ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

NGUYỄN THÙY LAM

TĂNG CƢỜNG CÔNG TÁC
ĐÀO TẠO NGHỀ CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN
Ở HUYỆN HOÀNH BỒ TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
CHUYÊN NGÀNH: KINH TẾ NÔNG NGHIỆP

THÁI NGUYÊN - 2015
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN




ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

NGUYỄN THÙY LAM

TĂNG CƢỜNG CÔNG TÁC
ĐÀO TẠO NGHỀ CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN
Ở HUYỆN HOÀNH BỒ TỈNH QUẢNG NINH
Chuyên ngành: Kinh tế Nông nghiệp
Mã số: 60.62.01.15

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ


Để hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự giúp đỡ của nhiều tập thể
và cá nhân. Trước hết, tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, Phòng Đào
tạo trường Đại học Kinh tế và quản trị kinh doanh, Đại học Thái Nguyên.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến sự giúp đỡ của các Thầy, Cô
giáo trong quá trình giảng dạy, đã trang bị cho tôi những kiến thức khoa học.
Đặc biệt là TS. Nguyễn Công Oánh - người trực tiếp hướng dẫn giúp đỡ tôi
trong suốt thời gian nghiên cứu và học tập.
Tôi xin chân thành cám ơn các ban ngành nơi tôi công tác và nghiên
cứu luận văn, cùng toàn thể các đồng nghiệp, học viên lớp cao học quản lý
kinh tế khóa 10, gia đình bạn bè đã tạo điều kiện, cung cấp tài liệu cho tôi
hoàn thành chương trình học của mình và góp phần thực hiện tốt hơn cho
công tác thực tế sau này.
Tôi xin chân thành cảm ơn! .
Quảng Ninh, ngày

tháng năm 2015

Tác giả luận văn

Nguyễn Thùy Lam

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN




iii

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ...................................................................................................... i

trong nước ................................................................................................................39
1.2.3. Thực tiễn đào tạo nghề cho lao động nông thôn của một số địa phương trong
tỉnh Quảng Ninh ........................................................................................................42
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN




iv
1.2.4. Bài học kinh nghiệm rút ra đối với công tác đào tạo nghề cho lao động nông
thôn ở huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh. ..............................................................44
Chƣơng 2. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .......................................................46
2.1. Câu hỏi nghiên cứu ............................................................................................46
2.2. Phương pháp nghiên cứu ....................................................................................46
2.2.1. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu và mẫu điều tra ....................................47
2.2.2. Phương pháp thu thập thông tin ......................................................................48
2.2.3 Phương pháp xử lý và phân tích thông tin .......................................................50
2.3. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu .............................................................................52
2.3.1. Chỉ tiêu về lao động và việc làm của lao động nông thôn ..............................52
2.3.2. Chỉ tiêu học nghề của lao động nông thôn ......................................................52
2.3.3. Chỉ tiêu về lao động của các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch
v

ở nông thôn..........................................................................................................53

2.3.4. Chỉ tiêu về khả năng năng lực đào tạo nghề của các cơ sở đào tạo nghề .......54
Chƣơng 3. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC ĐÀO TẠO NGHỀ CHO LAO ĐỘNG
NÔNG THÔN TẠI HUYỆN HOÀNH BỒ ...........................................................56
3.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu .............................................................................56
3.1.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên ...........................................................................56


c tiêu phát triển công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện

Hoành Bồ giai đoạn 2016-2020 ..............................................................................101
4.2.

ột số giải pháp tăng cường công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại

huyện Hoành Bồ trong giai đoạn 2016-2020 ..........................................................103
4.2.1. Các giải pháp chung ......................................................................................103

4.3.2. Các giải pháp c thể ............................................................................. 105
4.3.

ột số kiến nghị...............................................................................................110

4.3.1. Đối với nhà nước ...........................................................................................110
4.3.2. Đối với các cơ quan quản lý, chính quyền địa phương huyện, thị trấn, xã ...111
4.3.3. Đối với các cơ sở đào tạo nghề .....................................................................111
4.3.4. Đối với các doanh nghiệp sử d ng lao động nông thôn ................................112
KẾT LUẬN ............................................................................................................114
TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................................................116
PHỤ LỤC ...............................................................................................................118

