Quan hệ thƣơng mại Việt Nam - Hoa Kỳ-Thực trạng và giải pháp
Nguyễn Quốc Khánh
Ngƣời hƣớng dẫn : GS.TS. Nguyễn Thiết Sơn
MỞ ĐẦU
1. Sự cần thiết nghiên cứu đề tài luận văn
Toàn cầu hoá kinh tế là một sự phát triển tất yếu khách quan, một xu hướng bao
trùm của sự vận động kinh tế thế giới ngày nay. Do tác động của viễn thông, công nghệ và
vốn, các hoạt động kinh tế và thương mại của mỗi nước đã gia tăng mạnh mẽ, vượt ra khỏi
biên giới quốc gia, liên kết trên một chỉnh thể thị trường toàn cầu. Đồng thời với quá trình
đó là sự hình thành và hoàn thiện các định chế tổ chức kinh tế quốc tế tương thích nhằm
quản lý và điều hành các hoạt động kinh tế đã ngày càng lệ thuộc chặt chẽ giữa các quốc
gia và khu vực.
Với quan điểm chủ đạo của Đảng và Nhà nước ta là “đa phương hóa và đa dạng
hóa trên cơ sở công bằng lợi ích giữa các đối tác,... tận dụng mọi khả năng để tăng mức
xuất khẩu trên tất cả các thị trường đã có, song song với việc đẩy mạnh xuất khẩu vào các
thị trường có sức mua lớn nhưng hiện còn chiếm tỷ trọng thấp, mở ra các thị trường mới
và tích cực tăng cường tiếp cận các thị trường cung ứng công nghệ nguồn” [10, P.III,
M.II,C], thì Hoa Kỳ đã trở thành một trong những trọng điểm quan trọng trong chiến lược
phát triển thương mại quốc tế của Việt Nam. Việc tăng cường, đẩy mạnh hơn nữa quan hệ
hợp tác thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ là nhu cầu bức thiết nhằm đa dạng hóa thị trường,
thúc đẩy xuất khẩu hướng tới một thị trường có tính ổn định cao, và tiếp cận nhập khẩu
"công nghệ nguồn". Hơn nữa, Hoa Kỳ còn là một trong những nhà đàm phán lớn cho việc
Việt Nam gia nhập WTO.
Tuy nhiên, một điều dễ nhận thấy là Hoa Kỳ và Việt Nam có quá nhiều điểm khác
biệt không chỉ về chế độ chính trị, mà cả kinh tế, ngoại giao, chính sách thương mại... Xét
ở khía cạnh khác, trải qua 30 năm liên tục bị Hoa Kỳ cấm vận đã làm cho thị trường Hoa
Kỳ tuy hấp dẫn nhưng đầy mới mẻ, xa lạ với Việt Nam. Hàng loạt chính sách, luật lệ phức
tạp chưa được chúng ta tìm hiểu, nắm bắt và cập nhật đầy đủ vì vậy các hoạt động kinh tế
hai chiều hàm chứa nhiều rủi ro.

1

STAR, USAID, WB, IMF.... Ở trong nước, cũng đã có các công trình nghiên cứu vấn đề
này, nhưng chủ yếu nghiên cứu quan hệ kinh tế Việt Nam - Hoa Kỳ nói chung, những sự
chuẩn bị để đi đến ký kết Hiệp định thương mại song phương hoặc đề cập một cách tổng
quát về chính sách và thị trường Hoa Kỳ. Một số công trình có đề cập tới quan hệ mậu dịch

2


hàng hoá hai nước song phần lớn được xem như là một yêu tố cấu thành trong nghiên
cứu tổng thể quan hệ kinh tế. Có thể nêu một số công trình như: "Hợp tác và đấu tranh
trong quan hệ giữa Việt Nam và Hoa Kỳ hiện nay"- Viện quan hệ quốc tế- Học viện chính
trị quốc gia Hồ Chí Minh, 1998, "Quan hệ kinh tế Việt Nam - Hoa Kỳ"- TS Đỗ Đức ĐịnhNXB Thế giới 2000, "Tiếp cận thị trường Hoa Kỳ" - Bộ Thương mại"- 2003. Đề tài cấp
Bộ, "Việt nam - Hoa Kỳ, Quan hệ thương mại và đầu tư" - Nguyễn Thiết Sơn - NXB
KHXH, 2004..v.v..
Cho đến nay, chưa có nhiều công trình nhấn mạnh đến thực trạng quan hệ thương
mại hàng hoá giữa Việt Nam và Hoa Kỳ sau khi Việt Nam và Hoa Kỳ ký kết Hiệp định
thương mại song phương và các giải pháp để phát triển quan hệ này trong giai đoạn Việt
Nam tích cực hội nhập kinh tế quốc tế, đặc biệt từ cách tiếp cận của chuyên ngành kinh tế
chính trị.

