SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:
"NÂNG CAO HỨNG THÚ HỌC TẬP MÔN LỊCH SỬ BẰNG
PHƯƠNG PHÁP LỒNG GHÉP KỂ CHUYỆN LỊCH SỬ"

1


A. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lý do chọn đề tài
Ngày nay cuộc sống đang thay đổi và tiến lên từng giờ. Đó là sự phát triển như vũ
bão của khoa học kỹ thuật, của nền văn minh tin học, sự phát triển của nền kinh tế thị
trường và xu thế toàn cầu hoá ngày càng mạnh mẽ. Đây là cỏ hội và cũng là thách thức
đối với đất nước ta. Trong khi đó chúng ta đang gặp nhiều khó khăn trở ngại do chất
lượng và hiệu quả giáo dục – đào tạo còn đang thấp hơn so với yêu cầu của sự phát triển
đó.
Mặt khác, trong xu thế hội nhập với thế giới, bên cạnh những nền văn hoá tiến bộ,
có rất nhiều mảng văn hoá đen vẫn còn len lỏi và dễ dàng lan nhanh trong giới trẻ. Điều
đó dẫn đến bản sắc dân tộc đang dần mất đi, mà nhiều người Việt Nam lại đang quên đi
nguồn gốc, lịch sử dân tộc. Vì vậy một trong những vấn đề trọng tâm của nước ta là đầu
tư phát triển nhân tố con người, tức là đầu tư cho giáo dục và đào tạo để tạo ra những con
người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, có tri thức, sức khoẻ, thẩm mĩ và nghề
nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hình thành nhân
cách và phẩm chất năng lực của công dân, nhất là bản lĩnh văn hoá vững vàng trước sự
hội nhập. Môn lịch sử có vai trò không nhỏ góp phần thực hiện nhiệm vụ trên.
Có thể nói học môn lịch sử ngoài việc để “ cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”
thì lịch sử còn cung cấp cho học sinh nhiều kĩ năng quan trọng khác như: phân tích, đánh
giá, nhận xét, tổng hợp đánh giá quá khứ hiện tại, tương lai một cách đúng đắn phù hợp
với thời cuộc. Nhưng thực tế hiện nay cho thấy chất lượng học môn lịch sử của học sinh
các trường THPT nói riêng, các cấp học nói chung còn nhiều điều đáng bàn, đặc biệt là ở

chuyện trong việc dạy học lịch sử ở trường THPT Bá Thước.
- Tham khảo các tài liệu sử học, tài liệu văn học có liên quan đến nội dung câu
chuyện lịch sử.
- Tập hợp, thống kê, lựa chọn các câu chuyện, các giai thoại lịch sử, đề ra phương
pháp sử dụng thích hợp để dạy học lịch sử.
- Thực nghiệm sư phạm để kiểm tra tính khả thi, hiệu quả của việc vận dụng lồng
ghép kể chuyện vào dạy học lịch sử.
4. Phương pháp nghiên cứu
- Nghiên cứu lý luận và vấn đề sử dụng các câu chuyện, giai thoại trong dạy học lịch
sử ở trường THPT.
- Nghiên cứu chương trình sách giáo khoa, tài liệu tham khảo có liên quan để xây
dựng nội dung câu chuyện lịch sử ứng vào việc dạy học.
- Phương pháp thực nghiệm: tiến hành soạn và thực nghiệm các tiết dạy cụ thể để
khẳng định tính khả thi, hiệu quả của việc lồng ghép kể chuyện trong dạy học lịch sử.

3


B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
Phần 1: Cơ sở lý luận .
Lịch sử là môn học rất quan trọng không chỉ cung cấp cho chúng ta biết tường tận
quá trình phát triển của con người, đất nước và nhân loại từ khi hình thành cho tới nay
với biết bao biến động lớn lao, mà còn giúp chúng ta đúc rút ra được những bài học kinh
nghiệm quý báu trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước.
Nhưng đặc trưng của khoa học lịch sử là các sự kiện, các nhân vật đều diễn ra trong
quá khứ nên nhận thức lịch sử có những nét đặc thù so với nhận thức chung của loài
người. Nhận thức lịch sử là nhận thức những gì đã qua và không lặp lại cho nên giai đoạn
nhận thức cảm tính không thể tri giác trực tiếp mà phải thông qua sự kiện lịch sử để tạo
biểu tượng lịch sử từ đó hình thành khái niệm, rút ra quy luật và bài học lịch sử rồi vận
dụng vào thực tiễn.

