--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

A. MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài.
Văn hoá là kết tinh sáng tạo của con người, vì thế nó gắn liền với sự tồn tại và
phát triển của xã hội loài người. Cùng với sự phát triển của đất nước, văn hoá là tài
sản vô cùng quý giá của quốc gia, dân tộc. Nghị quyết Trung ương 5, khoá VIII
khẳng định: phải xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà
bản sắc dân tộc. Đến Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX, Đảng ta nhấn mạnh:
“Tăng trưởng kinh tế đi đôi với phát triển văn hoá và giáo dục, xây dựng nền văn
hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, làm cho chủ nghĩa Mác – Lênin,
tư tưởng Hồ Chí Minh giữ vai trò chủ đạo trong đời sống tinh thần của nhân dân”
và Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X tiếp tục khẳng định: “Tiếp tục phát triển sâu
rộng và nâng cao nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, gắn
chặt chẽ và đồng bộ hơn với phát triển kinh tế - xã hội, làm cho văn hoá thấm sâu
vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội”.
Văn hoá chính trị là một phạm trù có nội dung rộng lớn, được tiếp cận trên
nhiều phương diện văn hoá. Giáo dục văn hoá chính trị là điều kiện để mỗi người
dân ý thức được vai trò, vị trí của mình trong hệ thống các quan hệ xã hội và trực
tiếp thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Sau hơn 20 năm thực hiện đường lối đổi mới, Đảng, Nhà nước và nhân dân ta
đã thực hiện đạt những thành tựu to lớn trên các lĩnh vực: xây dựng chủ nghĩa xã
hội và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa. §Êt nước ta thoát khỏi khủng hoảng kinh
tế và đang đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước; kinh tế tăng trưởng
khá nhanh, bước đầu xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa;
đời sống nhân dân được cải thiện; hệ thống chính trị và khối đại đoàn kết toàn dân
tộc được củng cố và tăng cường; sức mạnh tổng hợp của đất nước tăng; vị thế nước
ta trên trường quốc tế ngày càng được khẳng định,... Từ đó, Đảng và Nhà nước đã
tích luỹ thêm nhiều kinh nghiệm; nhận thức đúng đắn hơn về chủ nghĩa xã hội và
con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta hiện nay.
Cùng với sự phát triển của đất nước, những tác động của mặt trái nền kinh tế

điều kiện nước ta đang đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và xây
dựng nền kinh tế theo cơ chế thị trường, định hướng xã hội chủ nghĩa, có sự quản
lý của Nhà nước.
Ở nước ta, vấn đề mặt trái của cơ chế thị trường tác động đến văn hoá chính trị
đã được đề cập trong các kỳ Đại hội Đảng và công tác xây dựng, chỉnh đốn
Đảng,... Vấn đề này được các nhà nghiên cứu quan tâm. Một số bài viết của một số
tác giả xoay quanh vấn đề này như: tác giả Nguyễn Văn Dân “Văn hoá và phát
triển trong bối cảnh toàn cầu hoá”; PGS.TS Nguyễn Chí Dũng “Báo cáo tổng
hợp về sự suy thoái chính trị trong đội ngũ cán bộ hiện nay”; PGS.TS Lê Như
Hoa “Bản sắc dân tộc trong lối sống hiện đại”; Đào Duy Tùng “Một số vấn đề về
công tác tư tưởng” và Giáo trình Nguyên lý công tác tư tưởng (học phần 1),... Mỗi
bài viết đề cập đến những khía cạnh khác nhau về sự tác động tiêu cực của cơ chế
thị trường đến văn hoá chính trị và nêu một số giải pháp khắc phục. Vì vậy, trong
đề tài không đi sâu vào những vấn đề lý luận ở tầm vĩ mô mà chỉ căn cứ vào những
nội dung nghiên cứu của các nhà khoa học cộng với kiến thức, những hiểu biết về
thực trạng tình hình đất nước để đưa ra một số giải pháp nhằm góp phần nâng cao
hiệu quả việc khắc phục những tác động tiêu cực của cơ chế thị trường đến văn hoá
chính trị ở nước ta hiện nay.
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu.
3.1. Mục đích.
Nhằm cung cấp những tri thức hiểu biết về nội dung liên quan đến “văn hoá”,
“văn hoá chính trị”, “cơ chế thị trường” và sự tác động tiêu cực của cơ chế thị
trường đến văn hoá chính trị ở nước ta. Từ đó, tìm giải pháp nhằm khắc phục tác
động tiêu cực của cơ chế thị trường đến văn hoá chính trị và tăng cường giáo dục
văn hoá chính trị cho các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là tầng lớp thanh niên, đội
ngũ cán bộ, đảng viên nước ta hiện nay.
3.2. Nhiệm vụ.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

2

Góp phần làm sáng tỏ những quan điểm chung về công tác văn hoá. Phân tích
những tác động tiêu cực của cơ chế thị trường đến văn hoá chính trị ở nước ta hiện
nay và đề ra một số giải pháp có tính khả thi để khắc phục, góp phần xây dựng một nền
văn hoá Việt Nam tiến tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Đồng thời, giúp tác giả trau dồi
thêm kiến thức về Nguyên lý Công tác tư tưởng để áp dụng vào thực tế cơ quan,
đơn vị.
7. Kết cấu của đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phần nội dung đề
tài gồm có 3 chương.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