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN




vi

SX

: Sản xuất

SXKD

: Sản xuất kinh doanh

TB&XH

: Thương bình và Xã hội

TNHH

: Trách nhiệm hữu hạn

TTCN

: Tiểu thủ công nghiệp

UBND

: Ủy ban nhân dân

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN




vii

Bảng 3.13. Chương trình đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn
huyện Hoành Bồ ............................................................................ 94

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN




viii

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH
BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1: Cơ cấu kinh tế huyện Hoành Bồ năm 2014 ..........................................64
Biểu đồ 3.2. Đánh giá tay nghề của người lao động tại trung tâm dạy nghề huyện
sau các khóa đào tạo ................................................................................82

HÌNH
Hình 1.3. Các giai đoạn phát triển chương trình dạy nghề .......................................15

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN




1

MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài
Việt Nam đang hướng tới m c tiêu trở thành nước công nghiệp hóa

non yếu. Vì vậy, trên thực tế xảy ra trường hợp tương đối có tính chất phổ
biến là các doanh nghiệp không tuyển đủ số lao động có tay nghề giỏi và
cần thiết cho doanh nghiệp, trong khi đó lao động phổ thông không có
việc làm lại dư thừa khá nhiều.Thực trạng này đã và đang là rào cản chính
đối với sự nghiệp CNH - HĐH và sự phát triển kinh tế-xã hội ở nông thôn
nước ta. Chính vì vậy, vấn đề đào tạo nghề cho lao động nông thôn ở Việt
Nam hiện nay đang trở thành một vấn đề bức xúc. Nghị quyết số 26-NQTW ngày 5-8-2008 của Ban chấp hành Trung ương (khóa X) về nông
nghiệp, nông dân và nông thôn đã đề ra: “Có kế hoạch c thể về đào tạo
nghề và chính sách bảo đảm việc làm cho nông dân, nhất là ở các vùng
chuyển đổi m c đích sử d ng đất. Đẩy mạnh xuất khẩu lao động từ nông
thôn…. Hình thành Chương trình m c tiêu quốc gia về đào tạo nghề, phát
triển nguồn nhân lực, bảo đảm hàng năm đào tạo khoảng 1 triệu lao động
nông thôn; phấn đấu đến năm 2020 lao động nông nghiệp còn khoảng
30% lao động xã hội; tỷ lệ lao động nông thôn qua đào tạo đạt trên 50%”.
Đặc biệt, tháng 11/2009, Chính phủ đã phê duyệt Đề án 1956/QĐ-TTg về
“Đào tạo nghề cho lao động nông thôn đến năm 2020” với m c tiêu chính
là nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo nghề nhằm tạo việc làm và
tăng thu nhập cho lao động nông thôn, góp phần chuyển dịch cơ cấu lao
động, cơ cấu kinh tế, ph c v sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa
nông nghiệp, nông thôn.
Hoành Bồ là huyện miền núi nằm ở phía bắc tỉnh Quảng Ninh, cách
trung tâm thành phố Hạ Long khoảng 10 km về phía Nam. Trong các năm
gần đây tỉnh Quảng Ninh đang đầu tư vào Hoành Bồ và coi Hoành Bồ là
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN




3





4

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là công tác đào tạo nghề cho lao
động nông thôn tại huyện Hoành Bồ tỉnh Quảng Ninh. Bao gồm các
LĐNT tham gia học nghề và chưa học nghề, các cơ sở dạy nghề, các
doanh nghiệp có LĐ học nghề làm việc…
3.2. Phạm vi nghiên c u
- Về không gian nghiên cứu:
Đề tài nghiên cứu công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên
địa bàn huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh.
- Về thời gian nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn từ
năm 2012 đến năm 2014.
- Về nội dung: Các lĩnh vực liên quan đến đào tạo nghề cho LĐNT tại
huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh.
4. Những đ ng g p của luận văn
- Phân tích những yếu kém, tồn tại trong công tác đào tạo nghề cho lao
động nông thôn huyện Hoành Bồ tỉnh Quảng Ninh, tìm ra những nguyên nhân
của những hạn chế đó.
- Đề xuất một số giải pháp c thể nhằm nâng cao chất lượng và đẩy
mạnh công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Hoành Bồ,
tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2016 - 2020.
- Là nguồn tài liệu tham khảo trong công tác đào tạo nghề cho LĐNT
trên địa bàn huyện Hoành Bồ từ đó có thể phát triển áp d ng nhân rộng cho
các huyện thị khác của tỉnh Quảng Ninh.
- Nhằm phát triển nguồn nhân lực đối tượng là LĐNT trên địa bàn của
huyện có trình độ nghề nghiệp, Giúp cho LĐ lựa chọn ngành nghề sao cho