- Về phía học sinh: Là học sinh một huyện miền núi, nhiều em ở vùng sâu vùng xa
đi lại khó khăn, gia đình goàn cảnh ảnh hưởng rất lớn đến việc học tập.
Đa số các em vẫn còn thói quen học vẹt, không nắm sâu được kiến thức vì vậy sẽ
mau quên kiến thức cũ, hoặc có nhớ thì cũng không thực sự chính xác các sự kiện lịch
sử.
Phần 3: Giải pháp và tổ chức thực hiện phương pháp lồng ghép kể chuyện lịch sử
3.1. Những nguyên tắc cần tuân thủ trong sử dụng câu chuyện, giai thoại lịch sử
trong dạy học lịch sử
Để sử dụng các câu chuyện, các giai thoại lịch sử trong dạy học lịch sử 1 cách hiệu
quả, góp phần nâng cao chất lượng dạy học, nâng cao hứng thú học tập cho học sinh, đỏi
hỏi giáo viên phải tuân thủ 1 một số nguyên tắc sau:
- Nguyên tắc đảm bảo tính cơ bản, khoa học.
- Có nhiều giai thoại, nhiều câu chuyện lịch sử nhưng điều quan trọng là giáo viên
phải xác định đúng những câu chuyện có liên quan đến các sự kiện mà bài học cần đáp
ứng.
- Nguyên tắc đảm bảo tính vừa sức.
Nội dung câu chuyện đưa vào dạy học phải phù hợp với tâm lý lứa tuổi, hoàn cảnh
và trình độ nhận thức của học sinh. Ngôn ngữ phải trong sáng, sễ hiểu, biểu cảm....
- Nguyên tắc phát huy tính tích cực của học sinh.
Giáo viên cần phải lựa chọn các câu chuyện lịch sử cho phù hợp với những kiến
thức sự kiện lịch sử cơ bản, phục vụ cho bài học để từ đó học sinh hiểu sâu sắc bài học,
kích thích sự ham học, khơi dậy nội lực của mình. Giáo viên sử dụng phương pháp kể
chuyện không đơn thuần là để minh hoạ mà còn để cụ thể hoá kiến thức, tái hiện nội
dung kiến thức để tạo biểu tượng lịch sử, rút ra bài học lịch sử.
3.2. Một số phương pháp lồng ghép kể chuyện trong dạy học lịch sử ở Trường
THPT

5



rằng ông là con ruột của Vạn Hạnh, anh ruột Khánh Văn.
Cũng theo truyền thuyết bố Lý Công Uẩn nhà nghèo đi làm ruộng ở chùa Tiên Sơn
(An Phong, Bắc Ninh) phải lòng một tiểu nữ rồi làm nàng có thai,bị nhà sư đuổi đi nơi
khác.

6


Hai vợi chồng đi đến rừng Báng, dừng lại nghỉ. Người chồng khát nước đến chỗ
giếng nước giữa rừng uống chẳng may xảy chân ngã chết đuối. Vợ chờ lâu không thấy
đến xem thì đất đã đùn lấp giếng. Người phụ nữ xin vào ngủ nhờ ờ Chùa Ứng Tầm gần
đấy. Sư trụ trì chùa Ứng Tâm đêm trước nằm mơ thấy Long thần về báo mọng rằng
“Ngày mai dọn chùa cho sạch có Hoàng đế đến”. Tỉnh dậy nhà sư sai chú Tiểu quét dọn
chùa sạch sẽ. Khi đó chỉ có người đàn bà mang thai đến. Đêm đấy bỗng nhà chúa phát
sáng, hương thơm toả ra ngào ngạt, sư trụ trì dạy xem thì người đàn bà đã sinh được 1
cậu con trai, 2 bàn tay có 4 chữ “Sơn hà xã tắc”. Sau đó trời bỗng nổi trận mưa to, gió
lớn, người mẹ saukhi sinh chú bé thì chết và chú bé được nhà chùa nuôi nấng, khi chú bé
được 8, 9 tuổi được theo học sư Vạn Hạnh ở Chùa Tiên Sơn. Chú bé đó là Lý Công Uẩn.
Vốn thông minh bẩm sinh, lại được nhập thân văn hoá ở 1 đất vùng văn minh, văn
hiến, lại được sự dậy dỗ của vị cao tăng xuất chúng, Lý Công Uẩn thực sự là người con
ưu tú của dân tộc. Ông đã cùng Triều Lý làm rạng danh nước Đại Việt.
Tóm lại trên đây là một số phương pháp lồng ghép kể chuyện lịch sử trong dạy
học lịch sử chúng tôi đưa ra nhằm tạo hứng thú cho học sinh, nâng cao hiệu quả bài học,
truyền đạt kiến thức mới. Trong quá trình vận dụng đòi hỏi giáo viên phải có sự sáng tạo,
linh hoạt trên cơ sở khoa học và điều kiện cụ thể của từng lớp học, tiết học....
3.2.2. Phương pháp sử dụng các câu chuyện lịch sử, các giai thoại lịch sử trong bài ngoại
khoá
Trong bài ngoại khóa môn lịch sử, giáo viên có thể tổ chức một buổi tham quan
học tập ở bảo tàng lịch sử đối với học sinh ở các trung tâm thành phố. Đối với học sinh
trường THPT Bá Thước, do điều kiện về kinh tế, về địa lý gặp nhiều khó khăn, giáo viên

- Trước khi đến đây anh làm gì ở đâu?
- Hôm thứ nhất tôi nhận việc cào tuyết. trong một trường học. Một công việc rất
nặng nhọc. Mình mẩy tôi đẫm mồ hôi mà chân tay thì rét cứng và cuốc được tuyết cũng
rất khó khăn vì trơn. Sau 8h làm công việc này, tôi mệt lử và đói bụng. Tôi đành phải bỏ
việc. ông Hiệu trưởng là một người tốt, ông ấy trả cho tôi cả ngày làm việc 6 đồng và vừa
nói, vừa cười “Chính thế, công việc này quá sức anh”.
Hai ngày sau tôi tìm được một việc khác lần này thì phải đốt lò. Từ 5h sáng, một
người nữa với tôi chui xuống hầm để nhóm lửa suốt ngày chúng tôi đổ than, thay than
trong lò. Ở đây thật đáng sợ, luôn luôn ở trong tình trạng tranh tối tranh sáng. Tôi không
biết người ta đang làm gì ở tầng trên, vì không bao giờ tôi lên đấy. Trong hầm hết sức
nóng, ngoài trời hết sức rét, và không có đủ quần áo để mặc tôi bị cảm. Vì vậy tôi nghỉ
việc luôn 2 tuần lễ. Với số tiền để dành, tôi trả tiền phòng, tiền bơ và bánh mì và 6 bài
học chữ Anh. Khi chỉ còn 6 hào nữa, tôi đến sở tìm việc ở Sô hô, và người ta đưa tôi đến
đây.
Công việc từ 8h đến 12h và chiều từ 5h đến 10h. Hằng ngày, buổi sáng sớm và
buổi chiều anh Ba ngồi trong vườn hoa Hay- đơ, tay cầm một quyển sách và một cái bút
chì. Hằng tuần vào ngày nghỉ anh đi học Tiếng Anh với 1 giáo sư người Ý...”
Để kể chuyện hấp dẫn, học sinh phải biết đưa những câu biểu lộ sặc thái tình cảm
của mình vào thì câu chuyện trở nên hấp dẫn hơn.

8


3.3. Một số câu chuyện, giai thoại lịch sử sử dụng trong dạy học lịch sử ở trường
THPT
Trên cơ sở xác định nội dung cơ bản của bài, của chương và nguồn giai thoại
lịch sử, chuyện kể lịch sử thu thập được chúng tôi chọn lọc một số mẩu chuyện, giai
thoại phù hợp với kiến thức cơ bản với nội dung bài dạy đã xác định.
Ví dụ: Tiết 2 bài 4 - Lịch sử lớp 10: “Các quốc gia cổ đại phương tây Hy lạp
và Rô ma” để cho học sinh biết về nhà khoa học vật lý nổi tiếng là Ác - si - mét. Giáo


Ví dụ: Bài 5 – Lịch sử lớp 10: “Trung Quốc thời phong kiến”, phần 1 “Sự hình
thành nhà Tần – Hán”. Để học sinh hiểu vị vua có công thống nhất Trung Quốc nhưng
khét tiếng tàn bạo là Tần Thuỷ Hoàng. Giáo viên kể đoạn truyện:
“ Sau khi tiêu diệt 6 nước thời Chiến quốc và thống nhất Trung Quốc (221 tr. CN),
Tần Vương Chính bỏ danh hiệu “Vương” và thay bằng thay danh hiệu “Hoàng Đế” và
xây dựng chế độ quân chủ chuyên chế Trung ương tập quyền. Tần thuỷ hoàng thi hành
đường lối pháp trị “mọi việc đều dùng pháp luật để quyết định không dùng nhân đức, ân
nghĩa” để cai trị nhân dân. Ông ta còn thích chém giết để ra uy, chẳng hạn hai nhà nho
Hầu Sinh và Lư Sinh được Tần Thuỷ Hoàng giao cho nhiệm vụ đi tìm thuốc trường sinh
bất lão, hai người này đã lên án sự chuyên quyền của y và bỏ trốn. Tần Thuỷ Hoàng sai
tra xét tất cả các nhà nho. Kết quả 460 người bị phát giác phạm điều cấm, bị đưa ra chôn
sống ở Hàm Dương. Có lần một vẫn thạch rơi xuống ở Đông Quận, có người khắc lên
hòn đá mấy chữ “Thuỷ hoàng đế chết thì đất bị chia”, Tần Thuỷ Hoàng cho tra hỏi nhưng
không ai chịu nhận, y đã cho sai bắt tất cả những người ở gần đấy giết đi và đốt cháy hòn
đá.
Sự thống trị tàn bạo của Tần Thuỷ Hoàng đã làm cho cả xã hội căm phẫn. Do đó
mặc dù được bảo vệ nghiêm ngặt nhưng hai lần bị ám sát hụt.
Bài 26 – Lịch sử lớp 10: “Tình hình xã hội ở nửa đầu thế kỷ XIX và cuộc đấu
tranh của nhân dân”, ở mục II “Phong trào đấu tranh của nhân dân và binh lính có cuộc
khởi nghĩa của Cao Bá Quát”. Để học sinh hiểu thêm về tài năng và đức độ, sự kiên trì
của Cao Bá Quát giáo viên kể về câu chuyện “Cao Bá Quát quê ở Phú Thị - Gia Lâm –
Hà Nội (1808 – 1855) là người văn hay chữ tốt nhưng do chữ xấu nên đi thi hội không
đậu. Ông đã quyết tâm học viết chữ bằng cách cứ tối đến ông dùng dây buộc vào xà mái
nhà rồi nối vào bó tóc của mình. Khi luyện viết những lúc ông ngủ gật thì bó tóc lại giật
ngược lên khiến ông tỉnh dạy và tiếp tục luyện viết. Nhờ lòng quyết tâm và kiên trì ông
đã thành công. Chữ của ông đẹp nổi tiếng và được ca ngợi như chữ của Thánh.
Bài 19 – Lịch sử lớp 11: “Nhân dân Việt Nam kháng chiến chống Pháp xâm lược
(Từ năm 1858 đến trước 1873)”. Giúp học sinh hiểu rõ tinh thần chiến đấu của nhân dân
ta. Giáo viên kể đoạn chuyện về Nguyễn Trung Trực.

có tài. Dù vậy Vua vẫn giữ nguyên tập tục dân tộc: Đầu búi bó, quần the áo dài Việt
Nam. ông sống ở Angiêri 47 năm.
- Bài 24 – Lịch sử 11: “Việt Nam trong những năm chiến tranh thế giới thứ nhất
(1914-1918)” Mục 2: “Buổi đầu hoạt động cứu nước của Nguyễn Tất Thành (19111918)”. Cho học sinh thấy được quyết tâm ra đi tìm đường cứu nước của Nguyễn Ái
Quốc, giáo viên kể đoạn chuyện sau:
“..... Một hôm tôi mời anh ăn kem. Anh rất lạ. Lần đầu tiên anh mới nếm mùi kem.
Sau ít hôm anh đột nhiêu hỏi: “Anh Lê, anh có yêu nước không? Tôi ngạc nhiên và
đáp “Tất nhiên là có chứ”
- Anh có thể giữ bí mật không?
- Có

11


- Tôi muốn đi ra nước ngoài, xem nước Pháp và các nước khác. Sau khi xem xét họ
làm như thế nào, tôi sẽ trở về giúp đồng bào chúng ta. Nhưng nếu đi một mình, thật ra
cũng có điều mạo hiểm, ví khi đau ốm... Anh muốn đi với tôi không?
- Nhưng bạn ơi, chúng ta lấy đâu ra tiền mà đi?
- Đây, tiền đây – Anh bạn của tôi vừa nói vừa giơ hai bàn tay.
- Chúng ta sẽ làm bất cứ việc gì để sống và để đi.
- Ngày 5/6/1911, Nguyễn Tất Thành xuống tàu buôn Pháp mang tên La – tu – sơ –
Tơ – rê- vin.
Giáo viên lại tường thuật về ngày lao động trên tàu của Người để thấy 1 phần gian
khổ trong quá trình đi tìm đường cứu nước.
“Hằng ngày, Thành phải cọ rửa gian bếp lớn trên tàu, sau đó nhóm lò, rồi khuôn
than, kéo những sọt rau quả, thịt cá, nước đá... từ dưới hầm lên. Có lần trong lúc giông
bão, Thành đang kéo một sọt nặng trên boong thì 1 đợt sóng lớn chồm tới, cuốn lấy thân
thể mảnh dẻ của anh, và xuýt lôi anh xuống biển. Thật may mắn vào khoẳnh khắc cuối
cùng thi anh bám được vào dây cáp và nhờ đó thoát chết”.
- Trong bài 20 – Lịch sử 12: mục “Chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ”. Để làm

cuộc hành quân của địch, diệt 919 tên, bắn cháy 22 xe các loại và 12 máy bay lên thẳng,
…
Phần 4: Kết quả kiểm nghiệm và kinh nghiệm rút từ sáng kiến kinh nghiệm
Qua quá trình tìm tòi, vận dụng cụ thể phương pháp trên vào trong thực tiễn giảng
dạy tại Trường Trung học phổ thông Bá Thước, tôi nhận thấy kết quả học tập môn lịch
sử được cải thiện rõ nét.
Cụ thể trong năm học 2010-2011 như sau:
- Kết quả học kỳ I
Chất Giỏi
lượng

Khá

TB

Yếu

SL

%

SL

%

%

%

SL


18

60

3

10

- Kết quả học kì II
Chất Giỏi
lượng

TB

Khá

Yếu

SL

%

SL

%

SL

%


46.7

13

43,3

0

0

13


Tuy kết quả trên đây còn khiêm tốn nhưng nó phần nào khẳng định hiệu quả của
việc áp dụng giải pháp vào quá trình giảng dạy. Đồng thời tôi cũng rút ra một số kinh
nghiệm để góp phần sử dụng phương pháp kể chuyện lịch sử vào dạy học lịch sử có hiệu
quả hơn.
1. Giáo viên trước hết phải nắm vững nội dung bài dạy lịch sử từ đó
nắm vững các câu chuyện, giai thoại lịch sử làm cơ sở cho việc lựa chọn câu chuyên phù
hợp.
2. Giáo viên phải sử dụng phương pháp kể chuyện như thế nào và mức độ ra sao
để vừa thu hút học sinh vừa phát huy tính tích cực của các em.
3. Trong bài giảng, phương pháp kể chuyện phải sử dụng kết hợp với các phương
pháp dạy học lịch sử khác một cách đồng bộ và nhuần nhuyễn như phương pháp sử dụng
đồ dùng trực quan... để nâng cao tính tích cực của học sinh, làm bài giảng sinh động có
hiệu quả.

14


15


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Các triều đại phong kiến Việt Nam – Tác giả: Quỳnh Cư, Đỗ Đức Huy – NXB
Thanh niên.
2. Hồ Chí Minh những tên gọi đi cùng năm tháng – Tác giả: Bá Ngọc – NXB Quân đội
nhân dân.
3. Những mẩu chuyện lịch sử thế giới – Đặng Đức An (chủ biên) – NXB Giáo dục.
4. Những mẩu chuyện về cuộc đời hoạt động của Bác Hồ.
5. Thiết kế bài giảng lịch sử trung học phổ thông – Giáo sư Phan Ngọc Liên (chủ biên)
– NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.

16


MỤC LỤC
Phần 1: Đặt vấn đề..................................................................... Trang 1
1.1 Lý do chọn đề tài ..................................................................Trang 1
1.2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu..........................................Trang 2
1.3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu..............................................Trang 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu........................................................Trang 2
Phần 2: Giải quyết vấn đề ........................................................Trang 4
2.1 Cơ sở lý luận.......................................................................... Trang 4
2.2 Thực trạng ............................................................................. Trang 5
2.3 Giải pháp và tổ chức thực hiện .............................................Trang 5
2.3.1 Nguyên tắc cần tuân thủ khi sử dụng lồng ghép kể chuyện lịch sử trong dạy học lịch
sử................................................................................................. Trang 5
2.3.2 Một số phương pháp sử dụng các câu chuyện lịch sử, các giai thoại lịch sử trong
dạy học lịch sử ở trường THPT ...................................................Trang6