\

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:
"GIÁO DỤC ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRONG
TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN QUA CÁC TIẾT
HỌC ĐỊA LÍ THPT"

-1-


\

I – Phần mở đầu.
1- Lý do chọn đề tài.
Nhân loại hiện nay đang phải đối mặt với nhiều vấn đề nghiêm trọng mang tính chất toàn
cầu như: Xung đột sắc tộc, khủng hoảng kinh tế, hòa bình thế giới, vấn đề dân số... Trong
đó nổi lên vấn đề gay gắt nhất là về môi trường, do áp lực của dân số ngày càng lớn, tăng
trưởng kinh tế ngày càng cao, môi trường toàn cầu ngày càng bị ô nhiễm và suy thoái dẫn
đến khí hậu trái đất đang bị biến đổi theo chiều hướng xấu làm ảnh hưởng trực tiếp đến
đời sống của hàng triệu người và gián tiếp đến tất cả các quốc gia trên thế giới. Vì vậy để
ứng phó với biến đổi khí hậu không chỉ là trách nhiệm của một khu vực, một quốc gia,
mà của toàn thế giới trong đó tất cả mỗi người cần có ý thức để chung tay hành động.
Vì vậy vào ngày 09 tháng 5 năm 1992 liên hợp quốc đã có công ước khung về biến đổi
khí hậu và hội nghị lần thứ 3 của các bên công ước họp tại Kyoto Nhật Bản từ ngày 01
đến ngày 11 tháng 12 năm 1997 nghị định thư được mở để ký với mỗi quốc gia và các tổ
chức hợp tác khu vực và các bên liên quan về biến đổi khí hậu. Nghị định thư Kyoto tính
đến ngày 18 tháng 11 năm 2008 đã có 157 nước phê chuẩn trong đó có Việt Nam.
Việt Nam là một trong số năm nước trên thế giới chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của biến
đổi khí hậu, trong đó đồng bằng sông Cửu Long là một trong ba đồng bằng lớn trên thế

tuổi Trung học phổ thông, các học viên là công chức một số cơ quan ,cấp xã đến cấp
Thôn, Bản vì vậy việc lồng ghép kiến thức giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu thông
qua các tiết học địa lý gặp nhiều thuận lợi nhất là các tiết học ở chương trình Địa lý lớp
12. Vì đây vừa là chương trình địa lí Việt Nam gắn liền với những biểu hiện của biến đổi
khí hậu ở nước ta vừa phù hợp với trình độ nhận thức của người học, từ đó không những
giúp người học nhận thức được về biến đổi khí hậu mà còn là một kênh tuyên truyền,
giáo dục trong cộng đồng có hiệu quả và có sức lan tỏa lớn.
Xuất phát từ thực tế như trên tôi mạnh dạn xây dựng đề tài: Giáo dục ứng phó với biến
đổi khí hậu trong Trung tâm giáo dục thường xuyên qua các tiết học địa lý.
2- Phương pháp nghiên cứu.
Trong quá trình thực hiện đề tài tôi đã sử dụng các phương pháp:
a-

Nghiên cứu các tài liệu:

- Hướng dẫn giáo viên cốt cán về giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu trong Trung Tâm
Giáo Dục Thường xuyên.
- Giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu trong Trung Tâm Giáo Dục Thường Xuyên và
Trung Tâm Học Tập Cộng Đồng.
- Sách Giáo Khoa Địa Lí lớp 10-11-12.
- Phương pháp dạy học Địa lý .
b.
Tổng hợp từ các tài liệu: Tạp chí, Intơnet, các báo cáo khoa học, nguồn từ các Bộ,
Sở có liên quan ...
c. Tổng hợp đánh giá.
- Trên cơ sở phân tích,đánh giá các thông tin và tiến hành thực nghiệm qua các tiết học.
- Thu thập thông tin phản hồi từ các đối tương người học.