Chƣơng 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA CÔNG TÁC
ĐÀO TẠO NGHỀ CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN

1.1. Cơ sở lý luận về công tác đào t o nghề cho lao động nông thôn
1.1.1.

h i niệm, đặc điểm của công tác đào tạo nghề nói chung

1.1.1.1. Khái niệm công tác đào tạo nghề
Theo Luật Dạy nghề (2006) nêu rõ:“Đào tạo nghề là hoạt động dạy và
học tại các cơ sở dạy nghề nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề
nghiệp cần thiết cho người lao động để họ có thể tìm việc làm và tự tạo việc
làm phù hợp sau khi hoàn thành khoá học”.
Định nghĩa của ILO (tổ chức lao động quốc tế - International labour
office).“Đào tạo nghề là những hoạt động nhằm cung cấp kiến thức, kỹ năng
và thái độ cần có cho sự thực hiện có năng suất và hiệu quả trong phạm vi
một nghề hoặc một nhóm nghề. Nó bao gồm đào tạo ban đầu, đào tạo lại, đào
tạo nâng cao, cập nhật và đào tạo liên quan đến nghề nghiệp chuyên sâu”.
Đào tạo nghề cung cấp nguồn nhân lực cho xã hội. Đào tạo nguồn
nhân lực bao gồm việc tổ chức thực hiện bên trong các doanh nghiệp …
và một loạt những hoạt động khác của phát triển và đào tạo nguồn nhân
lực được thực hiện từ bên ngoài; học viên, học nghề, các hoạt động dạy
nghề của các cơ sở đào tạo nghề và của người lao động; Quá trình hoạt
động đào tạo nghề cho người lao động chính là những hoạt động đào tạo
phát triển nguồn nhân lực đó.
1.1.1.2. Đặc điểm công tác đào tạo nghề

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN


1.1.2. h i niệm, đặc điểm đào tạo nghề cho lao động nông thôn
1.1.2.1. Khái niệm đào tạo nghề cho lao động nông thôn
Tháng 11/2009, Chính phủ đã phê duyệt Đề án 1956/QĐ-TTg về “Đào
tạo nghề cho lao động nông thôn đến năm 2020” với m c tiêu chính là nâng
cao chất lượng và hiệu quả đào tạo nghề nhằm tạo việc làm và tăng thu nhập
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN




8

cho lao động nông thôn, góp phần chuyển dịch cơ cấu lao động, cơ cấu kinh
tế, ph c v sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn.
Quyết định 1956 của chính phủ nêu rõ:“Đào tạo nghề cho LĐNT là sự
nghiệp của Đảng, Nhà nước, của các cấp, các ngành và xã hội nhằm nâng cao
chất lượng LĐNT, đáp ứng yêu cầu CNH-HĐH nông nghiệp, nông thôn”. [11]
Tổng c c dạy nghề (2009) đã nêu: “Đào tạo nghề cho LĐNT là quá
trình nâng cao năng lực của LĐNT về mặt thể lực, trí lực, tâm lực đồng thời
phân bổ, sử dụng và phát huy có hiệu quả nhất năng lực của nguồn nhân lực
để phát triển đất nước”.
1.1.2.2. Đặc điểm đào tạo nghề cho lao động nông thôn
Cơ cấu lao động làm nông nghiệp chiếm 90% LĐNT do đó mà đặc
điểm của đào tạo nghề cho LĐNT cũng tương đồng với những đặc điểm của
lao động trong sản xuất nông nghiệp. Cho nên, ngoài những đặc điểm chung
về đào tạo nghề, đào tạo nghề cho LĐNT còn có các đặc điểm sau :
- Lao động nông thôn mang tính chất thời v cao, nên việc tổ chức các
khóa đào tạo nghề phải rất linh hoạt về chương trình đào tạo, hình thức đào
tạo, phương thức đào tạo nghề cũng phải mang tính thời v cao.
- Đào tạo nhiều ngành nghề, phần lớn theo hướng cầm tay chỉ việc bởi

