KHẢO SÁT HOẠT ĐỘNG TỔ CHỨC VÀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DU
LỊCH TẠI HUYỆN VĂN CHẤN, TỈNH YÊN BÁI

I. Đặc điểm tự nhiên- kinh tế - xã hội
1. Vị trí địa lý – điều liện tự nhiên
Huyện Văn Chấn là huyện miền núi, tổng diện tích tự nhiên 121.090,02
ha, chiếm 17% diện tích toàn tỉnh. Huyện nằm ở phía Tây Nam tỉnh Yên Bái,
phía Bắc giáp huyện Mù Cang Chải, phía Đông giáp huyện Văn Yên và Trấn
Yên, phía Tây giáp huyện Trạm Tấu, phía Nam giáp tỉnh Sơn La. Văn Chấn cách
trung tâm chính trị – kinh tế – văn hoá tỉnh 72 km; cách thị xã Nghĩa Lộ 10 km;
cách Hà Nội 200 km, có đường quốc lộ 32 chạy dọc theo chiều dài của huyện, là
cửa ngõ đi vào thị xã Nghĩa Lộ, huyện Trạm Tấu, Mù Cang Chải, huyện Phù
Yên, Bắc Yên tỉnh Sơn La và tỉnh Lai Châu. Đường quốc lộ 37 chạy qua 4 xã,
đây là điều kiện thuận lợi cho giao lưu phát triển kinh tế với các huyện trong tỉnh
và các tỉnh Sơn La, Phú Thọ, Lai Châu.
- Núi, sông, hồ
Văn Chấn nằm trên sườn Đông Bắc của dãy Hoàng Liên Sơn có độ cao
trung bình là 400m, đỉnh núi cao nhất có độ cao là 2.065m và có điểm thấp nhất
là 300m. Địa hình Văn Chấn phức tạp có nhiều núi cao và suối lớn chia cắt, do
vậy địa hình phân cắt thành các dải xen kẽ giữa núi cao, đồi thấp là các thung
lũng lòng máng hẹp kéo dài theo hướng Đông Nam - Tây Bắc như vùng lòng
máng từ Sơn Lương đến Nậm Búng, vùng đồng bằng Mường Lò, vùng lòng
máng Sơn Thịnh - Đồng Khê, vùng lòng máng Cát Thịnh - Thượng Bằng La.
Trên địa bàn huyện Văn Chấn có 3 hệ thống sông ngòi, suối lớn:
1


+ Hệ thống suối ngòi Thia dài 104km, có diện tích lưu vực 824km 2, gồm
các nhánh: Ngòi Thia, Nậm Tăng, Nậm Mười, Nậm Đông.
+ Hệ thống suối Ngòi Lao dài 66km, có diện tích lưu vực là 510km 2 gồm
các nhánh: Ngòi Phà, Ngòi Tú, Ngòi Mỵ.

nhưng chia thành 3 tiểu vùng kinh tế: Vùng trong (vùng cánh đồng Mường Lò)
gồm 12 xã, là vùng tương đối bằng phẳng, có cánh đồng Mường Lò rộng trên
2.400 ha đứng thứ 2 trong 4 cánh đồng Tây Bắc. Vùng ngoài: gồm 9 xã, thị trấn,
có lợi thế về phát triển vườn đồi, vườn rừng và trồng lúa nước. Vùng cao thượng
huyện: gồm 10 xã, có độ cao trung bình 600 m trở lên, có tiềm năng về đất đai,
lâm sản, khoáng sản, chăn nuôi đại gia súc.
Đồng bằng Mường Lò, phía Đông có dãy núi Bu và núi Dông; phía Tây
là dãy núi Sà Phình, hai dãy núi này vòng ra như một vành đai kiên cố bảo vệ 9
xã vùng đồng bằng Mường Lò. Nhìn từ núi cao xuống, theo quan niệm xưa, đây
là thế “tả Thanh Long - hữu Bạch Hổ”, một thế địa hình để dựng nghiệp muôn
đời.
Vùng thượng huyện có một bộ phận thuộc dãy Hoàng Liên Sơn hũng vĩ
kéo dài quá Đông Bắc Mù Cang Chải về gần đến Tú Lệ hình thành đèo
Khau Phạ nổi tiếng. Vùng ngoài có đèo Lũng Lô và dãy núi Đá Xô, đèo ách
hùng vĩ.
3. Khí hậu
Văn Chấn nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ trung bình
20 – 30 0C; mùa đông rét đậm nhiệt độ xuống dưới tới -2 đến -3 oC. Tổng nhiệt

