BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH
---------------------------

CAO HÙNG CƯỜNG

ẢNH HƯỞNG CỦA KHẢ NĂNG THÍCH ỨNG TỔ
CHỨC VỚI SỰ THAY ĐỔI MÔI TRƯỜNG ĐẾN KẾT
QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH - MỘT NGHIÊN
CỨU TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Tp Hồ Chí Minh – Năm 2015


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH
---------------------------

CAO HÙNG CƯỜNG

ẢNH HƯỞNG CỦA KHẢ NĂNG THÍCH ỨNG TỔ
CHỨC VỚI SỰ THAY ĐỔI MÔI TRƯỜNG ĐẾN KẾT
QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH - MỘT NGHIÊN
CỨU TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Chuyên ngành: Quản trị Kinh doanh
(Hướng nghiên cứu)
Mã số:


LỜI CẢM ƠN

Sau một thời gian nỗ lực, tôi đã hoàn thành đề tài “Ảnh hưởng của khả năng
phản ứng của tổ chức tới sự thay đổi của môi trường kinh doanh đến kết quả kinh
doanh của các doanh nghiệp tại thành phố Hồ Chí Minh”. Trong suốt quá trình
thực hiện, tôi đã nhận được sự hướng dẫn và hỗ trợ thông tin nhiệt tình từ quý
thầy cô, bạn bè, người thân. Vì vậy, tôi xin phép được gửi lời cảm ơn sâu sắc đến:
- P G S . TS. Võ Thị Quý, là giáo viên hướng dẫn luận văn cho tôi trong suốt
quá trình thực hiện đề cương cho đến khi hoàn tất luận văn.
- Cảm ơn những kiến thức quý báu về phương pháp nghiên cứu khoa học và quản
trị mà các thầy cô đã truyền dạy và cung cấp nhiều tài liệu bổ ích có liên quan
trực tiếp đến đề tài của tôi trong chương trình cao học tại Trường Đại học Kinh
tế TP. Hồ Chí Minh.
- Cảm ơn một số bạn đồng môn thân hữu cũng là các chuyên gia trong lĩnh vực
đã nhiệt tình hỗ trợ dịch thuật và tư vấn giúp tôi trong việc điều chỉnh phiếu khảo
sát để thu thập dữ liệu được hiệu quả và chính xác hơn.
- Cảm ơn các bạn bè, học viên, đồng nghiệp đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quá
trình thu thập dữ liệu để phân tích từ nhiều công ty khác nhau tại TP. Hồ Chí Minh.
- Và cuối cùng, cảm ơn gia đình đã động viên, ủng hộ tinh thần và tạo mọi điều
kiện tốt nhất cho tôi hoàn thành luận văn kịp thời hạn quy định.


MỤC LỤC
TRANG PHỤ BÌA
LỜI CAM ĐOAN 
LỜI CẢM ƠN 
MỤC LỤC 
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT 
DANH MỤC CÁC BẢNG 
DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ 

Vấn đề về định nghĩa khả năng thích ứng với sự thay đổi môi trường .
.............................................................................................................6 

2.1.1.2 

Định nghĩa khả năng thích ứng ...........................................................7 

2.1.1.3 

Định nghĩa khả năng thích ứng tổ chức với sự thay đổi môi trường ..8 

2.1.1.4 

Các thành phần của OA ....................................................................10 

2.1.1.5 

Mô hình về OA..................................................................................11 

2.1.2  Lý thuyết kết quả hoạt động kinh doanh ...................................................15 


2.2 

2.1.2.1 

Định nghĩa về đo lường kết quả hoạt động kinh doanh ....................15 

2.1.2.2 


3.1.1  Bảng câu hỏi khảo sát ảnh hưởng của khả năng thích ứng tổ chức với sự
thay đổi môi trường ...............................................................................................29 
3.1.2  Bảng câu hỏi khảo sát kết quả hoạt động kinh doanh ...............................33 
3.1.3  Quá trình xây dựng bảng câu hỏi ..............................................................34 
3.2 

Nghiên cứu định lượng sơ bộ ........................................................................36 

3.2.1  Mẫu nghiên cứu và phương pháp thu thập dữ liệu ...................................36 
3.2.2  Phương pháp phân tích sơ bộ thang đo .....................................................36 
3.2.3  Kết quả nghiên cứu định lượng sơ bộ .......................................................39 
3.2.4  Mô hình nghiên cứu chính thức ................................................................41 
CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ......................................45 
4.1 

Thống kê mô tả mẫu ......................................................................................45 

4.1.1  Mẫu ...........................................................................................................45 
4.1.2  Tóm tắt các bước xử lý dữ liệu .................................................................46 