không tiêu th được nên những người được đào tạo lại bỏ nghề)…
1.1.2.3. Chất lượng đào tạo nghề
a. Khái niệm
Chất lượng là khái niệm trừu tượng, phức tạp và là khái niệm đa chiều,
nhưng chung nhất đó là khái niệm phản ánh bản chất của sự vật và dùng để so
sánh sự vật này với sự vật khác, hay nói ngắn gọn, chất lượng là để chỉ sự
hoàn hảo, phù hợp, tốt đ p.
hái niệm chất lượng đào tạo nghề là để chỉ chất lượng các công nhân
kỹ thuật được đào tạo trong hệ thống giáo d c nghề nghiệp theo m c tiêu và
chương trình đào tạo xác định trong các lĩnh vực ngành nghề khác nhau, biểu
hiện một cách tổng hợp nhất ở mức độ chấp nhận của thị trường lao động, của
xã hội đối với kết quả đào tạo. Chất lượng đào tạo nghề còn phản ánh kết quả
đào tạo của các cơ sở đào tạo nghề, của cả hệ thống đào tạo nghề. Chất lượng
đào tạo nghề biến đổi theo thời gian và theo không gian dưới tác động của các
yếu tố.
hi xã hội ngày càng phát triển, cùng với những yêu cầu ngày càng
khắt khe về chất lượng các sản phẩm của người tiêu dùng thì chất lượng đào
tạo nghề cho nguồn nhân lực nói chung và chất lượng đào tạo nghề cho lao
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN




10

động nông thôn nói riêng cũng cần được quan tâm một cách kịp thời và cần
được đầu tư một cách hiệu quả nhằm khai thác triệt để năng lực của bộ phận
lao động quan trọng này.
b. Những yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo nghề
Khi nói đến chất lượng là chúng ta nói đến bản chất bên trong của một



11

viên cả về chuyên môn, ngoại ngữ để những kiến thức chuyên môn của thầy
truyền tải cho người học phù hợp với nhu cầu thực tế, học sinh ra trường có
thể thực hiện ngay được công việc theo ngành nghề đào tạo.
- Cơ sở vật chất: Đây là nhân tố quan trọng không thể thiếu được trong
công tác đào tạo nghề. Ở các cơ sở đào tạo nghề, cơ sở vật chất bao gồm
phòng học lý thuyết, phòng thực hành, thư viện, nhà ở cho học sinh, khu làm
việc cho cán bộ, giáo viên dạy nghề, với các lớp đào tạo nghề tại địa phương,
cơ sở vật chất bao gồm phòng học cho các học viên, chỗ ăn, ở ph c v giáo
viên… Cơ sở vật chất đạt chuẩn quy định tạo điều kiện làm việc và học tập
thuận lợi, góp phần quan trọng trong việc nâng cao chất lượng đào tạo.
- Thiết bị và phương tiện dạy học: Trong quá trình đào tạo, thiết bị và
phương tiện dạy và học có tính chất quyết định đến kỹ năng, tay nghề của học
sinh. Trong chương trình dạy nghề, thời gian thực hành, thực tập chiếm 60% 70% thời gian đào tạo toàn khóa. Vì vậy, việc đáp ứng đủ thiết bị và phương
tiện dạy nghề là rất cần thiết.
- Tài chính (kinh phí định mức đào tạo, vật tư thực hành, chi phí
quản lý, thù lao giáo viên …): Tài chính cho các cơ sở dạy nghề có vị trí
hết sức quan trọng, có tính chất quyết định sự tồn tại phát triển của các cơ
sở dạy nghề. Tài chính bao gồm các khoản chi cho việc đầu tư cơ sở vật
chất, mua sắm trang thiết bị, chi phí công tác quản lý, tiền lương và các
hoạt động khác của trường. Có thể nói đào tạo nghề là hình thức đào tạo
tốn kém nên rất cần sự đầu tư đúng mức của chính phủ và được sự hỗ trợ
kinh phí từ các nguồn khác.
- Dịch v đào tạo (cư xá, tư vấn việc làm, thông tin thị trường lao động
…): Đây là những dịch v cần thiết và hữu ích đối với học sinh, là cơ sở giúp
cho học sinh sau khi tốt nghiệp các lớp đào tạo nghề có thể tìm được việc làm
phù hợp với ngành nghề được đào tạo, tạo điều kiện cho họ có thể phát huy

nhiều phía, chúng ta có thể đo lường được chất lượng đào tạo nghề cho lao
động, từ đó tìm được những hướng đi hợp lý nhằm không ngừng nâng cao
chất lượng đào tạo nghề.
c. Yêu cầu đối với việc nâng cao chất lượng đào tạo nghề trong sự
nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa
inh tế Việt Nam đang dần hội nhập với nền kinh tế thế giới. Hơn bao
giờ hết, Việt Nam cần phải khẳng định vị thế của mình trên thế giới, cũng như
hoàn thành sự nghiệp CNH - HĐH; do đó, Việt Nam cần phải có những chiến
lược cùng với những hướng đi phù hợp với điều kiện kinh tế của mình, đồng
thời phải nắm bắt kịp thời tình hình kinh tế trên thế giới.