3


--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

B. NỘI DUNG
CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ VĂN HOÁ
CHÍNH TRỊ VÀ TÁC ĐỘNG CỦA CƠ CHẾ THỊ TRƯỜNG ĐỐI VỚI QUÁ
TRÌNH HÌNH THÀNH VĂN HOÁ CHÍNH TRỊ Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
1.1. Khái niệm và cấu trúc của văn hoá chính trị.
1.1.1. Khái niệm văn hoá.
Thuật ngữ văn hoá xuất hiện rất sớm trong lịch sử x· héi loài người, ở phương
Đông cũng như ở phương Tây. Xuất phát từ những góc độ nghiên cứu khác nhau,
các nhà khoa học đã đưa ra rất nhiều những định nghĩa văn hoá khác nhau như:
Federico Mayor Laragola - nguyên Tổng Giám đốc UNESCO định nghĩa:
“Văn hoá là tổng thể sống động trong hoạt động sáng tạo trong quá khứ và trong
hiện tại. Qua các thế kỷ, hoạt động sáng tạo ấy đã hình thành nên một hệ thống
các giá trị, các truyền thống và các thị hiếu - những yếu tố xác định đặc tính riêng

hi v hon thin ca h thng t chc quyn lc, phự hp vi phỏt trin v tin
b xó hi, gúp phn iu chnh nhng hnh vi v quan h xó hi.
T chc UNESCO nh ngha: Vn hoỏ chớnh tr l cht lng tng hp ca
tri thc chớnh tr v nim tin chớnh tr ca mi cỏ nhõn to thnh ý thc chớnh tr
cụng dõn thỳc y h hnh ng chớnh tr tớch cc, phự hp vi lý tng chớnh tr
ca xó hi
T nhng cỏch tip cn trờn, cú th hiu khỏi nim v vn hoỏ chớnh tr: Vn
hoỏ chớnh tr l mt lnh vc, mt biu hin c bit ca vn hoỏ loi ngi trong
xó hi cú giai cp, vn hoỏ chớnh tr c hiu l trỡnh phỏt trin ca con ngi
th hin trỡnh hiu bit v chớnh tr, trỡnh t chc, h thng t chc quyn
lc theo mt chun giỏ tr xó hi nht nh nhm iu hũa cỏc quan h li ớch gia
cỏc giai cp v bo v li ớch ca giai cp cm quyn, phự hp vi xu th phỏt trin
v tin b xó hi.
1.1.3. Cu trỳc ca vn hoỏ chớnh tr.
Vn hoỏ chớnh tr cú cu trỳc rt phc tp. Tuy nhiờn, cú th coi 3 thnh t c
bn sau õy cu thnh nờn vn hoỏ chớnh tr. C th nh sau:
Tri thc chớnh tr: l nn tng ca vn hoỏ chớnh tr, s hiu bit v chớnh tr
l iu kin cỏ nhõn tham gia vo i sng chớnh tr. Lờnin núi: Ngi mự ch
l ngi ng ngoi chớnh tr. Trỡnh hiu bit v chớnh tr l c s hỡnh
thnh nim tin khoa hc v tớnh tớch cc xó hi ca con ngi. Tớnh khoa hc, tớnh
ngh thut ca hot ng chớnh tr ph thuc vo tri thc chớnh tr. S giỏc ng v
giai cp, v ch ngha xó hi, ch ngha cng sn cng cú tin ca s hiu bit
v lnh vc chớnh tr. Vic phõn tớch v lm sỏng t mi quan h gia tri thc lý
lun vi kinh nghim chớnh tr l c s khc phc nhng bnh giỏo iu, kinh
vin, khc phc ch ngha kinh nghim v thc dng.
Nim tin chớnh tr: l nhân tố thứ hai cấu thành văn hoá chính trị, là kết quả
của quá trình nhận thức cực kỳ sâu sắc tri thức chính trị đã lựa chọn. Niềm tin
chính trị khi đợc hình thành trên cơ sở khoa học sâu sắc và qua bao trải nghiệm cá
nhân sẽ mang tính tự giác cao độ, trở thành bản tính chính trị, linh khiếu chính
trị giúp con ngời định hớng đúng đắn trớc những sự kiện, những quá trình chính

chống tệ quan liêu, tham nhũng, cửa quyền, ức hiếp quần chúng; chống lại hoạt
động phản tuyên truyền của kẻ thù... Nh tham gia vo cỏc hot ng ny m vn
hoỏ chớnh tr c th hin ngy cng y .
Văn hoá chính trị mà chúng ta cần hình thành cho nhân dân lao động là văn
hoá chính trị xã hội chủ nghĩa, thấm nhuần thế giới quan khoa học duy vật biện
chứng, lấy chủ nghĩa Mác- Lênin và t tởng Hồ Chí Minh làm nền tảng, biết thâu
thái và làm giàu cho mình bằng những tinh hoa văn hoá, văn minh nhân loại, những
truyền thống tốt đẹp của dân tộc và của giai cấp công nhân nhằm hớng con ngời tới
những hành động tích cực vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội.
1.2. Tỏc ng ca c ch th trng i vi quỏ trỡnh hỡnh thnh vn hoỏ
chớnh tr nc ta hin nay.
1.2.1. Nhng tỏc ng tớch cc ca c ch th trng i vi quỏ trỡnh hỡnh
thnh vn hoỏ chớnh tr.
C ch vn hnh nn kinh t nc ta hin nay l c ch th trng, cú s qun
lý ca Nh nc, nh hng xó hi ch ngha. C ch ny ũi hi cỏc nh qun lý
v ngi lao ng phi nhn thc v vn dng cỏc quy lut ca kinh t th trng
vo cỏc hot ng kinh t, phi thc hin nguyờn tc ngang giỏ, thun mua va bỏn
trong cỏc quan h sn xut v trao i hng hoỏ. ng thi, phi ỏp dng cỏc hỡnh
thc phõn phi khỏc nhm bo m cụng bng xó hi, hn ch s phõn hoỏ giu
nghốo.
Quỏ trỡnh chuyn i t nn kinh t tp trung quan liờu, bao cp sang nn kinh
t hng hoỏ nhiu thnh phn, vn hnh theo c ch th trng, cú s qun lý ca
Nh nc, nh hng xó hi ch ngha ó tỏc ng mnh m v tớch cc n vn
hoỏ chớnh tr nh: Kinh t phỏt trin thỳc y con ngi cú ý thc rừ rt v ngh
nghip, chuyờn mụn; s cnh tranh ca c ch th trng lm cho con ngi trong
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

