ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

BÙI MẠNH KHOA

HO¹T §éNG GI¸M S¸T CñA §¹I BIÓU QUèC HéI
Vµ §OµN §¹I BIÓU QUèC HéI ë VIÖT NAM HIÖN NAY
- QUA THùC TIÔN TØNH THANH HãA
Chuyên ngành: Lý luận và Lịch sử nhà nƣớc và pháp luật
Mã số: 60 38 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hƣớng dẫn khoa học: PGS. TS LÊ MINH THÔNG

HÀ NỘI - 2014


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của
riêng tôi. Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong
bất kỳ công trình nào khác. Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong
Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực. Tôi đã
hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ
tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội.
Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để
tôi có thể bảo vệ Luận văn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
NGƯỜI CAM ĐOAN

Bùi Mạnh Khoa

Các yếu tố ảnh hƣởng đến hoạt động giám sátError! Bookmark not defined.

Chƣơng 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA ĐẠI
BIỂU QUỐC HỘI VÀ ĐOÀN ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI
TỈNH THANH HÓA ......................... Error! Bookmark not defined.
2.1.

Khái quát về hoạt động giám sát của Đại biểu Quốc hội và
Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh HóaError! Bookmark not defined.

2.1.1. Tổng quan về Đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội
tỉnh Thanh Hóa khóa XII và XIII........ Error! Bookmark not defined.


2.1.2. Đặc điểm địa kinh tế, chính trị tỉnh Thanh Hóa tác động đến

hoạt động giám sát của Đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh HóaError! Bookmark not
2.1.3. Tổng quan về thực trạng hoạt động giám sát của Đoàn đại biểu
Quốc hội tỉnh Thanh Hóa khóa XII và XIIIError! Bookmark not defined.
2.2.

Thực trạng triển khai các hoạt động giám sát của đại biểu

Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội tại Thanh HóaError! Bookmark not def
2.3.

Thực trạng công tác phối hợp giữa Đoàn đại biểu Quốc hội
với các cơ quan hữu quan................. Error! Bookmark not defined.

2.4.



Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnhError! Bookmark not defined.
3.1.4. Nâng cao năng lực, chất lượng, hiệu quả trong hoạt động giám

sát của Đại biểu Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hộiError! Bookmark not define
3.2.

Giải pháp ............................................ Error! Bookmark not defined.

3.2.1. Tạo điều kiện để Đại biểu Quốc hội độc lập, tự chủ trong hoạt
động giám sát ...................................... Error! Bookmark not defined.
3.2.2. Đổi mới nội dung, hình thức và phương pháp triển khai hoạt
động giám sát ...................................... Error! Bookmark not defined.
3.2.3. Tăng cường sự phối hợp giữa Đoàn đại biểu Quốc hội với Hội
đồng nhân dân, các cơ quan chuyên môn và đoàn thể ở địa
phương................................................. Error! Bookmark not defined.
3.2.4. Nâng cao chất lượng xây dựng kết luận giám sát và giám sát
việc thực hiện các kết luận giám sát ... Error! Bookmark not defined.
3.2.5. Công khai hóa các hoạt động giám sát và phát huy vai trò của
truyền thông ........................................ Error! Bookmark not defined.
3.2.6. Đổi mới sự phối hợp giữa Đoàn đại biểu Quốc hội với các Đoàn
giám sát tối cao của Quốc hội tại địa bàn tỉnhError! Bookmark not defined.
3.2.7. Nâng cao năng lực hoạt động của bộ máy giúp việc cho Đoàn
đại biểu Quốc hội tỉnh ......................... Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN .................................................... Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................... 17


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Số hiệu bảng

Tên bảng

Bảng 1.1: Phân biệt sự khác nhau giữa giám sát và thanh tra,
kiểm sát

Trang
Error!
Bookmark
not
defined.

Bảng 2.1: Số chất vấn của đại biểu Quốc hội thuộc Đoàn đại
biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa

Error!
Bookmark
not
defined.


