Header Page 1 of 258.

TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

TRƢƠNG THỊ THẢO

ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP DẠY TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI
ĐỊNH HƢỚNG TRONG KHÔNG GIAN THÔNG QUA
HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC THỂ CHẤT

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
Chuyên ngành: Giáo dục mầm non

HÀ NỘI, 2016

Footer Page 1 of 258.


Header Page 2 of 258.

TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

TRƢƠNG THỊ THẢO

ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP DẠY TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI
ĐỊNH HƢỚNG TRONG KHÔNG GIAN THÔNG QUA
HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC THỂ CHẤT

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

LỜI CAM ĐOAN
Em xin cam đoan khóa luận này là kết quả nghiên cứu của riêng em có
sự hướng dẫn và giúp đỡ của Thạc sĩ Lê Thu Phương và tham khảo qua các
tài liệu có liên quan.
Em xin cam đoan kết quả nghiên cứu của mình không trùng với kết
quả nghiên cứu của tác giả khác.
Hà Nội, tháng 05 năm 2016
Người thực hiện

Trương Thị Thảo

Footer Page 4 of 258.


Header Page 5 of 258.

MỤC LỤC
MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài ........................................................................................ 1
2. Mục đích nghiên cứu ................................................................................. 2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ............................................................. 2
4. Nhiệm vụ nghiên cứu................................................................................. 2
5. Giả thuyết khoa học ................................................................................... 2
6. Phương pháp nghiên cứu ........................................................................... 2
7. Cấu trúc của đề tài ..................................................................................... 3
CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC DẠY TRẺ
5 - 6 TUỔI ĐỊNH HƢỚNG TRONG KHÔNG GIAN THÔNG QUA
HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC THỂ CHẤT
1.1. Cơ sở lí luận ............................................................................................ 4
1.1.1. Một số khái niệm .............................................................................. 4

không gian thông qua hoạt động giáo dục thể chất ..................................... 19
2.2.1. Lập kế hoạch lồng ghép nội dung dạy trẻ định hướng trong không
gian vào hoạt động giáo dục thể chất ...................................................... 19
2.2.2. Sử dụng hệ thống bài tập đội hình đội ngũ nhằm nâng cao mức độ
định hướng trong không gian khi trẻ lấy mình, người khác làm chuẩn và
khả năng định hướng khi di chuyển cho trẻ 5 - 6 tuổi ............................ 22
2.2.3. Sử dụng hệ thống bài tập phát triển chung nhằm củng cố và phát
triển kiến thức, kĩ năng định hướng trong không gian khi trẻ lấy mình,
người khác làm chuẩn và định hướng khi di chuyển ................................ 24
2.2.4. Sử dụng hệ thống bài tập vận động cơ bản nhằm củng cố, phát triển
cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi khả năng định hướng trong không gian khi trẻ

Footer Page 6 of 258.


Header Page 7 of 258.

lấy mình, người khác làm chuẩn và định hướng khi di chuyển, xác định
mối quan hệ không gian giữa các vật ....................................................... 26
2.2.5. Củng cố và phát triển sự định hướng trong không gian cho trẻ khi
trẻ lấy mình, người khác làm chuẩn và định hướng khi di chuyển, xác định
mối quan hệ không gian giữa các vật thông qua việc sử dụng hệ thống trò
chơi vận động ............................................................................................ 32
2.3. Điều kiện thực hiện các biện pháp dạy trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi định
hướng trong không gian thông qua hoạt động giáo dục thể chất ................ 37
2.3.1. Điều kiện về giáo viên .................................................................... 37
2.3.2. Điều kiện về trẻ .............................................................................. 37
2.3.3. Điều kiện cơ sở vật chất ................................................................. 38
2.3.4. Gia đình và nhà trường .................................................................. 38
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ...................................................................... 39

Vì vậy, tôi chọn nghiên cứu đề tài “Đề xuất biện pháp dạy trẻ mẫu
giáo 5 - 6 tuổi định hướng trong không gian thông qua hoạt động giáo
dục thể chất” nhằm nâng cao mức độ định hướng trong không gian cho trẻ
lứa tuổi này.