3


độ cả năm đạt 7.500 – 8.100 oC; lượng mưa được chia thành hai mùa rõ rệt, từ
tháng 11 đến tháng 4 năm sau là mùa mưa ít, từ tháng 4 đến tháng 10 hàng năm
là mùa mưa nhiều. Lượng mưa trung bình hàng năm từ 1200 đến 1600 mm. Số
ngày mưa trong năm 140 ngày. Độ ẩm bình quân từ 83% - 87%, thấp nhất là
50%. Thời gian chiếu sáng nhiều nhất từ tháng 5 đến tháng 9, ít nhất từ tháng 11
đến tháng 3 năm sau; lượng bức xạ thực tế đến được mặt đất bình quân cả năm
đạt 45%, thích hợp phát triển các loại động thực vật á nhiệt đới, ôn đới và các
loại cây lương thực, thực phẩm, cây công nghiệp, lâm nghiệp.

cách đây từ 8 – 10 ngàn năm; trống đồng xã Nghĩa Sơn, Thạch Lương, Phù
Nham cách đây 2000 năm cho thấy Văn Chấn là một địa bàn sinh tụ của người
cổ xưa.
Tín ngưỡng vạn vật hữu linh, thờ cúng tổ tiên; chịu ảnh hưởng của nhiều
tôn giáo khác nhau như: đạo Phật, đạo Khổng, đạo Lão, Thiên Chúa giáo tạo cho
Văn Chấn một miền đất đa tôn giáo kết hợp với những tín ngưỡng bản địa đặc
sắc càng làm cho đời sống văn hoá, tín ngưỡng, tôn giáo thêm đa dạng.
Những hoạt động văn hoá, văn nghệ dân gian đã tạo cho Văn Chấn một
nền văn hoá giàu sắc thái, đa dạng nhưng thống nhất, là sắc mầu văn hoá dân
gian độc đáo ở phía Tây của tỉnh và là trung tâm của vùng văn hoá Mường Lò –
một trong 3 vùng văn hoá tỉnh Yên Bái. Đây là một lợi thế không nhỏ để Văn
Chấn phát triển du lịch sinh thái và du lịch văn hoá trở thành ngành kinh tế mũi
nhọn.
5. Xã hội
Huyện Văn Chấn, có 31 đơn vị hành chính cấp xã, thị trấn (03 thị trấn và
28 xã). Xã Sơn Thịnh đồng thời là huyện lỵ. Dân số 153.301 người, gồm 18 dân

5


tộc anh em cùng sinh sống: Kinh, Thái, Tày, Mường, Dao, H'Mông, Nùng, Hoa,
Khơ Mú, Phù Lá, Bố Y... Trong đó 8 dân tộc chủ yếu Kinh 34%; Thái 23%; Tày
17%; Dao 9%; Mường 7%; H'Mông 7%; Giáy 1,48%; Khơ Mú 1%, chia thành 3
vùng cư trú; vùng ngoài đại đa số dân tộc Tày; vùng đồng bằng đa số đồng bào
Thái, đồng bào Kinh và Mường; vùng cao chủ yếu dân tộc Dao, H'Mông. Mật độ
dân số 121 người/km2.
Tổng số lao động trong độ tuổi 88.554 người; số lao động trong độ tuổi
hoạt động kinh tế 70.866 người; số lao động trong độ tuổi không hoạt động kinh
tế 17.688 người, với lực lượng lao động đông đảo chính là nguồn lực, tiềm năng
phát triển kinh tế của huyện.

