Dự án cạnh tranh ngành Chăn nuôi
và an toàn thực phẩm
(LIFSAP – Cr.4649-Vn)

an toàn

SỔ TAY HƯỚNG DẪN
QUY TRÌNH THỰC HÀNH
CHĂN NUÔI TỐT CHO
CHĂN NUÔI GÀ AN TOÀN
TRONG NÔNG HỘ

NĂM 2012


Dự án cạnh tranh ngành Chăn nuôi và an toàn thực phẩm

PHẦN 1

HƯỚNG DẪN XÂY DỰNG
VÀ NÂNG CẤP CHUỒNG TRẠI

Sổ tay hướng dẫn quy trình thực hành chăn nuôi tốt cho chăn nuôi gà an toàn trong nông hộ

1


Dự án cạnh tranh ngành Chăn nuôi và an toàn thực phẩm

I. ĐỐI VỚI NHỮNG HỘ XÂY MỚI CHUỒNG TRẠI



 Tường chuồng có thể xây gạch/bằng lưới thép và phải có hệ thống rèm che
 Nền chuồng không trơn, dễ thoát nước, vững chắc, khô ráo và dễ làm vệ sinh, tiêu
độc

 Bên ngoài ô nuôi cần có hành lang rộng 1,5-2m láng xi măng/gạch/đất cứng
 Xung quanh chuồng cần làm rãnh thoát nước (rãnh hở sẽ dễ làm vệ sinh)
 Thiết bị và dụng cụ chăn nuôi: chứa thức ăn, nước uống nên đúng chủng loại và
đủ về số lượng

 Cần có hệ thống đèn chiếu sáng hay sưởi ấm, hệ thống chống cháy, chống sét
 Cần có quần áo bảo hộ và đày đủ dụng cụ chăn nuôi
Sổ tay hướng dẫn quy trình thực hành chăn nuôi tốt cho chăn nuôi gà an toàn trong nông hộ

2


Dự án cạnh tranh ngành Chăn nuôi và an toàn thực phẩm

Các hạng mục tổng thể trong hệ thống chuồng nuôi
đối với các hộ làm mới

Hàng rào, vùng đệm

Bể cấp
nước

Chuồng nuôi tân đáo

Hàng rào


1.

2.

Khu chuồng nuôi nên có hàng rào bao quanh và chỉ có một
lối đi vào cổng chính và cổng chính cần luôn luôn đóng và có
khóa cửa
Nếu không có hàng rào bao quanh cần phải làm bức ngăn
tách biệt giữa khu chuồng nuôi với các khu khác trong hộ
Nếu không thay đổi được hướng chuồng nên định kỳ dọn
dẹp, chặt/cắt bỏ bớt cành cây, làm quang đãng khu vực xung
quanh chuồng
Nơi để thức ăn nên được ngăn cách với khu nuôi
Phải có Hố sát trùng ở cửa/cổng chính (xây, khay tôn hoặc
thùng nhựa) đặt trước cửa ra vào chuồng gà
Sắp xếp lại khu chuồng chính:

3.

4.
5.
6.




Khu gà đẻ, khu gà con, khu chăn thả



Dự án cạnh tranh ngành Chăn nuôi và an toàn thực phẩm

Tham khảo các kiểu rào/ quây

Những quy định vệ sinh thú y chuồng nuôi
1) Sau mỗi đợt nuôi cần dọn dẹp, vệ sinh tiêu
độc sát trùng chuồng trại chuẩn bị nuôi lứa
mới. Tám bước làm mới lại chuồng sau mỗi
đợt nuôi gà
 Dọn chất thải, độn lót chuồng đưa ra ngoài
xa để ủ nhiệt sinh học
 Tháo dỡ dụng cụ chăn nuôi đem ngâm và
rửa kỹ bằng nước sạch
 Quét mạng nhện trong chuồng và khu vực
xung quanh chuồng
Sổ tay hướng dẫn quy trình thực hành chăn nuôi tốt cho chăn nuôi gà an toàn trong nông hộ

