Chuyên đề: Cảm ứng ở thực vật

Năm học 2016-2017

Ngày soạn: 8/2/2017
Ngày giảng: 11/2/2017
CHUYÊN ĐỀ: CẢM ỨNG Ở THỰC VẬT
I. NỘI DUNG CHỦ ĐỀ
1.Các bài liên quan của chủ đề:
Chủ đề này gồm các bài trong chương II, thuộc phần IV – Sinh học cơ thể - Sinh học
11 THPT
Bài 23: Hướng động
Bài 24: Ứng động
Bài 25: Thực hành hướng động
2.Mạch kiến thức của chủ đề:
- Hướng động, ứng động, vai trò cảm ứng của thực vật trong đời sống .
+ Khái niệm hướng động, ứng động, ứng động không sinh trưởng, ứng động sinh
trưởng của thực vật .
+ Các kiểu hướng động, ứng động của thực vật .
+ Vai trò của hướng động, ứng động trong đời sống thực vật .
- Ứng dụng trong đời sống:
+ Vận dụng hiểu biết về hướng động để giúp học sinh trồng cây, chăm sóc bảo vệ
môi trường được tốt hơn .
+ Vận dụng hiểu biết về ứng động để giúp học sinh giải thích một số hiện tượng
như : hoa nở vào mùa xuân, lá me, lá phượng,...xếp lá lại vào buổi chiều ; chạm vào
cây trinh nữ lá xếp lại sau một thời gian lá xòe ra,….
3. Thời lượng
- Số tiết học trên lớp: 3 tiết
- Thời gian học ở nhà: 2 tuần làm dự án
II. TỔ CHỨC DẠY HỌC CHỦ ĐỀ
1. Mục tiêu chủ đề

- Kĩ năng tư duy, kĩ năng giải quyết vấn đề
- Kĩ năng khoa học: quan sát; định nghĩa; phân loại
- Kĩ năng thực hành: Làm được một số thí nghiệm về hướng động (ánh sáng,
nước,...).
1.3. Thái độ:
-Tạo niềm hứng thú trong học tập bộ môn, biết liên hệ với thực tiễn như:
+Tưới nước, bón phân hợp lý tạo điểu kiện cho bộ rễ phát triển, bảo vệ môi
trường đất.
+ Trồng cây với mật độ phù hợp
+ Không lạm dụng các hóa chất hại với cây trồng. Hạn chế thải chất độc vào môi
trường không khí.
- Khả năng biển đổi của thực vật để thích nghi với môi trường là có mức độ. Từ
đó giáo dục ý thức bảo vệ môi trường sống ổn định, tránh những tác động mạnh gây
những thay đổi lớn trong môi trường.
1.4. Định hướng các năng lực được hình thành.
a) Các năng lực cần hướng tới:
- NL giải quyết vấn đề: Thu thập, phân tích, làm rõ các vấn đề liên quan để từ đó
biết vận dụng vào thực tế: Giải thích hiện tượng thực tế trong tự nhiên về hướng động
và ứng động ở thực vật.
- NL tự học: Tìm đọc các tài liệu SGK, sách tham khảo, mạng internet...
+ HS lập và thực hiện được kế hoạch học tập chủ đề:
Nhóm
STT Người thực hiện Nhiệm vụ
Thời gian hoàn Ghi chú
thành
1
2 học sinh
Chụp ảnh, quay clip về 3 ngày
hiện tượng cảm ứng
2

thức cảm ứng ở thực vật .
- NL tính toán: tính toán để trồng cây có năng suất cao, ...
b. Năng lực chuyên biệt
- Năng lực nghiên cứu khoa học:
+ Quan sát các thí nghiệm và các hiện tượng thực tế liên quan đến hiện tượng cảm
ứng ở thực vật .
+ Chỉ ra đươc các tiêu chí để phân loại các hình thức cảm ứng.
+ Dự đoán kết quả thí nghiệm về tính hướng động ở thực vật .
+ Bố trí được thí nghiệm về tính hướng động ở thực vật .
+ Rút ra kết luận từ các thí nghiệm về tính hướng động ở thực vật .
+ Thực hiện thí nghiệm về tính hướng động ở thực vật.
+ Thu nhận và xử lí thông tin:đọc hiểu các sơ đồ ,..
- Năng lực thực hiện thí nghiệm: Học sinh tự làm thí nghiệm
2. Chuẩn bị của giáo viên và học sinh
2.1. Chuẩn bị của giáo viên
- Máy chiếu: Hình ảnh động về cảm ứng, cảm ứng ở thực vật, các kiểu hướng động,
ứng động.
- Phiếu học tập
- Thiết kế dự án
2.2. Chuẩn bị của học sinh
- SGK
- Các phương tiện để thực hiện dự án: Máy ảnh, máy tính.
3. Tiến trình tổ chức hoạt động học tập
Hoạt động 1: Tìm hiểu về khái niệm cảm ứng ở thực vật, khái niệm và các kiểu
hướng động, cơ chế hướng động
Khởi động vào chủ đề:
GV sử dụng máy chiếu cho học sinh quan sát hình ảnh trời rét mèo xù lông, hiện
tượng nở hoa và tính hướng sáng.
GV: Những hình ảnh trên thể hiện đặc trưng nào của một cơ thể sống?
HS trả lời, từ đó định hướng giúp cho học sinh hiểu khái niệm cảm ứng, cảm ứng ở

