CHUYÊN ĐỀ : CẢM ỨNG Ở THỰC VẬT VÀ ỨNG DỤNG VÀO THỰC TIỄN.
Môn học: Sinh học 11
I. Xác định vấn đề cần giải quyết: CẢM ỨNG Ở THỰC VẬT VÀ ỨNG DỤNG VÀO THỰC
TIỄN.
- Tính cảm ứng là một trong những tính chất đặc trưng của mọi chất sống cũng như sinh vật , đó là
khả năng phản ứng đối với các kích thích của môi trường , đảm bảo cho sinh vật thích nghi để tồn tại
và phát triển.
- Nội dung kiến thức này gần gũi với học sinh , giúp học sinh có ý thức bảo môi trường sống, bảo
quản nông sản, tạo dáng cho cây cảnh, kích thích ra hoa nghịch mùa…
II. Nội dung chuyên đề:
1) Mô tả chuyên đề:
Phần bốn: Sinh học cơ thể
Chương II Cảm ứng
A. Cảm ứng ở thực vật
Bài 23: Hướng động
Bài 24: Ứng động
Bài 25: Thực hành hướng động
2) Mạch kiến thức của chuyên đề:
- Hướng động , ứng động , vai trò cảm ứng của thực vật trong đời sống .
+ Khái niệm hướng động , ứng động ,ứng động không sinh trưởng , ứng động sinh trưởng của thực
vật .
+ Các kiểu hướng động , hướng động của thực vật .
+ Vai trò của hướng động , ứng động trong đời sống thực vật .
- Ứng dụng trong đời sống :
+ Vận dụng hiểu biết về hướng động để giúp học sinh trồng cây , chăm sóc bảo vệ môi trường được
tốt hơn .
+ Vận dụng hiểu biết về ứng động để giúp học sinh giải thích một số hiện tượng như : hoa nở vào
mùa xuân,lá me ,lá phượng ,..xếp lá lại vào buổi chiều ; chạm vào cây trinh nữ lá xếp lại sau một thời
gian lá xòe ra,….
3) Thời lượng: 3 tiết
III. Tổ chức dạy học theo chuyên đề:

+ Vận dụng hiểu biết về ứng động để giúp học sinh giải thích một số hiện tượng như : hoa nở vào
mùa xuân,lá me ,lá phượng ,..xếp lá lại vào buổi chiều ; chạm vào cây trinh nữ lá xếp lại sau một thời
gian lá xòe ra,….
* Học sinh lập và thực hiện kế hoạch
Thời gian (3 tiết)
Nội dung công việc
Người thực hiện
Sản phẩm
Tiết 1
Tìm hiểu khái niệm
HS thực hiện dưới sự
Trình bày và giải
hướng
hướng dẫn của GV.
thích đựơc khái niệm
Các kiểu hướng động
hướng động
của thực vật .
Nêu được các
Vai trò của hướng
nguyên nhân làm phát
động trong đời sống
sinh các hiện tượng
thực vật .
hướng động
Phân loại các kiểu
hướng động và vai trò
của hướng động đối
với đời sống của cây,
từ đó giải thích được

ứng động và vai trò
của ứng động đối với
đời sống của cây, từ
đó giải thích được vai
trò của ứng động đối
với đời sống của cây
trồng.
Củng cố kiến thức về
cảm ứng ở thực vật:
hướng động và ứng
động

- NL giải quyết vấn đề: giải thích hiện tượng thực tế trong tự nhiên về hướng động và ứng động ở
thực vật .


- NL tư duy. Học sinh tự đặt hệ thống câu hỏi:
+ Phân tích mối quan hệ giữa hướng động và ứng động .
+ So sánh kết quả các thí nghiệm hướng động .
+ Xác lập mối quan hệ giữa các hiện tượng cảm ứng .
+ Đánh giá vai trò của các tác nhân kích thích cảm ứng .
+ Hệ thống hóa kiến thức về cảm ứng .
- NL tự quản lý. Học sinh tự quản lý việc học tập của mình (qua thời gian biểu học tập) ; tự điều
chỉnh những cảm xúc, hạn chế của bản thân qua học tập................................
- NL giao tiếp. thuật ngữ khoa học thường được sử dụng: hướng động , ứng động , ứng động không
sinh trưởng , ứng động sinh trưởng , hướng sáng , hướng nước , hướng trọng lực , hướng tiếp xúc ,...
- NL hợp tác. Qua trao đổi thông tin với bạn bè,thảo luận nhóm,...
- NL sử dụng CNTT và truyền thông (ICT). Sử dụng thành thạo cách khai thác thông tin trên
mạng; chia xẻ thông tin qua mạng.....
- NL sử dụng ngôn ngữ:giải thích các hiện tượng thực tế liên quan đến các hình thức cảm ứng ở

- GV cho ví dụ một số biểu hiện cảm ứng ở sinh
thực vật đối với kích thích và gọi là tính cảm ứng.
vật:
* Tính cảm ứng ở thực vật bao gồm hướng động
+ Cây trồng sẽ hướng thân về phía có ánh sáng,rễ
và ứng động:
cây sẽ hướng về phía có dinh dưỡng, nước.
II. HƯỚNG ĐỘNG:
+Vô tình chân chúng ta dậm vào lửa nóng sẽ có
1. Khái niệm:
phản ứng giật lại...
Là phản ứng sinh trưởng không đồng đều tại hai
GV: Những biểu hiện trên.
phía cơ quan của cây đối với kích thích.
- GV yêu cầu hs nhận xét ví dụ và rút ra khái niệm
2. Phân loại: Có hai loại
cảm ứng ở sinh vật nói chung và cảm ứng ở thực
Các loại
Hướng động
Hướng động
vật nói riêng.
dương
âm
GV treo tranh 23.1 và 23.2 yêu cầu HS quan sát,
phân tích , nhân xét:
Hoạt động
Hướng tới
Tránh xa
? Sự sinh trưởng của các cây con ở những điều kiện


thân uốn cong lên trên ( Hướng trọng lực âm)
+ Hướng hoá: Rễ cây hướng về phía phân bón ,
dinh dưỡng là hướng hoá dương, nguợc lại lá hướng
hoá âm.
+ Hướng nước: Rễ cây sinh trưởng mạnh về phía có
nguồn nước.
- GV yêu cầu HS trả lời lệnh trong SGK:
? Nêu vai trò hướng sáng dương của thân, cành cây
và cho ví dụ minh hoạ?
? Hướng sáng âm và hướng trong lực dương của rễ
có ý nghĩa gì đối với đời sống của cây?
? Nêu vai trò của hướng hoá đối với sự ding dưỡng
khoáng và nước của cây.

sinh trưởng

Cơ chế

nguồn kích
thích

nguồn kích
thích

TB ở phía
được kích
thích phát triển
chậm hơn so
với các tb ở
phía không


? Hãy nêu những loài cây trồng có hướng tiếp xúc? trường để tồn tại và phát triển.
- Tại sao trước khi trồng cây người ta thường
bón lót phân chuồng?
- Tại sao khi trồng bầu, mướp, dưa leo… người
ta thường làm giàn?
Dựa vào ý kiến trả lời của HS , Gv định hướng cho
HS rút ra vai trò của hướng động trong đời sống TV
ĐÁP ÁN PHIẾU HỌC TẬP.
Các kiểu hướng động

Khái niệm

Tác nhân

Vai trò

Hướng sáng

Là sự phản ứng sinh trưởng
của thực vật đối với kích
thích ánh sáng.

Ánh sáng

Tìm nguồn sáng
đê quang hợp

Là phản ứng sinh trưởng của
cây đối với sự kích thích từ

+ Do tốc
độ sinh
trưởng
không
đồng đều
ở hai
phía của
các tế
bào của
các cơ
quan
+ Tác
nhân: Sự
phân bố
không
đều cảu
Axin.

Hoạt động 2: ỨNG ĐỘNG
Hoạt động của thầy và trò
Nội dung
GV treo tranh 24.1 ( sự vận động nở hoa) và I.KHÁI NIỆM ỨNG ĐỘNG
tranh 23.1 (phản ứng hướng sáng của cây đối * Khái niệm:
với các điều kiện chiếu sáng khác nhau) và yêu - Ứng động ( vận động cảm ứng) là hình thức phản ứng
cầu Hsquan sát trả lời lệnh 1 SGK:
của cây trước tác nhân kích thích không định hướng.
T? So sánh tìm sự khác biệt trong phản ứng - Cơ quan thực hiện ứng động có cấu tạo dẹp kiểu lưng
hướng sáng của cây và vận động nở hoa ?
bụng (lá hoa, cánh hoa, đài hoa…)
T? Ứng động là gì? Cho ví dụ ?


- Vào trung tuần tháng 12 âm lịch, tiến hành
tuốt bỏ toàn bộ lá mai trên cây để cây tập trung
dinh dưỡng làm nụ, nụ hoa ra nhiều, đều, mập,
hoa to, cánh dày, màu đẹp. năm nào thời tiết
nóng thì tuốt lá muộn hơn vài ngày, năm nào
thời tiết rét thì tuốt lá mai sớm hơn thời điểm
trên vài ngày. Sau khi tuốt lá mai xong, nếu
trời nắng nóng kéo dài, ta phải làm giàn che và
phun nước lạnh thường xuyên toàn bộ tán, thân
cây mai, hãm cho mai không ra hoa sớm. Nếu
trời rét kéo dài, ta cũng phải làm giàn che cho
mai và hàng ngày tưới nước ấm vào quanh gốc
mai để đảm bảo đủ nhiệt độ kích thích cho mai
ra hoa đúng kỳ hạn. Từ những thông tin trên
em hãy nêu ứng dụng của ứng động.
GV tổ chức cho học sinh trả lời câu hỏi lệnh
trong sách: Hãy nêu vai trò của ứng động đối
với đời sống thực vật?

Kiểu
ứng
động
Ứng
động
sinh
trưởng

- Ứng
động

tây
(Nhiệt ƯĐ)
- ƯĐ sức
trương:
+ Ứng động
sức
trương
nhanh: hiện
tượng cụp lá

Là vận động cảm
ứng do sự khác biệt
nhau về tốc độ sinh
trưởng không đồng
đều của các tế bào
tại hai phía đối diện
của cơ quan có cấu
trúc hình dẹp gây
nên( lá, cánh hoa,
đài hoa..)

Do
biến
đổi
tác
nhân
từ
mọi phía.

Do tốc độ sinh

lượng
nước trong tế
bào
chuyên
hoá và xuất
hiện điện thế

-Ứng động sức trương:
tác nhân kích thích là
sự thay đổi sức trương
nước trong 1 số tế bào
chuyên hoá
- Ứng động tiếp xúc và


lớn lên của các tế
bào của cây.

lan
truyền hoá ứng động: tác ở cây trinh nữ
kích thích.
nhân kích thích là tiếp + Ứng động
xúc và chất hoá học.
sức
trương
chậm:
vận
động
đóng
mở cảu tế bào

hướng động là
vận động sinh
trưởng hướng
về tác nhân
của môi trường
do sự sai khác
về tốc độ sinh
trưởng tại 2
phía của cơ
quan (1)
- Nêu được các
kiểu hướng
động (5)

- Nêu được
cảm ứng là sự
vận động sinh
trưởng hoặc

Thông hiểu
Phân biệt được
ứng động sinh
trưởng với ứng
động không
sinh trưởng.
Cho ví dụ cụ
thể.(2)
Xếp được các
hiện tượng thực
tế trong tự

vấn đề (3),(4)

NL tự học (7),(9)
NL giải quyết
vấn đề(8), (10)


Thực
hành

không sinh
trưởng do sự
biến đổi của
điều kiện môi
trường (7)
- Nêu được vai
trò của cảm
ứng đối với
thực vật (9)

Làm được một
số thí nghiệm
về hướng động
( áng sáng ,
nước,..)(10)

2. Câu hỏi kiểm tra đánh giá
Câu 1 . khi đặt một số hạt nảy mầm trong 1 ống gỗ , trong ống có mùn cưa ẩm và ống có khoét một
số lỗ nhỏ , hai đầu ống được gắn vào vào dây . Cây sẽ mọc như thế nào và giải thích ?
Câu 2. Khi trồng một cây cạnh cửa sổ , thấy có hiện tượng ngọn cây mọc cong về phía ngoài cửa sổ ,

C. chất hóa học
D. sự va chạm.
Câu 5: Ở thực vật có các kiểu ứng động:
A. ứng động sinh trưởng.
B. ứng động không sinh trưởng.
C. ứng động sức trương.
D. cả A và B.
Câu 6: Sự đóng mở của khí khổng thuộc dạng cảm ứng nào?
A. hướng hoá.
B. ứng động không sinh trưởng.
C. ứng động sức trương.
D. ứng động tiếp xúc.


Câu 7: Hoa của cây bồ công anh nở ra lúc sáng và cụp lại lúc chạng vạng tối hoặc lúc ánh
sáng yếu là kiểu ứng động :
A. dưới tác động của ánh sáng.
B. dưới tác động của nhiệt độ.
C. dưới tác động của hoá chất.
D. dưới tác động của điện năng
Câu 8: Hoa nghệ tây, hoa tulíp nở và cụp lại do sự biến đổi của nhiệt độ là ứng động :
A. dưới tác động của ánh sáng.
B. dưới tác động của nhiệt độ.
C. dưới tác động của hoá chất.
D. dưới tác động của điện năng
Câu 9: Ứng dộng của cây trinh nữ khi va chạm là kiểu :
A. ứng động sinh trưởng.
B. quang ứng động.
C. ứng động không sinh trưởng
D. điện ứng động.