đại học quốc gia hà nội
---------------------------------------Khoa luật

Ngô viễn phú

Nghiên cứu so sánh quản lý công ty cổ Phần
Theo pháp luật CHXHCN Việt Nam
và pháp luật CHND Trung Hoa
Chuyên ngành: Luật kinh tế
Mã số:

5.05.15

Luận án tiến sĩ luật học
Ng-ời h-ớng dẫn khoa học:
1. PGS. TS. Phạm Duy Nghĩa
2. TS. Vũ Quang

Hà nội 2005


Mở đầu

1- Tính cần thiết của đề tài nghiên cứu
Việt Nam và Trung Quốc là hai quốc gia có nhiều đặc điểm chung về lịch sử, văn
hoá, tâm lý ng-ời dân, và thậm chí về chế độ chính trị hiện hành. So sánh trên
phạm vi thế giới, hai n-ớc thuộc nhóm những quốc gia vẫn kiên trì theo đuổi chế
độ xã hội chủ nghĩa, đã và đang chủ tr-ơng cải cách và hoàn thiện chế độ chính trị
và kinh tế. Trong nền kinh tế, hai n-ớc đang thực hiện chiến l-ợc công nghiệp hoá,
hiện đại hoá đất n-ớc, mà một b-ớc đi cụ thể hiện nay là cổ phần hoá các doanh
nghiệp nhà n-ớc và thiết lập các doanh nghiệp theo chế độ công ty hiện đại. Trong

trộm cắp tài sản công ty; những ng-ời quản lý cao cấp tham nhũng khoản tiền
khổng lồ thậm chí mang khoản tiền lớn chạy trốn sang n-ớc ngoài; chế độ đại diện
cho cổ phần nhà n-ớc tại các công ty cổ phần mang tính quan liêu (bureaucratic
representation); v.v, cho đến hiện nay tình trạng vẫn không đ-ợc cải thiện đáng kể.
Những bài học và kinh nghiệm của Trung Quốc có thể có giá trị tham khảo cho
Việt Nam. Ng-ợc lại, sự nghiệp cổ phần hoá các doanh nghiệp nhà n-ớc Việt Nam
cũng có nhiều kinh nghiệm có giá trị học hỏi và giới thiệu sang Trung Quốc. Theo
nhận xét chủ quan, tác giả có một cảm giác là ở Việt Nam qúa trình cổ phần hoá
các doanh nghiệp nhà n-ớc d-ờng nh- công bằng hơn ở Trung Quốc. Trên thực tế,
Luật doanh nghiệp Việt Nam cũng có nhiều -u điểm mà Luật công ty Trung Quốc
còn khiếm khuyết.
Đó là những lý do dẫn đến chúng tôi lựa chọn đề tài: Nghiên cứu so sánh quản
lý công ty cổ phần theo pháp luật CHXHCN Việt Nam và CHND Trung Hoa
để làm luận án nghiên cứu sinh luật học của mình.


2- Tình hình nghiên cứu của đề tài
Hiện nay ở Trung Quốc, công trình nghiên cứu pháp luật Việt Nam nói chung
và luật doanh nghiệp Việt Nam nói riêng còn rất ít ỏi. Tác giả là ng-ời Trung Quốc
duy nhất ở Trung Hoa đại lục hiện nay nghiên cứu pháp luật Việt Nam. Trong khi ở
Việt Nam, tình hình nghiên cứu pháp luật Trung Quốc cũng không khác, công trình
nghiên cứu pháp luật Trung Quốc cũng rất hiếm hoi. Công trình nghiên cứu của đề
tài này có lẽ sẽ là công trình khởi đầu đối với giới luật học nghiên cứu so sánh
Trung Quốc và Việt Nam.
Về tình hình nghiên cứu chuyên đề của quản lý công ty cổ phần, tại Việt Nam
phải kể đến một công trình nghiên cứu mới của Phạm Duy Nghĩa. Trong cuốn sách
Chuyên khảo luật kinh tế xuất bản vào tháng 4 năm 2004, ông này đã khảo cứu rất
sâu sắc lịch sử diễn biễn của mô hình quản lý doanh nghiệp trên thế giới, cũng nhnhững đặc điểm mang tính bản sắc của mô hình quản lý doanh nghiệp của các n-ớc
Ph-ơng Đông trong đó có Việt Nam và Trung Quốc. Cuốn sách còn đã tập trung
nghiên cứu những tồn tại đã xảy ra trong quá trình quản lý điều hành của các công

những thông tin hữu quan của pháp luật các n-ớc khác.
- Nghiên cứu so sánh chính sách nhà n-ớc và những diễn biến thực tiễn trong
quá trình cổ phần hoá doanh nghiệp nhà n-ớc của Việt Nam và Trung Quốc, để
vạch ra những tác động đối với việc quản lý nội bộ của các công ty cổ phần đ-ợc
hình thành từ việc cổ phần hoá các doanh nghiệp nhà n-ớc.


