Header Page 1 of 16.

BỘ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Phạm Thị Mỹ Anh

ĐẶC ĐIỂM NGHỆ THUẬT
TRONG TIỂU THUYẾT HỒ ANH THÁI

LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC

TP. Hồ Chí Minh – 2012

Footer Page 1 of 16.


Header Page 2 of 16.

BỘ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Phạm Thị Mỹ Anh

ĐẶC ĐIỂM NGHỆ THUẬT
TRONG TIỂU THUYẾT HỒ ANH THÁI
Chuyên ngành Lý luận văn học
Mã số: 602232


LỜI CAM ĐOAN ............................................................................ 1
MỤC LỤC ........................................................................................ 2
MỞ ĐẦU ........................................................................................... 5
1. Lý do chọn đề tài ......................................................................................... 5
2. Lịch sử vấn đề .............................................................................................. 8
3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu................................................................. 17
4. Phương pháp nghiên cứu.......................................................................... 18
5. Đóng góp của luận văn .............................................................................. 19
6. Kết cấu luận văn ........................................................................................ 19

CHƯƠNG 1: NGHỆ THUẬT TIỂU THUYẾT HỒ ANH THÁI
VÀ NGHỆ THUẬT TIỂU THUYẾT VIỆT NAM TỪ NĂM 1986
ĐẾN NAY ........................................................................................ 21
1.1. Vài nét về nghệ thuật tiểu thuyết Việt Nam từ năm 1986 đến nay .... 21
1.1.1. Nguyên nhân đổi mới tiểu thuyết Việt Nam từ năm 1986 đến nay............21
1.1.2. Nhận diện tiểu thuyết Việt Nam từ năm 1986 đến nay ..............................27
1.1.3. Những cách tân nghệ thuật tiểu thuyết Việt Nam từ năm 1986 đến nay ...33

1.2. Khái quát về nghệ thuật tiểu thuyết Hồ Anh Thái ............................. 44
1.2.1.Nghệ thuật tiểu thuyết Hồ Anh Thái từ năm 1986 đến năm 2000 ..............44
1.2.2. Nghệ thuật tiểu thuyết Hồ Anh Thái từ sau năm 2000 đến nay .................55

Footer Page 4 of 16.


Header Page 5 of 16.

3

Tiểu kết ........................................................................................... 60

4

3.1. Thủ pháp nghệ thuật tiểu thuyết Hồ Anh Thái................................. 108
3.1.1. Vài nét về thủ pháp nghệ thuật văn xuôi ..................................................108
3.1.2. Thủ pháp lạ hoá.........................................................................................110
3.1.3. Thủ pháp dòng ý thức ...............................................................................117
3.1.4 Thủ pháp hiện thực huyền ảo .....................................................................121

3.2. Ngôn ngữ tiểu thuyết Hồ Anh Thái .................................................... 126
3.2.1. Vài nét về ngôn ngữ tiểu thuyết ................................................................126
3.2.2. Ngôn ngữ trữ tình giàu chất thơ ................................................................129
3.2.3. Ngôn ngữ đời thường mang tính thị dân ..................................................133
3.2.4. Ngôn ngữ mang đậm chất dân gian ..........................................................137

3.3. Giọng điệu tiểu thuyết Hồ Anh Thái .................................................. 142
3.3.1. Vài nét về giọng điệu tiểu thuyết ..............................................................142
3.3.2. Giọng điệu triết lý .....................................................................................145
3.3.3. Giọng điệu giễu nhại, trào phúng .............................................................151
3.3.4. Giọng điệu vô âm sắc ...............................................................................160

KẾT LUẬN .................................................................................. 164
TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................... 169

Footer Page 6 of 16.


Header Page 7 of 16.

5



Header Page 8 of 16.