Chấn xúc tiến xây dựng khu du lịch sinh thái Suối Giàng, khu suối nước nóng
Bản Bon (xã Sơn A), Bản Hốc (xã Sơn Thịnh), xây dựng các làng bản với những
nét riêng biệt về văn hoá, ẩm thực dân tộc độc đáo… kêu gọi đầu tư khu du lịch
sinh thái Suối Thia (xã An Lương), suối Hán (xã Thượng Bằng La), đẩy mạnh
phát triển các dịch vụ ngân hàng, tín dụng, bưu chính viễn thông, du lịch, dịch vụ
vận tải… đáp ứng tốt nhu cầu ngày càng cao của phát triển sản xuất và đời sống
của nhân dân, phấn đấu tổng mức bán lẻ hàng hoá và doanh thu dịch vụ tiêu
dùng xã hội năm 2015 đạt 322,7 tỷ đồng.
II. Tiềm năng, thế mạnh phát triển du lịch ở Văn Chấn
Văn Chấn có tiềm năng để phát triển du lịch với các loại hình du lịch văn hoá
tộc người, sinh thái, nghỉ dưỡng. Nhiều điểm di tích, danh lam thắng cảnh nổi
tiếng như Đèo Lũng Lô, khu sinh thái Suối Giàng có độ cao trên 1300 m, với
loại chè Shan hàng trăm năm tuổi, quanh năm mát mẻ; suối khoáng nóng bản
Bon, bản Hốc; thành Viềng Công, Nậm Tốc Tát gắn liền với văn hoá dân tộc
Thái; Khu di chỉ khảo cổ học: Hang Thẩm Thoóng, Thẩm Han; cánh đồng

7


Mường Lò; nếp thơm Tú Lệ... Văn Chấn – Mường Lò là vùng đất sinh sống của
nhiều dân tộc mỗi dân tộc có phong tục tập quán, lễ hội mang đậm bản sắc riêng
biệt, độc đáo vùng miền.
Theo quy hoạch của tỉnh Yên Bái, Văn Chấn nằm trong tua “du lịch về cội
nguồn”; Hà Nội - Phú Thọ – Yên Bái – Lào Cai và là cửa ngõ đi các tỉnh trong
vùng Tây Bắc.
Văn Chấn là huyện có nhiều dân tộc sinh sống, mỗi dân tộc đều có bản sắc văn
hóa riêng và độc đáo, văn hóa dân tộc vẫn còn mang đậm nguyên sơ. Huyện Văn
Chấn nhiều du khách biết đến với nhiều di tích lịch sử cách mạng- văn hóa và
danh thắng nổi tiếng khắp cả nước. Đây là những thế mạnh, tiềm năng để huyện
Văn Chấn phát triển du lịch lịch sử văn hóa, du lịch sinh thái và du lịch nghỉ

hay khu rừng thiêng được người dân tôn sùng bảo vệ. Bên cạnh đó, Pang Cáng
còn đặc biệt hấp dẫn du khách những món ăn mang đậm tính dân tộc như: rượu
sắn, mèn mén, bánh trưng, bánh dày, thịt trâu sấy, gà đồi, lợn cắp nách…với
những đêm lửa trại, những điệu múa, tiếng khèn, tiếng sáo trầm bổng, trữ tình
của những chàng trai, cô gái. Với những nét văn hoá đặc trưng, điều kiện thiên
nhiên và sự thân thiện, mến khách của người dân nơi đây, Pang Cáng đã và đang
được quan tâm, đầu tư trở thành một điểm du lịch thú vị, hấp dẫn.
Chia tay xã vùng cao Suối Giàng, nơi có khu du lịch sinh thái chúng
ta đến khu du lịch Suối khoáng nóng Bản Hốc xã Sơn Thịnh là điểm nghỉ dưỡng
lý tưởng của du khách. Cách Hà Nội gần 200km; Thôn Bản Hốc nằm ngay trung
tâm của huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái. Với gần 80% là dân tộc Thái, sống chủ
yếu bằng làm nông nghiệp. Nơi đây còn lưu giữ khá nguyên vẹn những nét văn
hoá đặc trưng của dân tộc Thái.
Đến với Bản Hốc ngoài được khám phá những nét thú vị, đặc sắc của văn
hoá dân tộc Thái với những ngôi nhà sàn truyền thống, tìm hiểu những nghề thủ
9