5


Dự án cạnh tranh ngành Chăn nuôi và an toàn thực phẩm








Rửa sạch nền chuồng vách ngăn, bạt che


III. MẬT ĐỘ, THIẾT BỊ VÀ DỤNG CỤ CHĂN NUÔI
3.1. Mật độ nuôi
Mật độ nuôi bình quân cho gà theo lứa tuổi khác nhau
Diện tích (số gà/m2)
Gà mái đẻ
Lứa tuổi
Gà thả ra
Gà lông
Gà lai
trứng thương
màu
vườn
phẩm
0-3 tuần tuổi
22
- Vụ hè-thu
17
22
Theo mật độ
- Vụ đông-xuân
úm
20
18
4-9 tuần tuổi
15-20
18-14
100 con/1514
10-19 tuần
12-10

Trấu hút ẩm trong phân gà, điều hòa độ ẩm, không làm bẩn chân và lông
Để gà vùi mình vào trấu khi lạnh hoặc khi quá nóng

 Tránh dùng chất độn nhiều bụi làm cho gà dễ mắc bệnh đường hô hấp

Sổ tay hướng dẫn quy trình thực hành chăn nuôi tốt cho chăn nuôi gà an toàn trong nông hộ

7


Dự án cạnh tranh ngành Chăn nuôi và an toàn thực phẩm

3.4. Máng uống, máng ăn
Máng uống
Các loại máng
Máng tôn dài (1,2 m)
Máng Gallon 8 lít
Máng nhựa 1 lít (úm 2 tuần đầu)
Máng núm

Khay ăn cho gà con

Tiêu chuẩn
100 con/máng
50 con/máng
100 con/máng
8-10 con/núm

Giới thiệu một số loại máng ăn
Máng cho gà thịt

9


Dự án cạnh tranh ngành Chăn nuôi và an toàn thực phẩm

Lưu ý:

 Vị trí đặt ổ đẻ nên ở giữa
chuồng để thuận lợi cho việc
đẻ trứng

 Cửa vào ổ đẻ tránh ánh sáng
chiếu trực tiếp

 Hàng ngày vệ sinh, lau chùi ổ
đẻ và bổ sung them chất độn
thường xuyên để trứng sạch sẽ
không bị ô nhiễm

Sổ tay hướng dẫn quy trình thực hành chăn nuôi tốt cho chăn nuôi gà an toàn trong nông hộ

10


Dự án cạnh tranh ngành Chăn nuôi và an toàn thực phẩm

PHẦN 2
GIỐNG VÀ QUẢN LÝ GIỐNG

Sổ tay hướng dẫn quy trình thực hành chăn nuôi tốt cho chăn nuôi gà an toàn trong nông hộ

11. Kiểm tra sức khỏe của gà giống, đảm bảo có đủ thông tin về tiêm phòng
và điều trị ký sinh trùng.
Sổ tay hướng dẫn quy trình thực hành chăn nuôi tốt cho chăn nuôi gà an toàn trong nông hộ

12


Dự án cạnh tranh ngành Chăn nuôi và an toàn thực phẩm

12. Khi mua cần ghi chép các thông tin về giống gà vào “Phiếu theo dõi
mua gà giống” và cần yêu cầu người bán/nơi bán giống gà phải cung
cấp đủ các thông tin về giống và tình hình tiêm phòng (Theo MẪU
CN-01)
13. Chuẩn bị, rửa sạch, phơi khô dụng cụ chứa khi đi mua gà giống
14. Đánh dấu và ghi lại tất cả các khay/hộp gà giống trước khi vận chuyển
về hộ

II. KHI VẬN CHUYỂN GIỐNG VỀ HỘ

1. Lựa chọn các phương tiện vận chuyển thích hợp
2. Nên có các nguyên liệu lót trên xe/dụng cụ trở chuyên gà giống
3. Cần chuẩn bị đủ hộp chứa,thùng chứa có nắp đậy và đủ diện tích cho đàn
giống được thoải mái khi vận chuyển