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đê tài
Cùng với tiến trình xây dựng và hoàn thiện của bộ máy nhà nước, Quốc hội
Việt Nam ngày càng được hoàn thiện cả về tổ chức và phương thức hoạt động.
Thông qua các hoạt động của mình, Quốc hội khẳng định được vị trí, vai trò là cơ
quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan duy nhất có quyền lập hiến, lập pháp
và quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước.
Chức năng giám sát là một trong những chức năng cơ bản của Quốc hội,

Mặt khác, đề tài luận văn ở mức độ nhất định có ý nghĩa thiết thực cả về lý
luận và thực tiễn, góp phần vào việc đổi mới và nâng cao hiệu quả hoạt động giám
sát của Quốc hội nói chung, Đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh,
thành phố nói riêng.
2. Tình hình nghiên cứu
Trong những năm gần đây, về hoạt động của Quốc hội nói chung và hoạt
động giám sát của Quốc hội nói riêng đã thu hút được sự quan tâm nghiên cứu của
nhiều cơ quan nghiên cứu khoa học, các nhà luật học, chính trị học, xã hội học.
Qua các tài liệu nghiên cứu hiện hành và các công trình khoa học đã được công bố
cho thấy hoạt động giám sát của Quốc hội nói chung, hoạt động giám sát của Đại
biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội nói riêng đã được nghiên cứu dưới nhiều
góc độ khác nhau. Trong phạm vi tư liệu bao quát được các công trình nghiên cứu
về chức năng giám sát của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, đại biểu Quốc hội
chúng tôi tập hợp được những ý kiến sau đây:
Trong các công trình nghiên cứu Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa
Việt Nam - những khía cạnh pháp lý theo hiến pháp và luật tổ chức Quốc hội của


tác giả Nguyễn Đăng Dung; Đề tài nghiên cứu Tăng cường hoạt động giám sát của
Quốc hội nước ta hiện nay do Viện Nhà nước và pháp luật, Học viện Chính trị
quốc gia Hồ Chí Minh chủ trì đã đề cập tới những vấn đề lý luận chung của giám
sát như khái niệm, bản chất, hình thức, nội dung của hoạt động giám sát của Quốc
hội.
Tác giả Phạm Văn Kỳ trong công trình nghiên cứu Về quyền giám sát tối
cao của Quốc hội đã tập trung làm sáng tỏ nội hàm của khái niệm quyền giám sát
tối cao của Quốc hội, đối tượng của quyền giám sát tối cao, các phương thức giám
sát cũng như thực trạng của của hoạt động giám sát này.
Trong bài viết Hoàn thiện cơ chế pháp lý bảo đảm quyền con người ở nước
ta và trong công trình nghiên cứu Một số vấn đề hoàn thiện tổ chức và hoạt động
của Bộ máy nhà nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam tác giả Lê Minh Thông

Quốc hội do Trung tâm bồi dưỡng đại biểu dân cử, Ban công tác đại biểu ủy ban
thường vụ Quốc hội chủ trì; Tiếp tục đổi mới hoạt động giám sát của Quốc hội từ
thực tiễn Quốc hội khóa XII của tác giả Đinh Xuân Thảo; Hoạt động giám sát của
QH, những vấn đề lý luận và thực tiễn của tác giả Đinh Xuân Thảo và Lê Như
Tiến,… nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn, những kỹ năng giám sát
của Đại biểu Quốc hội trong hoạt động giám sát của Quốc hội.
Trong các công trình nghiên cứu Hoàn thiện cơ chế pháp lý đảm bảo chức
năng giám sát của Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam của tác giả
Trương Thị Hồng Hà; Cơ sở lý luận và thực tiễn trong việc nâng cao hiệu lực và
hiệu quả hoạt động giám sát của Quốc hội Việt Nam của tác giả Trần Tuyết Mai;
Nâng cao chất lượng và hiệu lực hoạt động của ủy ban pháp luật Quốc hội ở nước
ta hiện nay của tác giả Nguyễn Thị Dung; Bài viết của tác giả Nguyễn Thị Nguyệt
về Một vài suy nghĩ về hoạt động giám sát của Hội đồng dân tộc và các Ủy ban của
Quốc hội,… đã nghiên cứu hoạt động giám sát của Quốc hội trên một số lĩnh vực cụ