động
Hướng
ánh sáng
sáng
Hướng
Trọng lực
trọng
lực(Hướng
đất)
Hướng
Các
hóa
hóa chất
Hướng
nước
Hướng
tiếp xúc

Nước
Giá thể

Biểu hiện

Thân: Hướng sáng dương
Rễ: Hướng sáng âm
Thân ; Hướng trọng lực âm
Rễ : Hướng trọng lực dương

Vai trò
Giúp cây tìm nguồn

tại 2 phía đối diện cơ quan(rễ, thân, tua cuốn). Sự khác biệt đó là do sự phân bố nồng
độ hoocmon sinh trưởng (auxin) không đồng đều ở 2 phía của cơ quan
- Sử dụng câu lệnh trong SGK để học sinh tìm hiểu vai trò của hướng động trong đời
sống thực vật củng cố, khắc sâu kiến thức
Hoạt động 2: Tìm hiểu về ứng động
Bước 1: Giao nhiệm vụ
GV chuyển giao nhiệm vụ cho học sinh về nhà (6 nhóm)
- Mỗi cá nhân tìm hiểu các thông tin sách giáo khoa, sách tham khảo, trên mạng
internet hoặc các thông tin đại chúng để hoàn thành bảng sau (chuẩn bị trước ở nhà):
- Khi lên lớp, GV cho học sinh quan sát trên máy chiếu H24.1, 24.2 hoàn thành
phiếu học tập theo nhóm, thời gian 5 phút:
PHT số 2:
Nguyên
Loại ứng động
Khái niệm
Cơ chế Ví dụ
nhân
Ứng động sinh trưởng
Ứng động không sinh trưởng
GV cho học sinh quan sát H23.1a và 24.1 hoàn thành phiếu học tập theo nhóm,
thời gian 5 phút:
PHT số 3:
Nội dung
Hướng động
Ứng động
Khái niệm
Chiều hướng kích thích
Tốc độ cảm ứng
Cơ chế
Vai trò

Hoạt động của HS
Nêu tên dự án - Nêu tình huống có vấn đề về - Nhận biết chủ đề dự án.
chế độ trồng cây khi đủ ánh
sáng, chế độ tưới nước, bón
phân hợp lí. Từ đó biết cách
chăm sóc cây trồng. Các biện
pháp thúc đẩy nở hoa, đánh thức
chồi ngủ đúng thời gian mong
muốn...
Xây dựng các - Tổ chức cho học sinh phát - Hoạt động nhóm, chia sẻ các ý
tiểu chủ đề/ý triển ý tưởng, hình thành các tưởng.
tưởng
tiểu chủ đề.
- Cùng GV thống nhất các tiểu chủ đề
- Thống nhất ý tưởng và lựa nhỏ.
chọn các tiểu chủ đề.
+ Tự bố trí thời gian làm thí nghiệm,
theo dõi và báo cáo.
+ Quan sát theo dõi những biểu hiện
một số loài cây tại lớp học, sân trường,
địa phương: như hoa, cây cảnh để gần
cửa sổ và để ở ngoài ánh để ở ngoài
trời (cây hoa tóc tiên, cây hoa mười
giờ…), sự nở hoa ở cây hoa tóc tiên và
hoa mười giờ.
→ Nhận biết về tính hướng động, tính
ứng động của loài hoa này và giải
thích kết quả
Lập kế hoạch Yêu cầu học sinh nêu các nhiệm
thực hiện dự vụ cần thực hiện của dự án.

- Từ đó gợi ý cho HS các nhiệm
vụ cần thực hiện.
Bước 2: Thực hiện kế hoạch dự án và xây dựng sản phẩm (2 tuần)
(Hoạt động vào thời gian ngoài giờ lên lớp)
- Thu thập thông - Theo dõi, hướng dẫn, giúp - Thực hiện nhiệm vụ theo kế hoạch.
tin
đỡ các nhóm (xây dựng câu
- Điều tra, khảo hỏi phỏng vấn, câu hỏi trong
sát hiện trạng
phiếu điều tra, cách thu thập
thông tin, kĩ năng giao tiếp...)
- Thảo luận - Theo dõi, giúp đỡ các nhóm - Từng nhóm phân tích kết quả thu
nhóm để xử lý (xử lí thông tin, cách trình thập được và trao đổi về cách trình
thông tin và lập bày sản phẩm của các nhóm) bày sản phẩm.
dàn ý báo cáo
- Xây dựng báo cáo sản phẩm của
- Hoàn thành báo
nhóm
cáo của nhóm
Bước 3: Báo cáo kết quả và nêu ý tưởng về chiến lược tuyên truyền giúp chăm sóc cây
trồng ở vườn trường và gia đình
- Báo cáo kết quả - Tổ chức cho các nhóm báo - Các nhóm báo cáo kết quả (trình
cáo kết quả và phản hồi
chiếu Powerpoint, Trình chiếu dưới
- Gợi ý các nhóm nhận xét, dạng các file video)
bổ sung cho các nhóm khác. - Các nhóm tham gia phản hồi về phần
trình bày của nhóm bạn.
- Tổng hợp nội dung từ thông - Học sinh dựa vào các kết quả thu
tin của các nhóm.
thập ghi kiến thức cần đạt vào vở.

Đánh giá
- Học sinh tự đánh giá.
- Đánh giá chéo giữa các nhóm(các nhóm nhận xét, chấm điểm sản phẩm của
nhau)
- Giáo viên nhận xét, đánh giá sản của từng nhóm, tuyên dương, nhắc nhở.
4. Bảng mô tả các mức độ mục tiêu của chủ đề
Nội dung

Nội dung 1:
Khái niệm
về cảm ứng
ở thực vật

Mức độ nhận thức
Thông
Vận dụng
Nhận biết
hiểu
thấp
- Nêu được - Nhận biết Giải thích các
khái niệm các hình
hiện tượng
cảm ứng ở
thức cảm
cảm ứng (các
thực vật,kể
ứng ở thực kiểu hướng
được tên
vật (13)
động, ứng


Vận dụng
cao
- Kĩ năng
quan sát
- Kĩ năng
phân loại,
phân nhóm

- Giải thích
thí nghiệm
hướng trọng
lực, ảnh
hưởng của độ
ẩm (5)
- Hiểu cơ chế
của hướng
động trong
tăng năng
suất (16).

- - Kĩ năng
quan sát
- Kĩ năng
phân loại,
phân nhóm
- Năng lực
giải quyết
vấn đề



Năm học 2016-2017
Phân tích ví
dụ ứng động
sinh trưởng
và không sinh
trưởng (10)

- Kĩ năng so
sánh
- Năng lực
giải quyết
vấn đề

5. Câu hỏi và bài tập đánh giá:
Câu 1. Cảm ứng của thực vật là gì? Kể tên các hình thức cảm ứng ở thực vật?
Câu 2. Đây là hình thức hướng động nào? Kiểu hướng động này có ý nghĩa gì đối với
đời sống thực vật?

Câu 3. Quan sát hình dưới đây và cho biết Auxin có vai trò gì trong hướng động của
cây? Giải thích vai trò của auxin trong hiện tượng hướng sáng và hướng đất của thực
vật?

Câu 4. xem hình ảnh sau và cho biết tại sao người nông dân lại làm như vậy ?


Chuyên đề: Cảm ứng ở thực vật

Năm học 2016-2017


hạt nảy mầm trên lưới sát mặt đất, ở
giữa chậu thứ nhất đặt một bình xốp
đựng phân bón (đạm, lân, ka li), chậu
thứ hai đặt một bình xốp đựng hóa
chất độc (arsenat, fluorua). So sánh
sự khác nhau giữa hai chậu cây trồng
trong đất? Giải thích tại sao?

Câu 15:Trong một lần đi trải nghiệm bạn Mai chụp được các hình ảnh sau:

Và bạn không biết tại sao hoa mười giờ lại nở vào lúc bình minh, con kiến bị kẹt
lại bên trong hoa nắp ấm, thân cây ở các chậu trồng lại khác nhau. Dựa vào kiến thức
đã học về cảm ứng ở thực vật em hãy giải thích giúp bạn Mai?


Chuyên đề: Cảm ứng ở thực vật

Năm học 2016-2017

Câu 16.
Đọc đoạn văn sau và trả lời câu hỏi:
Kỹ thuật trồng cây bầu
Người trồng nên ngâm hạt từ 10 - 12 giờ, sau đó gói ủ hạt trong tro hay cát nóng
từ 4 - 5 ngày cho nẩy mầm. Bà con gieo hạt nẩy mầm vào bầu đất chăm sóc cho đến
khi cây có 2 lá thật mới đem trồng. Ngoài ra, người dân cũng có thể gieo thẳng hạt
ngoài đồng, mỗi lỗ từ 3 - 4 hạt, đào hốc có kích thước 50 x 50 x 30 cm, hốc cách nhau
1m, bón nhiều phân chuồng hay phân cỏ hoai mục và khoảng 100 g phân hỗn hợp NPK
cho mỗi hốc trước khi trồng.
Bầu cần nhiều nước, do đó người chăm sóc phải tưới thường xuyên 1 - 2 lần/ngày cho
cây đủ ẩm. Lượng nước tưới cần gia tăng khi bầu mang trái. Giai đoạn tăng trưởng kéo