ột trong những vấn

đề cần được quan tâm và giải quyết một cách nhanh chóng, kịp thời và đúng
đắn chính là phát triển nguồn nhân lực, tức là chúng ta cần phải quan tâm đến
vấn đề nâng cao chất lượng đào tạo nghề cho lao động hiện nay.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

hông thể




13

phủ nhận những kết quả có được ngày hôm nay nhờ vào nguồn nhân lực dồi
dào là thế mạnh của chúng ta. Tuy nhiên, với tình hình phát triển hiện nay của
nước ta cũng như trên thế giới thì chất lượng nguồn nhân lực cần được quan
tâm hơn nữa.
CNH - HĐH đòi hỏi chất lượng lao động phải cao không những để đáp


14

Trình độ sư phạm và quản lý nhiều năm qua ít được chú ý, bổ sung, bồi
dưỡng, đào tạo lại.
- Chương trình nội dung đào tạo, hệ thống giáo trình vẫn trong tình
trạng lạc hậu, thiếu thống nhất, vì vậy chưa theo kịp sự tiến bộ của khoa học công nghệ mới.
- Đối với lao động nông thôn, mặc dù chiếm phần lớn tổng lực lượng
lao động trong cả nước nhưng năng suất lao động của lực lượng này thấp do
họ làm việc chỉ dựa vào kinh nghiệm chứ không qua trường lớp đào tạo nào
dẫn đến chất lượng sản phẩm làm ra thấp, ít có tính cạnh tranh trên thị trường
thế giới
Những nguyên nhân trên đã trực tiếp làm cho chất lượng đào tạo đặc
biệt là đào tạo kỹ năng nghề của người học nghề chưa đáp ứng được yêu cầu
của thị trường lao động, nên rất khó tìm việc làm; không đáp ứng được yêu
cầu của CNH - HĐH. Có thể nói rằng, lựa chọn sự nghiệp CNH - HĐH đất
nước là chúng ta bắt đầu quá trình phát triển theo chiều sâu, trong đó chất
lượng lao động có ý nghĩa quyết định. Cùng với việc mở rộng qui mô đào tạo,
nâng cao chất lượng dạy nghề là một đòi hỏi khách quan, cấp bách nhằm thực
hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
1.1.3. Nội dung công t c đào tạo nghề cho lao động nông thôn
1.1.3.1. Quản lý thực hiện chương trình dạy nghề cho lao động nông thôn.
Chương trình dạy nghề là một bản thiết kế tổng thể cho một hoạt động
đào tạo. Bản thiết kế đó cho biết m c tiêu; phạm vi, mức độ và cấu trúc nội
dung; các phương pháp và hình thức tổ chức dạy nghề ; cách thức kiểm tra,
đánh giá kết quả học tập và tất cả được sắp xếp theo một tiến trình và thời
gian biểu chặt chẽ.
Chương trình dạy nghề cho lao động nông thôn thường có 2 kiểu
cấu trúc:
- Chương trình được cấu trúc theo hệ thống các môn học lý thuyết kết


3. Phân tích công việc

5. Biên soạn chương trình

4. Thiết kế chương trình

Hình 1.3. C c giai đoạn ph t triển chương trình dạy nghề
Người quản lý, người xây dựng chương trình dạy nghề, GV thường
phải luôn tự đánh giá chương trình dạy ở mọi khâu qua mỗi buổi học, mỗi
năm, mỗi khóa học, để rồi vào năm học mới, khóa học mới, kết hợp với
khâu phân tích tình hình, điều kiện mới sẽ lại hoàn thiện hoặc xây dựng
lại m c tiêu dạy nghề. Dựa trên m c tiêu dạy nghề mới, tình hình mới
thiết kế lại hoặc hoàn chỉnh hơn chương trình dạy nghề. Cứ như vậy
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN