ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN LÍ LUẬN CHÍNH TRỊ

LÊ THỊ THU HUYỀN

VAI TRÒ CỦA GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HƯỚNG TỚI
PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRI THỨC Ở VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẶC SỸ TRIẾT HỌC

Chuyên ngành : Triết học
Mã số:

60 22 80

Người hướng dẫn: TS. NGUYỄN HÀM GIÁ

Hà Nội - 2008


Mục lục
Mở đầu ..................................................................................................................4
Chương 1. Kinh tế tri thức - xu hướng phát triển kinh tế của nhân
loại hiện nay ………………………………………………….9
1.1 Khái quát về kinh tế tri thức……………………………………….9
1.1.1 Sự hình thành của kinh tế tri thức.................................................9
1.1.2 Nền kinh tế tri thức và những đặc trưng cơ bản của nó......... Error!
Bookmark not defined.3
1.2.1 Nền kinh tế tri thức là gì ? ......... Error! Bookmark not defined.
1.2 Kinh tế tri thức- tính tất yếu, thời cơ và thách thức đối với Việt
Nam………………………………………………………………………...20

Danh mục tài liệu tham khảo……………………………………………86


Phần mở đầu
1. Lý do chọn đề tài
Bước vào thế kỷ XXI, loài người càng đẩy nhanh cuộc cách mạng khoa học
công nghệ trên quy mô rộng lớn chưa từng thấy trong lịch sử. Các ngành khoa học
công nghệ cao mới liên tiếp thu được những tiến bộ, những bước đột phá trong các
lĩnh vực tin học, sinh học, vũ trụ học, hải dương học, năng lượng, vật liệu mới, bảo
vệ môi trường và quản lý... thúc đẩy làn sóng chuyển dịch cơ cấu mạnh mẽ của nền
kinh tế thế giới mà khởi đầu là từ các nước có kinh tế phát triển. Từ đó làm xuất
hiện sự chuyển dịch từ nền kinh tế công nghiệp sang kinh tế tri thức. Làn sóng
chuyển dịch này được đánh giá là một xu thế chủ đạo của phát triển kinh tế toàn
cầu trong thế kỷ này.
Với tư cách là một xu thế phát triển của thời đại, kinh tế tri thức mang lại
những thời cơ cũng như những thách thức to lớn mà mỗi quốc gia trên thế giới
đang tích cực tìm kiếm cách tiếp cận và đón nhận nó. ý thức được tầm quan trọng
của kinh tế tri thức đối với sự phát triển nói chung, Đại hội Đại biểu toàn quốc lần
thứ IX Đảng ta đã khẳng định rằng phải đặt vấn đề kinh tế tri thức trong chiến lược
phát triển chung của đất nước. Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X, Đảng ta xác


định một trong những nhiệm vụ chủ yếu phát triển kinh tế - xã hội từ nay đến 2010
là: “ Phát triển mạnh khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo; nâng cao chất
lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá và phát triển
kinh tế tri thức” [7,tr 187].
Để từng bước tiếp cận và hội nhập với nền kinh tế thế giới, yếu tố có ý nghĩa
quan trọng là chúng ta phải xây dựng được những con người có đủ bản lĩnh và trí
tuệ để có thể tiếp thu, làm chủ công nghệ, sáng tạo ra những tri thức mới, mau
chóng rút ngắn khoảng cách về tri thức, khoa học và công nghệ so với các nước

đầu tư cơ sở vật chất, phát triển giáo dục và đào tạo phù hợp với mọi đối
tượng nhằm phát huy thế mạnh tri thức của con người trong xã hội. Vận
dụng vào nước ta trong điều kiện hiện nay, hội thảo khẳng định khâu đột
phá để phát triển kinh tế tri thức là giáo dục và đào tạo.
Đặc điểm, vai trò của kinh tế tri thức, mối quan hệ giữa tri thức và các
ngành khoa học, kĩ thuật, giáo dục, những thời cơ và thách thức đối với
những nước tiếp cận vào loại hình kinh tế mới này còn được giải đáp trong
công trình nghiên cứu “Kinh tế tri thức xu thế mới của xã hội thế kỉ XXI‟‟
của GS. TS Ngô Quí‎‎ Tùng. Đặc biệt là công trình nghiên cứu của TS Trần
Văn Tùng “Nền kinh tế tri thức và yêu cầu đổi mới giáo dục Việt Nam‟‟
khẳng định: một nước nghèo như Việt Nam, phát triển giáo dục và đào tạo là
vấn đề cực kì quan trọng để bước vào kỉ nguyên công nghệ mới, đáp ứng
yêu cầu của phát triển kinh tế tri thức.
Ngoài ra còn có một số hội thảo tiếp theo với những phạm vi khác
nhau, một số bài viết trên các tạp chí khoa học bàn về vấn đề trên như:
“Kinh tế tri thức và những phác thảo đặt ra cho giáo dục và đào tạo‟‟ Nguyễn Thanh Bình; “Muốn có kinh tế tri thức phải có một nền giáo dục
phát triển‟‟ - GS. VS Nguyễn Văn Đạo‟‟; “Kinh tế tri thức và giáo dục phát
triển con người‟‟ - Phạm Minh Hạc; “Kinh tế tri thức với giáo dục và đào


tạo‟‟ - PGS. TS Nguyễn Quang Uẩn... Một số tài liệu nước ngoài cũng đã và
đang được các cơ quan tiến hành lựa chọn và dịch ra tiếng Việt.
Cùng với việc tìm hiểu về kinh tế tri thức và những giải pháp hướng
tới phát triển kinh tế tri thức, Đảng và Nhà nước ‎t a đã khẳng định vai trò to
lớn của giáo dục và đào tạo hướng tới phát triển kinh tế tri thức nên đã và
đang đưa ra những chương trình, chính sách đổi mới, phát triển giáo dục và
đào tạo nhằm tạo ra nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế tri
thức. Tuy nhiên việc nghiên cứu về vai trò của giáo dục và đào tạo hướng
tới phát triển kinh tế tri thức ở Việt Nam còn ít được đề cập đến trong các
công trình nghiên cứu riêng. Do đó, việc nghiên cứu đề tài trên là vấn đề

quát hoá, lịch sử và lôgíc... các phương pháp trên được sử dụng phù hợp với từng
nội dung của luận văn.
6. Đóng góp của luận văn
Việc nghiên cứu đề tài này nhằm giúp chúng ta hiểu sâu sắc hơn về xu
thế phát triển mới của nền kinh tế thế giới - kinh tế tri thức trong giai đoạn
hiện nay và mối quan hệ chặt chẽ giữa phát triển giáo dục và đào tạo với
chiến lược xây dựng kinh tế tri thức ở Việt Nam. Từ đó, chúng ta có thể
hiểu và nắm được đường lối, chính sách phát triển kinh tế, giáo dục và đào
tạo của Đảng và Nhà nước, vận dụng nó vào hoạt động thực tiễn một cách
có hiệu quả.
Luận văn có thể dùng làm tài liệu để nghiên cứu vấn đề có liên quan.
7. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 3 chương và 6 tiết.


chương 1
Kinh tế tri thức - xu hướng phát triển kinh tế của nhân loại
hiện nay
1.1 Khái quát về kinh tế tri thức
1.1.1 Sự hình thành của kinh tế tri thức
Nhân loại bước sang thế kỷ XXI, với những thời cơ, vận hội và thách thức to
lớn. Có thể nói, chúng ta đang sống trong một thời đại mà cuộc cách mạng khoa
học, kỹ thuật và công nghệ hiện đại đã đạt được những bước phát triển nhanh
chóng và hàng ngày hàng giờ tác động sâu sắc đến mọi lĩnh vực của đời sống xã
hội, thời đại của hoà hoãn, hợp tác, cạnh tranh cùng phát triển đã và đang dẫn đến
những biến đổi mạnh mẽ về cơ cấu, chức năng và phương thức hành động, theo
GS. VS. Đặng Hữu thì “đây không phải là sự biến đổi bình thường mà là một bước
ngoặt lịch sử có ý nghĩa trọng đại: nền kinh tế chuyển từ kinh tế công nghiệp sang
kinh tế tri thức, nền văn minh loài người chuyển từ văn minh công nghiệp sang văn
minh trí tuệ”[19,tr 17].

tin Mỹ đã vượt 10% GDP, tổng giá trị xuất khẩu trong ngành dịch vụ có hàm lượng
chất xám cao (chủ yếu là kỹ thuật thông tin chiếm gần 40% tổng giá trị hàng xuất
khẩu). Gần 50% tổng giá trị sản xuất quốc nội của các nước thành viên tổ chức hợp
tác và phát triển kinh tế (OECD) có được từ các ngành sản xuất lấy tri thức làm
nền tảng... Nói cách khác, đây là sự chuyển biến toàn cầu hoá từ các nền kinh tế
dựa trên bắp thịt và tiền vốn ( kinh tế nông nghiệp, kinh tế công nghiệp) sang kinh
tế dựa trên trí não (kinh tế tri thức ).
Theo thống kê của GS. TS. Ngô Quý Tùng cho thấy: từ đầu những năm 1970
đến nay đã có rất nhiều cách nói về loại hình kinh tế mới này. Trước tiên là nguyên
cố vấn An ninh quốc gia Mỹ K. Bredinxki trong tác phẩm: “Giữa hai thời đại nhiệm vụ của Mỹ trong thời đại kỹ thuật điện tử” đã đưa ra quan niệm “chúng ta


Tài liệu tham khảo

[1]

Triệu Bảo Ngọc Anh (2000) “Xây dựng một xã hội học tập - một xu thế tất
yếu” Giáo dục và thời đại, 136.

[2]

Ban Khoa giáo trung ương. Bộ Khoa học - Công nghệ và Môi trường - Bộ
Ngoại giao (6/2000), “Nền Kinh tế tri thức và những vấn đề đặt ra đối với
Việt Nam”, Kỷ yếu Hội thảo khoa học.

[3]

Ban tư tưởng văn hoá Trung ương(2000). “Tài liệu tham khảo phục vụ nghiên
cứu các văn kiện (Dự thảo) trình ĐHĐBTQ lần thứ IX của Đảng”. NXB
Chính trị Quốc gia, Hà Nội .

thông tin lý luận, (6).
[16] Bùi Biên Hoà (chủ biên) (2000) “Tri thức, thông tin và phát triển”. Trung tâm
khoa học xã hội và nhân văn quốc gia. Viện khoa học xã hội, chuyên đề, Hà Nội.
[17] Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. Viện thông tin Khoa học Phòng
tổng hợp lưu trữ. Tư liệu chuyên đề “Những vấn đề Kinh tế tri thức”, 6/2000, tập
1,2.
[18] Duy Hưng (2008) “Đánh giá giáo dục đại học, cao đẳng trong 10 năm qua:
Phát triển nhanh, chất lượng thấp”. Báo Lao động, (20).
[19] Đặng Hữu (2001) “Kinh tế tri thức - thời cơ và thách thức đối với Việt Nam”.
Tạp chí cộng sản, (8).
[20] Nguyễn Kỳ (2000) Tiến tới một xã hộ học hành”. Báo Giáo dục và thời đại,
(121).
[21] Tương Lai (2000)“Đối diện với nền Kinh tế tri thức, thách thức và cơ hội”.
Tạp chí cộng sản số 21, (11).
[22] Phan Trọng Luận(2001) “Giáo dục Việt Nam bước vào thế kỷ 21”. Tạp chí
nghiên cứu giáo dục, (1).
[23] T.S Nguyễn Quốc Luật (2007) “Kinh tế trong giáo dục và đào tạo”. Tạp chí
giáo dục và thời đại, (10).


[24] Vũ Minh Mão - Hoàng Xuân Hoà (2004). “Dân số và chất lượng nguồn nhân
lực ở Việt Nam trong quá ttrình phát triển kinh tế”. Tạp chí Cộng sản, (709).

[25] Phan Tùng Mậu (chủ nhiệm) (1996) “Nghiên cứu các giải pháp chiến lược
đàu tư phát triển giáo dục và đào tạo đến năm 2000 - 2005”. Hà Nội.
[26] Phan Xuân Nam(2001)“Đổi mới kinh tế - xã hội ở Việt Nam (1986 - 2000)
một cái nhìn tổng quan”. Tạp chí xã hội học, (1).
[27] Nhiều tác giả (2007) “Vấn đề giáo dục hiện nay, quan điểm và giải pháp”.
Nhà xuất bản tri thức. Hà Nội.
[28] Phan Ngọc Phong (2000) “Kinh tế tri thức với việc phát triển ngành ngân

đổi mới giáo dục và đào tạo (1986-1996) (Báo cáo tổng hợp và chi tiết).
[43] Viện nghiên cứu quản lý kinh tế, trung tâm thông tin tư liệu (2000) “Nền Kinh
tế tri thức nhận thức và hành động. Kinh nghiệm của các nước phát triển và đang
phát triển”. NXB Thống kê, Hà Nội.