SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:
"TĂNG CƢỜNG HỨNG THÚ VÀ TẬP TRUNG CỦA HỌC SINH
TRONG GIỜ HỌC VẬT LÍ BẰNG CÁC TRÒ CHƠI"


I. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lí do chọn đề tài:
Để học sinh học tập tích cực, chủ động lĩnh hội kiến thức trong giờ học thì đòi hỏi
phải có sự tập trung và hứng thú. Đối tượng học sinh THPT ngày nay, với sự bùng nổ
thông tin truy, tâm lí lứa tuổi, việc tập trung gặp rất nhiều khó khăn. Đối với môn vật lí,
được đánh giá là môn học khó, thì sự tập trung còn khó khăn hơn.
Một trong những cách giúp học sinh ở lứa tuổi này tập trung và tham gia tích cực,
chủ động trong các giờ học nói chung và giờ học vật li nói riêng là cho chung tham gia
vào các trò chơi, đặc biệt là các trò chơi phổ biến trên truyền hình. Các trò chơi này có sự
lồng nghép kiến thức liên quan đến môn học sẽ có tác dụng tốt cho học sinh trong việc
tích cực học tập. Đặc biệt trong độ tuổi này các em luôn muốn được thể hiện sự hiểu biết
của mình trước bạn bè.
Với các lí do trên, tôi chọn đề tài “TĂNG CƯỜNG HỨNG THÚ VÀ TẬP
TRUNG CỦA HỌC SINH TRONG GIỜ HỌC VẬT LÍ BẰNG CÁC TRÒ CHƠI” để áp
dụng trong năm học 2013- 214 tại trường THPT Yên Mỹ.
2. Tính c p thi t c

đề tài:

Mục đích dạy học ngày nay ở nước ta và trên thế giới không chỉ dừng lại ở việc truyền
thụ cho học sinh những tri thức, kỹ năng mà loài người đã tích lũy được trước đây, mà
còn đặc biệt quan tâm đến việc bồi dưỡng cho học sinh năng lực sáng tạo ra những tri
thức mới, phương pháp mới, cách giải quyết vấn đề mới phù hợp với hoàn cảnh của mỗi
đất nước, mỗi dân tộc. Vì lẽ đó, người giáo viên cần phải nghiên cứu cải thiện chất lượng

- ề l thuyết: Đưa ra nguyên tắc thiết kế một số trò chơi vật lí, qui trình thiết kế và
hướng d n s dụng một số lệnh trong Powerpoint để hỗ trợ cho thiết kế.
- ề thực nghiệm: Tổ chức được ít nhất 15 tiết dạy trong một học kì có lồng gh p
trò chơi vào bài giảng.
4. h

n ph p n hi n c u:
4.1. N

cứ

- Nghiên cứu các trò chơi qua tài liệu, trên internet và trên truyền hình.
- Tổng hợp và lựa chọn trò chơi ph hợp với đặc th của môn học.
- ây dựng nguyên tắc trò chơi dựa trên l thuyết đã nghiên cứu.
- Nghiên cứu một số công cụ hỗ trợ cho việc thiết kế trò chơi trên phầm mềm
powerpoint 2007.
4. . N

cứ

ực

- Thiết kế trên phần mềm powerpoint một số trò chơi vật l .
- ước đầu tổ chức thực nghiệm ở các lớp mà tôi đang giảng dạy.


II. PHẦN LÝ THUYẾT:
1. Nh n

uc uc


t s tr ch i v t í:

2.1. Trắc

vậ í

- Nguyên tắc: Các câu trắc nghiệm được lựa chọn trong chương trình học sách
giáo khoa hoặc các hiện tương vật lí liên quan đến kiến thức bài học, mỗi câu có một lựa
chọn đúng nhất trong 4 lựa chọn A, B, C, D. Các đội sẽ được chuẩn bị trước các bảng trả


