ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

NGUYỄN THU HIỀN

DOANH NGHIỆP KINH DOANH BẢO HIỂM NHÂN THỌ
THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM
Chuyên ngành : Luật kinh tế
Mã số
: 60 38 50

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2006

1


MỞ ĐẦU

1. Sự cần thiết của việc nghiên cứu đề tài
Từ tháng 8 năm 1996, doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ đầu tiên của
Việt Nam đã đi vào hoạt động, so với sự xuất hiện của doanh nghiệp bảo hiểm
phi nhân thọ (cách đây hơn 40 năm) thì đó là khoảng thời gian không dài
nhưng bảo hiểm nhân thọ đã có những bước phát triển vượt bậc, đáng ghi nhận.
Đặc trưng của hoạt động bảo hiểm nhân thọ là vừa mang tính chất tiết
kiệm vừa mang tính chất phòng ngừa rủi ro. Với sự phát triển ổn định của nền
kinh tế, thu nhập của người dân ngày càng tăng thì hoạt động này càng có
điều kiện phát triển và trở thành một trong những kênh huy động vốn quan
trọng đầu tư trở lại cho nền kinh tế. Không chỉ là kênh huy động vốn nhàn rỗi,
các doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ đã thu hút, tạo việc làm mới cho trên

thọ mang lại đã tạo cho ngành kinh doanh này có một chỗ đứng rất vững vàng
trong đời sống kinh tế xã hội. Vị thế của bảo hiểm nhân thọ ngày càng được
thể hiện một cách rõ nét ở các quốc gia có nền kinh tế phát triển trên thế giới.
Ở Việt Nam, hoạt động bảo hiểm nhân thọ vẫn còn là mới mẻ, đã có
một số công trình nghiên cứu về mặt kỹ thuật bảo hiểm, pháp luật về kinh doanh
bảo hiểm nhưng chủ yếu đi sâu vào lĩnh vực bảo hiểm phi nhân thọ, chưa có

3


công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện, hệ thống về pháp luật kinh
doanh bảo hiểm nhân thọ, đặc biệt là về doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ.
Trước đây, cũng đã có một số luận văn thạc sĩ đề cập đến những vấn
đề liên quan đến pháp luật về kinh doanh bảo hiểm như:
+ Nguyễn Anh Tú: Một số vấn đề pháp lý về hợp đồng bảo hiểm,
Luận văn Thạc sĩ Luật học, 2001.
+ Thái Văn Cách: Thực trạng pháp luật về kinh doanh bảo hiểm, phương
hướng hoàn thiện, Luận văn Thạc sĩ Luật học, 2001.
+ Vương Việt Đức, Hợp đồng bảo hiểm tài sản, Luận văn Thạc sĩ
Luật học, 2003.
Tuy nhiên, các công trình trên chủ yếu tập trung nghiên cứu các quy
định pháp luật về kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ, mà chưa nghiên cứu cụ thể
những quy định pháp luật về kinh doanh bảo hiểm nhân thọ, về doanh nghiệp
bảo hiểm kinh doanh bảo hiểm nhân thọ, một loại hình kinh doanh có thể nói là
mới ở thị trường Việt Nam nhưng đóng vai trò rất quan trọng trong đời sống.
Chính vì vậy, tác giả đã chọn đề tài "Doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm
nhân thọ theo pháp luật Việt Nam" làm đề tài Luận văn Thạc sĩ luật học.

3. Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ của luận văn
Trên thế giới, ở những nước phát triển, hoạt động bảo hiểm nhân thọ

so sánh, đối chiếu, tổng hợp với thực tiễn để rút ra kết luận.
5. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn những đóng góp của luận văn
Hoạt động kinh doanh bảo hiểm nhân thọ còn hết sức mới mẻ, vì vậy
kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ góp phần vào việc nghiên cứu hoàn thiện
các quy định pháp luật điều chỉnh tổ chức và hoạt động kinh doanh bảo hiểm
nhân thọ, đồng thời chỉ ra những điểm không phù hợp với thực tiễn kinh doanh
cần bổ sung, góp phần tạo ra môi trường pháp lý chuẩn mực và lành mạnh
hơn cho các doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm nhân thọ, thúc đẩy hoạt động
bảo hiểm nhân thọ ngày càng phát triển phục vụ đời sống kinh tế, xã hội, nhất
là trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam hiện nay.

5


6. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội
dung của luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Những vấn đề chung về bảo hiểm nhân thọ.
Chương 2: Pháp luật về doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm nhân thọ.
Chương 3: Một số nhận xét chung và kiến nghị.

6


Chương 1
NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BẢO HIỂM NHÂN THỌ

1.1. KHÁI LUẬN VỀ BẢO HIỂM NHÂN THỌ

1.1.1. Khái niệm và đặc điểm của bảo hiểm nhân thọ

chưa trả theo hợp đồng bảo hiểm và khoản lãi cho vay, sẽ được trả cho người
thụ hưởng. Những khoản trợ cấp trả khi còn sống cho người được bảo hiểm
dưới hình thức giá trị giải ước hoặc các khoản trợ cấp thu nhập [18, tr. 329330].
Tài liệu của Viện Quản lý bảo hiểm nhân thọ Hoa Kỳ (LOMA) cũng
nêu định nghĩa bảo hiểm nhân thọ như một loại hình bảo hiểm trả tiền khi
phát sinh cái chết của người được bảo hiểm. Trên phương diện pháp lý, bảo
hiểm nhân thọ là một thể loại bảo hiểm, trong đó để nhận được phí bảo hiểm
của người tham gia bảo hiểm thông qua một hợp đồng, nhà bảo hiểm cam kết
sẽ trả cho một hoặc nhiều người thụ hưởng bảo hiểm một số tiền nhất định
hoặc những khoản trợ cấp nhất định trong trường hợp người được bảo hiểm bị
tử vong hoặc người được bảo hiểm sống đến một thời điểm đã được chỉ rõ
trong hợp đồng. Trên phương diện kỹ thuật, bảo hiểm nhân thọ là một nghiệp
vụ bao hàm những cam kết mà việc thực hiện những cam kết này phụ thuộc
vào tuổi thọ của con người [45, tr. 31].
Những định nghĩa trên tuy được trình bày khác nhau, nhưng tựu chung
lại đều thể hiện những đặc trưng nổi bật của bảo hiểm nhân thọ, đó là:
- Bảo hiểm nhân thọ là một nghiệp vụ bảo hiểm thương mại, hay nói
cách khác là loại hình kinh doanh thu lợi nhuận (phân biệt với các chế độ bảo
hiểm xã hội, bảo trợ xã hội của Nhà nước).
- Bảo hiểm nhân thọ có tính đa mục đích, có thể được sử dụng để áp
ứng nhiều mục đích khác nhau tùy theo nhu cầu của khách hàng. Do vậy, sản

8


phẩm bảo hiểm nhân thọ thường rất đa dạng (mỗi sản phẩm chỉ đáp ứng được
một hoặc một vài nhu cầu) và hoạt động tiếp thị sản phẩm này phải mang tính
năng động và linh hoạt cao.
- Bảo hiểm nhân thọ là loại hình bảo hiểm duy nhất cho phép bảo
hiểm cho hai sự kiện trái ngược nhau là sống và chết. Điều này cũng có nghĩa