6



CHƯƠNG 2: NHỮNG TÁC ĐỘNG TIÊU CỰC CỦA CƠ CHẾ THỊ
TRƯỜNG ĐẾN VĂN HOÁ CHÍNH TRỊ Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
2.1. Tư tưởng thực dụng, tâm lý hưởng thụ đang có xu hướng gia tăng
trong xã hội dưới sự tác động của cơ chế thị trường.
Tư tưởng thực dụng, tâm lý hưởng thụ không phải của riêng chế độ tư sản.
Đối với Việt Nam, tư tưởng thực dụng, tâm lý hưởng thụ đã xuất hiện từ lâu trong
nền văn hoá cổ truyền và tồn tại cho đến ngày nay. Chính vì vậy, ca dao, tục ngữ,
truyện ngụ ngôn, truyện cười của Việt Nam đã từng chế giễu và điều chỉnh lối
sống ấy. Tuy nhiên, lối sống thực dụng ở nước ta trước đây chưa gắn liền với sự
nghiệp phát triển mạnh mẽ của các quan hệ hàng, tiền. Nó chỉ quan tâm đến lợi ích
của mình và lợi ích vật chất chứ nó chưa phát triển thái quá. Hiện nay, nước ta
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

7


--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

bước vào nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường, định hướng xã hội chủ
nghĩa, tư tưởng thực dụng, tâm lý hưởng thụ đang có điều kiện nảy nở mạnh, nó
đang xâm nhập vào xã hội ở mọi lúc, mọi nơi. Vì ham lợi nhuận, những kẻ bất
nhân đã làm hàng giả, lừa đảo, làm giàu bất chính bằng mọi giá…. Đáng chú ý hơn
trong số đó có nhiều người là cán bộ, đảng viên, giáo viên, học sinh tham gia vào
các tệ nạn xã hội như mua bán, sử dụng chất ma tuý, nạn mại dâm, cờ bạc… Cơ
quan chức năng đã báo động về tình trạng này và ngày càng diễn ra phổ biến, phức
tạp và hết sức tinh vi.
Tư tưởng thực dụng, tâm lý hưởng thụ là một biểu hiện tiêu cực của văn hoá
chính trị còn bộc lộ rõ nét qua tầng lớp thanh niên, học sinh hiện nay. Một số thanh
niên, sinh viên còn tham gia những hoạt động thiếu lành mạnh như đi vũ trường,
karaoke, nhà nghỉ,... Nhiều thanh niên trẻ tuổi đang hướng tới các công ty nước

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

8


--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

mc nờn n i hi ng ln th VIII, ng ta ỏnh giỏ gay gt hn, ch ra
c th s yu kộm ny: Mt b phn khụng nh cỏn b, ng viờn thiu tu
dng bn thõn, phai nht lý tng, mt cnh giỏc, gim sỳt ý chớ, kộm ý thc t
chc, k lut, sa ngó v o c li sng n i hi IX, ng ta mt ln na
cp: Mt b phn khụng nh i ng cỏn b, cụng chc cũn nhiu yu kộm,
bt cp v trỡnh chuyờn mụn v nng lc iu hnh cụng vic, cha tng
xng vi cng v v trỏch nhim c giao, mt s khụng ớt cỏn b thoỏi hoỏ v
phm cht, chy theo s cỏm d vt cht, sng thc dng, ca quyn, hi l, sỏch
nhiu tham nhng. Trong vn kin i hi X ca ng ó ch ra mt cỏch c th
cn bnh ny: Tỡnh trng suy thoỏi v t tng chớnh tr, o c, li sng,
bnh c hi, ch ngha cỏ nhõn v t quan liờu, tham nhng, lóng phớ trong mt
b phn cỏn b, cụng chc din ra nghiờm trng. Mt b phn cỏn b, ng viờn,
k c mt s cỏn b ch cht, yu kộm v phm cht v nng lc, va thiu tớnh
tin phong gng mu, va khụng trỡnh hon thnh nhim v. Nhng biu
hin trờn vn ang cú chiu hng phỏt trin, nht l khi chu tỏc ng tiờu cc
ca c ch th trng hin nay. õy l vn ng v Nh nc cn c bit
quan tõm.
Bờn cnh nhng tỏc ng tớch cc, c ch th trng cũn cú nhng nh hng
tiờu cc n i sng chớnh tr, t tng, vn hoỏ, xó hi. Nú lm cho con ngi
chỳ ý n li ớch cỏ nhõn nhiu hn. Trong thi gian qua, mt b phn khụng nh
cỏn b, ng viờn cú biu hin xung cp v vn hoỏ chớnh tr nh: hng lot cỏc
v bờ bi, cỏc hnh vi tham nhng, quan liờu, sỏch nhiu, ca quyn ca mt s
cỏn b cú chc, cú quyn ó b phỏt hin v ngy cng cú xu hng gia tng. iu