lời với các chữ cái “A, , C, D”. Mỗi đội sẽ thảo luận trong thời gian qui định và đưa ra
đáp án đúng nhất bằng cách giơ đáp án trả lời theo yêu cầu của ban tổ chức (có thể là 10
giây sau khi nghe ban tổ chức đọc xong câu hỏi). Đội nào có số câu trả đúng nhiều hơn sẽ
chiến thắng.
- Phương tiện tổ chức: Thiết kế các câu trắc nghiệm, quy định thời gian trả lời
câu hỏi trên powerpoint và trình chiếu trên máy tính.
- Hình thức chơi: Chia đội.
Chú ý: Tr ch i nà có thể có m t vài học sinh y u g n nh khôn th
i . Để khắc
ph c tình trạng này giáo viên c n qu n s t nh nh để yêu c u các em này giải thích sự
lựa chọn c đ i mình. Có thể l n đ u em học sinh này không trả lời đ ợc, nh n
n
ch i s u e đó sẽ chú ý và tham gia nhiều h n.
2.2. Trò c ơ ậ

ì

- Nguyên tắc: Khuất sau các câu hỏi là một bức tranh của nhà Khoa học hoặc

2.4. Đố v

ô c ữ vậ í

- Nguyên tắc:
+ Cách tạo ô chữ thường: Để có ô chữ vật l có nghĩa và hay thì chúng ta
nên chọn chủ đề cho ô chữ. Chủ đề đó chính là nội dung của ô chữ hàng dọc. Từ ô chữ
hàng dọc này, chúng ta đặt từ khóa cho các ô hàng ngang. Dựa vào từ khóa để đặt câu hỏi
cho từng hàng ngang.
+ Ô chữ ở mức độ khó hơn: Tương tự như trên nhưng chủ đề của ô chữ
không nhất thiết phải đặt trong ô hàng dọc mà đặt trong từng ô riêng rẽ của ô hàng ngang.
Mỗi câu hỏi trả lời đúng ở ô hàng ngang sẽ cung cấp một từ khóa cho chủ đề. Khi các từ
khóa từ từ hiện ra thì chúng được xếp theo trình tự giải đáp, sau đó người chơi phải sắp
xếp lại tất cả các từ khóa và dự đoán chủ đề của ô chữ. Chú , người chơi không nhất
thiết phải trả lời hết các câu hỏi, khi đoán đúng chủ đề thì trò chơi kết thúc. Đội nào có số
câu trả lời đúng nhiều nhất sẽ chiến thắng (xem phụ lục 3).
- Phương tiện tổ chức: S dụng phần mềm powerpoint để thiết kế trò chơi và
trình chiếu trên máy tính.
- Hình thức chơi: Chia đội hoặc s dụng chơi cho cả lớp vào cuối tiết học để
củng cố bài.
2.5. Đố v

ba dữ k

vậ í

- Nguyên tắc: Đầu tiên ta đưa ra câu hỏi ở dạng khái niệm hoặc về lịch s vật
lí, kiến thức vật lí, hiện tượng vật lí,.. Ví dụ như: Ông là ai? Đại lượng nào? Hiện tượng
gì? Sau đó đưa ra từng dữ kiện (thông thường là ba dữ kiện) gợi ý dần dần cho câu trả lời
đúng. Dữ kiện thứ nhất ở mức độ khó nhất (hầu như chưa gợi ý gì), dữ kiện thứ hai ở


- Hình thức chơi: Chia đội. Mỗi đội sẽ chọn một loài hoa mà ban tổ chức đưa ra.
Đội nào trả lời nhiều câu hỏi nhất ứng với nhiều hoa nở trên cành sẽ chiến thắng.
3. ui trình tổ ch c tr ch i v t í:
Để thực hiện một trò chơi vật lí, người dạy vật lí cần phải thực hiện theo một qui
trình cụ thể như sau:
- ước 1: Xây dựng thể lệ trò chơi. Thể lệ có thể dựa trên nguyên tắc đã nêu, cũng
có thể bỏ bớt hay bổ sung thêm t y điều kiện thực tế.
- ước 2: Lựa chọn nội dung, chủ đề cần tuyên truyền. Muốn xác định được chủ đề
thì phải trả lời câu hỏi: “Trò chơi đem đến cho học sinh kiến thức mới gì? Hay khắc sâu
nội dung gì mà giáo viên cần truyền tải, nhấn mạnh?”
- ước 3: Xây dựng hình thức và kết cấu câu hỏi.
- ước 4: Thiết kế trò chơi trên phần mềm. Lựa chọn phần mềm thích hợp, sao cho
đảm bảo dễ thiết kế, dễ s a chữa, hiệu chỉnh, giao diện đẹp. Phải thiết kế sao cho thí sinh
lựa chọn từ câu hỏi một cách ng u nhiên. Mỗi lần thí sinh chọn câu hỏi nào thì câu đó đổi
màu hoặc nhấp nháy đồng thời xuất hiện nội dung gợi ý. Nếu học sinh trả lời đúng, đáp
án sẽ được mở ra, ngược lại, câu hỏi đó v n là bí mật nhưng màu sắc phải khác để thông
báo với người chơi rằng câu hỏi này đã được chọn. Nên thiết kế trên một trang màn hình.
Cần thiết lập hiệu ứng thời gian, chuông đồng hồ, chấm điểm để trò chơi thêm sinh động,
gay cấn và hấp d n hơn [1].
- ước 5: Tổ chức trò chơi.