3. Mục đích nghiên cứu của luận văn
Luận văn hướng tới hai mục đích cơ bản sau:
- Thứ nhất, làm rõ tầm quan trọng của việc phát triển quan hệ thương mại quốc tế
nói chung và thương mại với Hoa Kỳ nói riêng trong bối cảnh toàn cầu hoá và khu vực hoá
trên cơ sở những điều kiện thực tế khách quan và định hướng cơ bản của Đảng và Nhà
nước ta.
- Thứ hai, nghiên cứu thực trạng quan hệ thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ dựa trên
những động thái chính trị, kinh tế để từ đó đánh giá được thực trạng, tìm ra các nguyên
nhân cơ bản nhằm cải thiện quan hệ tương xứng với khả năng và mong muốn của cả hai
quốc gia. Từ đó đề xuất một số kiến nghị về chính sách và giải pháp nhằm thúc đẩy phát

khu vực và toàn thế giới.
- Phân tích, đánh giá một cách toàn diện về thực trạng quan hệ thương mại Việt
Nam - Hoa Kỳ, triển vọng của mối quan hệ này qua những cơ hội, những tồn tại và thách
thức.

4


- Trên cơ sở đó, cùng với những kinh nghiệm tham khảo từ một số nước trong
khu vực có phát triển quan hệ thương mại với Hoa Kỳ, xác định những phương hướng và
đưa ra những kiến nghị thích hợp nhằm phát triển quan hệ thương mại giữa Việt Nam và
Hoa Kỳ trong xu hướng toàn cầu hóa và khu vực hóa.

7. Kết cấu của luận văn
Tên luận văn: Quan hệ thƣơng mại Việt Nam - Hoa Kỳ, Thực trạng và Giải
pháp
Bố cục luận văn:
Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và tài liệu tham khảo; nội dung luận văn gồm
3 chương:
Chƣơng 1: Tầm quan trọng của quan hệ thƣơng mại với Hoa Kỳ trong quá
trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam
Chƣơng 2: Thực trạng phát triển quan hệ thƣơng mại Việt Nam -Hoa Kỳ.
Chƣơng 3: Phƣơng hƣớng và giải pháp phát triển quan hệ thƣơng mại Việt
Nam - Hoa Kỳ

5


CHƢƠNG 1
TẦM QUAN TRỌNG CỦA QUAN HỆ THƢƠNG MẠI VỚI HOA KỲ TRONG QUÁ



ngày càng mạnh mẽ và khốc liệt. Sự cạnh tranh diễn ra trong mọi lĩnh vực, và đặc biệt là
trong các hoạt động kinh tế đối ngoại. Điều đó buộc mọi quốc gia dù thuộc mô hình và trình độ
phát triển nào, cũng phải cải cách và chuyển đổi tích cực để trở thành một bộ phận hữu cơ của
nền kinh tế thế giới đang được hình thành như một thể thống nhất. Thực tế đã cho thấy dù là một
mô hình kinh tế thị trường tự do với điển hình là Hoa Kỳ, hay mô hình thị trường xã hội của các
nước thành viên EU, hoặc mô hình thị trường hỗn hợp như Nhật Bản thì cũng đang đều phải cải
tổ lại một cách sâu sắc. Đồng thời, đây cũng là thách thức lớn, buộc các nước đang phát triển
phải có những đối sách thật phù hợp, để không bị tuột dốc trong cuộc chiến kinh tế toàn cầu.
b. Khi đi sâu nghiên cứu về phân công lao động trong quá trình quốc tế hoá đời sống kinh
tế, chúng ta thấy sự phân công lao động quốc tế đang ngày càng đi vào chiều sâu. Điều này là do
có sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ và hệ thống các công ty đa quốc gia. Quá trình
phân công theo ngành và theo sản phẩm đang được chuyển dần sang phân công theo chi tiết và
từng công đoạn của quy trình công nghệ. Khác biệt về điều kiện tự nhiên không còn đóng vai trò
quyết định trong phân công lao động quốc tế nữa, mà khả năng về kỹ thuật và công nghệ đang
dần dần trở thành yếu tố quan trọng trong sự phân công lao động mới.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tài liệu trong nƣớc
1.

Bộ Chính trị, Nghị quyết số 07-NQ/TW ngày 27/11/2001 về hội nhập kinh tế quốc tế

2.

Bộ Chính trị, Nghị quyết số 12-NQ/TW ngày 03/1/1996 của Bộ Chính trị: Về tiếp tục đổi
mới tổ chức và hoạt động thương nghiệp, phát triển thị trường theo định hướng xã hội chủ
nghĩa.

3.

9.