Báo cáo của Bộ chính trị trình Hội nghị Trung ương 6 (lần 2) khoá VIII đề cập đến
5 kiểu “chạy”, đó là: “chạy chức” trước khi bầu cử; “chạy quyền” trước khi bổ
nhiệm, thuyên chuyển công tác cán bộ; “chạy chỗ” để tìm chỗ ngon, chỗ kiếm
được nhiều lợi; “chạy lợi” khi phân chia ngân sách, xét duyệt dự án đầu tư, giao
thầu, tính thuế, xét duyệt đề tài nghiên cứu; “chạy tội” cho bản thân, cho người
thân, có trường hợp cho cả những tên tội phạm.
Sự yếu kém về văn hoá chính trị của đội ngũ cán bộ, đảng viên hiện nay là: lập
trường tư tưởng giai cấp không rõ ràng, giao động trước những âm mưu, thủ đoạn
của kẻ thù, phẩm chất đạo đức kém, ăn chơi sa đoạ, thác loạn, phát ngôn vô chính
trị, thậm chí nói xấu, bêu riếu cán bộ cao cấp, tung tin thất thiệt trên mạng
internet,... làm cho nhân dân giảm sút lòng tin đối với Đảng. Nhiều trường hợp lấy
tiến công quỹ biếu xén, hối lộ cấp trên, mua xe công vô tội vạ, đánh bạc với số
lượng lớn cả ở trong nước và nước ngoài. Nhiều trường hợp công khai quan hệ bất
chính, vi phạm Luật hôn nhân gia đình, xa rời và coi thường quần chúng. Có thể
nói, mặt trái của cơ chế kinh tế thị trường là nguồn gốc của tình trạng suy thoái về
tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên
diễn ra nghiêm trọng làm cho nhân dân bất bình, giảm lòng tin đối với Đảng, Nhà
nước. Đó cũng là một hiểm hoạ lớn đe doạ sự tồn vong của Đảng và Nhà nước ta.
2.3. Khuynh hướng coi trọng các giá trị kinh tế, vật chất, xem nhẹ các giá
trị tinh thần của dân tộc.
Mỗi dân tộc đều có bản sắc văn hoá riêng. Bản sắc văn hoá được hình thành
trong cả quá trình phát triển không chỉ trên cơ sở các điều kiện địa lý, kinh tế,
chính trị nhất định của mỗi dân tộc mà còn chịu sự tác động khách quan của giao
lưu kinh tế - văn hoá với nhiều dân tộc khác. Để một quốc gia, dân tộc tồn tại,
ngoài những yêu cầu về lãnh thổ, vị trí địa lý, thể chế chính trị, tiÒm năng kinh tế…
thì dân tộc đó, đất nước đó phải có bản sắc văn hoá riêng. Vì vậy, để có một nền
văn hoá với bản sắc riêng là hết sức quan trọng. Nguyên Thủ tướng Võ Văn Kiệt
trong thư gửi Hội nghị xuất bản toàn quốc (1993) đã khẳng định “Mất bản sắc văn
hoá dân tộc là mất hết”.
Bản sắc văn hoá dân tộc là tổng thể những giá trị bền vững, những tinh hoa văn

của bản thân mình đã trở thành hiện tượng phổ biến như: đua xe trái phép, sử dụng
thuốc lắc tại các vũ trường, tệ nghiện ngập ma tuý, cờ bạc, trộm cắp,... không còn
là chuyện cá biệt. Tâm lý sùng ngoại, coi rẻ các giá trị truyền thống của dân tộc có
xu hướng lây lan và phát triển nhanh. Mặt trái của cơ chế kinh tế thị trường cộng
với những yếu tố tiêu cực của quá trình hội nhập kinh tế quốc tế đã và đang đặt ra
những thách thức to lớn đối với việc giữ gìn và phát huy những giá trị truyền thống
tố đẹp của dận tộc ta.
Thế hệ trẻ ngày nay được sinh ra và lớn lên trong điều kiện đất nước hoà bình,
có điều kiện để học hành thì phải biết học hỏi về truyền thống lịch sử, văn hoá của
dân tộc ta. Bác Hồ kính yêu của chúng ta đã dạy “Dân ta phải biết sử ta, cho
tường gốc tích nước nhà Việt Nam”. Nhưng hiện nay, một bộ phận không nhỏ học
sinh, sinh viên của chúng ta quay lưng lại với bộ môn Lịch sử, hiểu biết hời hợt,
thậm chí không biết gì về lịch sử dân tộc. Gần đây, báo chí đã công bố những số
liệu điều tra: “Trong 700 học sinh từ lớp 6 đến lớp 12 ở 4 tỉnh và thành phố phía
Nam khi được hỏi có thích học môn Lịch sử không thì chỉ có 3,9% trả lời là có.
Trong khi đó, kết quả điều tra của thế giới được tiến hành ở 12 quốc gia về câu
hỏi “Điều gì đáng tự hào nhất của thế hệ trẻ?”, thì thanh niên của 7 nước: Mỹ, Anh,
Pháp, Nga, Hàn Quốc, Nhật, Mianma đã chọn “Lịch sử dân tộc mình”. Đây đang là
vấn đề bức xúc đặt ra đối với sự nghiệp giáo dục của chúng ta trong giai đoạn hiện
nay.
2.4. Sự thiển cận về nhận thức chính trị trong quá trình tham gia các hoạt
động kinh tế theo cơ chế thị trường.
2.4.1. Nhận thức về chủ nghĩa Mác -Lênin và định hướng xã hội chủ nghĩa.
Trên lĩnh vực tư tưởng đã xuất hiện những ý kiến cho rằng chủ nghĩa Mác Lênin quá trừu tượng, quá ảo tưởng về tiến trình phát triển xã hội. Lại có những
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

