ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LÊ THỊ HIỀN THANH

NGHIÊN CỨU ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN DU LỊCH
HOMESTAY Ở SA PA (LÀO CAI)

Chuyên ngành: Du lịch học
(Chương trình đào tạo thí điểm)

LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS. LÊ ANH TUẤN


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Ngày nay, du lịch đã trở thành một nhu cầu không thể thiếu trong đời sống văn
hóa - xã hội của con người. Khi cuộc sống hàng ngày với vật chất, tiện nghi đầy đủ đã trở
nên quen thuộc với nhiều người thì nhu cầu khám phá những vùng đất mới, tiếp xúc với
những nền văn hóa mới lại trở thành một xu hướng phổ biến. Việc nghiên cứu sâu, tìm
hiểu kỹ về đối tượng tham quan là một sự lựa chọn mới đối với khách du lịch. Tham quan
du lịch ngày nay không chỉ dừng lại ở sự chiêm ngưỡng, ngắm nhìn mà khách du lịch còn
dày công tìm hiểu, khám phá để thỏa mãn nhu cầu hiểu biết của bản thân. Con người hòa
mình vào môi trường thiên nhiên, môi trường văn hóa và cảm nhận một cách trực tiếp,
chân thực và trọn vẹn những giá trị của tài nguyên du lịch tại nơi đến.
Những nhu cầu trên đã thúc đẩy và tạo điều kiện cho loại hình du lịch homestay ra
đời và phát triển. Du lịch homestay là một loại hình du lịch mà khách du lịch được “ba

Trong quá trình phát triển chung của du lịch homestay trên thế giới, du lịch
homestay ở Việt Nam tuy mới được quan tâm phát triển nhưng đã báo hiệu một triển
vọng to lớn tại nhiều địa phương. Nhiều địa phương đã bước đầu tổ chức và tổ chức
thành công loại hình du lịch này như Mai Châu, Ba Bể, Huế, Hội An, đồng bằng sông
Cửu Long. Nhiều chương trình du lịch homestay được triển khai phổ biến ở các địa
phương này và thu hút đông đảo khách du lịch tham gia. Trong số các địa phương phát
triển du lịch homestay, Sa Pa (Lào Cai) hội đủ những điều kiện phát triển để du lịch
homestay trở thành sản phẩm đặc trưng của địa phương.
Sa Pa là một điểm du lịch nổi tiếng thuộc vùng núi Tây Bắc có lịch sử phát triển
hơn 100 năm với khí hậu mát mẻ, trong lành; với đỉnh Phan Xi Păng được mệnh danh là
“nóc nhà Đông Dương”; với khung cảnh thiên nhiên nguyên sơ, kỳ vĩ và đặc biệt vùng
đất này là vùng đất đậm đà bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số với những bản làng đặc
trưng, kiến trúc nhà ở độc đáo, trang phục sặc sỡ và phong tục tập quán hấp dẫn. Hơn
nữa, con người nơi đây chăm chỉ, chất phác, hiền hậu và hiếu khách. Đó chính là những
điều kiện quan trọng thúc đẩy du lịch homestay phát triển trên vùng đất này.


Trong những năm gần đây, chính quyền và cơ quan quản lý du lịch tại địa phương
đã đánh giá và xác định du lịch cộng đồng nói chung và du lịch homestay nói riêng là loại
hình du lịch thế mạnh trong tương lai, có vai trò quan trọng trong việc đa dạng hóa sản
phẩm du lịch, nâng cao hình ảnh của Sa Pa trên bản đồ du lịch quốc gia và quốc tế, góp
phần chia sẻ lợi ích từ du lịch với cộng đồng địa phương nhằm đảm bảo sự công bằng về
lợi ích giữa các bên tham gia hướng tới sự phát triển bền vững. Chính quyền và cộng
đồng địa phương đã chú trọng đầu tư, học hỏi kinh nghiệm tổ chức quản lý và tranh thủ
sự hỗ trợ của các tổ chức trong và ngoài nước để phát triển loại hình du lịch homestay tại
nhiều bản làng của Sa Pa. Hiện tại chúng ta có thể khẳng định du lịch homestay đã bước
đầu được tổ chức ở Sa Pa. Tuy nhiên, trong quá trình phát triển, chính quyền và cộng
đồng địa phương đã gặp phải một số khó khăn nhất định.
Thứ nhất, các điều kiện cho du lịch homestay dù đa dạng nhưng vẫn chưa được
khai thác một cách đúng mức, thậm chí ở nhiều nơi du lịch homestay vẫn được thực hiện

(Lào Cai) là một đề tài mới. Tuy nhiên, Việt Nam đã có một số công trình nghiên cứu
những vấn đề về liên quan đến du lịch homestay và những vấn đề liên quan đến mối quan
hệ giữa du lịch với cộng đồng dân tộc thiểu số tại Sa Pa.
Thứ nhất là những công trình nghiên cứu về những vấn đề liên quan đến du lịch
homestay:
Tổng cục Du lịch Việt Nam đã có một đề tài khoa học cấp bộ nghiên cứu về du lịch
homestay với nội dung chủ yếu là thu thập, tổng hợp một số kinh nghiệm phát triển loại hình
du lịch homestay của một số quốc gia và khu vực trên thế giới, cả kinh nghiệm thành công và
chưa thành công, trên cơ sở đó, lựa chọn những điểm phù hợp của mỗi nước để đề xuất, vận
dụng vào điều kiện và hoàn cảnh thực tế của Việt Nam.
Tác giả Võ Quế trong “Du lịch cộng đồng - lý thuyết và vận dụng” (năm 2006)
đã phân tích, nghiên cứu lý thuyết phát triển du lịch dựa vào cộng đồng với khái niệm,
mục tiêu, ý nghĩa, điều kiện, nguyên tắc và tiêu chí tham gia phát triển du lịch dựa vào
cộng đồng. Từ đó, tác giả nghiên cứu về mô hình phát triển du lịch dựa vào cộng đồng
của khu vực châu Á và một số khu sinh thái trong nước.
“Du lịch bền vững” (năm 2001) của hai tác giả Nguyễn Đình Hòe và Vũ Văn Hiếu
khi phân tích nguyên tắc của quan điểm phát triển bền vững đã nhận định: du lịch bền
vững chỉ thực sự được thực thi khi và chỉ khi cộng đồng địa phương được tham gia vào


lĩnh vực du lịch. Và trong định hướng phát triển du lịch bền vững ở miền núi, các tác giả
đã đánh giá: vai trò và vị trí của cộng đồng bản địa trong du lịch miền núi là vấn đề quan
trọng hàng đầu.
Thứ hai là những công trình nghiên cứu mối quan hệ giữa hoạt động du lịch với
cộng đồng dân tộc thiểu số tại Sa Pa:
Năm 1998, Dự án du lịch bền vững của IUCN tại Việt Nam với mục tiêu tiến hành
nghiên cứu sâu tại Sa Pa đã tập hợp thành báo cáo và đưa ra mục tiêu phát triển bền vững
là: Bảo tồn và phát huy các nguồn tài nguyên, đặc biệt khai thác các nền văn hóa dân tộc
truyền thống; bảo đảm quyền lợi kinh tế cho cộng đồng địa phương; thu hút sự tham gia
tối đa của cộng đồng vào hoạt động du lịch.

- Phân tích những điều kiện và thực trạng khai thác các điều kiện phát triển du lịch
homestay ở Sa Pa
- Đề xuất định hướng và giải pháp nhằm phát triển du lịch homestay ở Sa Pa.
4. Ý nghĩa của việc nghiên cứu đề tài
Ý nghĩa khoa học: Luận văn đã tập hợp và hệ thống hóa lý luận về du lịch
homestay, đây là một sự đóng góp mới cho ngành khoa học du lịch và là cơ sở tham khảo
và vận dụng đối với các đề tài nghiên cứu có liên quan.
Ý nghĩa thực tiễn: Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ trở thành một tài liệu tham
khảo thiết thực và hữu ích cho các cơ quan quản lý về du lịch, chính quyền địa phương và
cộng đồng địa phương ở Sa Pa và một số địa phương khác có điều kiện tương đương đã
và đang phát triển du lịch homestay nhằm đưa ra một định hướng đúng đắn và những giải
pháp cụ thể cho tất cả các đối tượng tham gia nhằm hướng đến một sự phát triển bền
vững.
5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu là loại hình du lịch homestay và những
điều kiện để phát triển du lịch homestay ở Sa Pa (Lào Cai). Sa Pa tập trung nhiều điều kiện
để phát triển nhiều loại hình du lịch nhưng luận văn chỉ chú trọng vào việc nghiên cứu, đánh
giá các điều kiện để phát triển loại hình du lịch homestay.
Thời gian nghiên cứu:
+ Thời gian nghiên cứu tài liệu: từ năm 2003 đến tháng 9/2008
+ Thời gian nghiên cứu thực địa: từ tháng 7/2007 đến tháng 9/2008.


Không gian nghiên cứu: Nghiên cứu tại huyện Sa Pa cụ thể là thị trấn Sa Pa và
bốn xã Tả Van, Bản Hồ, Tả Phìn, San Xả Hồ.
6. Phương pháp và tiến trình nghiên cứu
6.1. Thu thập và xử lý dữ liệu thứ cấp
Thu thập các thông tin, dữ liệu cơ bản từ các nguồn nghiên cứu chính thống trước
đó về Sa Pa, về hoạt động du lịch ở Sa Pa, về loại hình du lịch homestay nói chung trên
thế giới và Việt Nam, về loại hình du lịch homestay ở Sa Pa và đặc biệt là điều kiện phát

Quan sát không tham dự là quan sát hiện trạng, biểu hiện của đối tượng nghiên
cứu để từ đó đưa ra những nhận xét định tính. Phương pháp này được thực hiện trong các
chuyến điền dã tại một số nhà dân có tổ chức hoạt động homestay cho khách du lịch ở
bốn xã Tả Van, Bản Hồ, Tả Phìn, San Xả Hồ. Đồng thời, phương pháp này cũng được
tiến hành tại các điểm du lịch ở Sa Pa, cơ quan quản lý du lịch địa phương, chính quyền
địa phương tại bốn xã và các công ty lữ hành có chương trình du lịch liên quan đến du
lịch Sa Pa và du lịch homestay ở Sa Pa.
6.2.2. Phương pháp bảng hỏi
Phương pháp bảng hỏi nhằm thu thập số liệu sơ cấp, đáp ứng cụ thể những yêu
cầu của hoạt động điều tra. Bảng hỏi được thiết kế thành ba loại:
Bảng hỏi điều tra về sự sẵn sàng tham gia của cộng đồng địa phương tại các bản
đang triển khai hoạt động du lịch homestay bao gồm 30 bản.
Bảng hỏi dành cho khách du lịch (khách du lịch quốc tế và nội địa) đi du lịch Sa
Pa nhằm nghiên cứu nhu cầu về du lịch homestay ở Sa Pa bao gồm 60 bản trong đó 40
bản điều tra về khách du lịch quốc tế, 20 bản điều tra về khách du lịch nội địa.
Bảng hỏi dành cho công ty du lịch ở Hà Nội và Sa Pa bao gồm 20 công ty.
Các bảng hỏi được tiến hành điều tra tại Sa Pa và Hà Nội từ tháng 6/2008 đến
tháng 9/2008.
6.2.3. Phương pháp phỏng vấn


Phỏng vấn là công cụ điều tra, nghiên cứu hiệu quả nhằm thu thập những thông tin
mong muốn và phù hợp với từng đối tượng phỏng vấn mà bảng hỏi chưa đáp ứng được.
Phương pháp này được áp dụng với cộng đồng địa phương, cơ quan quản lý về du lịch,
chính quyền địa phương, công ty lữ hành, hướng dẫn viên du lịch và khách du lịch. Mỗi
đối tượng được phỏng vấn đều được xác định những tiêu chí đầy đủ và phù hợp để phục
vụ yêu cầu điều tra.
Phương pháp phỏng vấn được chính thức tiến hành bao gồm:
Hai cuộc phỏng vấn đại diện cơ quan quản lý nhà nước về du lịch cấp huyện là
cuộc phỏng vấn đối với ông Hoàng Mạnh Dũng, trưởng phòng Văn hóa - Du lịch Sa Pa

Đảng bộ huyện Sa Pa, Chương trình phát triển văn hóa - xã hội giai đoạn
2006 - 2010.

4.

Phạm Hoàng Hải (2003), Sa Pa giữa trời mây trắng, NXB Chính trị quốc gia.

5.

Phạm Hoàng Hải (2004), Du lịch Sa Pa - cẩm nang lữ hành, Trung tâm thông
tin và dịch vụ du lịch Sa Pa.

6.

Phạm Thị Mộng Hoa, Lâm Thị Mai Lan (2000), Du lịch với dân tộc thiểu số ở
Sa Pa, NXB Văn hóa dân tộc.

7.

Nguyễn Đình Hòe, Vũ Văn Hiếu (2001), Du lịch bền vững, NXB Đại học
Quốc gia Hà Nội.

8.

Nguyễn Văn Huy (chủ biên) (1998), Bức tranh văn hóa các dân tộc Việt Nam,
NXB Giáo dục.

9.

Phạm Trung Lương (chủ biên) (2002), Du lịch sinh thái - những vấn đề về lý

24. Ủy ban nhân dân huyện Sa Pa, Quy chế tạm thời quản lý các tuyến du lịch
làng bản trên địa bàn huyện Sa Pa.
TIẾNG ANH
25. IUCN Vietnam (1997), Capacity - Buiding for sustainable tourism initiatives,
Project Outline.
26. Mark Grindley (1997), Preliminary study of tourism in and around Sapa, Lao
Cai.
27. Jean Michaud (1998), Observations on tourism in Sa Pa district, with special
attention paid to ethnic minorities.


28. Michael Di Gregorio, Pham Thi Quynh Phuong, Minako Yasui (1996), The
growth and impact of tourism in Sa Pa, Center for natural resources and
environmental studies and the east - west center.
INTERNET
29. Vũ Hào (2008), Du lịch “homestay”, http://www.vtv.vn
30. Nguyễn

Khánh

Linh

(2005),

Du

lịch

homestay


ở

Việt

Nam,

http://www.vnexepress.net
34. Nhóm

phóng

viên

(2007),

cùng”

ở

Sa

Pa,

http://www.mangdulich.com
35. Nhóm phóng viên (2007), Khai thác hiệu quả du lịch homestay - hướng phát
triển du lịch bền vững, http://www.dangcongsan.vn
36. Trang thông tin của http://www.chinet.org
37. Trang thông tin về Lào Cai http://www.laocai.gov.vn
38. Trang thông tin về Sa Pa http://www.sapatourism.info.vn
39. Trang thông tin của http://www.vi.wikipedia.org