6

tiện giải trí truyền thông và không còn giữ vị trí độc tôn như trước kia. Vì vậy người
viết bây giờ phải đối diện với những thử thách nghiệt ngã để giành độc giả về mình.
Các nhà văn trong mỗi cuốn tiểu thuyết của mình phải sáng tạo ra một hình thức
riêng, không tuân theo những hình thức bất biến. Mỗi cuốn sách đều phải có những
quy luật sản sinh, vận động cũng như diệt vong của riêng mình như lời của Alain
Robbe Grillet đã nói.
Không nổi bật ngay từ đầu nhưng Hồ Anh Thái đã tạo cho mình một phong
cách độc đáo, tinh tế và mang đậm những sắc thái riêng biệt. Luôn có xu hướng đổi
mới phong cách, cách tân nghệ thuật, nhà văn dần tạo được chỗ đứng và tiếng nói
riêng của mình qua thể loại tiểu thuyết. Đến với Hồ Anh Thái ta bắt gặp một giọng
điệu tươi mới, trẻ trung, tinh nghịch, hiện đại. Tác phẩm của nhà văn tái hiện nhiều
kiếp người, tầng lớp người, trong nhiều thời điểm, nhiều tình huống để từ đó nói lên
quan niệm về nhân sinh, những thể nghiệm, những nhận thức mới về xã hội được
thể hiện trong hình thức nghệ thuật độc đáo. Gần 30 năm cầm bút nhà văn cho ra
đời khoảng 30 tập truyện ngắn,tiểu luận và tiểu thuyết với những tác phẩm như:
Chàng trai ở bến đợi xe (1985), Phía sau vòm trời (1986), Vẫn chưa tới mùa đông
(1986), Người và xe chạy dưới ánh trăng (1987), Người đàn bà trên đảo (1988),
Những cuộc kiếm tìm (1988), Mai phục trong đêm hè (1989), Trong sương hồng
hiện ra (1990), Mảnh vỡ của đàn ông (1993), Người đứng một chân (1995), Lũ con
hoang (1995), Tiếng thở dài qua rừng kim tước (1998), Họ trở thành nhân vật của
tôi (2000), Tự sự 265 ngày (2001), Cõi người rung chuông tận thế (2002), Bốn lối
vào nhà cười (2005), Đức Phật, nàng Savitri và Tôi (2006), Mười lẻ một đêm
(2006), Namaskar ! Xin chào Ấn Độ (2008), Hướng nào Hà Nội cũng sông (2009),
SBC là săn bắt chuột (2011).
Nhà văn đoạt được các giải thưởng như: giải thưởng Truyện ngắn 1983 –

Hồ Anh Thái là một trong những nhà văn đã góp phần cách tân và hiện đại
hoá văn xuôi Việt Nam, đưa văn học Việt Nam hoà nhập vào dòng chảy của văn
học thế giới.
Khi tìm hiểu, nghiên cứu tiểu thuyết Hồ Anh Thái từ 1986 đến nay chúng tôi
nhận thấy rằng có rất nhiều bài phê bình, tiểu luận viết về nghệ thuật cũng như nội
dung trong tiểu thuyết của nhà văn. Tuy nhiên, các bài phê bình và tiểu luận này vẫn
còn rời rạc, chưa tập trung, chưa làm nổi bật đặc điểm nghệ thuật trong tiểu thuyết

Footer Page 9 of 16.


Header Page 10 of 16.

8

Hồ Anh Thái. Vì vậy, khi đến với đề tài: Đặc điểm nghệ thuật trong tiểu thuyết Hồ
Anh Thái chúng tôi mong sẽ đưa ra cái nhìn khách quan, tổng hợp về những đặc
điểm nghệ thuật nổi bật trong tiểu thuyết của nhà văn giai đoạn này.