11


--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

cấp công nhân Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước”.
Tuy nhiên, thực tế hiện nay, có không ít cán bộ, đảng viên chưa hiểu rõ vai trò và
bản chất của Đảng cộng sản Việt Nam như: có những người vào Đảng mà không
có động cơ rõ ràng; có những người nhận thức mơ hồ về tổ chức đảng của mình...
Vấn đề chất lượng đảng viên hiện nay đang đặt ra đối với công tác xây dựng và
chỉnh đốn Đảng.
Theo PGS.TS Nguyễn Chí Dũng “Báo cáo tổng hợp về sự suy thoái chính trị
trong đội ngũ cán bộ hiện nay”, kết quả điều tra về việc đánh giá vai trò và bản
chất của Đảng cộng sản Việt Nam có: 75% số người được hỏi cho rằng Đảng ta
hiện nay mang bản chất giai cấp công nhân; có tới 15% cho rằng khó trả lời; trên
6% không biết và 22,4% cho rằng bản chất của Đảng ta đã thay đổi. Đây là những
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

12


--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

dấu hiệu đáng lo ngại về sự thống nhất trong nhận thức chính trị của một bộ phận
cán bộ, đảng viên ở nước ta hiện nay. Trước những biến động của tình hình thế
giới và sự phát triển của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, lập
trường tư tưởng chính trị của một bộ phận cán bộ, đảng viên có dao động, thiếu
niềm tin về bản chất giai cấp công nhân. Đây là vấn đề cần suy nghĩ và có giải
pháp khắc phục khi mà các thế lực thù địch đang thực hiện âm mưu “diễn biến
hoà bình” tìm cách chống phá cách mạng Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.
2.4.4. Nhận thức về chủ trương phát triển nền kinh tế thị trường, định hướng
xã hội chủ nghĩa.
Hiện nay, Đảng và Nhà nước đã và đang lãnh đạo đất nước đẩy mạnh phát
triển nền kinh tế thị trường, định hướng xã hội chủ nghĩa nhưng vẫn có một bộ
phận cán bộ, đảng viên tỏ ra băn khoăn trước chủ trương này.


--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Sau hơn 20 năm đổi mới, đất nước ta đã đạt những thành tựu quan trọng trên
mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Từ đó cho thấy, Đảng và Nhà nước ta đã đổi mới
về tư duy trong việc lãnh đạo, chỉ đạo chuyển đổi nền kinh tế từ nền kinh tế tập
trung, quan liêu, bao cấp sang nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước,
định hướng xã hội chủ nghĩa. Đổi mới tư duy kinh tế ở nước ta là thành tựu về văn
hoá. Thành tựu đó đã thúc đẩy kinh tế nước ta vượt qua sự khủng hoảng trì trệ và
vươn tới sự phát triển. Rõ ràng văn hoá chính trị là tài sản vô hình của mỗi quốc
gia và thế giới đã có ý thức sử dụng văn hoá như một động lực của sự phát triển.
Việc giáo dục văn hoá chính trị là sự cung cấp tri thức chính trị, nâng cao
trình độ văn hoá chính trị cho người dân tham gia vào các hoạt động kinh tế - xã
hội, là điều kiện để họ ý thức được vai trò, vị trí của mình trong hệ thống các quan
hệ xã hội. Nghị quyết Hội nghị lần thứ 4 Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá
VII đã khẳng định: “Văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội, một động lực thúc
đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời là một mục tiêu của chủ nghĩa xã hội”.
2.5.2. Hậu quả của những tác động tiêu cực của cơ chế thị trường đến văn
hoá chính trị ở nước ta hiện nay.
Trong điều kiện kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường ở nước ta hiện nay,
bên cạnh mặt tích cực thúc đẩy sự phát triển con người và xã hội, những tác động
tiêu cực ảnh hưởng xấu đến nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó nổi cộm
lên là sự suy thoái đạo đức, lối sống. Nghị quyết Trung ương 5 khoá VIII đã nêu
rõ: “Tệ sùng bái nước ngoài, coi thường những giá trị văn hóa dân tộc, chạy theo
lối sống thực dụng, cá nhân, vị kỷ… đang gây ra tác động đến thuần phong mỹ tục
của dân tộc. Không ít trường hợp vì đồng tiền và danh vị đã chà đạp lên tình nghĩa
gia đình, quan hệ thầy trò, đồng chí, đồng nghiệp… Buôn lậu và tham nhũng phát
triển, ma tuý, mại dâm và các tệ nạn xã hội khác gia tăng. Nạn mê tín dị đoan
khá phổ biến, nhiều hủ tục cũ và mới lan tràn, nhất là trong việc cưới hỏi, ma
chay, lễ hội…”