4. Đối t-ợng và phạm vi nghiên cứu
Quản lý công ty (Corporate Governance) là một vấn đề trọng đại, đã và đang
đ-ợc quan tâm nghiên cứu bởi giới luật học cũng nh- kinh té học của các n-ớc trên
thế giới. Bởi lẽ giới luật học quan tâm và nghiên cứu vấn đề này từ khía cạnh cơ cấu
tổ chức quản lý của công ty, cho nên, có luật gia Trung Quốc còn gọi nó là cơ cấu
tổ chức quyền lực của các cơ quan (Organ) công ty, nói một cách cụ thể hơn, vấn
đề quản lý công ty là ph-ơng thức tổ chức các cơ quan quyền lực của công ty và
mối quan hệ chế -ớc quyền lực giữa các cơ quan đó.
Xem xét các n-ớc thuộc họ pháp luật La Mã-Đức, trong họ pháp luật này, về cơ
bản bao gồm cả pháp luật hai n-ớc Trung Quốc và Việt Nam, công ty cổ phần
th-ờng bao gồm ba cơ quan quyền lực đó là Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng quản
trị (ở Trung Quốc đ-ợc gọi là Hội đồng đổng sự) và Ban kiểm soát (ở Trung Quốc
đ-ợc gọi là Hội đồng giám sự). Cho nên, vấn đề quản lý công ty có thể đ-ợc diễn
giải là ph-ơng thức tổ chức và phân chia quyền lực giữa ba cơ quan nêu trên và mối
quan hệ chế -ớc quyền lực giữa ba cơ quan đó.
Với góc nhìn nh- vậy, đối t-ợng nghiên cứu của luận án đ-ợc xác định là
những vấn đề pháp lý về ba cơ quan quyền lực nêu trên và mối quan hệ giữa các cơ
quan đó của công ty cổ phần theo pháp luật của hai n-ớc Việt Nam và Trung Quốc.
Đối với các công ty cổ phần, tác giả đã quan tâm l-u ý hơn tới các công ty cổ
phần đã niêm yết cổ phiếu tại thị truờng chứng khoán của hai n-ớc Việt Nam và
Trung Quốc. Điều này có hai lí do: Thứ nhất, các công ty niêm yết là sự thể hiện
mang tính tiêu biểu của lực l-ợng kinh tế của một n-ớc, thực trạng cơ chế quản lý
của nó, và suy cho cùng, cũng có thể thể hiện trình độ quản lý của n-ớc đó. Thứ


Luận án đ-ợc bố cục nh- sau:
Ch-ơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý công ty cổ phần
Ch-ơng 2: Đại hội đồng cổ đông: Cơ quan quyết định cao nhất trong công
ty cổ phần
Ch-ơng 3: Hội đồng quản trị: Cơ quan chấp hành nghiệp vụ và đại diện
trong công ty cổ phần
Ch-ong 4: Ban kiểm soát: Cơ quan giám sát chuyên trách trong công ty
cổ phần
Ch-ong 5: Thực trạng quản lý công ty cổ phần ở Việt Nam và Trung Quốc
và một số gợi mở đối với việc hoàn thiện pháp luật về quản lý
công ty cổ phần

Danh mục tài liệu tham khảo
Tài liệu tham khảo tiếng việt
1. Trí Anh, Sẽ luật hoá quyền và nghĩa vụ cơ bản của các chủ thể trong công ty cổ
phần, Tạp chí Đầu t- chứng khoán, số 157-2002.
2. Hoà Bình, 2002, Hiện trạng khối doanh nghiệp hậu cổ phần hoá, Tạp chí Đầu tchứng khoán, số 138-2002.
3. Hoà Bình, 2002, Phức tạp ở công ty cổ phần Bình Minh, Tạp chí Đầu t- chứng
khoán, số 136-2002.
4. Phạm Ngọc Côn, 2002 Một số ý kiến nhằm hoàn thiện việc quản lý ở doanh
nghiệp sau cổ phần hoá, Tạp chí Kinh tế và phát triển, số 3-2002