1
Footer Page 8 of 258.


Header Page 9 of 258.

2. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu và đề xuất biện pháp dạy trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi định
hướng trong không gian thông qua hoạt động giáo dục thể chất nhằm góp
phần nâng cao hiệu quả của quá trình giáo dục này.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Một số biện pháp dạy trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi định hướng trong không
gian thông qua hoạt động giáo dục thể chất.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Tiến hành nghiên cứu việc dạy trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi thông qua các
hình thức giáo dục thể chất như: tiết học thể dục và trò chơi vận động.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
Nghiên cứu cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của việc dạy trẻ mẫu giáo 5
- 6 tuổi định hướng trong không gian thông qua hoạt động giáo dục thể chất.
Xây dựng một số biện pháp dạy trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi định hướng
trong không gian thông qua hoạt động giáo dục thể chất.
5. Giả thuyết khoa học
Hiệu quả việc dạy trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi định hướng trong không gian
thông qua hoạt động giáo dục thể chất chưa cao. Nếu xây dựng được cách


CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC DẠY TRẺ 5 - 6 TUỔI
ĐỊNH HƢỚNG TRONG KHÔNG GIAN THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG
GIÁO DỤC THỂ CHẤT
1.1. Cơ sở lí luận
1.1.1. Một số khái niệm
1.1.1.1. Không gian
Theo từ điển Tiếng Việt, khái niệm không gian có hai nét nghĩa như
sau:
Thứ nhất: Là hình thức tồn tại cơ bản của vật chất (cùng với thời gian),
trong đó các vật thể có độ dài và độ lớn tương quan khác nhau, cái nọ ở cách
cái kia (vật chất vận động trong không gian và thời gian).
Thứ hai: Là khoảng không bao chùm mọi vật xung quanh con người.
Trong triết học duy vật biện chứng, không gian và thời gian được coi là
hai hình thức tồn tại của vật chất đang vận động. Mọi sự vật trong thế giới vật
chất đều có vị trí, hình thức, kết cấu, độ dài ngắn, cao - thấp. Tất cả những cái
đó được gọi là không gian.
1.1.1.2. Sự định hướng trong không gian
Định hướng được hiểu là sự xác định vị trí của cá nhân đối với sự vật
xung quanh và xác định vị trí của một vật nào đó thông qua quan sát nhìn
hoặc nhớ lại. Sự định hướng trong không gian của con người được thực hiện
trên cơ sở tri giác trực tiếp không gian và biểu thị bằng lời các phạm trù
không gian như vị trí, độ xa, mối quan hệ không gian giữa các vật.
Theo Đỗ Thị Minh Liên, khái niệm “định hướng trong không gian” bao
gồm cả sự đánh giá khoảng cách, xác định kích thước, hình dạng và vị trí

4
Footer Page 11 of 258.



5
Footer Page 12 of 258.


Header Page 13 of 258.

