®¹i häc quèc gia hµ néi
hoa luËt

TH PH

NG

NH÷NG VÊN §Ò Lý LUËN Vµ THùC TIÔN VÒ THñ TôC
Tè TôNG §èi víi ng-êi ch-a thµnh niªn trong luËt
tè tông h×nh sù viÖt nam

LuËn ¸n tiÕn sÜ luËt häc

Hµ Néi - 2008

k


®¹i häc quèc gia hµ néi
khoa luËt

TH PH

NG

NH÷NG VÊN §Ò Lý LUËN Vµ THùC TIÔN VÒ THñ TôC
Tè TôNG §èi víi ng-êi ch-a thµnh niªn trong luËt
tè tông h×nh sù viÖt n
Chuyên ngành

: Lu t hình s


i ch a thành niên trong l nh v c t pháp, đ

c th hi n trong quá trình kh i t , đi u

tra, truy t và xét x các v án hình s . Th c hi n các Ngh quy t c a

ng, nh t là Ngh quy t 08-

NQ/TW, ngày 02- 01- 2002 c a B Chính tr v m t s nhi m v tr ng tâm công tác T pháp trong th i
gian t i và Ngh quy t 49- NQ/TW ngày 02- 06- 2005 c a B Chính tr v Chi n l
đ n n m 2020, công cu c c i cách t pháp đã đ t đ
công tác t pháp có nhi u thay đ i theo h

c nhi u k t qu . Nh n th c và s quan tâm đ i v i

ng tích c c; ch t l

ng ho t đ ng t pháp đã đ

i ch a thành niên th c hi n c ng đ

m tb

c. Vi c gi i quy t các v án do ng

h n tr

c. Vi c xây d ng pháp lu t và ho t đ ng áp d ng pháp lu t đ i v i ng


c yêu c u ho t đ ng t t ng đ i

i ch a thành niên. M t s qui đ nh còn mang

tính hình th c nh qui đ nh v vi c tham gia t t ng c a gia đình, nhà tr
đ nh v b t ng

i b t m gi , b

i, t m gi , t m giam… v a không đ m b o đ

ng và các t ch c xã h i, qui

c quy n và l i ích h p pháp cho ng

i

ch a thành niên, v a gây khó kh n cho vi c áp d ng. Th c ti n kh i t , đi u tra, truy t , xét x và thi
hành án hình s đ i v i ng

i ch a thành niên đã cho th y, s l

đi u tra, truy t , xét x có chi u h

ng ng

i ch a thành niên b kh i t ,

ng gia t ng và di n bi n t i ph m càng tr nên ph c t p, s ng



quy n tr em và các chu n m c qu c t ?
đáp ng k p th i các yêu c u v c i cách t pháp, đ u tranh phòng, ch ng t i ph m do ng

i

ch a thành niên th c hi n, đ ng th i b o v t t h n các quy n và l i ích chính đáng c a h , vi c ti p t c
nghiên c u m t cách có h th ng v m t lý lu n các qui đ nh c a pháp lu t TTHS đ i v i ng
thành niên, ch ra nh ng h n ch , v

i ch a

ng m c trong th c ti n áp d ng, trên c s đó đ a ra nh ng c n c

khoa h c nh m ti p t c hoàn thi n h th ng pháp lu t TTHS nói chung và th t c t t ng đ i v i ng

i

ch a thành niên nói riêng là m t vi c làm c n thi t c a khoa h c lu t TTHS hi n nay.
2. Tình hình nghiên c u đ tài

Th t c t t ng đ i v i ng

i ch a thành niên đ

c quy đ nh trong Ch

ng

XXXII BLTTHS n m 2003. Tuy nhiên, cho đ n nay v n ch a có lu n án ti n s


ng v i đ tài: Th t c TTHS đ i v i nh ng v án do

i ch a thành niên th c hi n- Lý lu n và th c ti n n m 2006 hay lu n v n th c

s c a Nguy n Thu Huy n v i đ tài: Th t c xét x nh ng v án mà b cáo là
ng

i ch a thành niên: M t s v n đ lý lu n và th c ti n n m 2006; đ tài nghiên

c u khoa h c c b n trong khoa h c xã h i và nhân v n c p

i h c Qu c gia Hà

N i c a t p th tác gi : Nguyên t c nhân đ o trong các qui đ nh c a pháp lu t hình
s và pháp lu t TTHS đ i v i ng