4.2 

Kiểm định độ tin cậy của các thang đo .........................................................47 

4.3 

Phân tích nhân tố khám phá EFA..................................................................47 

4.4 

PHỤ LỤC 2 
PHỤ LỤC 3 
PHỤ LỤC 4 
PHỤ LỤC 5 
PHỤ LỤC 6 
PHỤ LỤC 7 


DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Cụm từ
viết tắt
BSC

Nghĩa tiếng Anh
Balanced Scorecard

EFA

Thẻ điểm cân bằng
Công nghệ thông tin

CNTT
COM

Nghĩa tiếng Việt

Competency
Exploratory Factor
Analysis



thiểu

Organizational

Khả năng thích ứng tổ chức với sự thay

Agility

đổi môi trường

Principal Component Phương pháp phân tích mô hình thành
PCA
QUI

Analysis

phần chính

Quickness

Sự nhanh chóng

Research and
R&D

Development
Significance of

Sig

Bảng 3.7: Tóm tắt kết quả EFA trong nghiên cứu sơ bộ chạy lần đầu .....................39 
Bảng 3.8: Tóm tắt kết quả EFA trong nghiên cứu sơ bộ ..........................................40 
Bảng 3.9: Tóm tắt kết quả độ tin cậy trong nghiên cứu sơ bộ sau EFA ...................41 
Bảng 3.10: Thang đo sự nhanh chóng chính thức.....................................................42 
Bảng 3.11: Thang đo năng lực chính thức ................................................................42 
Bảng 3.12: Thang đo kết quả hoạt động kinh doanh chính thức ..............................43 
Bảng 4.1: Thông tin mô tả mẫu khảo sát ..................................................................46 
Bảng 4.2: Tóm tắt kết quả độ tin cậy ........................................................................47 
Bảng 4.3: Tóm tắt kết EFA cho thang đo khả năng thích ứng tổ chức chạy lần đầu48 
Bảng 4.4: Tóm tắt kết EFA cho thang đo khả năng thích ứng tổ chức .....................48 
Bảng 4.5: Tóm tắt kết EFA cho thang đo kết quả hoạt động kinh doanh .................49 
Bảng 4.6: Kết quả phân tích tương quan ...................................................................50 
Bảng 4.7: Kết quả phân tích hồi quy .........................................................................51 
Bảng 4.8: Kết quả ANOVA cho Lĩnh vực kinh doanh của doanh nghiệp................53 
Bảng 4.9: Kết quả T-test cho Loại hình doanh nghiệp .............................................53 
Bảng 4.10: Tóm tắt kết quả kiểm định ......................................................................55 
Bảng 5.1: Hệ số beta chuẩn hóa ................................................................................59 


DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ

Hình 2.1: Mô hình của Sharifi và Zhang (1999) .......................................................12 
Hình 2.2: Mô hình của Sharp et al. (1999)................................................................13 
Hình 2.3: Mô hình của Crocitto and Youssef (2003) ................................................14 
Hình 2.4: Mô hình giả thuyết biểu diễn tác động giữa các thành phần của khả năng
thích ứng tổ chức đến kết quả hoạt động kinh doanh ...............................................25 
Hình 3.1: Sơ đồ tóm tắt quá trình chọn mẫu trong nghiên cứu định tính .................34 
Hình 3.2: Quy trình thực hiện các bước trong đề tài nghiên cứu ..............................35 
Hình 3.3: Mô hình nghiên cứu biểu diễn tác động giữa các thành phần của khả năng
thích ứng tổ chức với sự thay đổi môi trường đến kết quả hoạt động kinh doanh ...43 



Về mặt thực tiễn, nghiên cứu giúp cho các nhà lãnh đạo hiểu rõ khả năng thích
ứng tổ chức với sự thay đổi môi trường kinh doanh, cũng như thấy được các tác
động bằng con số định lượng của khả năng thích ứng tổ chức với sự thay đổi môi
trường kinh doanh đối với khía cạnh tài chính của kết quả hoạt động kinh doanh.
Kết quả nghiên cứu cũng bổ sung thêm tài liệu tham khảo về nghiên cứu hành vi tổ
chức trong các doanh nghiệp ở Việt Nam.