rời rạc. Trẻ đã biết chia không gian thành từng cặp theo hai hướng đối xứng
nhau (trên - dưới, trước - sau, phải - trái). Và khi đó trẻ chia không gian phản
ánh thành thành hai vùng lớn là vùng phía trước - vùng phía sau và vùng bên
phải - bên trái. Đồng thời, mỗi vùng lại phân thành hai vùng nhỏ hơn.
Quá trình định hướng trong không gian của trẻ ngày càng phát triển
hơn, điều này được thể hiện qua việc đứa trẻ bắt đầu nhận biết được các mối
quan hệ không gian giữa các vật. Khi xác định sự sắp đặt các vật thể trong
không gian trẻ dần dần thấy các sự vật xung quanh nó đều có tọa độ riêng.
Việc xác định vị trí của một vật nào đó chỉ có tính chất tương đối. Khi gốc tọa
độ thay đổi thì vị trí của vật cũng thay đổi.
Tuy nhiên, khi xác định các mối quan hệ không gian giữa các vật trẻ
vẫn còn gặp nhiều vấn đề khó khăn. Nguyên nhân của vấn đề là do thay đổi
vật làm chuẩn, trẻ khó xác định do vật chuẩn không phải là bản thân trẻ mà là
vật bất kì, nên trẻ thường nhầm lẫn khi xác định các hướng từ vật khác. Hơn
nữa, trẻ cũng gặp khó khăn khi xác định mối quan hệ không gian giữa các vật
ở khoảng cách quá xa hay quá gần với vật chuẩn. Vì vậy, để giúp trẻ có thể
xác định tốt mối quan hệ giữa các vật trong không gian lời nói của giáo viên
đóng vai trò to lớn lời nói chính xác, rõ ràng giúp trẻ dễ dàng hơn trong việc
xác định mối quan hệ không gian giữa các vật.
1.1.3. Quá trình hình thành biểu tượng về định hướng trong không gian
cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi
Việc dạy trẻ mẫu giáo định hướng trong không gian bao gồm nhiều nội
dung khác nhau. Những nội dung này đã được quy định rõ trong các chương

Dựa trên những kiến thức và kĩ năng mà trẻ có được, giáo viên cho trẻ
tập luyện định hướng trong không gian khi trẻ lấy mình và người khác làm
vật chuẩn. Nhiệm vụ dành cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi cần phức tạp hơn so với
những lứa tuổi mẫu giáo bé và nhỡ như: Mở rộng dần vùng xác định xung
quanh bạn, tăng dần số hướng không gian mà trẻ cần định hướng, số lượng
các dấu hiệu của đối tượng mà trẻ cần xác định là nhiều hơn,...

7
Footer Page 14 of 258.


Header Page 15 of 258.

Ví dụ:
+ Cho trẻ xác định phía trái, phía phải của bạn có những đồ vật gì?
+ Cho trẻ xác định xem đối tượng nào đó ở phía nào của bạn?
Ở mọi lúc, mọi nơi giáo viên cần sử dụng các tình huống thích hợp cho
trẻ sử dụng các từ chỉ vị trí không gian. Giáo viên không nên sử dụng các từ
chỉ rõ phương hướng vào quá trình dạy trẻ: Phía trên trần nhà, phía dưới sàn
nhà.
 Dạy trẻ định hướng khi di chuyển (xem [3] tr 197 - 198)
Ở lớp mẫu giáo 5 - 6 tuổi, trẻ tiếp tục học cách di chuyển theo hướng
cần thiết và thay đổi hướng trong thời gian đi, chạy,... Các bài luyện tập, trò
chơi học tập và trò chơi vận động đóng vai trò to lớn trong việc dạy trẻ định
hướng khi di chuyển.
Khi mới tổ chức cho trẻ chơi trò chơi vận động giúp trẻ xác định các
hướng trong không gian, diện tích chơi cần có sự hạn chế. Cùng với sự tích
luỹ kinh nghiệm ở trẻ thì diện tích chơi dần dần được mở rộng, số lượng các
đồ vật cùng với những dấu hiệu của chúng mà trẻ cần định hướng tăng dần, số
hướng mà trẻ cần xác định ngày càng nhiều hơn. Hơn nữa, trẻ phải biết diễn

của cô.
Ví dụ: Cô yêu cầu trẻ phải xếp các đồ vật sao cho bên phải cái mũ là chiếc
lược, phía phải chiếc lược là cái áo, phía trước cái áo là đôi giày.
+ Bước 4: Trẻ phải tìm kiếm những tình huống tương tự trong môi trường
xung quanh.
Các trò chơi học tập như: “Cái gì thay đổi”, “cái gì biến mất”,… rất có tác
dụng trong việc dạy trẻ xác định mối quan hệ không gian giữa các vật. Ngoài ra,
có thể sử dụng tranh, ảnh hay các cảnh sân khấu nhằm luyện tập cho trẻ xác định
vị trí của từng đối tượng và mối quan hệ không gian giữa chúng. Điều đó có tác
dụng làm sáng tỏ ý nghĩa của các mối quan hệ không gian có liên quan tới vật
thể đó. Giáo viên không được sử dụng các vật không có định tính không gian rõ
ràng làm vật chuẩn như: cái xô, cái cây,... vào việc dạy trẻ xác định vị trí của các
vật khác nhau so với chúng.