-3-


độ trung bình trái đất tăng 0,460C. Theo tính toán của nhà khoa học đến cuối Thế kỷ XXI
nhiệt độ trung bình có thể tăng 2,0 – 4,50C so với cuổi Thế kỷ XX.
* Mực nước Biển dâng cao.
Các đo đạc và tính toán cho thấy cùng với sự của nhiệt độ là tăng của mực nước biển.
Tính trung bình mực nước biển dâng 10 – 25cm với tốc độ tăng trung bình 1mm – 2mm
trong thế kỷ XX. Các bức ảnh vệ tinh cho thấy diện tích Phủ Băng ở Bắc Băng Dương đã
thu hẹp khoảng 2,7% trong đó mùa hạ tới 7,4%. Diện tích phủ Băng trên các đảo lớn ở
Bắc cực hoặc trên các đỉnh núi cao cũng giảm đi rõ rệt sau mỗi thập kỉ.
-4-


\

* Sự thay đổi thành phần của khí quyển.
Tác động của những hoạt động do con người gây ra cùng với tự nhiên như núi lửa, cháy
rừng, hạn hán, bão, lũ lụt làm cho thành phần khí quyển thay đổi làm gia tăng chất khí
nhà kính gây nên tác hại lớn cho khí quyển.
* Sự xuất hiện và có chiều hướng gia tăng của thiên tai.
Các thiên tai liên quan đến khi quyển như bão lớn, lốc xoáy, lũ lụt, năng nóng... diễn ra
thường xuyên và khó lường trước.
2-2. Đặc điểm của biến đổi khí hậu.
* Biển đổi khí hậu diễn ra chậm, từ từ, khó phát hiện, khó ngăn chặn và đảo ngược.
Đây là hiện tượng tự nhiên (mặc dù có nguyên nhân do con người gây ra) nhưng phải có
mạng lưới quan trắc rộng khắp, hiện đại mới biết được cùng với nhiều nguyên nhân khác
ở khắp nơi trên Trái Đất nên khó lòng ngăn chặn hoặc đảo ngược.
* Biến đổi khí hậu diễn ra trên phạm vi toàn cầu, có ảnh hưởng đến tất cả các lĩnh vực có
liên quan đến đời sống hoạt động con người.
Biến đổi khí hậu gây ảnh hưởng nặng nề đến đời sống của những người nghèo, người già,
phụ nữ, trẻ em... và các vùng ven Biển đây là những đối tượng, những vùng dễ bị tổn
thương nhất.

Đối với rừng và thảm thực vật tự nhiên làm cho các thảm thực vật bị thu hẹp sâu bệnh gia
tăng, nguy cơ cháy rừng lớn.
Đối với thủy sản mực nước biển dâng làm cho hệ sinh thái rừng ngập mặn, cửa sông bị
ảnh hưởng nhiều loài sinh vật bị tuyệt chủng hoặc làm giảm kích thước, trọng lượng.
* Tác động với công nghiệp, năng lượng xây dựng.
Đối với công nghiệp nhất là công nghiệp chế biến nông, lâm thủy sản gặp khó khăn do
không chủ động được nguồn nguyên liệu.
* Đối với giao thông Vận tải và Du lịch.
Biến đổi khí hậu làm ảnh hưởng nhiều đến các loại hình giao thông , như tăng chi phí,
công tác bảo dưỡng ... Với du lịch mọi chi phí dịch vụ cao, giá cả đắt đỏ làm cho hoạt
động của ngành gặp khó khăn .
* Đối với sức khỏe và đời sống con người.
Biến đổi khí hậu tạo nên các áp lực về: Tăng nhiệt độ, ô nhiễm không khí, các bệnh
nhiễm khuẩn ... làm ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống con người .
4.2 Tác động của biến đổi khí hậu ở Việt Nam
* Đối với điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên .
Đối với khí hậu:
Theo công bố kịch bản biến đổi khí hậu được công bố năm 2009 thì ở nước ta nhiệt độ
trung bình nước ta tăng 0,3 - 0,50C, lượng mưa tăng 0,3 – 1,6% năm 2020. Làm ảnh
hưởng lớn đến khí hậu của các vùng trong cả nước.
Đối với lượng bốc hơi trung bình:
-6-


\

Vào năm 2020 lượng bốc hơi tăng xấp xỉ 2% ở phía Bắc và 1,2 – 1,5 % ở phía Nam.
Đối với chỉ số ẩm ướt: phân bố chỉ số ẩm ướt ở lãnh thổ Việt Nam làm ảnh hưởng
đến lượng mưa ở một số trung tâm mưa lớn và mưa bé của cả nước.
Tác động đến hạn hán:

\

Đến Giao thông vận tải: Biến đổi khí hậu ảnh hưởng xấu đến cơ sở hạ tầng, tăng nguy cơ
rủi ro đối với giao thông vận tải.
Tác động biến đổi khí hậu đến sức khỏe cộng đồng: Hạ thấp chỉ số phát triển con người,
chứa đựng nhiều yếu tố tiêu cực đối với sinh lí cơ thể...
Tác động đến lĩnh vực Du lịch: Tạo tác động tiêu cực cho ngành du lịch như: Du lịch
biển, du lịch sinh thái, du lịch núi cao, nhất là khi nhu cầu du lịch ngày càng trở nên cấp
thiết.
5. Ứng phó với biến đổi khí hậu.
5-1. Giảm nhẹ biến đổi khí hậu.
Cần có chiến lược giảm nhẹ biến đổi khí hậu như: Giảm khí thải nhà kính, sử dụng các
nguồn năng lượng tái tạo, định hướng phát triển nông nghiệp, nghiên cứu giảm phát thải
nhà kính... bằng các chính sách sau:
* Các chính sách giảm khí thải nhà kính.
* Tiết kiệm và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.
* Nghiên cứu, triển khai và tăng cường các nguồn năng lượng sạch.
* Bảo vệ ,tăng cường các bể chứa và bể hấp thụ khí nhà kính.
* Định hướng phát triển nông nghiệp và tăng cường các phương thức canh tác bền vững
ứng phó với biến đổi khí hậu.
* Giảm phát thải khí nhà kính thông qua thu hồi khí CH4 trong đời sống sinh hoạt, sản
xuất và vận tải năng lượng.
* Có các biện pháp giáo dục trong giảm nhẹ biến đổi khí hậu.
5-2. Thích ứng với biến đổi khí hậu.
Cần vận dụng cụ thể đối với các ngành kinh tế, đời sống nhân dân tại các vùng miền
trong cả nước bằng các biện pháp:
* Sử dụng hợp lí tài nguyên nước.
* Trong Nông nghiệp cần có các chính sách hợp lí để có các biện pháp canh tác hợp lí
phù hợp với biến đổi khí hậu.
* Đồi với Lâm nghiệp: Bảo vệ rừng nhất là rừng ngập mặn và các hệ sinh thái ven biển.

nhiều thuận lợi vì trực tiếp giảng dạy môn Địa lý, có rất nhiều những tiết học có liên quan
đến biến đổi khí hậu mà có thể lồng ghép vào được. Ngoài các nội dung kiến thức của
từng tiết học bắt buộc phải cung cấp cho học viên, học viên phải nắm được, thì giáo viên
có thể lồng ghép các kiến thức về biến đổi môi trường qua một số tiết học, cụ thể qua các
bài học trong chương trình Địa lý lớp 12 như sau:
Tên bài học

Nội dung

Bài 1 - Vị trí Khi dạy về vị trí Địa lí và
Địa lí và phạm vi lãnh thổ. Cần nhấn
phạm vi lãnh mạnh: Nước ta nằm ở rìa
thổ.
phía Đông của bán đảo
Đông Dương, đường bờ

Mục đích giáo dục
Qua bài này học viên sẽ thấy
được rằng: Nước ta là nước
có đường bờ biển dài như
vậy thì khi biến đổi khí hậu
diễn ra, mực nước biển dâng
-9-


\

biển dài, vậy với sự biến đổi
khí hậu mực nước Biển
đang tăng như hiện nay sẽ


- Tài nguyên nước ta khá
phong phú và đa dang như
tài nguyên: Đất, Rừng, Sinh
vật... nhưng đây là các đối
tượng dễ bị tác động nhất
của sự biến đổi khí hậu nhất
là về môi trường. Trên thực
tế các nguồn tài nguyên này
ngày càng nhanh chóng bị
suy thoái và cạn kiệt dẫn

cao , hậu quả: Sẽ làm ngập
các vùng Đồng Bằng ven
biển, thu hẹp diện tích đất
canh tác, nước mặn xâm
nhập sâu, diện tích đất bị
nghiễm phèn nhiễm mặn
lớn...
Sau khi học bài này ngoài
những kiến thức cơ bản của
bài cần nắm được, học viên
sẽ có cái nhìn khái quát về
tác động của biến đổi khí hậu
đối với vùng biển và thiên
nhiên của cả nước như:
Mực nước biển dâng cao,
tính chất của nước biển sẽ
thay đổi, các thiên tai gia
tăng... làm ảnh hưởng đến