Comment [ben1]: Anh xem lai cach trich dan:
Ten tac gia, Nam xuat ban, Ten tac pham bai bao,
NXB, nguon

Comment [ben2]: Anh xep theo ABC



Anh Mỹ, Nxb Pháp luật (Bắc Kinh), năm 1998.
16. 20033

Chiêm Hồng, Phân tích thực chứng mối quan hệ giữa quản lý và năng suất của
công ty cổ phần, Tạp chí Vấn đề kinh tế Trung Quốc, số 3-2003.
17. 20032

Vệ Bình, Nghiên cứu về việc hoàn thiện Hội đồng giám sự của công ty cổ phần
Trung Quốc, Tạp chí Thế giới luật s-, số 2-2003.
18. 1998

Lí Tồn Bảo, Khái luận về luật công ty (bản dịch), Nxb Khoa học xã học Trung
Quốc, năm 1998.
19. 20028

Trình Tôn Ch-ơng, Không nên du nhập mù quáng cơ chế đổng sự độc lập, Tạp
chí Luật học kinh tế, số 8/2002.
20. 2000

Tr-ơng An Dân, Nghiên cứu về địa vị pháp lý của đổng sự ở Anh Mỹ, Nxb Pháp
luật, năm 2000.
21. 2003

Quan Hân Dung, Chế độ đổng sự độc lập và quản lý công ty: Pháp lý và thực
tiễn, Nxb Kiểm sát Trung Quốc, năm 2003.
22. 2002


Từ Vệ Đông, Nghiên cứu những vấn đề cơ bản của luật th-ơng mại, Nxb Pháp
luật, năm 2002.


Mao á Mẫn, Nghiên cứu so sánh luật công ty, Nxb Pháp chế Trung Quốc, năm
2001.
31. 20006

Triệu Gia Nghi, Luận về quyền đ-ợc thông tin của cổ đông, Tạp chí Diễn đàn
chính pháp, số 6-2000.
32. 2000

Kim Hồng Ngọc, Luật công ty Nhật Bản (bản dịch tiếng Hán), Nxb Toà án nhân
dân, năm 2000.
33. 198210
V-ơng Lệ Ngọc, nghiên cứu về chế độ giám đốc công ty, Tạp chíLuật học Phú nhânsố 10/1982.

34.
2000

L-ơng Năng (2000), Cơ cấu quản lý công ty: thực tiễn của Trung Quốc và kinh nghiệm của Mỹ, Nxb
Tr-ợng đại học nhân dân Trung Quốc, Bắc Kinh.

35. 2003
Trịnh Nh- Sơn, Sự dị hoá của chế độ công ty, Nxb Đại học Bắc Kinh, năm 2003.

36. 200012

La Bồi Tân, Nhìn với đôi mắt lạnh lùng đổng sự độc lập, Tạp chí V-ờn hoa pháp
luật về tài chính, số 12/2000.


37. 2001

45. 1996


Biện Diệu Vũ, Luật công ty của các n-ớc ngoài, Nxb Pháp luật, năm 1996.
46. 2001

Cố Công Vân, Bình luận về pháp luật công ty, Nxb Nhân dân Th-ợng Hải, năm
2001.
47. Hamilton (Mỹ)1999

Hamilton (Mỹ), Luật công ty (bản dịch Hán), NXB Pháp luật năm 1999.
48. www.sina.com.cn

Nguồn từ trang web site Trung Quốc: www.sina.com
Tài liệu tham khảo tiếng anh
49. Blacks law Dictionary, Fifth Edition, West Publishing Co. 1979.
50. The Committee on Corporate Laws: Changes in the Model Business
Corporation Act- Amendments Pertaining to Directors and Officers. The
Business Lawyer, Volume 55, May 2000.
51. Harold Damsetz, Chế độ kinh tế, pháp luật và chính trị mang tính cạnh tranh.
52. John Kenneth Galbraith, Phân tích về quyền lực (Bản dịch tiếng Hán), NXB
Nhân dân Hà Bắc Trung Quốc, năm 1988.
53. John Kenneth Galbraith, Kinh tế học và mục tiêu công cộng (bản dịch tiếng
Hán), Nxb Th-ơng vụ, năm 1980.
54. M. Eisenberg, The Structure of the Corporation (1976); ALI Tentative Draft
No.2, Đ3.04 comment.
55. Nicholas Wolfson, The Modern Corporation: Free Marets versus Regulation,
The Free Fress, 1984,