9
Footer Page 16 of 258.


Header Page 17 of 258.

 Dạy trẻ định hướng trên mặt phẳng
Việc dạy trẻ mẫu giáo lớn định hướng trên mặt bảng, tờ giấy,… tức là dạy
trẻ định hướng trong không gian hai chiều là một trong những nhiệm vụ quan
trọng nhằm chuẩn bị cho trẻ vào trường phổ thông.
Để định hướng được trên mặt phẳng, trước hết cô cho trẻ xác định các
hướng chính diện trên mặt phẳng về phía trên - phía dưới; phía phải - phía trái và
ở giữa. Trên cơ sở đó, cô dạy trẻ xác định vị trí không gian của các góc trong
mặt phẳng. Để định hướng được trên mặt phẳng, trẻ cần có kĩ năng phân tích các
vị trí trên mặt phẳng tri giác với mức độ ngày càng sâu hơn.
Ví dụ: Cô bố trí các chữ số trên mặt giấy giống hình vẽ

Footer Page 17 of 258.


Header Page 18 of 258.

Giáo dục thể chất cho trẻ mầm non là một trong những bộ phận của
giáo dục toàn diện cho trẻ. Nó tạo ra những điều kiện thuận lợi trong quá trình
giáo dục trẻ. Hình thức giáo dục thể chất ở trường mầm non là sự tổng hợp
giáo dục về những hoạt động vận động nhiều dạng của trẻ mà cơ bản là tính
tích cực vận động của chúng. Sự tổng hợp đó tạo nên một chế độ vận động
nhất định, cần thiết cho sự phát triển đầy đủ về mặt thể chất và củng cố sức
khỏe cho trẻ.
Ở trường mầm non, người ta sử dụng các hình thức giáo dục thể chất
như: tiết học thể dục và giáo dục thể chất trong đời sống hàng ngày của trẻ,
bao gồm: thể dục sáng, trò chơi vận động, thể dục chống mệt mỏi, dạo chơi
thăm quan, hội thể dục thể thao và tổ chức giáo dục thể chất trong thời gian tự
hoạt động của trẻ. Khi tiến hành giáo dục thể chất cho trẻ, người ta sử dụng
một số hình thức tổ chức để trẻ tập luyện. Đó là các hình thức: Toàn thể - cả
lớp, nhóm, cá nhân.
Khi tham gia vào hoạt động giáo dục thể chất chẳng những cơ thể trẻ
được khỏe mạnh mà còn cung cấp cho trẻ nhiều kiến thức, giúp trẻ ôn luyện,
củng cố các kiến thức đã được học trong các hoạt động giáo dục khác. Đặc
biệt, thông qua hoạt động giáo dục thể chất ở trường mầm non có thể giúp trẻ
củng cố, nâng cao khả năng định hướng trong không gian.
Trong các tiết học thể chất của trẻ gồm ba phần: Khởi động, trọng động và
hồi tĩnh.
Phần khởi động có mục đích ổn định lớp, giúp cơ thể sẵn sàng cho buổi tập
luyện về cả thể chất lẫn tinh thần. Đồng thời, nó có tác dụng làm nóng người, giúp
ngăn ngừa chấn thương. Trong phần này, giáo viên tiến hành cho trẻ khởi động
các khớp: đầu, cổ, tay, chân. Khi khởi động cô cho trẻ rèn luyện các kỹ năng đi,