- ước 6: Tổng kết và rút kinh nghiệm.
4.

t s côn c hỗ trợ thi t k tr ch i tron

owerpoint


Xuất phát từ thực tế giảng dạy, từ khả năng vận dụng của học sinh và khả năng x
lí tình huống của học sinh, tôi thấy cần phải lồng ghép vào một phương pháp dạy học mới
để giúp học sinh hiểu sâu hơn kiến thức bài học trong sách giáo khoa. Vì vậy, tôi đã lựa
chọn từng trò chơi và lồng ghép phù hợp vào từng nội dung bài giảng. Thời gian lồng
gh p thường là đầu tiết học với mục đích kiểm tra bài cũ và cuối tiết học để củng cố bài.
Thời gian tối đa cho việc tổ chức trò chơi dạng này thường là khoảng 5 -10 phút. Ngoài
ra, tôi còn lồng ghép vào tiết ôn tập cuối chương để rèn luyện cho học sinh biết tổng hợp
kiến thức đã học, phát hiện ra mối tương quan của toàn chương trình học để khắc sâu hơn


nữa kiến thức vật lí. Thời gian có thể khoảng 15 phút. Trong trường hợp này nên phối
hợp nhiều trò chơi để tăng sức hấp d n và thu hút được nhiều học sinh tham gia.
III. THỰC NGHIỆM.
D ới đâ à c c tr ch i tôi đã p d n tại c c ớp tôi đ ợc i o dạ tron nă
2013 – 2014.
TRÒ CHƠI 1 TRÒ CHƠI LẬT HÌNH
- Thể lệ: em phần 2.2.
- Nội dung ôn tập: Chương

, ,

.

ớp 12

- Mục đích giáo dục:
iúp học sinh nhớ lại kiến thức của ba chương nêu trên.
Cung cấp thêm thông tin về nhà ật lí nổi tiếng Albert Einstein.
CÂU 1


Mạch dao động là gì?

Sóng có tần số là f 6MHz
thuộc loại sóng nào?

Một cuộn cảm có độ tự cảm mắc nối
tiếp với tụ điện có điện dung C thành một
mạch điện kín gọi là mạch dao động
ì 

c 3.108

 50( m)
f 6.106

ậy sóng trên thuộc loại sóng ngắn.

3

ộ phận nào d ng để biến
dao động âm thành dao Loa
động điện có c ng tần số?

4

iải thích một số hiện tượng trong tự
Nêu ứng dụng của hiện
nhiên và ứng dụng trong máy quang phổ
tượng tán sắc ánh sáng?
lăng kính.

ượng t
gì?

ng chuẩn trực, hệ tán sắc,


thụ hay được phát ra, còn h là một hằng
số.
nh sáng được tạo thành bởi các hạt gọi là
phôtôn. Hay phôtôn là 1 lượng t năng
lượng của ánh sáng.

9

Phôtôn là gì?

10

nh sáng hu nh quang có à ánh sáng phát quang bị tắt rất nhanh
đặc điểm gì?
sau khi tắt ánh sáng kích thích.