2.5.4. Những âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch đang lợi dụng cơ chế
thị trường để tấn công nước ta về mặt chính trị - tư tưởng.
Trong giai đoạn hiện nay, các thế lực thù địch đang tìm mọi cách chống phá
chế độ ta, từng bước lợi dụng cơ chế thị trường để tấn công chúng ta về mặt chính
trị - tư tưởng. Chúng cho rằng, nói dối mãi rồi người ta cũng phải tin, đây là một
lĩnh vực có thể lợi dụng thực tế một cách dễ dàng như: sự lạc hậu về kinh tế, trình
độ nhận thức còn hạn chế của quần chúng, sự hấp dẫn của đồng tiền viện trợ của
các tổ chức phi chính phủ,... trong khi đó, thực tế tư tưởng của những người cộng
sản còn xa vời. Vì vậy, mũi nhọn đấu tranh của kẻ thù tập trung khá mạnh vào lĩnh
vực này.
Đi đôi với việc đả phá chủ nghĩa Mác - Lênin, chúng còn tung ra nhiều tài liệu
mang danh nghĩa để nghiên cứu hòng đầu độc tư tưởng nhân dân ta. Chúng ra sức
tuyên truyền cho lối sống phương Tây; chúng phi chính trị hoá quần chúng nhân
dân ta bằng nhiều thủ đoạn, phương tiện, chủ yếu thông qua mua chuộc bằng tiền.
Song song với đấu tranh kinh tế, đấu tranh chính trị và đấu tranh trên lĩnh vực tư
tưởng văn hoá diễn ra vô cùng quyết liệt. Kẻ thù của chúng ta ở nước ngoài cũng
như bọn phản động trong nước đang dùng mọi thủ đoạn trắng trợn, tinh vi… hòng
đưa đất nước ta, nhân dân ta đi chệch định hướng xã hội chủ nghĩa.
CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC NHỮNG TÁC ĐỘNG TIÊU
CỰC ĐẾN VĂN HOÁ CHÍNH TRỊ Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
3.1. Dự báo tình hình và phương hướng chung.
Trước tình hình hội nhập kinh tế quốc tế và xu thế toàn cầu hoá, Việt Nam
đang đứng trước những thuận lợi và những thách thức đan xen, khó lường, đặc biệt
là những tác động tiêu cực của cơ chế thị trường đến văn hoá chính trị diễn ra khá
phức tạp và ngày càng gay gắt. Đứng trước tình hình đó, Đảng Cộng sản Việt Nam
phải kiên định mục tiêu, lý tưởng độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; lấy
chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm làm nền tảng tư tưởng và kim
chỉ nam cho mọi hành động cách mạng; quán triệt đường lối đổi mới, phát huy sức
mạnh của toàn Đảng, toàn dân từ Trung ương đến cơ sở. Đổi mới mạnh mẽ nội
dung và phương pháp công tác tư tưởng - văn hoá của Đảng, tăng cường tổng kết

cho việc hình thành niềm tin chính trị và là động lực thúc đẩy con người tham gia
hoạt động chính trị. Lý tưởng chính trị còn là căn cứ để xác định phương tiện, lựa
chọn phương thức hoạt động chính trị thực tiễn. Vì vậy giáo dục chính trị, tư tưởng
cần hướng tới việc hình thành lý tưởng chính trị của giai cấp công nhân và nhân
dân lao động mà Đảng cộng sản là người đại diện, biến lý tưởng đó thành lý tưởng
của mỗi con người. Trước đây, trong thời kỳ đấu tranh cách mạng giải phóng dân
tộc, lý tưởng cách mạng “Không có gì quý hơn độc lập tự do” đã mang lại sức
mạnh tổng hợp, cổ vũ nhiều thế hệ con người Việt Nam dũng cảm chiến đấu hy
sinh giành độc lập, tự do cho Tổ quốc. Ngày nay, mục tiêu chính trị “dân giàu,
nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” đã và đang giúp con người Việt
Nam củng cố niềm tin vững chắc vào con đường mà Đảng và Bác Hồ đã chọn, xác
định những phương thức, biện pháp có hiệu quả để hiện thực niềm tin và lý tưởng
đó.
3.2.1.3. Tăng cường giáo dục lý luận chính trị, nâng cao khả năng vận dụng
sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào hoàn cảnh mới ở nước ta, đấu tranh chống lại
những quan điểm chính trị sai trái.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

16


--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Để giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa trong quá trình phát triển cho cán bộ,
đảng viên và nhân dân cần tăng cường giáo dục những nguyên lý cơ bản của chủ
nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, nâng cao giác ngộ về lý tưởng và niềm
tin vào Đảng cộng sản Việt Nam, vào chủ nghĩa xã hội, kiên định và quyết tâm
thực hiện thắng lợi Cương lĩnh chính trị của Đảng trong thời kỳ quá độ lên chủ
nghĩa xã hội. Trong việc giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, một mặt cần khẳng định
những nguyên lý cơ bản và bản chất cách mạng, mặt khác phải làm rõ những vấn

sử là luôn phải đương đầu với kẻ thù xâm lược đông và mạnh hơn mình rất nhiều.
Hoàn cảnh lịch sử đó đã hình thành và hun đúc cho dân tộc Việt Nam truyền thống
yêu nước, đoàn kết dân tộc, bất khuất, kiên cường và sáng tạo trong quá trình đấu
tranh dựng nước và giữ nước; truyền thống quyết không cam chịu làm nô lệ. Mỗi
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