đó.
Bài 15 – Bảo
vệ
môi
trường
và
phòng chống
thiên tai

Hiện nay không những trên
thế giới mà ở Việt Nam vấn
đề môi trường đang là vấn
đề gay gắt: Mất cân bằng
sinh thái, ô nhiễm môi
trường nước, không khí...
đặc biệt là các hiện tượng
thời tiết bất thường, các
thiên tai... ngày càng tăng và
khó lường không theo quy
luật, đó là biển hiện rõ nhất
của biến đổi khí hậu.

Ở nước ta biến đổi khí hậu
ảnh hưởng đến nhiều lĩnh
vực: Khí hậu, tài nguyên, sản
xuất, sinh hoạt... Trong đó
Bão, Lũ, Hạn hán, các hiện
tượng thời tiết bất thường
khác diễn ra nhiều hơn, các
dịch bệnh trên cây trồng, vật


\

tổn thương nhất của biến đổi
khí hậu. Nhất là nước ta có
nền nông nghiệp đặc trưng
của vùng khí hậu nhiệt đới
ẩm gió mùa lại càng chịu
ảnh hưởng nặng nề.

Diện tích sử dụng đất
Nông nghiêp và các: Mất
điện tích, hạn hán, bão lũ...
Cho công tác thủy lợi:
Tiêu thoát nước, và cung cấp
nước...

Vậy tác động của biến đổi Làm chậm quá trình
khí hậu đến Nông nghiệp sản xuất hàng hóa Nông
như thế nào?
nghiệp...

Bài – 33 Vấn
đề
chuyển
dịch cơ cấu
kinh tế theo
ngành
ở
Đồng Bằng

Vậy để ứng phó với biến đổi - Cải tạo đất chua, mặn bằng
khí hậu của vùng phải như vôi bột, phối hợp bảo vệ rừng
ngập mặn, trồng khoai Tây
thế nào?
tận dụng rơm, rạ...
Đây là vùng có tất cả các
- 12 -


\

hội ở Bắc tỉnh thành phố ven biển từ
Trung Bộ
Thanh Hóa đến Thừa Thiên
Huế. Biến đổi khí hậu có
những biểu hiện như: Xu thế
nhiệt độ tăng, lượng mưa có
biến động, những hiện
tượng thời tiết cực đoan ảnh
hưởng rất lớn đến sản xuất
sinh hoạt của hàng triệu dân
vùng ven biển Bắc Trung
Bộ. Vậy cần phải có các
biện pháp như thế nào?

Đây là vùng có lãnh thổ kéo
dài nhưng hẹp ngang tác
động của biển và các điều
kiện tự nhiên khác khá rõ rệt.
Nên để ứng phó với biến đổi

\

đổi khí hậu.
- Tăng cường các biện pháp
giáo dục tuyên truyền nâng
cao nhận thức và trách nhiệm
về biến đổi khí hậu nhất là
trong giáo viên, học sinh qua
các buổi thảo luận, chào cờ.
Hoặc qua các đối tượng của
trung tâm học tập cộng đồng,
qua các buổi dạy nghề, hội
thảo, bồi dưỡng kiến thức...

Bài 36 – Vấn
đề phát triển
Kinh tế - Xã
hội ở Duyên Vùng Duyên Hải Nam
Hải
Nam Trung Bộ gồm thành phố:
Đà nẵng, các tỉnh Quảng
Trung Bộ
Nam cho đến Bình Thuận.
Trong những năm gần đây
biến đổi khí hậu đã có
những biểu hiện hết sức rõ Đây là vùng rất dễ bị tổn
ràng:
thương của biến dổi khí hậu
vì là vùng ven biển, nhiều
- Nhiệt độ tăng.

