi chđ nghÜa ViƯt Nam.
Trong lÝ ln vỊ nhµ níc, chøc n¨ng nhµ níc ®ỵc hiĨu lµ nh÷ng mỈt, nh÷ng ph¬ng diƯn ho¹t ®éng
chđ u cđa nhµ níc nh»m thùc hiƯn c¸c nhiƯm vơ c¬ b¶n cđa nhµ níc.
Cã nhiỊu c¸ch ph©n chia c¸c chøc n¨ng cđa nhµ níc, t theo c¸ch tiÕp cËn. VÝ dơ, c¨n cø vµo
ph¹m vi ho¹t ®éng chđ u cđa nhµ níc, cã thĨ ph©n chia chøc n¨ng nhµ níc thµnh chøc n¨ng ®èi
néi vµ chøc n¨ng ®èi ngo¹i. Ngêi ta còng cã thĨ ph©n chia chøc n¨ng nhµ níc thµnh chøc n¨ng c¬
b¶n vµ kh«ng c¬ b¶n ; chøc n¨ng b¹o lùc trÊn ¸p vµ chøc n¨ng tỉ chøc x©y dùng... Trong SGK,
t¸c gi¶ tr×nh bµy hai chøc n¨ng c¬ b¶n cđa Nhµ níc ph¸p qun x· héi chđ nghÜa ViƯt Nam :
Chøc n¨ng b¹o lùc trÊn ¸p vµ Chøc n¨ng tỉ chøc x©y dùng. Trong ®ã, nhÊn m¹nh chøc n¨ng tỉ
chøc vµ x©y dùng lµ c¬ b¶n nhÊt.
III.PHƯƠNG PHÁP :
− §©y lµ bµi häc mang nỈng tÝnh lÝ ln chÝnh trÞ, chđ u cung cÊp cho HS mét sè kiÕn thøc c¬

qu¸t : BÊt k× nhµ níc nµo còng mang b¶n chÊt giai
cÊp cđa mét giai cÊp nhÊt ®Þnh − giai cÊp thèng trÞ.
VỊ nguồn gốc cđa nhµ nước:
Các câu hỏi đàm thoại:
- T¹i sao trong x· héi céng s¶n nguyªn thủ cha cã
nhµ níc ?
- §Õn khi nµo th× nhµ níc ®Çu tiªn trong lÞch sư xt
hiƯn ?
HS phát biểu tự do.
Các HS khác nhận xét , bổ sung.
GV nhận xét, đúc kết.
VỊ b¶n chÊt cđa nhµ níc:
Các câu hỏi đàm thoại:
- Mét sè nhµ t tëng t s¶n cho r»ng : Nhµ níc lµ c¬
quan ®iỊu hoµ c¸c lỵi Ých, giai cÊp, kh«ng ph¶i lµ
c«ng cơ thèng trÞ giai cÊp.
Quan niƯm trªn ®óng hay sai ? V× sao ?
- Lấy ví dụ chứng minh Nhà nước là bộ máy thống
trò của giai cấp này đối với giai cấp khác? (Trong
các chế độ : CHNL, PK, TBCN)
-Theo em, b¶n chÊt cđa Nhµ níc lµ g× ?
HS phát biểu tự do.
Các HS khác nhận xét , bổ sung.
GV nhận xét, đúc kết.
Tiết 2:
1. Nguồn gốc và bản chất của Nhà nước:

a. Nguồn gốc của Nhà nước:
Thời kì cuối của xã hội cộng sản nguyên thuỷ,
chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất xuất hiện, xã

+ Trong lòch sử, không phải Nhà nước nào cũng là
Nhà nước pháp quyền:
- Nhà nước PK là Nhà nước quân chủ, quản lý xã
hội bằng pháp luật của vua, không phải là Nhà
nước pháp quyền, vì những người cầm quyền
không hề bò ràng buộc bởi pháp luật.
- Nhà nước TBCN là Nhà nước pháp quyền. Nhà
nước pháp quyền TBCN là Nhà nước của tư sản,
thể hiện ý chí và bảo vệ lợi ích của tư sản.
- Nhà nước XHCN là Nhà nước pháp quyền. Nhà
nước pháp quyền XHCN thực hiện ý chí của giai
cấp công nhân và bảo vệ lợi ích của toàn thể nhân
dân lao động.
+ Nhµ níc ph¸p qun x· héi chđ nghÜa ViƯt Nam
lµ nhµ níc ph¸p qun cđa nh©n d©n, do nh©n d©n,
v× nh©n d©n.
VỊ b¶n chÊt cđa Nhµ níc ph¸p qun x· héi chđ
nghÜa ViƯt Nam
Các câu hỏi đàm thoại
- Nhµ níc ta mang b¶n chÊt giai cÊp nµo? T¹i sao?
- B¶n chÊt giai cÊp c«ng nh©n cđa Nhµ níc ph¸p
qun x· héi chđ nghÜa ViƯt Nam được thể hiện
như thế nào ?
- Bản chất giai cấp công nhân của Nhà nước ta bao
hàm tÝnh nh©n d©n, tÝnh d©n téc được biểu hiện cụ
thể như thế nào ?
HS phát biểu tự do.
Các HS khác nhận xét , bổ sung.
GV nhận xét, đúc kết.
+ Nhµ níc ta lµ Nhµ níc ph¸p qun x· héi chđ

+Nhà nước bóc lột sử dụng bạo lực, trấn áp với
mục đích gì?
+ Nhà nước ph¸p qun x· héi chđ nghÜa sử dụng
bạo lực, trấn áp với mục đích gì?
+ Mục đích tổ chức xây dựng của Nhà nước bóc
lột?
+ Mục đích tổ chức xây dựng của Nhà nước ph¸p
qun x· héi chđ nghÜa?
HS phát biểu tự do.
Các HS khác nhận xét , bổ sung.
GV nhận xét, đúc kết.
GV lưu ý:
Nhµ níc ph¸p qun x· héi chđ nghÜa ViƯt Nam
còng cã hai chøc n¨ng c¬ b¶n : B¹o lùc trÊn ¸p vµ
Tỉ chøc x©y dùng.
GV cÇn chó ý nhÊn m¹nh thªm vÊn ®Ị sau ®©y :
Ph©n biƯt hai chøc n¨ng c¬ b¶n cđa nhµ níc x· héi
chđ nghÜa vµ nhµ níc bãc lét (nhµ níc chđ n«, nhµ
níc phong kiÕn, nhµ níc t s¶n) :
+ §èi víi nhµ níc bãc lét : B¹o lùc trÊn ¸p nh»m
b¶o vƯ vµ duy tr× sù bãc lét cđa thiĨu sè ®èi víi ®a
sè lµ nh©n d©n lao ®éng. Chøc n¨ng tỉ chøc x©y
dùng còng lµ nh»m ®em l¹i sù giµu cã vµ bãc lét
ngµy cµng nhiỊu h¬n cho giai cÊp thèng trÞ bãc lét.
+ §èi víi nhµ níc ph¸p qun x· héi chđ nghÜa :
Chøc n¨ng b¹o lùc trÊn ¸p lµ nh»m chèng l¹i sù
ph¶n kh¸ng cđa giai cÊp bãc lét vµ c¸c thÕ lùc thï
®Þch ®Ĩ b¶o vƯ thµnh qu¶ c¸ch m¹ng cđa nh©n d©n ;
chøc n¨ng tỉ chøc x©y dùng lµ nh»m x©y dùng x·
héi míi − x· héi chđ nghÜa vµ céng s¶n chđ nghÜa.

Thể chế hoá và tổ chức thực hiện quyền dân
chủ của nhân dân.
Là công cụ hữu hiệu để Đảng thực hiện vai trò
lãnh đạo xã hội.