17


--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

khi Tổ quốc bị xâm lăng thì tinh thần yêu nước ấy lại trỗi dậy, nó kết thành những
làn sóng mạnh mẽ, quét sạch lũ bán nước và cướp nước. Ngày nay truyền thống đó
đang thúc đẩy con người Việt Nam không cam chịu lạc hậu, đói nghèo và quyết
tâm thực hiện lý tưởng chính trị cao đẹp mang tính thời đại vì mục tiêu “Dân giàu,
nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”.
Kết hợp giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh với giáo dục
truyền thống chính trị quý báu của dân tộc sẽ góp phần tạo nên một nền văn hoá
chính trị tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, một nền văn hoá chính trị phản ánh sâu
sắc sự thống nhất của độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội.
Tính kế thừa trong sự phát triển văn hoá chính trị đòi hỏi một cách khách quan
là phải tăng cường giáo dục truyền thống dân tộc, đặc biệt là truyền thống yêu
nước, truyền thống cách mạng của giai cấp công nhân dưới sự lãnh đạo của Đảng
cộng sản Việt Nam. Điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với thế hệ trẻ những người mang văn hoá truyền thống của dân tộc, truyền lại cho thế hệ mai sau.
Vấn đề lại càng được đặt ra một cách cấp thiết hơn khi trên thực tế còn một bộ
phận không nhỏ công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ đang thờ ơ, lãnh đạm, thậm chí
quay lưng lại với các giá trị truyền thống của dân tộc. Sự hiểu biết thiếu đầy đủ về
lịch sử dân tộc và truyền thống văn hoá dân tộc đang là cản trở lớn cho quá trình
xây dựng một nền văn hoá tiên tiến đậm đà bản sắc văn hoá dân tộc. Vì vậy, cần
phải tăng cường tuyên truyền giáo dục truyền thống dân tộc thông qua các phương

thành về chính trị ngay trong thực tiễn chính trị. Để đảm bảo cho quần chúng có
được tri thức, năng lực tham gia vào đời sống chính trị, vào việc quản lý nhà nước,
quản lý xã hội cần phải sáng tạo ra ngày càng nhiều hình thức tập hợp, vận động
quần chúng. Tình cảm dân tộc tiêu cực này trong những điều kiện nhất định, nhất
là khi kẻ thù lợi dụng dễ dàng bị biến thành sự thù địch dân tộc, mà hậu quả có thể
là sự xung đột. Ngược lại, khi một dân tộc nhỏ nào đó ở vào địa vị bất bình đẳng
lại thường rơi vào thái độ tự ti dân tộc, cho dân tộc mình là yếu kém, và thái độ ấy
có thể dẫn đến một chủ nghĩa dân tộc bảo thủ và tâm lý khép kín trở thành lực cản
kìm hãm sự phát triển chung của đất nước.
Do những tồn tại trên, nên tâm lý mặc cảm tự ti dân tộc vẫn chưa được xoá bỏ.
Trong điều kiện mở cửa và hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay, mặt biến thái tiêu
cực của nó có thể làm biến chuyển lòng yêu nước thành chủ nghĩa dân tộc. Vì vậy,
chúng ta phải cảnh giác với nguy cơ chuyển hoá tiêu cực từ ý thức dân tộc thành ý
thức dân tộc chủ nghĩa; lòng yêu quê hương thành chủ nghĩa địa phương.
Trong giai đoạn cách mạng hiện nay, chúng ta cần thực hiện tốt Nghị quyết
Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương (khoá IX) về phát huy sức mạnh đại
đoàn kết toàn dân tộc vì dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn
minh và Nghị quyết về công tác dân tộc nhằm củng cố và tăng cường khối đại
đoàn kết toàn dân tộc nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc, giữ
vững độc lập, thống nhất Tổ quốc, thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hoá,
hiện đại hoá đất nước vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ,
văn minh, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.
3.2.1.5. Khắc phục những biểu hiện tiêu cực của chủ nghĩa dân tộc trong quá
trình giáo dục văn hoá chính trị.
Việt Nam là một quốc gia thống nhất gồm nhiều dân tộc cùng sinh sống, kề vai
sát cánh với nhau trong suốt quá trình dựng nước và giữ nước. Đồng bào các dân tộc
nước ta có truyền thống đoàn kết lâu đời trong đấu tranh chống giặc ngoại xâm, chế
ngự thiên nhiên, khắc phục thiên tai và xây dựng đất nước. Mỗi dân tộc có sắc thái
văn hoá riêng, góp phần tạo nên sự đa dạng, phong phú của nền văn hoá Việt Nam.
Do điều kiện tự nhiên và lịch sử để lại, kinh tế - xã hội giữa các dân tộc cßn chênh

hoàn cảnh cụ thể từng địa phơng, đơn vị, trên cơ sở coi trọng các phơng pháp truyền
thống.
Hoạt động lễ hội là một trong những hình thức sinh hoạt văn hoá truyền thống
của dân tộc Việt Nam, có sự hấp dẫn, lôi cuốn các tầng lớp nhân dân tham gia, nó dần
trở thành nhu cầu, khát vọng của con ngời trong cuộc sống. Hoạt động này nếu đợc
định hớng đúng đắn sẽ có tác động thiết thực trong việc giáo dục, khơi dậy lòng tự hào
dân tộc, khơi dậy ý thức cộng đồng, nuôi dỡng thuần phong mỹ tục và hớng tới những
khát vọng về một cuộc sóng tốt đẹp.
Đối với kiều bào ta ở nớc ngoài, chúng ta cần làm tốt công tác vận động, kêu gọi
đồng bào hồi hơng hoặc tham gia đóng góp xây dựng đất nớc. Công tác đối với ngời
Việt Nam ở nớc ngoài có ý nghĩa chiến lợc trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại
hoá đất nớc bối cảnh tham gia hội nhập kinh tế quốc tế. Làm tốt công tác vận động
ngời Việt Nam ở nớc ngoài sẽ góp phần làm tăng cờng sức mạnh khối đại đoàn kết
toàn dân dới sự lãnh đạo của Đảng ta, một trong những nguyên nhân thắng lợi của
cách mạng Việt Nam, góp phần bảo vệ an ninh đất nớc từ xa, đấu tranh làm thất bại
mọi âm mu, hoạt động chống lại đất nớc của bọn phản động ngời Việt lu vong. Cộng
đồng ngời Việt Nam ở nớc ngoài ổn định và phát triển bền vững sẽ góp phần tăng cờng mối quan hệ hữu nghị giữa nớc ta với các nớc, củng cố vị thế và uy tín của Việt
Nam trên trờng quốc tế. Làm tốt công tác vận động sẽ góp phần khai thác mọi tiềm
năng và lợi thế của kiều bào, phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất
nớc.
Vì vậy, trong giai đoạn hiện nay và trong thời gian tới cần tăng cờng lãnh đạo,
chỉ đạo thực hiện tốt hơn nữa Nghị quyết số 36-NQ/TW của Bộ Chính trị (khoá IX) về
công tác đối ngoại đối với ngời Việt Nam ở nớc ngoài.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

20


--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------


Một trong những yếu tố quan trọng quyết định đến chất lượng và hiệu quả của
báo chí vẫn là người làm báo. Chúng ta cần có quy hoạch, kế hoạch đào tạo, bồi
dưỡng đội ngũ những người làm công tác báo chí trước mắt và lâu dài, kể cả báo hình,
báo viết, báo nói, báo điện tử. Tiêu chuẩn đào tạo ngoài vấn đề lập trường chính trị tư
tưởng, phẩm chất cách mạng, hiểu biết rộng… phải đặc biệt chú ý đến năng khiếu.
Cần có chế độ động viên và đãi ngộ thích hợp đối với những người làm báo giỏi.
Bên cạnh đó, cần có kế hoạch từng bước đầu tư trang thiết bị, máy móc hiện đại
cho báo, đài địa phương nhằm nâng cao chất lượng thông tin, phục vụ tốt cho các hoạt
động của các địa phương, đáp ứng nhu cầu của đông đảo quần chúng nhân dân lao
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

21


--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

động, nhất là việc đưa các thông tin đến với nhân dân ở các thôn bản vùng sâu, vùng
xa, vùng núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nơi chưa có tổ chức Đảng.
3.2.2.4- Tập hợp quần chúng vào các tổ chức chính trị xã hội phù hợp với trình
độ giác ngộ của họ và tăng cường giáo dục công tác tư tưởng thông qua gia đình và
nhà trường.
Giáo dục chính trị tư tưởng sẽ đạt hiệu quả cao khi nó được tiến hành trong một
tổ chức. Thông qua các tổ chức, nhân dân lao động thực hiện quyền làm chủ của
mình. Sự phát triển sâu rộng của các tổ chức chính trị - xã hội thể hiện trình độ phát
triển văn hoá chính trị ngày càng cao, đồng thời sẽ tạo điều kiện cho các đoàn viên,
hội viên có điều kiện tiếp thu sự giáo dục chính trị của Đảng. Vì vậy, Mặt trận Tổ
quốc và đoàn thể các cấp cần mở rộng các tổ chức thành viên, tích cực hướng dẫn cơ
sở và khu dân cư triển khai các hoạt động, coi trọng sinh hoạt dân chủ và cần quan
tâm mở rộng các hình thức tập hợp quần chúng. Trong công tác tập hợp quần chúng
nhân dân cần phát huy tốt vai trò của cộng đồng dân cư và gia đình. Trong điều kiện

theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng
ta không ngừng nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác tư tưởng - văn hoá.
Trong giai đoạn hiện nay, Đảng và Nhà nước đã và đang tạo thế và lực mới để
chúng ta bước vào một thời kỳ hội nhập và đẩy mạnh thực hiện sự nghiệp công
nghiệp hoá, hiện đại hoá đưa nước ta trở thành nước công nghiệp vào năm 2020.
Bên cạnh những thuận lợi, chúng ta đang phải từng ngày, từng giờ đối mặt với
những khó khăn, thách thức, những ảnh hưởng tiêu cực đến tư tưởng, tình cảm và
tâm trạng xã hội. Đó là những tác động tiêu cực từ mặt trái của cơ chế thị trường
mà văn kiện Đại hội Đảng lần thứ X chỉ rõ: Tình hình phát triển kinh tế - xã hội có
chiều hướng thuận lợi, song cũng tiềm ẩn không ít khó khăn. Đời sống nhân dân
tuy có được cải thiện, nhưng so với yêu cầu chung còn quá thấp, một bộ phận nhân
dân còn thiếu thốn, khó khăn, nhất là vùng núi, vùng sâu, vùng xa. Sự phân hoá
giàu nghèo trong xã hội chưa giảm; tình trạng tham nhũng, lãng phí chưa ngăn
chặn được; các tệ nạn xã hội diễn biến ngày càng phức tạp mà chúng ta chưa có
biện pháp hữu hiệu để ngăn chặn có hiệu quả; sự chống phá của các thế lực thù
địch với việc thực hiện âm mưu “diễn biến hoà bình”, đặc biệt là trên lĩnh vực tư
tưởng - văn hoá ngày càng tinh vi, ráo riết hơn.
Trước tình hình đó, đòi hỏi công tác tư tưởng - văn hoá của Đảng ta phải
không ngừng đổi mới, phấn đấu vươn lên đáp ứng những yêu cầu và nhiệm vụ
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

23


--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

trong thời kỳ đổi mới. Công tác tư tưởng càng giữ vai trò quan trọng, nhất là trong
các bước chuyển giai đoạn cách mạng. Thông qua công tác tư tưởng - văn hoá,
Đảng ta đưa nhân tố tự giác vào quần chúng, tạo thành động lực mạnh mẽ để thực
hiện thắng lợi các mục tiêu, lý tưởng của Đảng và của dân tộc. Chính vì vậy, chính