2. Lịch sử vấn đề
Đề tài tập trung tìm hiểu tiểu thuyết Hồ Anh Thái từ năm 1986 đến nay về
phương diện nghệ thuật. Để có cơ sở cho cái nhìn bao quát, sâu sắc, đảm bảo tính
khách quan khoa học, chúng tôi xin lược khảo những nghiên cứu, đánh giá về nghệ
thuật viết tiểu thuyết của nhà văn Hồ Anh Thái từ năm 1986 đến nay.
Ý kiến về kết cấu, cốt truyện tiểu thuyết Hồ Anh Thái:
Dan Duffy trên tờ Tạp chí Vietnam Forum của Đại học Tổng hợp Yale,
Connecticut, Mĩ, 1996. Đăng lại trên tạp chí Heritage, 1996 có bài viết với nhan đề
Nhà văn bẩm sinh mang gương mặt nhà ngoại giao đã nhận xét về nội dung và
nghệ thuật trong truyện ngắn cũng như tiểu thuyết Hồ Anh Thái một cách tinh tế.
Dan Duffy viết: “Hồ Anh Thái có khả năng phát kiến, khả năng tạo dựng cốt

làm sao tìm được cách để sống hài hoà với nhau và hài hoà ở trong chính mình với những uẩn ức phức tạp và trái ngược ngay trong tâm hồn chúng ta ?” [63,
tr.404].
Ngô Thị Kim Cúc trên báo Thanh niên 3-11-2002 có bài viết Cái ác ở phía ít
ngờ nhất đã nhận định tiểu thuyết Cõi người rung chuông tận thế có cốt truyện
mang tính siêu thực. Cũng với tiểu thuyết này Hồ Anh Thái đã tiến thêm một bước
trong kỹ thuật viết, sử dụng những yếu tố ảo một cách thành công để phục vụ hàm ý
của tác phẩm.
Hoài Nam đã bày tỏ thái độ không đồng tình của mình với quyết định khước
từ trao giải thưởng Văn học năm 2003 cho tác phẩm Cõi người rung chuông tận thế
của Ban chấp hành Hội nhà văn Việt Nam trong bài viết Từ một giải thưởng không
thành đăng trên Tạp chí Ngày nay, 2004. Theo Hoài Nam thì với tác phẩm này Hồ
Anh Thái đã dựng nên một hiện thực mới và hiện thực mới này không thể đo lường
bằng thước đo của hiện thực cũ.
Từ Nữ trong bài Tiếng cười trên từng trang đăng trên báo Tin tức cuối tuần,
6-4-2006 đưa ra nhận định kết cấu tiểu thuyết Mười lẻ một đêm gồm có chín phần,

Footer Page 11 of 16.


Header Page 12 of 16.

10

mỗi phần là một truyện ngắn, những truyện ngắn được chia bởi nhiều phân đoạn,
giới thiệu những nét riêng của nhân vật. Trong bài viết của mình, Từ Nữ đã gọi nhà
văn Hồ Anh Thái là “Thị Mầu” trong làng văn chương đương đại Việt Nam vì biệt
tài góp nhặt tiếng cười độc giả của nhà văn.
Nguyễn Đăng Điệp có bài viết Hồ Anh Thái, người mê chơi cấu trúc in trong
phần dư luận của tiểu thuyết Cõi người rung chuông tận thế đã có nhận xét sâu sắc
về nghệ thuật trong tiểu thuyết của Hồ Anh Thái. Đó là tính là đa cấu trúc, cốt