1

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
Chương này sẽ giới thiệu ngắn gọn các phần chính như vấn đề nghiên cứu,
mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu, phương pháp, phạm vi, những hạn chế,
và những tác động của nghiên cứu.
1.1 Vấn đề nghiên cứu
Sự hình thành thế giới và qua thời gian chỉ ra rằng tất cả mọi thứ đều nằm
trong sự chuyển động. Đây chính là bản chất của thế giới. Sự cần thiết của khả năng
tương thích với thế giới thay đổi này là con người mà theo đó có thể thay đổi trong
chính bản thân nó. Chấp nhận sự thay đổi là điều cần thiết cho đổi mới, sáng tạo, cải
thiện đời sống, cải thiện tổ chức và cho sự phát triển của con người nói chung. Vì
thế, chấp nhận sự thay đổi là một phần không thể tách rời của mỗi tổ chức và nó
được biết đến là hiện tượng ổn định và liên tục. Khủng hoảng kinh tế đã khiến nhiều
tổ chức lựa chọn chiến lược tái cấu trúc và tái cơ cấu để đáp ứng với những thách
thức và sự thay đổi của môi trường. Nhưng dường như, những phương pháp tiếp
cận và các giải pháp này đã mất dần khả năng của nó để giúp tổ chức vượt qua
những thách thức và sự tác động của môi trường bên ngoài và nó tốt hơn nên được
thay thế bằng những cách tiếp cận và quan điểm mới hơn. Một phương pháp đáp
ứng sự thay đổi tổ chức là khả năng thích ứng tổ chức. Trong thực tế, khả năng

phiếu (EPS), thị phần... Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu lập luận rằng các quan điểm
của kết quả hoạt động công ty không được thể hiện đầy đủ khi sử dụng các tỷ số này
(Neely, 2007). Ngoài ra, các chỉ số của hệ thống đo lường phi tài chính như sự hài
lòng của khách hàng, lòng trung thành khách hàng, sự hài lòng của nhân viên, năng
suất lao động… cũng rất quan trọng với sự tiến triển của kết quả hoạt động công ty
trong tương lai. Tuy nhiên, bằng cách sử dụng các phép đo tài chính, kế toán không
thể đo lường chúng.
Kết quả là, một số lượng lớn các nhà nghiên cứu đã cố gắng tìm kiếm một mô
hình tối ưu đánh giá kết quả hoạt động của công ty để đạt được một bức tranh toàn
bộ công ty. Hơn nữa, họ cũng tranh luận rằng các công ty phải áp dụng có hiệu quả
và chiến lược đo lường hiệu quả hoạt động trong khuôn khổ để có được sự phát
triển bền vững trong tương lai.


3

Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề trên tôi quyết định triển khai thực
hiện đề tài: “ẢNH HƯỞNG CỦA KHẢ NĂNG THÍCH ỨNG TỔ CHỨC VỚI SỰ
THAY ĐỔI MÔI TRƯỜNG ĐẾN KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH –
MỘT NGHIÊN CỨU TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH”. Với mong muốn giúp
các doanh nghiệp có thể cải thiện kết quả hoạt động trong môi trường luôn thay đổi
và cạnh tranh đầy khốc liệt như hiện nay.
1.2 Mục tiêu nghiên cứu
Nghiên cứu này hy vọng chứng minh được ảnh hưởng của khả năng thích ứng
tổ chức với sự thay đổi môi trường đến kết quả hoạt động kinh doanh – Một nghiên
cứu tại thành phố Hồ Chí Minh. Để đạt mục tiêu cơ bản trên, đề tài hướng vào vấn
đề: kiểm định mối quan hệ giữa khả năng thích ứng tổ chức với sự thay đổi môi
trường và kết quả hoạt động kinh doanh.
Mục tiêu của nghiên cứu này tập trung vào trả lời câu hỏi sau:
Các thành phần của khả năng thích ứng tổ chức với sự thay đổi môi trường ảnh

thể hiện qua các điểm sau:
- Thông qua kết quả nghiên cứu giúp các nhà quản lý các công ty xác định
được thành phần nào của khả năng thích ứng tổ chức với sự thay đổi môi trường
kinh doanh tác động tích cực đén thành phần nào của kết quả hoạt động kinh doanh
của công ty. Từ đó, giúp các nhà quản trị đưa ra định hướng phát triển cho doanh
nghiệp để nâng cao kết quả hoạt động.
- Đề tài đóng vai trò như một nghiên cứu khám phá và cung cấp bằng chứng
về ảnh hưởng của khả năng thích ứng tổ chức với sự thay đổi môi trường đến kết
quả hoạt động kinh doanh, bên cạnh một loạt các kết quả khác như thỏa mãn nghề
nghiệp, xu hướng ở lại hay rời bỏ tổ chức và năng suất làm việc của nhân viên trong
tổ chức.
1.5 Cấu trúc luận văn
Luận văn này được chia thành các chương sau:
- Chương 1 giới thiệu tổng quan về đề tài nghiên cứu: tóm lược lý do, mục
tiêu, ý nghĩa, phạm vi, phương pháp nghiên cứu cũng như cấu trúc và tóm tắt dành
cho các nhà quản trị.