i ch a thành niên

Vi t Nam, n m 2005. Ngoài

nh ng nghiên c u chuyên sâu v th t c t t ng đ i v i ng

i ch a thành niên

trong pháp lu t TTHS Vi t Nam nh trên, còn có nh ng nghiên c u đ c p đ n
nh ng v n đ lý lu n chung ho c nghiên c u nh ng đ tài khác nh ng có m t s
n i dung liên quan đ n th t c t t ng đ i v i ng

i ch a thành niên nh cu n:

i ch a thành

niên ph m t i c a Mai B đ ng trên T p chí Ki m sát s 6 tháng 3 n m 2007, hay
V n đ b o đ m quy n bào ch a c a ng

i ch a thành niên ph m t i c a Phan

Trung Hoài c ng đ ng trên T p chí Ki m sát s 6 tháng 3 n m 2007. Tác gi c ng
đã nghiên c u và công b m t s bài vi t trên các t p chí Lu t h c nh : B t, t m
gi , t m giam và giám sát b can, b cáo ch a thành niên s 3 n m 2002, Bàn v
khái ni m và c s áp d ng th t c đ i v i ng
b cáo là ng

i b b t, ng

i b t m gi , b can,

i ch a thành niên trong lu t TTHS Vi t Nam s 4 n m 2004, t p chí

TA: Thi hành hình ph t tù đ i v i ng

i b k t án là ng

i ch a thành niên s 01

n m 2007… Bên c nh đó có các đ tài nghiên c u khoa h c c a các b , ban,
ngành… nghiên c u v ng

i ch a thành niên d


i ch a thành

niên ph m t i trong BLHS, c a Ph m V n Hùng, Th c tr ng xét x ng

i ch a

thành niên ph m t i và m t s ki n ngh hoàn thi n các qui đ nh đ i v i ng
ch a thành niên ph m t i trong BLHS c a
hình truy t ng

i

ng Th Thanh hay Th c tr ng tình

i ch a thành niên ph m t i nh ng n m g n đây- M t s ki n ngh

v hoàn thi n BLHS c a Lê Minh Tu n…
Nhìn chung, tình hình nghiên c u v th t c t t ng đ i v i ng
thành niên c a các tác gi trong n

c đã đ t đ

i ch a

c nh ng thành qu nh t đ nh, tuy

nhiên, v n còn nhi u v n đ c n ph i nghiên c u toàn di n, sâu s c h n. Các công
trình này đã t p trung nghiên c u nh ng v n đ sau:
Th nh t, tình hình nghiên c u v các qui đ nh c a pháp lu t TTHS đ i v i
i ch a thành niên và th c ti n áp d ng. Các nghiên c u đ u ch ra các qui

i ch a thành niên. Tuy nhiên, các công trình

m c đ phân tích, so sánh, đánh giá nh ng m t h n ch và

t ng khía c nh trong vi c áp d ng các qui đ nh c a pháp lu t đ i v i

i ch a thành niên mà ch a đi sâu phân tích

t t c các khía c nh pháp lý đ c

bi t là khía c nh lu t TTHS. Các nghiên c u c ng ch a xây d ng đ
v th t c t t ng đ i v i ng

i b t m gi , b can, b cáo, ng

c khái ni m

i b k t án là ng

ch a thành niên. V m t th c ti n, các nghiên c u c ng ch m i nêu ra m t s

i


nh ng v

ng m c trong quá trình áp d ng pháp lu t TTHS mà ch a ch ra nh ng

nguyên nhân c a nh ng v


ng đ i ng cán b t pháp, vi c đ m b o các quy n và
i ch a thành niên nh s tham gia c a ng

i bào ch a,

đ i di n gia đình, t ch c xã h i... Tuy nhiên, các nghiên c u này m i ch d ng l i
m c nêu ra nh ng h

ng c n hoàn thi n mà ch a đ a ra đ

th t c TTHS đ i v i ng

c mô hình lý lu n v

i ch a thành niên. M t s nghiên c u c ng đ c p t i

vi c c n thi t ph i thành l p TA ng

i ch a thành niên trong h th ng TAND song

m i ch d ng l i

vi c nêu v n đ mà ch a phân tích c th lý do c n thi t ph i

thành l p TA ng

i ch a thành niên, c c u t ch c, ngu n cán b … i u này cho

th y s c n thi t ph i ti p t c nghiên c u sâu h n, toàn di n h n n a đ t ng b
hoàn thi n quy đ nh pháp lu t TTHS trong gi i quy t v án do ng


