ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LÊ THỊ HIỀN THANH

NGHIÊN CỨU ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN DU LỊCH
HOMESTAY Ở SA PA (LÀO CAI)

Chuyên ngành: Du lịch học
(Chƣơng trình đào tạo thí điểm)

LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH HỌC

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS. LÊ ANH TUẤN

1


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Lê Thị Hiền
Thanh, học viên cao học khóa 2005 - 2008, khoa Du lịch học, Trường Đại học Khoa
học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội. Tôi xin chịu trách nhiệm trước
Hội đồng Khoa học khoa Du lịch học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân
văn, Đại học Quốc Gia Hà Nội.
Học viên

Lê Thị Hiền Thanh

2

1.1.5.3. Chia sẻ lợi ích từ du lịch với cộng đồng địa phương..............26

3


1.1.5.4. Tăng cường giao lưu văn hóa và nâng cao nhận thức cho
người dân địa phương ...............................................................27
1.1.6. Điều kiện phát triển du lịch homestay ...................................................28
1.1.6.1. Điều kiện về chính sách, pháp luật ...........................................28
1.1.6.2. Điều kiện về không gian .............................................................29
1.1.6.3. Điều kiện về chủ thể tham gia ....................................................31
1.2. Cơ sở thực tiễn về du lịch homestay ....................................................................34
1.2.1. Kinh nghiệm phát triển du lịch homestay của một số quốc gia và khu
vực .......................................................................................................................................34
1.2.1.1. Kinh nghiệm phát triển du lịch homestsay của vùng Wallonie - Bỉ ...34
1.2.1.2. Kinh nghiệm phát triển du lịch homestay của Malaysia ........37
1.2.2. Khái quát về du lịch homestay ở Việt Nam ...........................................40
1.2.2.1. Quá trình hình thành và phát triển của du lịch homestay ở Việt
Nam ...................................................................................................................................................................40
1.2.2.2. Điều kiện phát triển du lịch homestay ở Việt Nam ..................41
Tiểu kết chƣơng 1 ............................................................................................................49
CHƢƠNG 2: ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN DU LỊCH HOMESTAY Ở SA PA
(LÀO CAI) ........................................................................................................................50
2.1. Khái quát về Sa Pa...................................................................................................50
2.1.1. Vị trí địa lý...................................................................................................50
2.1.2. Tên gọi .........................................................................................................51
2.1.3. Lịch sử phát triển của Sa Pa....................................................................51
2.2. Điều kiện phát triển du lịch homestay ở Sa Pa .................................................52
2.2.1. Điều kiện tài nguyên du lịch ....................................................................52
2.2.1.1. Điều kiện khí hậu .........................................................................52

3.2.3.1. Phương thức kinh doanh ............................................................92
3.2.3.2. Phương thức tổ chức ...................................................................94
3.2.4. Chủ thể tham gia hoạt động du lịch homestay ở Sa Pa .....................97
3.2.4.1. Người dân địa phương ...............................................................97
3.2.4.2. Khách du lịch ...............................................................................98
4.2.4.3. Công ty du lịch ......................................................................... 100
4.2.4.4. Chính quyền địa phương ......................................................... 101
3.2.5. Một số tác động của hoạt động du lịch homestay tới địa phương.. 101
3.2.5.1. Tác động tới môi trường tự nhiên........................................... 101
3.2.5.2. Tác động tới kinh tế.................................................................. 102
3.2.5.3. Tác động tới xã hội................................................................... 103
3.2.5.4. Tác động tới văn hóa................................................................ 105
Tiểu kết chƣơng 3 ......................................................................................................... 107

5


CHƢƠNG 4: ĐỊNH HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM KHAI THÁC HIỆU
QỦA ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN DU LỊCH HOMESTAY Ở SA PA (LÀO
CAI) ................................................................................................................................. 108
4.1. Định hƣớng phát triển du lịch homestay ở Sa Pa ......................................... 108
4.2. Giải pháp nhằm khai thác hiệu qủa điều kiện phát triển du lịch homestay
ở Sa Pa............................................................................................................................. 109
4.2.1. Tạo lập cơ chế chính sách quản lý phù hợp ...................................... 109
4.2.2. Xây dựng quy hoạch hợp lý .................................................................. 111
4.2.3. Đầu tư cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch phục vụ cho
phát triển du lịch homestay.................................................................. 113
4.2.4. Xây dựng sản phẩm du lịch homestay đặc thù và đa dạng ............. 115
4.2.5. Tăng cường hoạt động xúc tiến quảng bá sản phẩm du lịch
homestay .................................................................................................. 116


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1. Bảng mô tả loại hình du lịch homestay.........................................................19
Bảng 1.2. Bảng so sánh giữa du lịch homestay và du lịch sinh thái ...........................20
Bảng 1.3. Bảng so sánh giữa du lịch homestay và du lịch cộng đồng ........................22
Bảng 1.4. Bảng so sánh giữa du lịch homestay và du lịch nông thôn.........................23
Bảng 1.5. Bảng phân tích SWOT đối với du lịch homestay ở Việt Nam...................47
Bảng 2.1. Thành phần dân tộc tại huyện Sa Pa..............................................................59
Bảng 2.2. Bảng phân bố các dân tộc huyện Sa Pa.........................................................59
Bảng 3.1. Lượng khách đến Sa Pa hàng năm ................................................................83
Bảng 3.2. Lượng khách quốc tế đi tham quan các tuyến du lịch làng bản .................84
Bảng 3.3. Phân loại cơ sở lưu trú trên địa bàn huyện Sa Pa ........................................85
Bảng 3.4. Lượng khách tới tham quan trung tâm thông tin du lịch Sa Pa .................87

8


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Ngày nay, du lịch đã trở thành một nhu cầu không thể thiếu trong đời sống
văn hóa - xã hội của con người. Khi cuộc sống hàng ngày với vật chất, tiện nghi đầy
đủ đã trở nên quen thuộc với nhiều người thì nhu cầu khám phá những vùng đất
mới, tiếp xúc với những nền văn hóa mới lại trở thành một xu hướng phổ biến. Việc
nghiên cứu sâu, tìm hiểu kỹ về đối tượng tham quan là một sự lựa chọn mới đối với
khách du lịch. Tham quan du lịch ngày nay không chỉ dừng lại ở sự chiêm ngưỡng,
ngắm nhìn mà khách du lịch còn dày công tìm hiểu, khám phá để thỏa mãn nhu cầu
hiểu biết của bản thân. Con người hòa mình vào môi trường thiên nhiên, môi trường
văn hóa và cảm nhận một cách trực tiếp, chân thực và trọn vẹn những giá trị của tài
nguyên du lịch tại nơi đến.
Những nhu cầu trên đã thúc đẩy và tạo điều kiện cho loại hình du lịch

phần nâng cao ý thức bảo tồn của cộng đồng và nhờ đó tài nguyên du lịch của địa
phương sẽ được bảo vệ từ chính những người dân địa phương.
Trong quá trình phát triển chung của du lịch homestay trên thế giới, du lịch
homestay ở Việt Nam tuy mới được quan tâm phát triển nhưng đã báo hiệu một
triển vọng to lớn tại nhiều địa phương. Nhiều địa phương đã bước đầu tổ chức và tổ
chức thành công loại hình du lịch này như Mai Châu, Ba Bể, Huế, Hội An, đồng
bằng sông Cửu Long. Nhiều chương trình du lịch homestay được triển khai phổ
biến ở các địa phương này và thu hút đông đảo khách du lịch tham gia. Trong số các
địa phương phát triển du lịch homestay, Sa Pa (Lào Cai) hội đủ những điều kiện
phát triển để du lịch homestay trở thành sản phẩm đặc trưng của địa phương.
Sa Pa là một điểm du lịch nổi tiếng thuộc vùng núi Tây Bắc có lịch sử phát
triển hơn 100 năm với khí hậu mát mẻ, trong lành; với đỉnh Phan Xi Păng được
mệnh danh là “nóc nhà Đông Dương”; với khung cảnh thiên nhiên nguyên sơ, kỳ vĩ
và đặc biệt vùng đất này là vùng đất đậm đà bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số
với những bản làng đặc trưng, kiến trúc nhà ở độc đáo, trang phục sặc sỡ và phong
tục tập quán hấp dẫn. Hơn nữa, con người nơi đây chăm chỉ, chất phác, hiền hậu và
hiếu khách. Đó chính là những điều kiện quan trọng thúc đẩy du lịch homestay phát
triển trên vùng đất này.

10


Trong những năm gần đây, chính quyền và cơ quan quản lý du lịch tại địa
phương đã đánh giá và xác định du lịch cộng đồng nói chung và du lịch homestay
nói riêng là loại hình du lịch thế mạnh trong tương lai, có vai trò quan trọng trong
việc đa dạng hóa sản phẩm du lịch, nâng cao hình ảnh của Sa Pa trên bản đồ du lịch
quốc gia và quốc tế, góp phần chia sẻ lợi ích từ du lịch với cộng đồng địa phương
nhằm đảm bảo sự công bằng về lợi ích giữa các bên tham gia hướng tới sự phát
triển bền vững. Chính quyền và cộng đồng địa phương đã chú trọng đầu tư, học hỏi
kinh nghiệm tổ chức quản lý và tranh thủ sự hỗ trợ của các tổ chức trong và ngoài

Tình hình thực tế đòi hỏi phải có những công trình nghiên cứu một cách tổng
thể và khoa học về những điều kiện phát triển du lịch du lịch homestay ở Sa Pa
nhằm đánh giá đúng mức để khai thác các điều kiện một cách tối ưu hướng tới sự
phát triển bền vững, đem lại hiệu quả kinh tế, xã hội, văn hóa cho các chủ thể tham
gia, đặc biệt là cộng đồng địa phương.
Xuất phát từ những lý do thực tiễn trên đây, tác giả đã chọn đề tài “Nghiên
cứu điều kiện phát triển du lịch homestay ở Sa Pa (Lào Cai)” cho luận văn tốt
nghiệp của mình.
2. Lịch sử nghiên cứu đề tài
Dưới góc độ khoa học, nghiên cứu điều kiện phát triển du lịch homestay ở Sa
Pa (Lào Cai) là một đề tài mới. Tuy nhiên, Việt Nam đã có một số công trình nghiên
cứu những vấn đề về liên quan đến du lịch homestay và những vấn đề liên quan đến
mối quan hệ giữa du lịch với cộng đồng dân tộc thiểu số tại Sa Pa.
Thứ nhất là những công trình nghiên cứu về những vấn đề liên quan đến du
lịch homestay:
Tổng cục Du lịch Việt Nam đã có một đề tài khoa học cấp bộ nghiên cứu về du
lịch homestay với nội dung chủ yếu là thu thập, tổng hợp một số kinh nghiệm phát triển
loại hình du lịch homestay của một số quốc gia và khu vực trên thế giới, cả kinh
nghiệm thành công và chưa thành công, trên cơ sở đó, lựa chọn những điểm phù hợp
của mỗi nước để đề xuất, vận dụng vào điều kiện và hoàn cảnh thực tế của Việt Nam.
Tác giả Võ Quế trong “Du lịch cộng đồng - lý thuyết và vận dụng” (năm
2006) đã phân tích, nghiên cứu lý thuyết phát triển du lịch dựa vào cộng đồng với
khái niệm, mục tiêu, ý nghĩa, điều kiện, nguyên tắc và tiêu chí tham gia phát triển
du lịch dựa vào cộng đồng. Từ đó, tác giả nghiên cứu về mô hình phát triển du lịch
dựa vào cộng đồng của khu vực châu Á và một số khu sinh thái trong nước.

12


“Du lịch bền vững” (năm 2001) của hai tác giả Nguyễn Đình Hòe và Vũ Văn


13


Như vậy, những công trình nghiên cứu trên đã đề cập đến những vấn đề liên
quan đến du lịch homestay nhưng chưa có công trình nào tập trung nghiên cứu du
lịch homestay ở Sa Pa (Lào Cai). Một số công trình nghiên cứu cũng đã nghiên cứu
về mối quan hệ giữa cộng đồng dân tộc thiểu số với hoạt động du lịch tại Sa Pa
(Lào Cai), các tác giả đều kết luận để phát triển bền vững phải có sự chia sẻ lợi ích
thỏa đáng từ du lịch đối với cộng đồng địa phương nhưng các tác giả chưa đưa ra
một loại hình du lịch cụ thể để giảm thiểu tính bất bình đẳng tại địa phương. Thực tế
này đòi hỏi phải nghiên cứu về loại hình du lịch homestay cho điều kiện phát triển
của Sa Pa (Lào Cai) nhằm đáp ứng nhu cầu của khoa học và thực tiễn.
3. Mục đích nghiên cứu đề tài
Luận văn có một số mục đích sau đây:
- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về du lịch homestay
- Phân tích những điều kiện và thực trạng khai thác các điều kiện phát triển
du lịch homestay ở Sa Pa
- Đề xuất định hướng và giải pháp nhằm phát triển du lịch homestay ở Sa Pa.
4. Ý nghĩa của việc nghiên cứu đề tài
Ý nghĩa khoa học: Luận văn đã tập hợp và hệ thống hóa lý luận về du lịch
homestay, đây là một sự đóng góp mới cho ngành khoa học du lịch và là cơ sở tham
khảo và vận dụng đối với các đề tài nghiên cứu có liên quan.
Ý nghĩa thực tiễn: Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ trở thành một tài liệu
tham khảo thiết thực và hữu ích cho các cơ quan quản lý về du lịch, chính quyền địa
phương và cộng đồng địa phương ở Sa Pa và một số địa phương khác có điều kiện
tương đương đã và đang phát triển du lịch homestay nhằm đưa ra một định hướng
đúng đắn và những giải pháp cụ thể cho tất cả các đối tượng tham gia nhằm hướng
đến một sự phát triển bền vững.
5. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

6.2.1. Phương pháp quan sát
Phương pháp này sẽ được thực hiện thông qua những chuyến điền dã từ
tháng 7/2007 đến hết tháng 9/2008. Các chuyến điền dã bao gồm bốn đợt:
Đợt 1: 25/07/2007 - 29/07/2007
Đợt 2: 11/06/2008 - 16/06/2008
Đợt 3: 20/07/2008 - 27/07/2008
Đợt 4: 19/09/2008 - 25/09/2008

15


Phương pháp quan sát gồm hai hình thức là phương pháp quan sát tham dự
và phương pháp quan sát không tham dự:
Quan sát tham dự là người quan sát trực tiếp tham gia vào hoạt động du lịch
homestay ở Sa Pa để từ đó đưa ra những cảm nhận, ý kiến cá nhân về đối tượng
nghiên cứu. Phương pháp này được thực hiện tại một số nhà dân ở Sa Pa có tổ chức
hoạt động du lịch homestay cho khách du lịch. Trong các chuyến thực tế, tác giả đã
tiến hành phương pháp quan sát tham dự nghĩa là tham gia chương trình du lịch
homestay tại nhà của bác Hoàng Mục ở thôn Tả Van Giáy, xã Tả Van trong khoảng
thời gian hai ngày hai đêm 13 - 15/06/2008 và nhà bác Đào A Vinh ở thôn Bản Dền,
xã Bản Hồ trong khoảng thời gian hai ngày một đêm 25 - 26/07/2008.
Quan sát không tham dự là quan sát hiện trạng, biểu hiện của đối tượng
nghiên cứu để từ đó đưa ra những nhận xét định tính. Phương pháp này được thực
hiện trong các chuyến điền dã tại một số nhà dân có tổ chức hoạt động homestay
cho khách du lịch ở bốn xã Tả Van, Bản Hồ, Tả Phìn, San Xả Hồ. Đồng thời,
phương pháp này cũng được tiến hành tại các điểm du lịch ở Sa Pa, cơ quan quản lý
du lịch địa phương, chính quyền địa phương tại bốn xã và các công ty lữ hành có
chương trình du lịch liên quan đến du lịch Sa Pa và du lịch homestay ở Sa Pa.
6.2.2. Phương pháp bảng hỏi
Phương pháp bảng hỏi nhằm thu thập số liệu sơ cấp, đáp ứng cụ thể những

động du lịch homestay ở Sa Pa ở bốn xã Tả Van, Bản Hồ, Tả Phìn và San Xả Hồ.
Năm cuộc phỏng vấn khách du lịch tham gia chương trình du lịch homestay
ở hai xã Tả Van và Bản Hồ.
Bốn cuộc phỏng vấn đại diện các công ty lữ hành về sự sẵn sàng tổ chức
chương trình du lịch homestay là công ty Saigontourist, Hoàng Gia, Đức Minh, Topas.
Phương pháp này được tiến hành tại Sa Pa và Hà Nội trong khoảng thời gian
từ tháng 6/2008 đến hết tháng 8/2008.
6.3. Phương pháp phân tích và tổng hợp
Phương pháp phân tích và tổng hợp là việc lựa chọn, sắp xếp các dữ liệu,
thông tin từ các nguồn thứ cấp và sơ cấp nhằm định lượng chính xác và đầy đủ phục
vụ cho mục đích điều tra và nghiên cứu, từ đó tổng hợp thành các nhận định, báo

17


cáo hoàn chỉnh nhằm đưa ra một cái nhìn tổng thể về đối tượng nghiên cứu. Một số
công cụ hỗ trợ việc phân tích và tổng hợp dữ liệu là phần mềm EXCEL, SPSS…
Phương pháp này được tiến hành từ tháng 7/2008 đến tháng 11/2008.
6.4. Phương pháp khác
Phương pháp chuyên gia, phương pháp tham chiếu, phương pháp dự báo…
được sử dụng chủ yếu trong quá trình hoàn thành luận văn nhằm kiểm tra tính logic
và chính xác của kết quả điều tra và tính khả thi của định hướng và giải pháp.
7. Bố cục và nội dung chủ yếu của luận văn
Luận văn bao gồm 4 chương với nội dung chính như sau:
Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về du lịch homestay
Chương 1 trình bày cơ sở lý luận và thực tiễn về du lịch homestay trong đó
trọng tâm là trình bày khái niệm, đặc trưng loại hình và điều kiện phát triển của du
lịch homestay. Đồng thời, chương 1 cũng tập hợp kinh nghiệm tổ chức du lịch
homestay của hai quốc gia và vùng lãnh thổ từ đó kết hợp với những điều kiện cụ
thể, đưa ra khả năng áp dụng tại Việt Nam.

(2004), Ứng xử văn hóa trong du lịch, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.

19


2.

Công an huyện Sa Pa (2007), Báo cáo về một số chỉ tiêu thống kê toàn huyện.

3.

Đảng bộ huyện Sa Pa, Chương trình phát triển văn hóa - xã hội giai
đoạn 2006 - 2010.

4.

Phạm Hoàng Hải (2003), Sa Pa giữa trời mây trắng, NXB Chính trị quốc gia.

5.

Phạm Hoàng Hải (2004), Du lịch Sa Pa - cẩm nang lữ hành, Trung tâm
thông tin và dịch vụ du lịch Sa Pa.

6.

Phạm Thị Mộng Hoa, Lâm Thị Mai Lan (2000), Du lịch với dân tộc
thiểu số ở Sa Pa, NXB Văn hóa dân tộc.

7.



17. Tổng cục Du lịch (2005), Luật du lịch.
18. Tổng cục Du lịch (2006), Nghiên cứu vận dụng kinh nghiệm của nước
ngoài trong việc quản lý phát triển loại hình lưu trú cho khách du lịch ở
nhà dân, Đề tài nghiên cứu cấp bộ.
19. Lê Anh Tuấn (2008), “Du lịch nông thôn - định hướng phát triển ở Việt
Nam”, Tạp chí Du lịch Việt Nam (2/2008), tr.32 - 33, tr.71.
20. Nguyễn Minh Tuệ, Vũ Tuấn Cảnh, Lê Thông, Phạm Xuân Hậu, Nguyễn
Kim Hồng (1999), Địa lý du lịch, NXB Thành phố Hồ Chí Minh.
21. Bùi Thị Hải Yến, Phạm Hồng Long (2007), Tài nguyên du lịch, NXB
Giáo dục.
22. Bùi Thị Hải Yến (2006), Tuyến điểm du lịch Việt Nam, NXB Giáo dục.
23.

Ủy ban nhân dân huyện Sa Pa, Đề án phát triển văn hóa giai đoạn 2006 - 2010.

24. Ủy ban nhân dân huyện Sa Pa, Quy chế tạm thời quản lý các tuyến du
lịch làng bản trên địa bàn huyện Sa Pa.
TIẾNG ANH
25. IUCN Vietnam (1997), Capacity - Buiding for sustainable tourism
initiatives, Project Outline.
26. Mark Grindley (1997), Preliminary study of tourism in and around
Sapa, Lao Cai.
27. Jean Michaud (1998), Observations on tourism in Sa Pa district, with
special attention paid to ethnic minorities.
28. Michael Di Gregorio, Pham Thi Quynh Phuong, Minako Yasui (1996),
The growth and impact of tourism in Sa Pa, Center for natural resources
and environmental studies and the east - west center.
INTERNET
29. Vũ Hào (2008), Du lịch “homestay”, http://www.vtv.vn