5

- Chương 2 trình bày các cơ sở lý thuyết về khả năng thích ứng tổ chức với sự
thay đổi môi trường, kết quả hoạt động kinh doanh, thẻ điểm cân bằng, mối quan hệ
giữa khả năng thích ứng với sự thay đổi môi trường với kết quả hoạt động kinh
doanh; từ đó, xây dựng mô hình nghiên cứu và phát triển các giả thuyết nghiên cứu.
- Chương 3 trình bày phương pháp nghiên cứu để kiểm định các giả thuyết
nghiên cứu đã đề ra. Đồng thời cũng trình bày các kiểm định như độ tin cậy
Cronbach’s Alpha, phân tích nhân tố khám phá EFA cho các thang đo về khả năng
thích ứng tổ chức với sự thay đổi môi trường, kết quả hoạt động kinh doanh theo
khía cạnh tài chính của phương pháp thẻ điểm cân bằng.
- Chương 4 trình bày phương pháp phân tích thông tin và các kết quả nghiên

thích ứng trong sản xuất đã được mở rộng vào một bối cảnh kinh doanh rộng hơn
(Nagel và Dove 1991). Các khái niệm về khả năng thích ứng và ảnh hưởng của nó
lên quá trình phát triển sản phẩm như một đặc điểm tổ chức được sinh ra.
Năm 1991, một báo cáo của Iacocca khuyến nghị việc thông qua một mô hình
sản xuất linh hoạt liên quan đến nền tảng của cạnh tranh, những đặc tính, các yếu tố
của khả năng thích ứng. Một số học giả cho rằng Báo cáo quan niệm về khả năng
thích ứng còn mập mờ, và khuyến khích làm rõ và hoàn thiện các khái niệm về khả


7

năng thích ứng. Họ khẳng định rằng khái niệm về khả năng thích ứng cần có căn cứ
tốt hơn trong lý thuyết quản trị (Yusuf et al. 1999).
Tuy nhiên, báo cáo này dường như đã thúc đẩy nhiều nghiên cứu về khả năng
thích ứng trong các doanh nghiệp sản xuất (Goldman và cộng sự năm 1995). Cùng
với nhau, các nghiên cứu học thuật này đã thúc đẩy phát triển của mô hình sản xuất
linh hoạt (AM – agile manufacturing diagram). Vượt qua các doanh nghiệp sản
xuất, các nhà nghiên cứu thực hiện mở rộng mô hình, nhấn mạnh khía cạnh khác
nhau và phác thảo ra quan điểm khác nhau của khả năng thích ứng.
2.1.1.2 Định nghĩa khả năng thích ứng
Từ cuối những năm 1980 cho đến giữa những năm 1990, bùng nổ sự phát triển
kinh tế khắp thế giới, nhiều nỗ lực đã được thực hiện để hiểu được nguồn gốc và
các yếu tố ảnh hưởng đến môi trường kinh doanh. Năm 1991, một số nhà khoa học
phát hiện ra rằng sự tăng trưởng của những thay đổi trong môi trường kinh doanh là
nhanh hơn so với khả năng đáp ứng và khả năng thích ứng với những thay đổi này
của các tổ chức truyền thống. Các tổ chức này không thể sử dụng những lợi thế của
các cơ hội mà họ đã có. Và tình trạng này có thể dẫn đến phá sản và thất bại trong
dài hạn (Hormozi, 2001; Dove, 1994). Trong thời gian này, công nghệ, điều kiện thị
trường, nhu cầu khách hàng thay đổi theo các hướng khác nhau và nó khiến tổ chức
ngày nay gặp phải các vấn đề như những thay đổi nhanh chóng và không thể dự

tại Châu Á. Báo cáo kết luận rằng, một hệ thống sản xuất mới phải được ra đời, một
trong đó sẽ dựa vào OA, nhằm để đáp ứng nhu cầu tạo ra bởi các yếu tố mới của
cạnh tranh. Ngay sau khi báo cáo, AMEF (Agile Manufacturing Enterprise Forum)
được tạo ra để khuyến khích và truyền bá quan điểm này trong các doanh nghiệp tại
Mỹ. Trong thực tế, các công ty lớn nhất của Mỹ, đặc biệt là trong các lĩnh vực IT và
điện thoại, đã được thông qua các khái niệm về OA giữa những năm 1990. Tới đầu
những năm 2000, Microsoft đã tự tô vẽ mình rộng rãi trong khẩu hiệu quảng cáo
như một “Doanh nghiệp linh hoạt (agile business)”, áp dụng mô hình OA cho cả
công ty và cả khách hàng của mình. Các công ty như IBM và Google cũng dựa vào
mô hình này để tăng khả năng cạnh tranh (Dyer & Shafer, 1999). Mặc dù các nhóm
công nghệ và dịch vụ lớn thường sử dụng các từ ngữ “agile” hay “agility” trong