c d ch ra ti ng Vi t nh Lu t T ch c Toà án ng

c

i ch a thành

niên và gia đình [129] c a Thái Lan có hi u l c thi hành n m 1992; Lu t v t i
ph m là ng

i ch a thành niên [126] c a tác gi Frederick B. Sussmann, A.B.,

M.S. in Ed., LL.B xu t b n n m 1968 t i New York, H

ng d n Lu t v TA ng

i

ch a thành niên [127] c a tác gi Gilbert H.F.Mumford và T.J. Selwood xu t b n
n m 1974 t i London, H th ng t pháp ng

i ch a thành niên c a Thái Lan c a

tác gi Mr. Jumpon Phansumrit và Ms. Patcharang Ketkludyoo n m 2006 t i Thái
Lan [128]; Pháp l nh s 58-1270 ngày 22- 12- 1958 và Lu t t ch c s 94-101
ngày 05-02-1994 [134]; Th m phán v ng

i ch a thành niên, tr ng ph t hay

giám sát? [132] c a J- M Baudoin, xu t b n n m 1990 t i Paris… Do có nhi u khó


i b k t án là ng

i

c nh ng m c đích trên, lu n án đ ra các nhi m v c n

gi i quy t sau:
- Xây d ng và th ng nh t khái ni m v th t c TTHS đ i v i ng

i ch a


thành niên; ch ra nh ng đ c đi m c b n và m c đích c a th t c TTHS đ i v i
ng

i ch a thành niên và c s qui đ nh th t c này.
- Nghiên c u các quy đ nh chung v th t c TTHS đ i v i ng

b can, b cáo, ng

i b k t án ng

i b t m gi ,

i ch a thành niên trong BLTTHS Vi t Nam đ

qua đó làm sáng t nh ng u đi m và h n ch v m t lý lu n, t đó đ a ra nh ng
ki n ngh nh m hoàn thi n quy đ nh c a BLTTHS hi n hành.
- Nghiên c u th c ti n thi hành các th t c t t ng đ i v i ng


ng và ph m vi nghiên c u
ng nghiên c u c a lu n án là nh ng qui đ nh c a lu t TTHS Vi t

Nam đ i v i ng

i b t m gi , b can, b cáo, ng

i b k t án là ng

i ch a thành

niên, trong s liên h v i th c ti n kh i t , đi u tra, truy t , xét x và thi hành án
hình s các v án lo i này. Lu n án gi i quy t các v n đ trên

góc đ TTHS.

Ph m vi nghiên c u c a lu n án là nghiên c u các th t c t t ng v kh i t , đi u tra, truy t , xét
x và thi hành án đ i v i ng

i ch a thành niên trong các qui đ nh c a pháp lu t TTHS Vi t Nam, có s

so sánh, đ i chi u v i pháp lu t t t ng c a m t s n

c khác trên th gi i; các ho t đ ng c a các c

quan ti n hành t t ng trong 11 n m tr l i đây (t n m 1997 đ n n m 2007)
khi gi i quy t nh ng v án lo i này; nh ng b t c p trong khi áp d ng các qui đ nh
c a BLTTHS n m 2003 và các v n b n pháp lu t liên quan khác; nguyên nhân c a
nh ng vi ph m nghiêm tr ng trong quá trình áp d ng pháp lu t, các quy n và l i

i ch a thành niên trên đ a bàn c n

c

trong giai đo n hi n nay. Trong quá trình nghiên c u, tác gi đã v n d ng các nguyên lý c a ch ngh a
duy v t bi n ch ng và duy v t l ch s đ phân tích làm sáng t các n i dung nghiên c u.


DANH M C TÀI LI U THAM KH O
Ti ng Vi t
1.

Chính ph (1993), Ngh đ nh 60/CP ngày 16-9-1993 ban hành qui ch tr i
giam.

2.

Chính ph (1998), Ngh đ nh s 89/1998/N - CP ngày 07-11- 1998 c a
Chính ph ban hành quy ch v t m gi , t m giam.