4. Phải rửa sạch sẽ và nên khử trùng phương tiện, dụng cụ và tấm lót sàn khô
sạch trước khi vận chuyển

5. Phải kiểm tra kỹ lại để khẳng định tình trạng khoẻ mạnh của đàn gà giống
trước khi vận chuyển


3) Nếu phát hiện đàn gà yếu ớt, bị ốm hoặc bị chết bất thường
khi tiếp nhận cao hơn 0,5%, ngay lập tức cần thông báo
cho cán bộ thú y
4) Tất cả các giống gà mới mua nên được nhốt riêng và nuôi
tân đáo khoảng 15 ngày để phát hiện gà mang mầm bệnh
tiềm ẩn (nếu có) và gà thích ứng với thức ăn mới
5) Người chăn nuôi chuồng chính không được phép vào bên
trong khu vực nuôi tân đáo
6) Kiểm tra lại thông tin về giống gà được mua trong "Hồ sơ
ghi chép mua gà giống"
7) Phải kiểm tra và lưu giữ tất cả giấy tờ: Giấy chứng nhận
kiểm dịch (bản sao). Với gà giống trên 1 ngày tuổi cần
phải có: Giấy xác nhận tiêm phòng (nếu có).
8) Cần ghi lại toàn bộ hoạt động nhập gà vào Mẫu CN-01
trong “Sổ Theo dõi, ghi chép chăn nuôi ” của hộ
9) Đảm bảo đủ mức ăn và chỉ dẫn mức nuôi dưỡng thức ăn
mới và đảm bảo đủ nước và chất lượng nước uống cho đàn
gà
10) Không được nuôi các giống: vịt, ngan và các gia súc khác
chung với khu chuồng nuôi gà

Sổ tay hướng dẫn quy trình thực hành chăn nuôi tốt cho chăn nuôi gà an toàn trong nông hộ

14


Dự án cạnh tranh ngành Chăn nuôi và an toàn thực phẩm

PHẦN 3
THỨC ĂN VÀ QUẢN LÝ THỨC ĂN

3)

Không mua thức ăn có trộn các chất cấm (chất tạo nạc,
kích thích tăng trọng)

4)

Nguyên liệu mua để hộ tự trộn (ngô, đậu tương, bột
cá…) cần phải kiểm tra lại kỹ càng về màu sắc, mùi vị,
hiện tượng nấm mốc

5)

Nguyên liệu phải được đóng bao, có dụng cụ chứa cẩn
thận tránh vỡ/rách vỏ bao

6)

Khi mua thức ăn trộn có chứa Thuốc phải được ghi rõ
loại Thuốc đã trộn và Thời gian ngưng thuốc trước
khi suất đi giết mổ

7)

Nên mua thức ăn hoàn chỉnh, đậm đặc tại những nơi
bán có uy tín, có nguồn gốc, có đăng ký chất đảm
bảo chất lượng ghi trên nhãn mác

8)


Kho chứa, dụng cụ phải được vệ sinh sạch sẽ trước khi
chứa thức ăn hoặc nguyên liệu thô
Kiểm tra tình trạng bao gói: phải còn nguyên vẹn,
không bị rách khi tiếp nhận
Kiểm tra phiếu xuất kho/hóa đơn so với trên nhãn
hàng hóa (Nếu có).
Sản phẩm thức ăn hoàn chỉnh phải có nhãn. Nội dung
nhãn, Quy cách bao bì, đóng gói. Nhãn hàng hóa
đúng phải có các thông tin như sau:
Tên hàng hoá
Tên, địa chỉ, điện thoại của cơ sở sản xuất
Xuất xứ hàng hoá (hàng nhập khẩu).
Thành phần nguyên liệu
Thành phần dinh dưỡng
Số hiệu lô hàng, ngày sản xuất, hạn sử dụng phải rõ
ràng
Hướng dẫn sử dụng, hướng dẫn bảo quản
Những cảnh báo (nếu có) VD: loại TĂ có chứa
Roxarsone 30g/tấn * Ngưng sử dụng 5 ngày trước
khi giết mổ
Nếu là nguyên liệu cần phải kiểm tra kỹ lại màu sắc,
mùi, nấm mốc và các vật lạ khác
Phải ghi chép rõ ràng các thông tin vào mẫu CN-02.
Hạn chế tối đa xe chở/giao thức ăn/hàng đi vào khu
vực chuồng nuôi
Người bốc dỡ thức ăn phải phải tuân thủ yêu cầu an toàn
sinh học của chủ hộ khi đi vào khu chăn nuôi

Sổ tay hướng dẫn quy trình thực hành chăn nuôi tốt cho chăn nuôi gà an toàn trong nông hộ



6.

Nguyên liệu thức ăn có thuốc cần trộn đều từ lượng
nhỏ đến lượng lớn (“làm loãng”) trước khi trộn vào
khối lớn
Trộn Thức ăn không bổ sung thuốc trước. Thức ăn có
bổ sung thuốc phải trộn sau để tránh gây nhiễm chéo

7.

8.
9.

Sau mỗi mẻ trộn thức ăn có thuốc sinh, phải dùng ngũ
cốc hoặc khô dầu để tráng máy (nếu trộn bằng máy)
Bao/thùng chứa thức ăn trộn phải giặt sạch, phơi khô
nếu dùng lại bao cũ

10. Thức ăn khi trộn xong cần phải được đóng bao và dán
nhãn cẩn thận cho từng loại gà nuôi và xếp sắp riêng
từng loại
11. Không nên để thức ăn đã trộn để quá lâu (trộn đủ ăn
khoảng 10-15 ngày)
12. Ghi chép việc trộn thức ăn vào Mẫu CN-03 và lưu giữ
mẫu TĂ sau khi bán 6 tháng - 1 năm)
 Tên người trộn
 Loại thuốc sử dụng, hàm lượng
 Loại gia súc sử dụng, thời gian sử dụng, thời
gian ngưng thuốc

Bước 7: Lấy tiếp ½ lượng TA tinh bột còn trộn đều với hỗn hợp trộn từ Bước 6
Bước 8: Lấy tiếp lượng TA tinh bột còn lại trộn đều với hỗn hợp trộn từ Bước 7
Bước 9: Trộn thật đều cả khối hỗn hợp trong khoảng 7-10 phút
Bước 10: Cân từng mẻ từ 15-20-25kg… (tùy thuộc vào túi chứa)
Bước 11: Dán nhãn các loại thức ăn (Theo mẫu Phần 3)
Bước 12 : Xếp thức ăn lên giá kê riêng biệt cho từng loại
Bước 13: Đánh dấu từng khối thức ăn cho dễ nhận biết khi lấy cho ăn
Lựa chọn dụng cụ hoặc máy móc đơn giản để trộn thức ăn tại hộ

Sổ tay hướng dẫn quy trình thực hành chăn nuôi tốt cho chăn nuôi gà an toàn trong nông hộ

19


Dự án cạnh tranh ngành Chăn nuôi và an toàn thực phẩm

IV. KHI BẢO QUẢN THỨC ĂN TẠI HỘ

Tại kho/nơi lưu giữ
1) Vệ sinh sạch sẽ kho/khu chứa/dụng cụ, lọai bỏ toàn bộ thức
ăn tồn đọng, hỏng mốc trước khi nhập nguyên liệu hoặc
thức ăn mới
2) Phân riêng nơi/chỗ để nguyên liệu và thức ăn hoàn chỉnh
3) Để riêng thức ăn trộn thuốc, phải có dấu, nhãn mác rõ
ràng, màu săc bao bì dễ nhận biết
4) Không được bảo quản thức ăn cùng nơi để các loại hóa chất
độc hại (dầu máy, phân bón, thuốc trừ sâu, thuốc sát trùng
v.v…), để dụng cụ chăn nuôi, phơi quần áo. Không để thức
ăn ngay trong chuồng nuôi gà/gà
5) Nơi chứa thức ăn/kho chứa phải được đảm bảo không bị


