ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

---------***--------

NGUYỄN VĂN THẮNG

VAI TRÒ CỦA KHOA HỌC TRONG QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN
KINH TẾ TRI THỨC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
LUẬN VĂN THẠC SỸ TRIẾT HỌC

Hµ néi, n¨m 2008


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn là công trình nghiên cứu khoa học của riêng
tôi dưới sự hướng dẫn của TS. Trương Ngọc Nam.
Các số liệu, tài liệu tham khảo được sử dụng trong luận văn là chính xác
và có xuất xứ rõ ràng.
Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về công trình khoa học của mình.

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nguyễn Văn Thắng


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

---------***--------


tri thức vừa là thời cơ, đồng thời cũng là thách thức đối với nước ta trong quá
trình phát triển. Chính vì vậy, Đại hội IX đã xác định: “từng bước phát triển
kinh tế tri thức” [17, tr. 163] và "phát huy sức mạnh vật chất, trí tuệ và tinh
thần toàn dân tộc, tạo động lực và nguồn lực phát triển nhanh, bền vững" [17,
tr. 165]; dù rằng, sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đang đặt ra những
nhiệm vụ lớn. Song, chúng ta không thể không tính tới việc phát triển hướng
tới kinh tế tri thức theo cách riêng, phù hợp với đặc điểm và trình độ của con
người Việt nam.


Tuy nhiên, trong kinh tế tri thức, khoa học và công nghệ là nhân tố đóng
vai trò quyết định, là động lực trực tiếp thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội.
Chính vì vậy, Văn kiện Đại hội X đã chỉ rõ nhiệm vụ phát triển khoa học và
công nghệ trong những năm tới là: “nâng cao năng lực và hiệu quả hoạt động
của khoa học và công nghệ. Phấn đấu đến năm 2010, năng lực khoa học và
công nghệ nước ta đạt trình độ của các nước tiên tiến trong khu vực trên một
số lĩnh vực quan trọng” [18, tr. 98]. Đồng thời, trong mục tiêu, nhiệm vụ phát
triển kinh tế - xã hội 5 năm 2006 - 2010 đã khẳng định: "Phát triển mạnh
khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo; nâng cao chất lượng nguồn nhân
lực, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và phát triển
kinh tế tri thức" [18, tr. 187].
Vấn đề đặt ra là trong quá trình tiếp cận hướng tới kinh tế tri thức, chúng
ta phải có nhận thức đầy đủ và đúng đắn về vai trò của khoa học, từ đó có cơ
chế chính sách hợp lý để nhanh chóng xây dựng được đội ngũ đông đảo các
nhà khoa học có đủ bản lĩnh, trí tuệ… có thể tiếp thu, làm chủ công nghệ và
sáng tạo ra những tri thức mới; đồng thời, nhanh chóng đưa các thành tựu khoa
học và công nghệ vào phục vụ sản xuất và đời sống… đưa khoa học thực sự trở
thành động lực trực tiếp thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội.
Vậy thực trạng năng lực khoa học và trình độ đội ngũ cán bộ khoa học
Việt Nam hiện nay như thế nào, những đòi hỏi, yêu cầu nào đang đặt ra đối với

công trình khoa học chuyên khảo. Đây là vấn đề đặt ra mà người viết nhận
thấy cần phải đi sâu nghiên cứu; vì vậy luận văn tập trung nghiên cứu, bổ
sung những nội dung cơ bản đó.
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
- Mục đích: Trên cơ sở khái quát một số vấn đề lý luận về kinh tế tri
thức và vai trò của khoa học trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội nói
chung và phát triển kinh tế tri thức nói riêng; luận văn tập trung đi sâu làm
sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn về kinh tế tri thức, về thực trạng
việc phát huy vai trò của khoa học Việt Nam trước yêu cầu phát triển kinh tế
tri thức; từ đó đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm phát huy vai trò của
khoa học đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế tri thức ở Việt Nam hiện nay.
- Nhiệm vụ: để đạt được mục đích trên, luận văn thực hiện một số nhiệm
vụ chủ yếu sau :
+ Khái quát một số vấn đề lý luận về kinh tế tri thức, về khoa học và vai
trò của khoa học trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội nói chung và phát
triển kinh tế tri thức nói riêng.
+ Chỉ ra thực trạng khoa học và việc phát huy vai trò của khoa học trước
yêu cầu phát triển kinh tế tri thức ở Việt Nam hiện nay.
+ Đề xuất một số giải pháp cơ bản để phát huy có hiệu quả năng lực khoa
học và nâng cao trình độ khoa học công nghệ Việt Nam nhằm đáp ứng yêu cầu
phát triển kinh tế tri thức.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu


- Đối tượng nghiên cứu chủ yếu của luận văn là vai trò của khoa học và
thực trạng của sự phát triển khoa học, cũng như việc phát huy vai trò của
khoa học trong quá trình phát triển kinh tế tri thức ở Việt Nam hiện nay.
- Phạm vi nghiên cứu của luận văn: nghiên cứu khái lược về vai trò của
khoa học trong lịch sử, từ đó chỉ ra xu hướng hình thành kinh tế tri thức trên cơ
sở cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện nay. Từ đó tập trung khảo sát

Chính phủ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2005), Nghị định
số 115/2005/NĐ-CP quy định cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các
tổ chức khoa học và công nghệ công lập.

5.

Chính phủ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2007), Nghị định
số 80/2007/NĐ-CP về doanh nghiệp khoa học và công nghệ.

6.

Phạm Văn Chúc (2001), "Khoa học trở thành lực lượng sản xuất trực
tiếp - thực chất và những đặc điểm trong giai đoạn hiện nay", Tạp chí
cộng sản, (10).

7.

La Côn (2001), "Quan điểm mác xít và quan điểm tư sản về khoa học - kỹ
thuật và tri thức khác nhau như thế nào?", Tạp chí Cộng sản, (5).

8.

Vũ Đình Cự (1994), Khoa học và công nghệ, lực lượng sản xuất hàng
đầu, NXB. Chính trị quốc gia, Hà Nội.

9.

Phan Đình Diệu (1999), "Xã hội tri thức và con đường hội nhập của chúng
ta", Tạp chí Xã hội học, (2).


Đảng Cộng sản Việt Nam (1996), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ VIII, NXB. Chính trị quốc gia, Hà Nội.

16.

Đảng Cộng sản Việt Nam (1997), Văn kiện Hội nghị lần thứ hai Ban chấp
hành Trung ương khóa VIII, NXB. Chính trị quốc gia, Hà Nội.

17.

Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ IX, NXB. Chính trị quốc gia, Hà Nội.

18.

Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ X, NXB. Chính trị quốc gia, Hà Nội.

19.

Trần Đào (2004), "Về thực trạng chất lượng tăng trưởng kinh tế ở nước
ta", Tạp chí Cộng sản, (23).

20.

Phong Điệp (2001), "Kinh tế tri thức - thách thức của nó đối với những
người trẻ tuổi", Tạp chí Toàn cảnh - sự kiện - dư luận, (126).

21.


khoa học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh (1999), Giáo trình Triết học
Mác - Lênin, NXB. Chính trị quốc gia, Hà Nội.

27.

Đặng Hữu (2000), "Kinh tế tri thức thời cơ và thách thức của nó đối với
nước ta", Tạp chí Cộng sản, (8).

28.

Đặng Hữu (2000), "Kinh tế tri thức với chiến lược phát triển của Việt
Nam", Tài liệu trong lớp tập huấn giảng viên Mác - Lênin và tư tưởng Hồ
Chí Minh các trường đại học, cao đẳng.

29.

Đặng Hữu (2001), "Kinh tế tri thức và từng bước phát triển kinh tế tri
thức, rút ngắn quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nước ta", Tạp chí
lý luận chính trị, (6).

30.

Đặng Hữu (2004), Kinh tế tri thức - thời cơ và thách thức đối với sự phát
triển của Việt Nam, NXB. Chính trị quốc gia, Hà Nội.

31.

Đặng Hữu (2005), "Nắm bắt thời cơ, phát triển kinh tế tri thức rút ngắn quá
trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá", Tài liệu tham khảo dùng cho giảng
viên Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh các trường đại học, cao đẳng.

gia, Hà Nội.

38.

C.Mác - Ph.ĂngGhen (1981), Tuyển tập, tập 3, NXB. Sự thật, Hà Nội.

39.

C. Mác - Ph.ĂngGhen (1995), Toàn tập, tập 4, NXB. Chính trị quốc
gia, Hà Nội.

40.

C.Mác - Ph.ĂngGhen (1995), Toàn tập, tập19, NXB. Chính trị quốc
gia, Hà Nội.

41.

Phạm Ngọc Quang (2005), "Kiến trúc thượng tầng trong nền kinh tế tri
thức", Tài liệu tham khảo dùng cho giảng viên Mác - Lênin, tư tưởng Hồ
Chí Minh các trường đại học, cao đẳng.

42.

Trần Cao Sơn (2004), Môi trường xã hội nền kinh tế tri thức - những
nguyên lý cơ bản (Sách chuyên khảo - chuyên ngành Xã hội học tri thức,
NXB. Khoa học Xã hội, Hà Nội.

43.



Hàn Viết Thuận (2001), "Nền kinh tế tri thức và con đường hội nhập của Hà
Nội", Tạp chí Kinh tế và phát triển, (43).

50.

Nguyễn Thế Thuấn (2005), "Mối quan hệ giữa cải cách hành chính và cải cách
kinh tế trong sự nghiệp đổi mới ở nước ta", Tạp chí Giáo dục Lý luận, (11).

51.

Phạm Quốc Trụ (2000), "Kinh tế tri thức và những tác động đối với quan
hệ kinh tế quốc tế", Tạp chí Cộng Sản, (15).

52.

Trung tâm Thông tin Tư liệu Khoa học và công nghệ Quốc gia (2004),
"Kỷ yếu hội thảo khoa học về kinh tế tri thức", tập 1 + 2.

53.

Tần Ngôn Trước (2001), Thời đại kinh tế tri thức (Sách tham khảo), NXB.
Chính trị quốc gia, Hà Nội.

54.

Đỗ Thế Tùng (2000), "Ảnh hưởng của kinh tế tri thức đối với vấn đề giải
quyết việc làm ở Việt Nam", Báo Khoa học - Tổ quốc, (15).

55.