3.

Chính ph (2000), Ngh đ nh 60/2000/ N -CP ngày 20-10-2000 h

ng d n thi hành hình ph t

c i t o không giam gi .

4.



ng C ng s n Vi t Nam (2002), Ngh quy t s 08-NQ/TW c a B chính tr v m t s nhi m v
tr ng tâm công tác t pháp trong th i gian t i, ngày 02- 01- 2002.

9.

ng C ng s n Vi t Nam (2005), Ngh quy t s 48-NQ/TW c a B chính tr v Chi n l
d ng và hoàn thi n h th ng pháp lu t Vi t Nam đ n n m 2010, đ nh h

c xây

ng đ n n m 2020,

ngày 24 - 05- 2005.

10.

ng C ng s n Vi t Nam (2005), Ngh quy t s 49-NQ/TW c a B chính tr v Chi n l

cc i

cách t pháp đ n n m 2020, ngày 02- 06- 2005.

11.

Hoàng

ình (2008), “Tr em ph m pháp đ

c đi u tra thân thi n’’, Báo Pháp lu t TP. H Chí


ki m sát xét x các v án có ng

i ch a thành niên ph m t i

TP. H Chí Minh”, T p chí

Ki m sát (6), Hà N i.

17.

Nguy n Thu Huy n (2006), Th t c xét x nh ng v án mà b cáo là ng

i ch a thành niên :

M t s v n đ lý lu n và th c ti n, Lu n v n th c s lu t h c, Khoa Lu t,

i h c Qu c gia

Hà N i, Hà N i.

18. H c vi n CTQG H Chí Minh, Trung tâm nghiên c u quy n con ng
v n b n qu c t v quy n con ng

i, Các

i, NXB TP. H Chí Minh.

19. Phan Trung Hoài (2007), “V n đ b o đ m quy n bào ch a c a ng



t i, NXB Pháp lý, Hà N i.
24. Liên H p Qu c (1985), Quy t c t i thi u ph bi n v vi c áp d ng pháp lu t


đ i v i ng

i ch a thành niên (Quy t c B c kinh) thông qua

29/11/1985.
25. Liên H p Qu c (1990), Nh ng quy t c t i thi u ph bi n v b o v ng
ch a thành niên b t
26.

i

c quy n t do (14/12/1990).

Hoàng Th Liên (2006), “M t s kinh nghi m trong vi c xác đ nh tu i, tái ph m, tái ph m nguy
hi m c a ng

i ch a thành niên ph m t i”, T p chí Ki m sát (21), Hà N i.

27. Lê V n Minh (2008), “Ti p t c hoàn thi n các qui đ nh đ i v i ng
thành niên ph m t i trong BLHS phù h p v i Công
và các chu n m c qu c t v ng

i ch a

c quy n tr em


D

ng Tuy t Miên (2003), Quy t đ nh hình ph t trong Lu t hình s Vi t Nam, Lu n án ti n s
lu t h c,

i h c Lu t Hà N i, Hà N i.

31.

Nhà xu t b n CTQG (1994), BLTTHS c a n

32.

Nhà pháp lu t Vi t - Pháp (1998), BLTTHS c a n

33.

Pháp l nh Th m phán và H i th m TAND n m 2002 và các v n b n h

c C ng hoà nhân dân Trung hoa, Hà N i.
c C ng hoà Pháp, NXB CTQG, Hà N i.
ng d n thi hành (2004),

NXB CTQG, Hà N i.

34.

Pháp l nh thi hành hình ph t tù (1993), NXB CTQG, Hà N i.


i b b t, ng

ib


t m gi , b can, b cáo là ng

i ch a thành niên trong lu t TTHS Vi t Nam”, T p chí Lu t

h c (4), Hà N i.

39.

Th Ph

ng- Lê C m (2004), “T pháp hình s đ i v i ng

i ch a thành niên: Nh ng khía

c nh pháp lý hình s , TTHS, t i ph m h c và so sánh lu t h c”, Ph n th hai, T p chí
TAND (21), Hà N i.

40.

Th Ph

ng- Lê C m (2004), “T pháp hình s đ i v i ng

i ch a thành niên: Nh ng khía



tài nghiên c u c p tr

ng c a

i h c Qu c gia

Hà N i, Hà N i.

43.

Th Ph

ng (2006), “M t s v n đ v vi c áp d ng i u 306 trong BLTTHS 2003”, T p chí

Lu t h c (12), Hà N i.

44.

Th Ph

ng (2007), “Thi hành hình ph t tù đ i v i ng

i b k t án là ng

i ch a thành niên”,

T p chí TAND (1), Hà N i.

45.

i tham

gia t t ng, Tài li u t p hu n vi c thi hành BLHS và BLTTHS, TP. H Chí Minh.

49.

Qu c h i n

c CHXHCN Vi t Nam (2002), Hi n pháp Vi t Nam, NXB CTQG, Hà N i.

50.

Qu c h i n

c CHXHCN Vi t Nam (2002), Lu t t ch c VKSND n m 2002, NXB CTQG, Hà

N i.

51.

Qu c h i n

c CHXHCN Vi t Nam (2004), BLTTHS c a n

c C ng hoà XHCN Vi t Nam,

NXB CTQG, Hà N i.

52.



ng v Qu c h i (2003), M t s quy đ nh pháp

lu t v c quan t pháp, NXB CTQG, Hà N i.

56. Qu c h i n
BLHS n
57.

Qu c h i n

c CHXHCN Vi t Nam, U ban th

ng v Qu c h i, (1985),

c C ng hòa XHCN Vi t Nam, NXB CTQG, Hà N i.

c CHXHCN Vi t Nam, U ban th

ng v Qu c h i, TANDTC (2003), Các quy

đ nh hi n hành v t ch c TAND, NXB CTQG, Hà N i.

58. RADDA BARNEN (1999), Báo cáo l

ng giá d án t pháp ng

i ch a

thành niên.

TANDTC v th c hi n m t s quy đ nh c a BLTTHS đ i v i b cáo là
ng
67.

i ch a thành niên.

TANDTC (2001), Báo cáo công tác ngành TA n m 2001 và ph

ng h

ng nhi m v công tác TA

n m 2002.

68. TANDTC (2001), Báo cáo c a Chánh án TANDTC t i k h p th 10 Qu c


H i khoá X v công tác TA, ngày 31- 10- 2001.
69.

TANDTC (2002), Báo cáo công tác ngành TA n m 2002 và ph

ng h

ng nhi m v công tác TA

n m 2003.

70. TANDTC (2002), Báo cáo c a Chánh án TANDTC v công tác TA trong
nhi m k Qu c H i khoá X ngày 15- 03- 2002.

đ nh chung” c a BLTTHS n m 2003.
76.

TANDTC (2004), Ngh quy t 04/2004/NQ-H TP c a H TP TANDTC ngày 5- 11- 2004 h

ng

d n thi hành m t s quy đ nh trong ph n ba “Xét x s th m” c a BLTTHS n m 2003.

77.

TANDTC (2005), Ngh quy t c a H i đ ng Th m phán TANDTC s 05/ 2005/NQ-H TP ngày
08- 12- 2005 h

ng d n thi hành m t s qui đ nh trong Ph n th t “Xét x phúc th m”

c a BLTTHS n m 2003.

78.

TANDTC (2005), Báo cáo công tác ngành TA n m 2005 và ph

ng h

ng nhi m v công tác TA

n m 2006.

79. TANDTC (2005), Báo cáo c a Chánh án TANDTC v công tác c a các Tòa
án t i k h p th 8 Qu c H i khóa 11 ngày 7- 10- 2005.


Thông t liên b s 12/ TTLB B n i v - B qu c phòng- B tài chính- B y t - B lao đ ng
th

ng binh và xã h i ngày 16/9/1993, H

ng d n th c hi n ch đ

n, m c ; t ch c

phòng ch a b nh, phòng ng a tai n n lao đ ng, b nh ngh nghi p cho ph m nhân.

87.

Thông t s 01/1998/TT-BVCSTE ngày 7/3/1998, H

ng d n ho t đ ng c a U ban b o v và

ch m sóc tr em các c p th c hi n ch th 06/1998 CT-TTg c a Th t
vi c t ng c

ng Chính ph “V

ng công tác b o v tr em, ng n ng a và gi i quy t tình tr ng tr em lang

thang, tr em b l m d ng s c lao đ ng”.

88.

TS. Tr n Quang Ti p (2003) L ch s lu t TTHS Vi t Nam, NXB CTQG, Hà N i


i ch a thành

niên ph m t i trong BLHS”, Báo cáo t i H i th o: Ti p t c hoàn thi n
nh ng qui đ nh đ i v i ng

i ch a thành niên ph m t i trong BLHS,

V Pháp lu t Hình s - Hành chính, B T pháp, Hà N i.
92. Nguy n V n Tuân (1995), “Bàn v s tham gia c a lu t s trong các v án
b can, b cáo là ng

i ch a thành niên”, T p chí dân ch và pháp lu t

(chuyên đ ), Hà N i.
93. Lê Minh Tu n (2007), “Nh ng n i dung c b n c n đ c p trong D th o


Thông t liên t ch v xây d ng quan h t pháp thân thi n đ i v i ng

i

ch a thành niên ph m t i”, T p chí Ki m sát (6), Hà N i.
94. Lê Minh Tu n (2008), “Th c tr ng tình hình truy t ng

i ch a thành niên

ph m t i nh ng n m g n đây- M t s ki n ngh v hoàn thi n BLHS”,
Báo cáo t i H i th o: Ti p t c hoàn thi n nh ng qui đ nh đ i v i ng



98. U ban b o v và ch m sóc tr em (1999), Tài li u tham kh o công tác đ i
v i tr em làm trái pháp lu t, Hà N i.
99.

U ban khoa h c xã h i Vi t Nam, Vi n ngôn ng h c (1998), T đi n ti ng Vi t, NXB à N ng,
Trung tâm t đi n h c, Hà N i - à N ng.

100. P.V (2001), “có hay không vi

c cháu Nguy n Bá Trung b dùng nh c hình”, Báo Pháp lu t, Th

T ngày 06- 08- 2001.

101. Vi n nghiên c u khoa h c pháp lý- B T pháp (1993), Quy n tr em trong
pháp lu t Vi t Nam, thông tin khoa h c pháp lý, Hà N i.
102. Vi n nghiên c u khoa h c pháp lí - B T pháp (1992), Bình lu n khoa h c
BLTTHS, NXB T pháp, Hà n i.
103. Vi n nghiên c u khoa h c pháp lí - B T pháp (1996), B o v quy n tr em
trong pháp lu t Vi t Nam, NXB Giáo d c.


104. Vi n nghiên c u khoa h c pháp lí - B T pháp (2000), T ng c
l c h th ng t pháp ng

ng n ng

i ch a thành niên t i Vi t Nam, Thông tin

khoa h c pháp lí.

thành niên (2000 – 2007).
116. VKSNDTC, Vi n khoa h c ki m sát (1993), BLTTHS Nh t B n, (B n d ch
ti ng Vi t), Hà N i.


117. VKSNDTC, Vi n khoa h c ki m sát (1998), BLTTHS Tây Úc 1995, (B n
d ch ti ng Vi t), Hà N i.
118. VKSNDTC, Vi n khoa h c ki m sát (1998), BLTTHS Thái lan, (B n d ch
ti ng Vi t), Hà N i.
119. VKSNDTC, Vi n khoa h c ki m sát (1998), BLTTHS Canada 1994, (B n
d ch ti ng Vi t), Hà N i.
120. VKSNDTC, Vi n khoa h c Ki m sát (1998), H th ng t pháp hình s c a
m ts n

c Châu Á, Hà N i.

121. VKSNDTC, Vi n khoa h c ki m sát (1998), BLTTHS Hàn Qu c, (B n d ch
ti ng Vi t), Hà N i.
122. VKSNDTC, Vi n khoa h c ki m sát (2002), BLTTHS Liên bang Nga, (B n
d ch ti ng Vi t), Hà N i.
123. VKSNDTC, V ki m sát giam gi c i t o (1999-2005), Báo cáo th ng kê
124. Vi t Nam C ng hoà (1973), BLTTHS, Th n Chung xu t b n, Sài Gòn
125. V Pháp lu t Hình s - Hành chính, B T pháp (2007), H i th o: Rà soát,
đánh giá pháp lu t, s s và th c ti n x lý chuy n h
ph c h i đ i v i ng

ng và t pháp

i ch a thành niên vi ph m pháp lu t