riêng mình và hiện kiếp là Nữ thần Đồng trinh đã giải nghệ Savitri với nghề hướng
dẫn viên du lịch như một nghệ nhân kể chuyện đời Đức Phật (và cả chuyện đời
mình). Vấn đề tác giả đặt ra với Savitri được lồng trong hai quãng thời gian đó”
[66, tr.498].
Ý kiến về ngôn ngữ, giọng điệu tiểu thuyết Hồ Anh Thái:
Dina Shilo trên Tạp chí Bưu điện Jerusalem, 26-2-1999 có bài Xuyên qua
màn sương hồng của quá khứ cho rằng người Isreal sẽ tìm thấy rất nhiều đồng điệu
khi đọc tiểu thuyết Trong Sương hồng hiện ra. Dina Shilo nhận rõ được những điều
Hồ Anh Thái muốn nói về thế hệ hậu chiến ở Việt Nam cần phải tìm ra những giá
trị mới, có sự nhận định, đánh giá mới về gia đình và quá khứ. Trong bài viết này,
tác giả nói về bút pháp của Hồ Anh Thái như sau: “Tác giả đã viết với sự hài hước
tinh tế, khiến cho cuốn sách này hấp dẫn và mang đầy tính thưởng thức. Hồ Anh
Thái là một tác giả văn học nổi tiếng ở Việt Nam – tác giả 11 cuốn tiểu thuyết và
truyện ngắn, đã đoạt một số giải thưởng văn học, uỷ viên Ban chấp hành Hội nhà
văn Hà Nội. Nhưng đối với những người thuộc giới văn học bảo thủ thì anh có một
giọng văn phê phán đáng ngạc nhiên” [63, tr.443].
Nhà văn Lê Minh Khuê viết bài Người còn đi dài với văn chương đăng trên
Tạp chí Số1, 3 – 2003 cho rằng tiểu thuyết có kết cấu từ ý tưởng hôm nay, mạch
truyện “liền tù tì”. Ngôn ngữ trong truyện là ngôn ngữ của người Việt hôm nay.
“Không lôi thôi lòng thòng”. Chi tiết trong truyện cô đặc và đắt, ám ảnh người đọc
ngay từ dòng mở đầu. Lê Minh Khuê đưa ra nhận xét rằng Hồ Anh Thái là người sẽ
còn có những con đường đi dài với văn chương.
Trong bài Vẫn là nỗi đau truyền kiếp đăng trên báo Sức khoẻ và đời sống,
22-3-2003 Vũ Bão đưa ra nhận định của mình về tiểu thuyết Cõi người rung chuông
tận thế của Hồ Anh Thái. Theo Vũ Bão, triết lý nhân sinh về nỗi đau của con người
trong cõi người được nhà văn thể hiện bằng giọng văn giản dị. Tiểu thuyết kết thúc

Footer Page 13 of 16.



nghiệp: tốn chi tiết quá ! Ông Nguyễn Công Hoan nói: nên ăn dè ! truyện nào của

Footer Page 14 of 16.


Header Page 15 of 16.

13

Hồ Anh Thái cũng ăm ắp chi tiết, đọc vừa sướng vừa lo: phải mình khéo kiệt sức
mất ! Có lẽ đó là tâm lý của tuổi già ?” [65, tr.298].
Phạm Chí Dũng trong bài viết Ám ảnh và dự cảm đăng trên báo Văn nghệ,
22-11-2003 đã có sự đối chiếu giữa một vài tiểu thuyết ngày nay với tiểu thuyết Cõi
người rung chuông tận thế của Hồ Anh Thái. Nhà nghiên cứu cho rằng ngày nay có
vài cuốn tiểu thuyết mang hơi hướng hiện thực và tâm linh. Những cuốn tiểu thuyết
này tuy có phơi bày mặt trái của xã hội nhưng lại gợi lên cho người đọc, nhất là
những người đọc trẻ tuổi cảm thấy ngột ngạt, trần trụi đến không có lối thoát.
Nhưng ngược lại khi đến với Cõi người rung chuông tận thế , người đọc lại có thể
tiếp nhận được tinh thần ám ảnh và dự cảm. Sự thành công của tiểu thuyết này
ngoài yếu tố mạch truyện chuyển động nhanh, hiện đại, đi thẳng vào vấn đề cá nhân
hôm nay thì còn có bút pháp châm biếm với một kho ngôn ngữ dân gian ẩn dụ rất
phong phú, cùng với điểm nhìn khách quan và thái độ giễu cợt của nhà văn đối với
mặt trái của xã hội hôm nay đã tạo nên sức cuốn hút của tiểu thuyết.
Thuý Nga qua bài Đời cười trong mười lẻ một đêm đăng trên báo Tuổi trẻ
Tp.HCM, 1-3-2006 rất tâm đắc với cách mở đầu câu chuyện của tiểu thuyết Mười lẻ
một đêm. Theo nhà nghiên cứu, với cách bắt đầu như thế Hồ Anh Thái đã làm cho
tình huống trong truyện trở nên trớ trêu. Ngay từ lúc bắt đầu của tiểu thuyết, nhà
văn sử dụng giọng điệu bỡn cợt và hài hước. Giọng điệu này theo suốt chiều dài của
cuốn tiểu thuyết.
Trong bài viết Ngả nghiêng trần thế đăng trên báo Thanh niên, 11-4-2006 tác

Vân Long trong bài viết Một thành tựu đáng kể đăng trên báo sức khoẻ và
đời sống, 10-6-2007 nhận định Hồ Anh Thái là một trong số ít nhà văn viết khoẻ và
năm nào cũng có sách mới xuất bản. Từ cuốn tự sự 265 ngày (NXB Hội nhà văn
2001)trở đi, nhà văn viết với một giọng văn hoàn toàn khác thời kỳ đầu “Giễu nhại,
châm biếm sắc sảo những thói tật trong xã hội. Với thủ pháp sử dụng thành ngữ,
khẩu ngữ đời thường, lối viết tràn câu, tràn dòng, bỏ dấu…anh đang muốn thể hiện
một xã hội đang sôi động đổi mới nhưng vẫn đan xen những cái lố lăng bất
cập…Phải dùng sự hài hước thông minh để phê phán một cách hữu hiệu” [66,
tr.483]. Theo Vân Long thì thành công của tiểu thuyết Đức Phật, nàng Savitri và
Tôi chính là việc dựng lại lịch sử Phật giáo một cách chân thực và sáng tạo.
Văn Thị Thu Hà tiếp cận tiểu thuyết Đức Phật nàng Savitri và Tôi dưới góc
độ văn hoá. Trong bài viết Một vẻ đẹp trong suốt đăng trên báo Lao động cuối tuần,

Footer Page 16 of 16.


Header Page 17 of 16.

15

22-6-2007 chị đã giải mã các biểu tượng văn hoá có trong tiểu thuyết này: “Lấp
lánh biểu tượng. Biểu tượng khất thực - khơi ngợi lòng trắc ẩn và tinh thần bình
đẳng. Biểu tượng máu và nước - giải hoà tranh chấp giữa hai bộ tộc. Biểu tượng ăn
chay - tuyên bố tình thương với mọi sinh linh. Với tôi, bộ ba biểu tượng này thể hiện
rất tuyệt, rất hình tượng quan điểm bình đẳng tuyệt đối chỉ có ở Đức Phật” [66,
tr.489].
Hoàng Công Danh tiếp cận tiểu thuyết Đức Phật nàng Savitri và Tôi dưới
góc độ thi pháp học. Nhà nghiên cứu có nhận xét tinh tế và sâu sắc về các thủ pháp
nghệ thuật trong tiểu thuyết này của Hồ Anh Thái. Trong bài viết Tái hiện Phật sử,
đồng hiện nghệ thuật, tương hợp đạo và đời in trên tạp chí Nhà văn, 5-2008. Theo

cay hơn. Anh đã có những bứt phá trên hành trình nghệ thuật mặc dù có nhiều
người vẫn thích một Hồ Anh Thái của thời kỳ trước đây, thời kỳ tiền Ấn Độ như có
người từng gọi. Hồ Anh Thái đã có những cách tân mạnh mẽ về mặt nghệ thuật và
đã tạo ra những hiệu quả nghệ thuật rất đáng ghi nhận trong tác phẩm của mình.
Đồng thời trong giới nhà văn Việt Nam hiện nay, anh cũng được xem là một nhà
văn cấp tiến về mặt tư tưởng” [65, tr.339].
Luận văn
Nguyễn Quang Nghiêm qua luận văn thạc sĩ “Môtip “tội ác và trừng phạt”
trong tiểu thuyết Hồ Anh Thái”(2010) nghiên cứu những môtip về cái ác và sự
trừng phạt cái ác thường xuất hiện trong tiểu thuyết nhà văn. Nguyễn Quang
Nghiêm nhìn nhận các môtip này xuất hiện dưới các góc độ triết lý; từ hệ chủ đề,
nhân vật; từ phương thức thể hiện.
Nguyễn Thanh Tâm với luận văn “Nghệ thuật tự sự trong tiểu thuyết Hồ Anh
Thái”(2011) nghiên cứu về nghệ thuật tự sự tiểu thuyết Hồ Anh Thái qua những
phương diện như: Nghệ thuật xây dựng nhân vật, nghệ thuật tổ chức cốt truyện và
kết cấu, nghệ thuật trần thuật.
Nguyễn Thị Kim Thanh tìm hiểu vấn đề văn hoá Ấn Độ qua ba tác phẩm
Tiếng thở dài qua rừng kim tước, Đức Phật, nàng Savitri và Tôi, Namasar! Xin chào
Ấn Độ của Hồ Anh Thái. Nguyễn Thị Kim Thanh đưa ra nhận định cảm hứng Phật
giáo chi phối sáng tác nhà văn trong các tác phẩm này. Theo tác giả luận văn
phương thức tiếp cận nổi bật được nhà văn vận dụng đó là chất liệu kì ảo, sự linh
hoạt trong người kể chuyện, điểm nhìn trần thuật và giọng điệu đa thanh sinh động.

Footer Page 18 of 16.


17

Header Page 19 of 16.



18

4. Phương pháp nghiên cứu
Xuất phát từ yêu cầu vấn đề nghiên cứu của luận văn, chúng tôi đã sử dụng
các phương pháp sau:
Phương pháp nghiên cứu thi pháp học: Vân dụng các lý thuyết, quan niệm
trong thi pháp học để tìm hiểu, nghiên cứu nghệ thuật tiểu thuyết Hồ Anh Thái.
Phương pháp thống kê, miêu tả: Chúng tôi sử dụng phương pháp thống kê,
miêu tả để thống kê và miêu tả các tiểu thuyết của Hồ Anh Thái cũng như các công
trình nghiên cứu đánh giá, nhận xét, phê bình về bút pháp xây dựng tiểu thuyết của
Hồ Anh Thái. Trên cơ sở đó chúng tôi sẽ có cái nhìn khách quan, tổng thể hơn về
vấn đề nghiên cứu.
Phương pháp phân tích: Trên cơ sở nắm vững đặc trưng, phân tích thể loại
tiểu thuyết từ năm 1986 đến nay, chúng tôi có thể tìm ra và phân tích những nghệ
thuật đặc sắc trong tiểu thuyết Hồ Anh Thái.
Phương pháp lịch sử: Trên quan điểm lịch sử cụ thể, chúng tôi xem xét sự
vận động và cách tân trong nghệ thuật tiểu thuyết từ năm 1986 đến nay để từ đó tiếp
cận và tìm ra con đường hoàn thiện nghệ thuật viết tiểu thuyết của Hồ Anh Thái.
Phương pháp so sánh, đối chiếu: Chúng tôi sử dụng phương pháp này để
so sánh nghệ thuật tiểu thuyết Việt Nam từ năm 1986 đến nay với các tiểu thuyết ở
những thời kỳ trước. So sánh đối chiếu giữa nghệ thuật viết tiểu thuyết của Hồ Anh
Thái với nghệ thuật viết tiểu thuyết của một số nhà văn khác. Từ phương pháp so
sánh, đối chiếu này chúng tôi sẽ tìm ra những ưu điểm cũng như những nhược điểm
trong bút pháp viết tiểu thuyết của nhà văn.
Trong quá trình nghiên cứu chúng tôi tham khảo những ý kiến, nhận xét, phê
bình về nghệ thuật viết tiểu thuyết của nhà văn.Với tất cả những phương pháp nói

Footer Page 20 of 16.



Footer Page 21 of 16.