công hay thưởng thức những ly rượu men lá, rượu cần cùng với điệu xoè say
đắm đã đi vào câu thơ, lời hát. Du khách còn được ngâm mình trong suối khoáng
nóng tự nhiên quanh năm có tác dụng rất tốt cho sức khoẻ hoặc thử sức với
những dãy núi đá vôi khám phá hang Dơi, tham gia đốt lửa trại….
Nói đến bản Hốc và dân tộc Thái không thể bỏ qua những món ăn nổi
tiếng mang đậm bản sắc văn hoá dân tộc với Cá suối nướng (pa pỉng tộp); rêu đá
nướng; thịt chua; thịt ngựa, trâu, lợn xấy; cá mọc; cá xôi; ếch nướng; hay rau xôi,
sắn xôi, cơm xôi ngũ sắc, cơm lam; rượu cần, rượu men lá…. chắc chắn sẽ gây
ấn tượng trong lòng du khách.
Với những nét văn hoá đặc trưng, điều kiện thiên nhiên cùng sự thân thiện,
mến khách của người dân nơi đây. Bản Hốc hứa hẹn một điểm du lịch hấp dẫn,
thú vị.

Theo Đề án phát triển tổng thể du lịch tỉnh Yên bái đến năm 2015 thì du lịch Yên
Bái được chia làm 3 khu trọng điểm gồm: khu thành phố Yên Bái và dọc sông
Hồng; khu du lịch hồ Thác Bà và khu du lịch miền Tây. Khu du lịch sinh thái hồ
Thác Bà là một quần thể rất đa dạng và độc đáo tổng diện tích 19.050ha mặt
nước với 1.331 hòn đảo lớn nhỏ, hồ Thác Bà được đánh giá là điểm du lịch có
tầm cỡ quốc gia.
Hiện tại, hệ thống cơ sở hạ tầng kỹ thuật khu trung tâm đang được đầu tư xây
dựng gồm khu khách sạn dịch vụ, khu công viên văn hoá, vui chơi giải trí, khu
nghỉ sinh thái, khu thể thao, khu vườn thú tự nhiên. Khu du lịch miền Tây với
Khu du lịch sinh thái Suối Giàng nằm trên độ cao gần 1.400m so với mực nước
biển, khí hậu quanh năm mát mẻ, thuận lợi để phát triển du lịch. Suối Giàng còn
nổi tiếng với rừng chè tuyết cổ thụ hàng trăm tuổi, một loại chè có hương vị rất

11


đặc trưng. Đặc biệt, nơi đây còn giữ được những nét văn hoá độc đáo của người
Mông phù hợp để phát triển các loại hình du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng.
Du lịch sinh thái là loại hình du lịch mới đáp ứng được yếu tố hấp dẫn du khách
và đảm bảo giá trị bảo tồn, do đó, phát triển du lịch sinh thái gắn với bảo vệ môi
trường là định hướng đúng đắn của du lịch Yên Bái. Trong những năm gần đây,
loại hình du lịch sinh thái tại Văn Chấn đang phát triển, các khu điểm du lịch
sinh thái đã được chú trọng đầu tư như Khu du lịch sinh thái hồ Thác Bà, Khu
du lịch sinh thái Suối Giàng, điểm du lịch sinh thái Vũ Linh...
Tuy nhiên, sản phẩm du lịch sinh thái ở Văn Chấn hiện mới chỉ là những loại
hình du lịch thiên nhiên. Muốn thu hút được du khách, Văn Chấn cần phát triển
du lịch cộng đồng, du khách đến các khu làng dân tộc thiểu số có cơ hội tìm hiểu
giá trị văn hoá bản địa như tập tục sinh hoạt sản xuất, lao động, tham gia vào
hoạt động lễ hội, văn hoá dân gian, cùng người dân sản xuất các sản phẩm thủ
công truyền thống, tìm hiểu kiến trúc nghệ thuật và thưởng thức các đặc sản ẩm