chức đóng phí bảo hiểm tại nhà, có thể theo tháng, quý‎, 6 tháng hay một năm,
có nhiều mức phí tùy theo sự lựa chọn và khả năng tài chính của người tham
gia bảo hiểm đã tạo nên sự khác biệt, hình thành ý thức tiết kiệm trong dân cư
đã đem lại thành công cho bảo hiểm nhân thọ (xem sự khác nhau giữa bảo
hiểm nhân thọ và hình thức huy động vốn qua kênh ngân hàng mục 1.1.3.3
chương 1).
- Là loại hình bảo hiểm có thời hạn bảo hiểm dài hạn, nguồn phí bảo
hiểm được sử dụng để đầu tư và người tham gia bảo hiểm được hưởng một
phần lãi từ hoạt động đầu tư đó vì bảo hiểm nhân thọ mang tính tiết kiệm.
Trong khi đó, bảo hiểm phi nhân thọ mang tính ngắn hạn, chỉ bồi thường khi
có tai nạn, rủi ro xảy ra nên các doanh nghiệp bảo hiểm không được phép
kinh doanh đồng thời bảo hiểm nhân thọ và bảo hiểm phi nhân thọ (khoản 2
Điều 60 Luật kinh doanh bảo hiểm).
- Xuất phát từ những đặc điểm riêng biệt của bảo hiểm nhân thọ với
đối tượng bảo hiểm chỉ là con người, pháp luật đã quy định có tính chất ràng
buộc, hạn chế có liên quan đến việc giao kết hợp đồng bảo hiểm nhân thọ. Có
hai ràng buộc chính được thể hiện trong Luật kinh doanh bảo hiểm (2000),
những ràng buộc vốn đều đã có mặt trong các văn bản pháp luật tương tự ở
mọi quốc gia cho phép kinh doanh bảo hiểm nhân thọ.
Thứ nhất, ràng buộc về quyền lợi có thể được bảo hiểm. Khoản 9 Điều 3
Luật kinh doanh bảo hiểm (2000) định nghĩa: "Quyền lợi có thể được bảo hiểm
là quyền sở hữu, quyền chiếm hữu, quyền sử dụng, quyền tài sản; quyền, nghĩa
vụ nuôi dưỡng, cấp dưỡng đối với đối tượng được bảo hiểm" [25]. Đây là một
định nghĩa mang nặng tính pháp lý, phản ánh hình thức pháp lý của quan hệ

10


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO


ngày 22/5.
13. David Bland (Học viện bảo hiểm Hoàng gia Anh), Bảo hiểm, nguyên tắc
và thực hành, Nxb Tài chính, Hà Nội.
14. Giáo trình bảo hiểm trong kinh doanh (2000), Nxb Khoa học và kỹ thuật,
Hà Nội.
15. Giáo trình Lý thuyết bảo hiểm (2005), Nxb Tài chính, Hà Nội.
16. Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ.
17. Nguyễn Am Hiểu (2003), "Hình thức pháp lý doanh nghiệp ở Việt Nam hiện
nay nhìn từ góc độ luật so sánh", Nhà nước và pháp luật, (4), tr. 37-42.
18. Trương Mộc Lâm (Chủ biên) (2001), Từ điển thuật ngữ kinh doanh bảo
hiểm, Nxb Thống kê, Hà Nội.
19. Trương Mộc Lâm - Lưu Nguyên Khánh (2001), Một số điều cần biết về
pháp lý trong kinh doanh bảo hiểm, Nxb Thống kê, Hà Nội.
20. Luật bảo hiểm một số nước trên thế giới (1999), Nxb tài chính, Hà Nội.
21. Một số điều khoản và sản phẩm bảo hiểm Nhân thọ tham khảo của các
công ty bảo hiểm nhân thọ trên thị trường.
22. Nghiên cứu khả năng cạnh tranh và tác động của tự do hóa thương mại
dịch vụ tại Việt Nam: Ngành bảo hiểm (2006), Dự án VIE.
23. Quốc hội (1995), Bộ luật dân sự Việt Nam, Hà Nội.
24. Quốc hội (1999), Luật doanh nghiệp, Hà Nội.
25. Quốc hội (2000), Luật kinh doanh bảo hiểm, Hà Nội.
26. Quốc hội (2000), Luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, Hà Nội.
27. Quốc hội (2003), Luật doanh nghiệp nhà nước, Hà Nội.
28. Quốc hội (2005), Bộ luật dân sự Việt Nam, Hà Nội.
29. Quốc hội (2005), Luật doanh nghiệp, Hà Nội.

12


30. Quốc hội (2005), Luật đầu tư, Hà Nội.

45. Principles of Insurance: Life, Health, and Annuities của LOMA (Life
office Management Association, Inc).

14