Cơ sở khoa học của một số vấn đề trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam đến
năm 2010 và tầm nhìn đến 2020 - NXB Chính trị quốc gia - 2001

10. Chính phủ, Chỉ thị số 22/2000/CT-TT ngày 27/10/2000 về Chiến lược phát triển xuất nhập
khẩu hàng hoá thời kỳ 2001-2010
11. Chính phủ, Nghị định số 33/CP ngày 19 tháng 4 năm 1994 về quản lý Nhà nước đối với
hoạt động xuất nhập khẩu
12. Chính phủ, Nghị định 11/1999/NĐ-CP ngày 03/3/ 1999 Về hàng hóa cấm lưu thông, dịch
vụ thương mại cấm thực hiện; hàng hóa, dịch vụ thương mại hạn chế kinh doanh, kinh
doanh có điều kiện
13. Chính phủ, Nghị định số 57/1998/NĐ-CP ngày 31 tháng 7 năm 1998 Quy định chi tiết thi
hành Luật Thương mại về hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, gia công và đại lý mua bán
hàng hoá với nước ngoài
14. Cục Xúc tiến thương mại, Xuất khẩu sang thị trường Hoa Kỳ - Một số thông tin cần biết- H.
2003
15. Báo Nhân Dân, Tuyên bố của Tổng thống Hoa Kỳ Bill Clinton về việc bình thường hoá
quan hệ của Hoa Kỳ với Việt Nam, số 234, 1995
16. Báo Thanh niên, Phỏng vấn đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam M.Marine, số ngày 22-4-2004
17. Bạch Thụ Cường, Bàn về cạnh tranh toàn cầu, NXB Thông Tấn, 2002
18. Hoàng Thị Chỉnh, Xuất khẩu thuỷ sản vào Mỹ - Những vấn đề đặt ra và giải pháp. Tạp chí
Kinh tế phát triển, số tháng 1/2003

8


19. Nguyễn Đăng Dung, Nguyễn Trọng Điệp, Thông điệp Liên bang của Tổng thống Bill
Clinton đọc trước Quốc hội Hoa Kỳ ngày 27.1.1998. NXB Thanh niên, 2001
20. Dự án STAR Việt Nam, Viện QLKTTW, Đánh giá tác động kinh tế của Hiệp định thương

Tạp chí Châu Mỹ ngày nay số 1/2005
35. Nguyễn Thiết Sơn, Một năm thực hiện Hiệp định thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ và những
vấn đề - Tạp chí Châu Mỹ ngày nay, số 1/ 2003
36. Nguyễn Thiết Sơn. Việt Nam - Hoa Kỳ quan hệ thương mại và đầu tư, NXB KHXH, 2004
37. Tổng cục Thống kê, Tư liệu kinh tế các nước trên thế giới - NXB Thống kê, 2000
38. Lê Bàn Thạch, Trần Thị Tri, CNH ở NIEs Đông Á và bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam
- NXB Thế giới, 2000
39. Thời báo kinh tế Việt Nam. Chuyên san Kinh tế Việt Nam và thế giới từ năm 1998 đến
2002, 2002
40. Thông tấn xã Việt Nam, Quan hệ Việt Mỹ và việc Việt Nam gia nhập WTO- Tình hình thế
giới năm 2004 và dự đoán năm 2005, 2004
41. Thông tấn xã Việt Nam, Chuyên đề "Nước Mỹ với những điều chỉnh chiến lược lớn", 2002
42. Võ Thanh Thu, Quan hệ Kinh tế quốc tế, NXB Thống kê, 2003
43. Trần Nguyễn Tuyên, Hiệp định thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ, bước tiến mới trong tiến
trình hội nhập kinh tế quốc tế của nước ta, Tạp chí Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương, số 2
tháng 4/2004
44. Trần Văn Tùng - Tính hai mặt của toàn cầu hoá - NXB thế giới, 2000
45. Trường Đại học Ngoại thương, Kỷ yếu Hội thảo khoa học: Việt Nam hội nhập kinh tế quốc
tế, Cơ hội và Thách thức. Tháng 2/1999.
46. Trung tâm Thông tin thư viện và Nghiên cứu khoa học, Văn phòng Quốc Hội, CD-ROM
"Cơ sở dữ liệu Luật Việt Nam", Phiên bản 3.0, 2003; Phiên bản 3.0, 2004

10


47. Trung tâm Thương mại Quốc tế UNCTAD/WTO (ITC), Ban thư ký Khối thịnh vượng
chung (CS), Hướng dẫn doanh nghiệp về Hệ thống thương mại thế giới, NXB Chính trị
quốc gia, 2001
48. Trung tâm Tư vấn và Đào tạo kinh tế thương mại, Hợp tác thương mại hướng tới thị trường
Mỹ, NXB Giao thông Vận tải, 2001

Agreement , 2002 - www.usvtc.org
64. World Trade Organization- Legal texts, the results of the Uruguay Round of Multilateral
Trade Negotiations, 2002
65.

www.dataweb/ustic.gov

66.

www.usvtc.org

67.

www.usembassy.state.gov/vietnam

68.

www.whitehouse.gov.omb

69.

www.cencus.gov

70.

www.vietnamustrade.org

12