làm chủ đầu tư, huyện Văn Chấn trực tiếp thực hiện, đã lập xong quy hoạch và
triển khai xây dựng hạ tầng từ năm 2011. Đường lên đỉnh Suối Giàng mới rải
nhựa xong. Chỉ 12 km vòng quanh các vách đá kỳ thú, các trảng rừng nguyên
sinh, từ trung tâm huyện Văn Chấn, ô tô có thể đến trung tâm xã Suối Giàng.
Đường bê tông cũng đã vươn dần tới trung tâm các bản.
Mái nhà của người Mông xưa lợp bằng gỗ pơmu. Đây là một nét văn hóa vật thể
độc đáo bên cạnh những giá trị văn hóa tinh thần phi vật thể của họ. Đến nay,
nguồn gỗ pơmu cạn kiệt, những tấm phibro ximăng thay dần cho những miếng
ván gỗ trên các mái nhà mặc dù đã có những cảnh báo về sự độc hại. Ý tưởng táo
bạo trồng phục hồi dần cây pơmu trên những sườn núi dốc của Suối Giàng cũng
đã được huyện triển khai thực hiện. Qua gần mười năm, những vạt pơmu đã lớn.
Hệ thống nhà nghỉ, khách sạn cũng đã được quy hoạch, hướng tầm nhìn vào

13


những vạt ruộng bậc thang vàng rực lúa nương khi ngày mùa đến trên sườn đồi
của người Mông ở lưng chừng đỉnh Suối Giàng. Nhiều cánh rừng nguyên sinh
cũng được đánh thức giá trị du lịch của nó.
Hiện nay có một tình trạng là khách du lịch đi đến các điểm du lịch xả rác bừa
bãi gây mất cảnh quan và ô nhiễm môi trường, trước tình hình đó ban tổ chức và
quản lý tại địa phương phải có những biện pháp cụ thể để ngăn chặn nếu không
sẽ để lại hình ảnh xấu trong mắt khách du lịch quốc tế và ảnh hưởng đến môi
trường sống
Đội ngũ nhân lực cho ngành du lịch ở Văn chấn còn thiếu và yếu về chuyên
môn, yếu về ngoại ngữ. những người làm công tác quản lý hoạt động du lịch ở
Văn Chấn có trình độ không đồng đều, một số người chưa qua đào tạo về quản lý
doanh nghiệp du lịch. Tuy tiềm năng du lịch rất lớn nhưng hệ thống cơ sở đào
tạo du lịch còn ít. Trong khi nguồn nhân lực có chuyên môn, nghiệp vụ còn thiếu
thì sự sắp xếp bộ máy chưa hợp lý gây lãng phí nhân lực.

tập huấn trong và ngoài nước. Tăng cường cho các doanh nghiệp hoạt động du
lịch tham gia các chương trình bồi dưỡng kiến thức phát triển du lịch, nghiệp vụ
khách sạn, nhà hàng, tham dự các diễn đàn, hội thảo, hội chợ về phát triển
thương mại du lịch.
Văn Chấn vẫn còn nhiều việc phải làm để phát huy tiền năng du lịch của mình.
Nhưng những định hướng cho du lịch sinh thái và văn hóa ở Văn Chấn đang dần
rõ nét. Những định hướng phát triển này kết hợp với Chương trình 135 của
Chính phủ và những chính sách hỗ trợ khác của Đảng và Nhà nước cho đồng bào
các dân tộc ở đây đã tạo nên những đổi thay cho nhiều thôn, bản, nhiều gia đình.
Trong quá trình đó, những nét văn hóa độc đáo của các dân tộc trong phát triển
du lịch được chú trọng. Đây được xác định là điều làm nên lợi thế cho sản phẩm
du lịch của Văn Chấn.

15


PHỤ LỤC

Đèo Lũng Lô – Văn Chấn

Ruộng bậc thang Suối giàng – Văn Chấn

16


Chè shan tuyết Suối giàng

Khu du lịch bản Hốc, Văn Chấn

17