Trò chơi vận động mà cô lựa chọn là những trò chơi có nhiệm vụ củng
cố, rèn luyện, hỗ trợ cho vận động cơ bản. Lưu ý, trò chơi vận động phụ thuộc
vào nội dung của vận động cơ bản trước đó: Nếu vận động cơ bản tĩnh thì trò
chơi vận động phải động như trò chơi chạy nhảy “Cáo và Thỏ”, “nhảy lò
cò”... Nếu vận động cơ bản động như “ném kết hợp chạy nhảy” thì trò chơi
vận động phải tĩnh như trò chơi “thổi màu nước”, “tiếng gọi của ai?”. Khi tiến

12
Footer Page 19 of 258.


Header Page 20 of 258.

hành, cô giới thiệu tên trò chơi, cô có thể cho trẻ nêu cách chơi, luật chơi đối
với những trò chơi trẻ đã biết. Cô nhắc lại cách chơi, luật chơi, sau đó tổ chức
cho trẻ chơi. Thời gian tiến hành phần trọng động chiếm 2/3 thời gian tiết học.
Phần hồi tĩnh có tác dụng đưa trẻ về trạng thái bình thường sau quá
trình vận động liên tục. Làm cho trẻ có cảm giác thoải mái, phấn khởi sau
giờ học. Trong phần này, cô sử dụng các biện pháp hồi sức như: cho trẻ đi
vòng tròn, vừa đi vừa vươn vai hít thở sâu hoặc cô có thể cho trẻ chơi trò
chơi vận động tĩnh: gieo hạt, bóng bay xa,... thời gian dành cho phần hồi
tĩnh từ 2 - 3 phút.
Kết thúc tiết học, cô tiến hành nhận xét, tuyên dương các bạn tập tốt
và có ý thức tập. Khích lệ, động viên các bạn chưa tập tốt cần chú ý, cố
gắng hơn.
1.2. Cơ sở thực tiễn
1.2.1. Thực trạng của việc dạy trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi định hướng trong
không gian thông qua hoạt động giáo dục thể chất
Việc hình thành sự định hướng trong không gian cho trẻ giữ vai trò đặc
biệt quan trọng ở trường mầm non. Vì thế, việc phát triển khả năng định

+ Hoạt động giáo dục thể chất thường được tổ chức ở ngoài trời nên trẻ
hay mất tập trung, dễ bị thu hút bởi yếu tố khác làm ảnh hưởng đến hoạt động
của trẻ. Hơn nữa, đặc điểm của tiết học thể chất là vị trí của trẻ thường xuyên
có sự thay đổi nên khó lồng ghép nội dung dạy trẻ định hướng không gian
hơn.
+ Cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học luôn là mối quan tâm của các cô
giáo mầm non. Trang thiết bị cơ sở tốt thì chất lượng dạy học mới đạt hiệu
quả cao. Tuy nhiên, hiện nay việc đầu tư cho giáo dục chưa nhiều, chưa đồng
bộ (chủ yếu tập trung ở thành phố lớn). Ở vùng nông thôn trang thiết bị thiếu
thốn, phần lớn đồ dùng dạy học đều do giáo viên tự làm bằng các vật liệu: vải,
vỏ hộp, giấy xốp,... chưa hấp dẫn thu hút trẻ.

14
Footer Page 21 of 258.


Header Page 22 of 258.

Kết luận chƣơng 1
Qua nghiên cứu lí luận và thực tiễn của việc dạy trẻ 5 - 6 tuổi định
hướng trong không gian thông qua hoạt động giáo dục thể chất, chúng tôi rút
ra kết luận sau:
Việc dạy trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi định hướng trong không gian là rất
quan trọng và cần thiết. Nó có ý nghĩa rất to lớn đối với sự phát triển khả
năng nhận thức của trẻ, tạo điều kiện thuận lợi cho trẻ thực hiện thành công
trong học tập và các hoạt động khác trong cuộc sống. Trong trường mầm non,
lồng ghép việc thực hiện dạy trẻ định hướng trong không gian vào hoạt động
giáo dục thể chất mang lại hiệu quả cao, đã được nhiều giáo viên mầm non
quan tâm. Tuy nhiên, do trình độ có hạn nên giáo viên chưa biết vận dụng các
biện pháp dạy trẻ định hướng trong không gian thông qua hoạt động giáo dục

tưởng tượng, khả năng chú ý, ghi nhớ.
- Khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề trong cuộc sống hằng ngày
theo những cách khác nhau, khả năng diễn đạt những suy nghĩ.
- Một số hiểu biết ban đầu về cơ thể con người, cây cối, con vật, đồ vật,
một số hiện tượng thiên nhiên và một số biểu tượng ban đầu về toán.
Còn với mục tiêu phát triển thể chất, chương trình đã nêu rõ: Giáo dục
phát triển vận động cho trẻ 5 - 6 tuổi nhằm:
- Thỏa mãn nhu cầu vận động của trẻ, giúp trẻ tăng cường sức khoẻ, cơ
thể phát triển cân đối hài hoà.

16
Footer Page 23 of 258.


Header Page 24 of 258.

- Trẻ thực hiện các động tác hô hấp, tay, chân, lưng, bụng và các bài tập
thể dục một cách thuần thục, nhịp nhàng, uyển chuyển.
- Các vận động cơ bản đi, đứng, chạy thuần thục, nhanh nhẹn. Có thể
thực hiện được một số vận động khó với yêu cầu cao hơn như: đi kiễng chân,
đi bằng gót chân, đi thăng bằng trên đường hẹp,…
- Phối hợp tay - mắt chính xác, biết cắt bằng kéo, sử dụng đồ dùng
trong sinh hoạt thành thạo, có kĩ năng thực hiện tốt một số công việc tự phục
vụ.
Như vậy, các biện pháp dạy trẻ định hướng trong không gian thông qua
hoạt động giáo dục thể chất phải đảm bảo thực hiện đúng mục tiêu giáo dục
mầm non, mục tiêu phát triển nhận thức, phát triển vận động cho trẻ.
2.1.2. Phù hợp với đặc điểm sinh lí và nhận thức của lứa tuổi và của từng
cá nhân trẻ
Trẻ mẫu giáo lớn cơ thể đã phát triển tương đối hoàn thiện, trẻ trở nên

dựa vào nội dung và hình thức của bài tập thể chất để lồng ghép vào việc dạy
trẻ định hướng không gian sao cho phù hợp, đạt hiệu quả cao.
Ví dụ:
Trong phần khởi động, cô có thể lồng ghép nội dung dạy trẻ định
hướng khi di chuyển thông qua các bài tập đội hình đội ngũ: di chuyển thành
hàng dọc, hàng ngang, quay theo các hướng khác nhau, dồn hàng, dãn hàng.
2.1.4. Đảm bảo phát huy tính tích cực nhận thức và tích cực tham gia các
hoạt động vận động
Các biện pháp mà giáo viên đưa ra phải phát huy được tính tích cực
nhận thức của trẻ, lôi cuốn lòng ham muốn tham gia vận động, tự nguyện
tham gia vào các vận động. Giáo viên cần tạo cơ hội cho trẻ tự giải quyết các
nhiệm vụ một cách độc lập, tự vận dụng kiến thức, khả năng định hướng
trong không gian đã được học vào trong chính hoạt động của mình. Giáo viên
đóng vai trò chủ đạo trong việc đánh giá và uốn ắn những hoạt động của trẻ.
Tuy nhiên, nếu trẻ được tham gia vào quá trình đánh giá hoạt động của bạn sẽ
giúp trẻ nhận thức đúng đắn hơn về động tác, trẻ nhận ra được cái đúng, sai
của động tác, bản thân trẻ sẽ cố gắng và chính xác hơn. Những phương pháp

18
Footer Page 25 of 258.