Header Page 22 of 16.

20

Chương 3: Thủ pháp nghệ thuật, ngôn ngữ và giọng điệu tiểu thuyết Hồ Anh
Thái.

Footer Page 22 of 16.


Header Page 23 of 16.

21

CHƯƠNG 1: NGHỆ THUẬT TIỂU THUYẾT HỒ ANH THÁI
VÀ NGHỆ THUẬT TIỂU THUYẾT VIỆT NAM TỪ NĂM 1986
ĐẾN NAY
Năm 1986 là dấu mốc quan trọng trong đời sống xã hội cũng như trong lĩnh
vực văn học nghệ thuật. Đại hội VI và nghị quyết 05 của Đảng mở ra một không khí
tự do dân chủ trong sáng tác văn học nghệ thuật. Văn học giai đoạn này phát triển
mạnh mẽ đặc biệt là tiểu thuyết. Đây là một thể loại gặt hái được rất nhiều thành
công trong việc đổi mới về nội dung và cách tân về mặt nghệ thuật.
Hồ Anh Thái là nhà văn thuộc thế hệ hậu chiến. Góp mặt vào văn đàn Việt
Nam từ sau năm 1975, nhà văn nổi lên như một hiện tượng. Tác giả tham gia viết ở
rất nhiều thể loại nhưng thành công nhất là truyện ngắn và tiểu thuyết. Hầu hết các
tiểu thuyết của nhà văn đều xuất hiện từ sau năm 1986 và tạo được dấu ấn sâu sắc

nghĩa anh hùng cách mạng. Các tác giả chưa phản ánh được một cách toàn diện cái
hiện thực phức tạp và khốc liệt của chiến tranh, chưa đi sâu vào những mâu thuẫn
nhân dân, những vấn đề xã hội trong cuộc sống đời thường hằng ngày của con
người. Cái mà văn học phản ánh là con người lịch sử, con người tập thể. Trong giai
đoạn này, cái tôi cá nhân, những số phận cá nhân, hạnh phúc cá nhân hầu như bị
lãng quên.
Sau năm 1975, lịch sử dân tộc Việt Nam đã bước sang trang mới. Với những
thay đổi của cuộc sống thì truyện ngắn là thể loại nhạy bén trong vấn đề phản ánh
hiện thực. Nhưng có thể gây chấn động, tạo nên cao trào trong văn học, để lại nhiều
ấn tượng sâu sắc trên văn đàn thì phải kể đến tiểu thuyết. Tiểu thuyết từ lâu được
xem là “máy cái” của văn học hiện đại vì nó có khả năng phản ánh lịch sử, hiện tại
và cả tương lai trong cùng một tác phẩm. Nếu đọc một truyện ngắn người đọc chỉ ở
tư thế đi từ dốc đồi lên đến đỉnh đồi rồi dừng lại, phóng tầm mắt ra xa để quan sát
cảnh quan bên ngoài. Nhưng đọc một cuốn tiểu thuyết, người đọc sẽ đi từ dưới chân
đồi đi lên đến đỉnh đồi, rồi lại đổ dốc xuống chân đồi. Và như vậy, khi đến với tiểu
thuyết, người đọc có khả năng bị lôi cuốn tham gia từ đầu đến cuối câu chuyện.
Tiểu thuyết sau 1975 không cắt lìa với truyền thống nhưng nó lại làm mới, làm giàu
về nội dung cũng như về nghệ thuật trên cái nền truyền thống đã có đó.
Sự đổi mới của tiểu thuyết Việt Nam thật ra đã có mầm mống từ sau năm
1975. Tín hiệu đổi mới được dự báo trong các tiểu thuyết Miền cháy (1977), Lửa từ

Footer Page 24 of 16.


Header Page 25 of 16.

23

những ngôi nhà (1977) của Nguyễn Minh Châu, Cha và Con và … (1979) của
Nguyễn Khải, Đất trắng (tập I – 1979) của Nguyễn Trọng Oánh, Năm 75 họ đã