9

giao tiếp, những hiếm khi có sự nhất trí giải thích ý nghĩa của các từ này (Shafer,
1997; Sherehiy, et al, 2007).
Các học giả đã định nghĩa OA nói chung như khả năng thích ứng tổ chức để
đáp ứng lại nhanh chóng với những thay đổi của môi trường (Breu, et al., 2001;
Gunasekaran, 1999; Yusuf, et al., 1999). OA luôn liên quan tới môi trường và thị
trường. Trên hết, nó tương ứng với khả năng của một tổ chức để đối phó hiệu quả
với sự thay đổi của điều kiện thị trường và môi trường hỗn loạn. Theo Goldman và
cộng sự (1995), nó là một phản ứng có chủ ý mà cho phép các công ty phát triển
mạnh và thịnh vượng trong một môi trường cạnh tranh có cơ hội thị trường thay đổi
liên tục không thể đoán trước. Khi chúng ta nhìn vào khả năng vốn có của khả năng
thích ứng, xuất hiện ở vị trí đầu tiên là khả năng thích ứng một cách nhanh chóng và
hiệu quả tới những thay đổi môi trường (sự phát triển công nghệ, mong muốn của
khách hàng, hay chiến lược của đối thủ cạnh tranh…). Vài tác giả nhấn mạnh mặt
chủ động của khả năng thích ứng, bởi vì nó cho thấy khả năng khai thác sự thay đổi
như một cơ hội (Dove, 2001; Doz & Kosonen, 2007; Kidd, 1994; Sharifi & Zhang,

các khả năng của tổ chức để đáp ứng với những tình huống thay đổi nhanh chóng.
Những thành phần này bao gồm: Sự linh hoạt (Flexibility), Sự nhanh chóng
(Quickness), Sự phản hồi (Responsiveness), Năng lực (Competency).
Sự linh hoạt (Flexibility): Bao gồm khả năng sản xuất, cung cấp các sản
phẩm và đạt được các mục tiêu khác nhau với cùng thiết bị và nguồn lực. Tính linh
hoạt bao gồm bốn lĩnh vực như sau (Kanet et al, 1999;. Arif Khan & Pillania,
2008):
 Linh hoạt trong sản lượng
 Linh hoạt trong chủng loại sản phẩm
 Linh hoạt của cơ cấu tổ chức
 Linh hoạt của cá nhân
Sự nhanh chóng (Quickness): Khả năng thực hiện các hoạt động một cách
nhanh chóng, trong đó bao gồm:
 Nhanh chóng trong việc giới thiệu sản phẩm mới ra thị trường
 Phân phối sản phẩm nhanh chóng và đúng thời gian
 Nhanh chóng trong thời gian hoạt động


11

 Nhanh chóng trong sản xuất nguyên mẫu
 Tập trung tạo ra sản phẩm
 Nhanh chóng trong R&D
Sự phản hồi (Responsiveness): Khả năng nhận ra và đáp ứng với những thay
đổi nhanh chóng, trong đó bao gồm:
 Cảm nhận, hiểu và dự đoán được những sự thay đổi
 Phản ứng ngay lập tức và nhanh chóng đối với những sự thay đổi
 Tạo ra, điều chỉnh và hoàn thiện sự thay đổi
 Cập nhật sản phẩm
 Phản hồi của khách hàng

Cung cấp (Agility providers): liên quan đến các công cụ và thiết bị hỗ trợ.
Những công cụ này được phân loại thành bốn khía cạnh: tổ chức, cá nhân, sự đổi
mới và công nghệ.
Điều khiển

Cần trở nên thích ứng

Thành phần

Cung cấp

Phản hồi

Thực hành
Nguyên lý
Công cụ

Năng lực
Mục tiêu chiến lược
để trở nên thích ứng

Linh hoạt
Tốc độ

Chiến lược thích ứng

Tổ chức
Cá nhân
Sự đổi mới
Công nghệ


Tạo mẫu

Kỹ thuật

viên đa

Liên tục

Làm việc

rủi ro và

nghiệp ảo

nhanh

đồng thời

năng và

cải tiến

nhóm

sự thay

linh hoạt

CNTT