Từ
Đây là bức tranh của nhà Bức ảnh của Albert Einstein năm 1921,
khóa vật lí nổi tiếng thế kỉ 20? khi lãnh giải Nô-ben về vật lí.


TRÒ CHƠI

TRÒ CHƠI MIÊU TẢ VẬT LÍ


x cực đại được gọi là gì?

Chu kì

Khoảng thời gian để vật thực hiện được một
dao động toàn phần gọi là gì?

5

Tần số

Nghịch đảo của chu kì là đại lượng nào?

6

Rađian

Đơn vị của tần số góc là gì?

7

Cơ năng

Trong dao dộng điều hòa, đại lượng này được
bảo toàn?

Con lắc đơn

Vật nhỏ (khối lượng m) treo vào đầu sợi dây


Cộng hưởng

Hiện tượng biên độ dao động cưỡng bức tăng
đến giá trị cực đại khi f=f0 là hiện tượng gì?

13

Giản đồ Frenen

S dụng phương pháp gì để tổng hợp hai dao
động điều hòa cùng tần số?

14

Sóng cơ

………….. là dao động lan truyền trong một
môi trường.

Sóng ngang

Các phần t của môi trường dao động theo
phương vuông góc với phương truyền gọi là?

Sóng dọc

Các phần t của môi trường dao động theo
phương tr ng với phương truyền gọi là?


19

20


21

22

23

24

25

Sóng dừng

Khi có dao động lan truyền trên sợi dây xuất
hiện các nút và các bụng gọi là?

Nút sóng

Những điểm đứng yên trên sợi dây có tên gọi
là?

Bụng sóng

Những dao động mạnh nhất trên sợi dây có tên
gọi là?



4

T

9

O

Đ

Ộ

N

T

Á

N

S

Ắ

C
O

A


N

Đ

Ề

B

O

T

I

A

X

H

7
8

A

Ò

5
6


Ừ

N

G

Ả

M

K

H

Á

N

G

P

H

Ó

N

G



CÂU HỎI

1

Một cuộn cảm có độ tự cảm L mắc nối tiếp với Mạch dao động
một tụ điện có điện dung C thành một mạch điện

I

Ề

U


kín gọi là?
2

Hiện tượng ánh sáng trắng bị tách thành nhiều Tán sắc
chùm sáng có mà sắc khác nhau khi đi qua lăng
kính gọi là hiện tượng gì?

3

Đại lượng nào có thể tồn tại trong những mạch Dòng điện xoay
điện có chứa tụ điện?
chiều

4


Hàng Là một trong những thiết bị dùng trong nhà máy Máy biến áp
ngang điện.


TRÒ CHƠI 4 ĐỐ VUI BA DỮ KIỆN VẬT LÍ
- Thể lệ: em phần 2.5.
- Nội dung ôn tập: Toàn bộ chương trình vật l trung học phổ thông.
- Mục đích giáo dục:
iúp học sinh phát hiện mối tương quan giữa toàn bộ chương trình
học phổ thông.

ật l trung

Cung cấp thêm nhiều thông tin bổ ích của các nhà khoa học, cũng như các hiện
tượng vật l ,... thông qua các câu hỏi.
STT Câu hỏi
1

Ông
ai?

Ba dữ ki n

Đáp á

là Dữ kiện 1: Ông là một trong số những nhà vật lí Ohm
học người Đức sinh năm 1787
(Ôm)
Dữ kiện 2: Ông học rất giỏi và đã đậu vào Đại
học tổng hợp Erlangen nhưng không đến trường

được trong một chu kì.
4

Sóng gì? Dữ kiện 1: D ng nó để thăm dò dưới đáy biển

Siêu âm

Dữ kiện 2: Là loại sóng mà cá heo có thể nghe
được, nhưng tai người không nghe được.
Dữ kiện 3: Có tần số lớn hơn 20 kHz .
5

Ông
ai?

là Dữ kiện 1: Ông là nhà Vật lí học người Mỹ Henry
(1797-1878).
(H)
Dữ kiện 2: Ông là người phát hiện ra sự tự cảm
của cuộn dây.
Dữ kiện 3: Tên ông được lấy làm đơn vị đo độ
tự cảm của cuộn dây.