thể và kiến nghị tăng cường mối quan hệ phối hợp chặt chẽ trong quá trình thực hiện
chức năng giám sát.
Trong Kỷ yếu của Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa khóa XI và Kỷ
yếu của Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa khóa XII đã chỉ ra được các hoạt
động của Đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa. Trong đó
có đề cập đến các hoạt động giám sát của Đại biểu quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc
hội của tỉnh Thanh Hóa
Bên cạnh các công trình nêu trên còn rất nhiều các công trình nghiên cứu
được đăng trên các tạp chí chuyên ngành và báo cáo tại các hội nghị, hội thảo đề
cập đến vấn đề hoạt động giám sát của Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội nói
chung. Tuy nhiên, chưa có một công trình nghiên cứu khoa học chuyên sâu nào
nghiên cứu hoạt động giám sát của Đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội
tỉnh, thành phố nói chung và hoạt động giám sát của Đại biểu Quốc hội và Đoàn
đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa nói riêng. Các ý kiến và kết quả nghiên cứu của

Luận văn tập trung nghiên cứu về hoạt động giám sát của Đại biểu Quốc hội
và Đoàn đại biểu Quốc hội ở Việt Nam hiện nay, thông qua thực tiễn hoạt động
giám sát của Đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa từ khóa
XII đến nay (từ năm 2007 đến nay), đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm nâng
cao hiệu quả giám sát của Đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh,
thành phố nói chung và của Đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội Thanh
Hóa nói riêng.
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
Trong quá trình triển khai nghiên cứu đề tài, chúng tôi sử dụng các phương
pháp nghiên cứu:


- Phương pháp nghiên cứu liên ngành, đa ngành.
- Phương pháp phân tích, phỏng vấn sâu, thống kê, so sánh, tổng hợp để làm
nổi bật chức năng giám sát của Đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội từ
thực tiễn tỉnh Thanh Hóa.
6. Những đóng góp của đề tài
- Luận văn nêu được khái niệm giám sát cũng như khái quát được những nét
cơ bản về đối tượng, nội dung, phạm vi, hình thức giám sát của Đại biểu Quốc hội
và Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh; các yếu tố bảo đảm cho hiệu quả giám sát, các tiêu
chí đánh giá hiệu quả giám sát của Đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội
tỉnh, thành phố.
- Đánh giá toàn diện thực trạng hoạt động giám sát và hiệu quả hoạt động
giám sát của Đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa từ khóa
XII đến nay (từ năm 2007 - đến nay) trên cơ sở đó đề xuất những giải pháp nhằm
nâng cao hiệu quả giám sát của Đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh,
thành phố trong giai đoạn hiện nay và những năm tiếp theo.
- Xem xét giữa lý luận và thực tiễn để đề xuất việc sửa đổi, bổ sung hoàn
thiện các quy định của pháp luật như: Luật tổ chức Quốc hội, Quy chế hoạt động
của Đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội, đặc biệt là Luật hoạt động giám

đánh giá hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát trong việc thi
hành Hiến pháp, luật, nghị quyết của QH, pháp lệnh, nghị quyết của UBTVQH.
Như vậy, tuy cách diễn đạt và biểu hiện ý nghĩa của từ "giám sát" có khác
nhau, nhưng các quan niệm trên đều đề cập đến nội dung cơ bản: Giám sát là việc
theo dõi, xem xét, kiểm tra, đánh giá một chủ thể nào đó về một việc làm đã thực
hiện đúng hoặc thực hiện chưa đúng những điều đã quy định để từ đó có biện pháp
điều chỉnh hoặc xử lý đối với việc làm sai, nhằm đạt được những mục đích hiệu
quả xác định từ trước, bảo đảm cho các quyết định thực hiện đúng và đầy đủ. Như
vậy hoạt động giám sát nào cũng cần đến hai giai đoạn, giai đoạn theo dõi, xem


xét, kiểm tra và giai đoạn đánh giá; theo dõi, xem xét, kiểm tra làm tốt thì đánh giá
sẽ đúng đắn, chính xác, cuộc giám sát sẽ có kết quả tích cực và ngược lại.
Quyền lực của Nhà nước là thống nhất. Quyền lực này xuất phát từ sự “ủy
quyền” của cử tri cả nước. Mặt khác, nhằm bảo đảm tính chuyên trách và hiệu quả
của việc thực thi quyền lực nhà nước, một yêu cầu được đặt ra là phải có sự chuyên
môn hóa trong việc thực thi các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp. Do đó, để
đáp ứng yêu cầu trên, nguyên tắc quyền lực không phân chia trong việc thực thi
quyền lực nhà nước ở nước ta được ứng dụng một cách uyển chuyển tuyệt vời
thành “Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công và phối hợp trong việc
thực hiện quyền lực nhà nước”.
Trong quá trình phân công thực thi quyền lực nhà nước, tất sẽ nảy sinh những
sai sót bởi các cá nhân, tổ chức thừa ủy quyền của Quốc hội. Nhằm chấn chỉnh và
ngăn ngừa những nguy cơ như vậy, cần thiết phải có cơ chế giám sát.
Hoạt động giám sát của ĐBQH là hoạt động thực hiện một trong ba chức
năng cơ bản của Quốc hội, đó là chức năng giám sát toàn bộ hoạt động của nhà
nước. Với vai trò là thành viên của Quốc hội, ĐBQH giám sát thông qua các hoạt
động sau:
- Chất vấn Chủ tịch nước, Chủ tịch Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ, Bộ
trưởng và các thành viên khác của Chính Phủ, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao,

ban pháp luật Quốc hội ở nước ta hiện nay, Luận văn thạc sĩ luật học, Học
viên chính trị Quốc gia HCM.

5.

Nguyễn Sĩ Dũng (chủ biên) (2004), Quyền giám sát của Quốc hội - Nội dung,
thực tiễn từ góc nhìn tham chiếu, NXB Tư pháp, Hà Nội.

6.

Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa (năm 2007), Kỷ yếu của Đoàn đại
biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa khóa XI.

7.

Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa (năm 2010), Kỷ yếu của Đoàn đại
biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa khóa XII.

8.

Trương Thị Hồng Hà (2007), Quyền giám sát của Quốc hội đối với thiện cơ chế
pháp lý đảm bảo chức năng giám sát của Quốc hội nước cộng hòa xã hội chủ
nghĩa Việt Nam, Luận án tiến sĩ luật học, Viện Khoa học xã hội.

9.

Phạm Văn Hùng (2004), Quyền giám sát của Quốc hội đối với Tòa án nhân
dân, Viện kiểm sát nhân dân, Luận án tiến sĩ luật học.

10. Khoa Luật - Đại học quốc gia Hà Nội (2005), Giáo trình luật hành chính Việt



động của Bộ máy nhà nước CHXHCN Việt Nam, NXB Khoa học xã hội, Hà
Nội.
26. Lê Minh Thông (2014), “Đổi mới nâng cao chất lượng công tác lập pháp của
Quốc hội”, Tạp chí cộng sản, (online tháng 2/2014).
27. Trung tâm bồi dưỡng đại biểu dân cử, Ban công tác đại biểu UBTVQH
(2008), Kỹ năng giám sát của Đại biểu Quốc hội, NXB Công an nhân dân,
Hà Nội.
28. Trường đại học Luật hà Nội (2007), Giáo trình luật hành chính Việt Nam,
NXB Công an nhân dân, Hà Nội.
29. Trường Đại học Luật Hà Nội (2009), Giáo trình luật Hiến pháp Việt Nam,
NXB Công an nhân dân, Hà Nội.
30. Đào Trí Úc, Võ Khánh Vinh (chủ biên) (2003), Giám sát và cơ chế giám sát
việc thực hiện quyền lực nhà nước ở nước ta hiện nay, NXB Công an nhân
dân, Hà Nội.
31. Văn phòng Quốc hội (2004), Đổi mới và hoàn thiện quy trình lập pháp của
Quốc hội, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.
32. Văn phòng Quốc hội (2005), Nâng cao hiệu quả giám sát của HĐDT và các
ủy ban của Quốc hội, Đề tài nghiên cứu khoa học, Hà Nội.
33. Văn phòng Quốc hội (2005), Quốc hội Việt Nam - những vấn đề lý luận và
thực tiễn, Hà Nội.
34. Văn phòng Quốc hội (2006), Cơ quan lập pháp và hoạt động giám sát, NXB
Tư pháp, Hà Nội.
35. Viện Nhà nước và pháp luật (năm 2004), Tăng cường hoạt động giám sát của
Quốc hội nước ta hiện nay, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh chủ trì
36. Website: http:www.tapchicongsan.com.vn.


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI



MỤC LỤC

Trang
Trang phụ bìa
Lời cam đoan
Mục lục
Danh mục các từ viết tắt
Danh mục bảng
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 7
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA
ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI VÀ ĐOÀN ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI ........ 15
1.1.

Hoạt động giám sát của Đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu
quốc hội tỉnh ...................................................................................... 15

1.1.1. Khái niệm hoạt động giám sát............................................................. 15
1.1.2. Phân biệt giám sát với hoạt động thanh tra , kiểm tra trong quản
lý nhà nước .......................................... Error! Bookmark not defined.
1.2.

Địa vị pháp lý của Đại biểu quốc hội và Đoàn đại biểu quốc
hội trong hoạt động giám sát ............ Error! Bookmark not defined.

1.2.1. Vị trí của đại biểu Quốc hội ................ Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Vị trí, vai trò của Đoàn đại biểu Quốc hộiError! Bookmark not defined.
1.3.



Những vấn đề đặt ra từ thực tiễn hoạt động giám sát của đại
biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội trên địa bàn tỉnh
Thanh Hóa ......................................... Error! Bookmark not defined.

2.4.1. Tạo điều kiện cho đại biểu Quốc hội chủ động thực hiện quyền
và trách nhiệm giám sát ...................... Error! Bookmark not defined.

2.4.2. Xác định đối tượng và phạm vi nội dung giám sátError! Bookmark not defined

2.4.3. Lập đoàn giám sát và triển khai hoạt động giám sátError! Bookmark not define

2.4.4. Việc phối hợp giữa Đoàn đại biểu Quốc hội với các cơ quan hữu quanError! Bookmark

2.4.5. Việc xây dựng Kết luận giám sát và triển khai kết luận giám sátError! Bookmar
2.4.6. Giám sát hậu giám sát và giao trách nhiệm cho Hội đồng nhân
dân tiếp tục giám sát ............................ Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 3: PHƢƠNG HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO
HIỆU QUẢ CỦA HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA ĐẠI
BIỂU QUỐC HỘI VÀ ĐOÀN ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI
TỈNH................................................... Error! Bookmark not defined.
3.1.

Phƣơng hƣớng ................................... Error! Bookmark not defined.

3.1.1. Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động giám sátError! Bookmark
3.1.2. Đổi mới nhận thức về vị trí, vai trò của Đại biểu Quốc hội,

Đoàn Đại biểu Quốc hội trong hoạt động giám sátError! Bookmark not defined
3.1.3. Hoàn thiện cơ sở pháp lý về hoạt động giám sát của Đại biểu