đề sử dụng
hợp lí và cải
tạo tự nhiên
ở Đồng Bằng Là một trong 3 Đồng bằng
Sông
Cửu chịu ảnh hưởng nặng nề
Long
nhất của biến đổi khí hậu thế
giới. Bởi vì đây là Đồng
Bằng tương đối thấp so với
các Đồng bằng khác trong
cả nước, không có hệ thống
đê bao, khí hậu có mùa mưa
mùa khô rõ rệt. Biến đổi khí
hậu diễn ra với kịch bản đã
được xây dựng thì đây là
Đồng bằng mất diện tích đất
tự nhiên lớn nhất nước ta.
Biểu hiện của nó cũng như
các vùng khác là: Xu thế
nhiệt độ tăng, gia tăng
những hiện tượng thời tiết
cực đoan, xuất hiện nhiều
cơn bão lớn... Đặc biệt là
nước biển dâng khá nhanh.
Những biểu hiện này không
những gây ảnh hưởng trực
tiếp đến đời sống của người
dân của Đồng Bằng Sông
Cửu Long mà còn ảnh

mặn, vùng đất ngập nước,
chống cháy rừng, trồng rừng
ngập mặn...

- Sử dụng các nguồn năng
lượng sạch: Năng lượng khí
sinh học, năng lượng mặt
Vậy cần có những hành trời, năng lượng gió...
động như thế nào để ứng - Sử dụng năng lượng tiết
- 15 -


\

phó và giảm nhẹ biến đổi kiệm và hiệu quả: Thay thế
khí hậu ở đây?
các đèn, các động cơ có hiệu
suất cao bằng hiệu suất thấp,
thay đổi sinh hoạt trong nấu
ăn.
- Tăng cường đi bộ hoặc đi
xe đạp, kết hợp với tuyên
truyền nâng cao nhận thức và
trách nhiệm về biến đổi khí
hậu với học sinh, sinh viên,
...
V- Đánh giá
Giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu là hoạt động giáo dục mới lần đầu tiên được đưa
vào, nên tôi mạnh dạn lồng ghép vào các tiết học Địa lí, mặc dù thời gian không nhiều,
hơn nữa nội dung kiến thức của bài học chính khóa khá nhiều nhưng qua thăm dò đánh

Nên có các buổi ngoại khóa hoặc hoạt động ngoài giờ lên lớp để tuyên truyền giáo
dục về vấn đề này.

- 16 -


\

Đề nghị Sở Giáo dục và Đào tạo công bố những nghiên cứu khoa học hoặc các
sáng kiến kinh nghiệm có chất lượng cao liên quan đến vấn đề này để được tham khảo và
học tập.
Mong rằng có nhiều buổi tập huấn về vấn biến đổi khí hậu để giáo viên được nâng
cao thêm trình độ và có cơ hội giao lưu trao đổi với đồng nghiệp nhiều kinh nghiệm để áp
dục vào thực tế giảng dạy .
VII. Kết luận.
Biến đổi khí hậu là vấn đề mang tính toàn cầu, diễn ra chậm đòi hỏi con người phải có
kiến thức sự hiểu biết nhất định về nó và cần phải có thời gian dài để mọi người có nhận
thức và hành động đúng đắn. Vì để đi từ nhận thức đến hành động cần phải có một quá
trình lâu dài, kết hợp nhiều cách trong đó giáo dục có vai trò to lớn.
Vì vậy với đề tài nhỏ này tôi không có tham vọng sẽ cung cấp cho học viên có cái
nhìn đầy đủ nhất về biến đổi khí hậu, mà nó chỉ là sự mở đầu để họ quan tâm tìm hiểu và
có những hành vi nhỏ nhất để giảm thiểu tác động đến môi trường, đồng thời tuyên
truyền nhắc nhở những người xung quanh họ quan tâm đến vấn đề này.
Mặc dù đã rất cố gắng, tìm tòi tài liệu, học hỏi các Thầy cô và đồng nghiệp nhưng
thời gian chưa nhiều, tài liệu còn ít, và nhất là năng lực của bản thân còn hạn chế, nên đề
tài còn sơ sài, nhiều thiếu sót. Đây là đề tài mà tôi rất tâm đắc rất mong được sự chỉ bảo
tận tình của các quý Thầy cô, sự góp ý chân thành của các đồng nghiệp để lần sau đề tài
được hoàn thiện hơn.
Tôi xin trân trọng cám ơn!