6

Đại
lượng
này tên
gì?




Dữ kiện 3: Nó có số vòng dây ở cuộn thứ cấp
lớn hơn ở cuộn sơ cấp.
9

Hiện
tượng
gì?

Dữ kiện 1: Hiện tượng này do Niu-tơn tìm ra Hiện
năm 1672.
tượng tán
Dữ kiện 2: Hiện tượng này thường gặp sau cơn sắc ánh
sáng
mưa rào nhẹ.
Dữ kiện 3: Là hiện tượng ta nhìn thấy dãi màu
biến thiên liên tục từ đỏ đến tím khi chiếu ánh
sáng trắng qua lăng kính.

10

Ông
ai?

là Dữ kiện 1: Là nhà vật lí người Đức.

AnhDữ kiện 2: Năm 1905, Ông đề ra thuyết lượng xtanh
t ánh sáng hay thuyết photon.
Dữ kiện 3: Năm 1921 Ông nhận giải Nô-ben về

NỘI DUNG CÂU HỎI
STT CÂU HỎI

ĐÁP ÁN

1

Định luật nào nói về tính chất quán
Định luật I Niu - tơn
tính ?

2

Lực nào giữ cho mặt trăng chuyển
động gần như tròn đều xung quanh trái Lực hấp d n
đất ?

3

Một máy bay đang bay , thả rơi một
quả đạn, quỹ đạo của quả đạn như thế Có dạng một nhánh của Parabol.
nào ?

4

Hai lực luôn tồn tại đồng thời trong
Lực và phản lực
khi các vật tương tác gọi là gì ?

5


10

Có hai viên bi ở c ng độ cao, một viên
được ném ngang, một viên thả rơi tự Rơi chạm đất cùng lúc
do, viên bi nào chạm đất trước?

Từ
Đây là nhà bác học nào ?
khóa

Trọng tâm.

ISAAC NEWTON


TRÒ CHƠI 6 ĐỐ VUI Ô CHỮ VẬT LÍ
- Thể lệ: em phần 2.4.
- Nội dung cần ôn tập: chương các định luật bảo toàn ật l lớp 10 ban cơ bản.
- Mục đích giáo dục:
Ôn tập kiến thức chương các định luật bảo toàn.
Tạo cho học sinh khả nảng phản ứng linh hoạt trước các câu hỏi mình gặp phải.
1, Ô CHỮ :
1
2
3
4
5
6
7

H

Ế

N

Ă

N

G

Y

A

L

Y

C

H

U

Y

Ể


N

Ă

N

G

T

H

Ự

C

H

I

Ệ

N

C

Ô

N



Đ

I

Ệ

N

A

C

Ô

N

G


TRÒ CHƠI 7 ĐỐ VUI BA DỮ KIỆN VẬT LÍ
- Thể lệ: em phần 2.5.
- Nội dung ôn tập: Chương chất khí vật lý 10CB.
- Mục đích giáo dục:
iúp học sinh ôn tập Chương chất khí vật lý 10CB.
Cung cấp thêm nhiều thông tin bổ ích của các nhà khoa học, cũng như các hiện
tượng vật l ,... thông qua các câu hỏi.
STT Câu hỏi
1


gì?

- Đại lượng này là một thông số của chất khí , Nhiệt độ.
có liên quan mật thiết đến nội năng của khí.
- Nếu đại lượng này không đổi thì áp suất của
một lượng khí xác định tỉ lệ nghịch với thể
tích của nó.
- có thể đo bằng nhiệt kế.


4

Đây là - loại lực này chỉ có tác dụng trong khoảng Lực
loại lực cách rất nhỏ.
tương tác
gì ?
- khi khoảng cách giảm nó trở thành lực đẩy, phân t
khi khoảng cách tăng nó trở thành lực hút.
- Lực này liên kết các nguyên t , phân t với
nhau.

5

Ông
ai?

là - nhà hoá học và vật lí Pháp, nổi tiếng do đã Gay-Luytìm ra những định luật về các chất khí; xây xac
dựng phương pháp phân tích thể tích.
- Ông đã c ng nhà bác học Sac-lơ nghiên cứu
ra định luật về chất khí l tưởng.