V. KHI PHÂN PHỐI THỨC ĂN TẠI CHUỒNG

1) Khi nhận thức ăn cho gà ăn phải kiểm tra và khẳng
định đúng loại thức ăn cho từng loại gà đang nuôi
2) Chỉ cho gà ăn thức ăn không bị mốc, mối mọt
3) Kiểm tra kỹ bao đựng không bị chuột, côn trùng cắn
gặm
4) Cần khẳng định thức ăn có thuốc chỉ được đưa đến
đúng đàn gà được phép sử dụng
5) Lưu giữ các bản (photocopy) và các nhãn, khẩu phần
thức ăn tự trộn nhất là thức ăn chứa thuốc để sử dụng
trong các trường hợp có vấn đề sảy ra về chất lượng
thịt, chất lượng trứng của đàn gà trong hộ (tối thiểu 3
tháng sau khi bán)
6) Cần lấy mẫu thức ăn nhập/trộn mới tại mỗi đợt nuôi
thức ăn (3 mẫu,70-100g/mẫu/đợt), cho vào túi nilon
buộc/hàn kín, để trong bình/thùng kín, bảo quản ở nơi
khô ráo, thoáng mát. Thời gian lưu giữ ít nhất là 1-2
tháng sau khi bán gà thịt/trứng
7) Ghi chép việc sử dụng thức ăn vào mẫu CN-04
Lưu ý trước khi bán/xuất gà cần:
 Kiểm tra lại các mẫu theo dõi và đảm bảo rằng
đàn gà đã hoàn toàn đảm bảo thời gian ngưng
dung thuốc (trường hợp gà thịt ở giai đoạn cuối
khi sử dụng thức ăn có trộn thuốc)


Nếu chưa đảm bảo thời gian này cần phải nhốt
riêng trong chuồng nuôi cho đến khi qua hết giai

Nước sông, suối, hồ

Nước ngầm (giếng
đào, giếng khoan)

Nước máy

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG NƯỚC

 Nước bị nhiễm vi khuẩn, vi
trùng (Salmonella, Leptospira,
và Escherichia coli), trứng, ấu
trùng giun do gia súc thải ra,
xác chết gia súc/gia cầm, rác
thải sinh hoạt…
 Nước bị nhiễm từ phân của
Gần nhà vệ sinh,
người và gia súc, gia cầm thải
chuồng chăn nuôi
ra,
 Nước bị nhiễm các chất hóa
học, thuốc trừ sâu và kim loại
nặng: Pb, Cd, Hg, As v.v
 Nước chứa hàm lượng tổng số
các chất vô cơ hòa tan tổng chất
rắn hòa tan (TDS) cao >6000
ppm)
 Nước chứa hàm lương sắt cao
 Nước đục (nhiễm đất, cát và các Phun thuốc Hóa học
chất hữu cơ khác)

Các bệnh gây ra bởi nước nhiễm virus
1)
2)
3)
4)
5)
6)

Bệnh Newcastle
Bệnh viêm phế quản
Bệnh Marek
Bệnh viêm não và dây cột sống của gia cầm
Bệnh Gumboro
Bệnh cầu trùng

Nước bị nhiễm chất khoáng
1) Hàm lượng sắt cao làm tăng sự sinh trưởng và phát triển của vi khuẩn gây
bệnh đi ỉa. Sắt bị oxy hóa tạo thành các cặn han rỉ trong ống/khay chứa nước
2) Hàm lượng Na và Clo cao làm gà uống nhiều nước và tăng độ ẩm của chất
độn chuồng
3) Hàm lượng muối axit sunfuric cao sẽ ngăn cản quá trình hấp thụ các chất
khoáng khác như Cu
4) Nước nhiễm đạm (Nitrit) làm giảm sự vận chuyển oxy trong máu. Làm giảm
sự sinh trưởng của gà, gây ra tính biếng ăn/kém ăn và kéo theo hàng loạt các
ảnh hưởng khác

Một số quan sát liên quan đến chất lượng nước:


