Một số biện pháp xây dựng môi trường học tập giúp trẻ 5-6 tuổi hoạt động
tích cực ở trường mầm non

1.Phần mở đầu
1.1. Lí do chọn đề tài:
Trong những năm gần đây, giáo dục mầm non đã có nhiều đổi mới trong cách
nghĩ, cách làm, mạnh dạn bỏ đi những gì không phù hợp. Giáo dục mầm non đã
tiến hành đổi mới toàn diện các mặt: mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức
tổ chức, môi trường hoạt động và cách đánh giá. Như vậy, đổi mới môi trường hoạt
động được coi là bước tiến lớn, đòi hỏi các nhà giáo dục phải tìm kiếm cách thức
tổ chức môi trường tích cực bởi môi trường hoạt động là một trong ba yếu tố ảnh
hưởng đến sự phát triển của trẻ mầm non (bản thân trẻ, người lớn, môi trường).
Với trẻ mầm non chỉ học ở hoạt động học thôi chưa đủ, để trẻ phát triển hết
khả năng, năng lực của mình mà trẻ chỉ thực sự học, thực sự được trải nghiệm khi
tham gia hoạt động tích cực ở các giờ chơi và mọi lúc mọi nơi. Vì thế việc tạo môi
trường trong lớp cho trẻ hoạt động tích cực là việc làm hết sức cần thiết, nhằm tạo
điều kiện cho trẻ hoạt động cá nhân nhiều hơn, khám phá theo ý thích, khả năng
của mình giúp trẻ phát hiện nhiều điều mới và hấp dẫn. Đồng thời giúp trẻ được


làm quen, củng cố kiến thức, bỗi dưỡng kỹ năng giao tiếp trong cuộc sống hàng
ngày. Hơn nữa, việc xây dựng môi trường học tập phù hợp cũng là một trong
những nội dung tuyên truyền các bậc phụ huynh nuôi dạy trẻ theo khoa học.
Việc tạo môi trường học tập cho trẻ mầm non nói chung là việc làm đã được
các giáo viên thực hiện từ lâu, nhưng nhìn chung việc tạo môi trường mới chỉ
mang tính hình thức để trang trí theo đúng chủ đề đang thực hiện và việc xây dựng
đó chưa xuất phát từ trẻ, chưa kích thích tính tò mò, khám phá của trẻ, khi học và
chơi trẻ đang còn rất thụ động. So với trước đây, điểm mới của đề tài mà tôi muốn
đề cập đến đó là: Lấy trẻ làm trung tâm, tận dụng tối đa sản phẩm của trẻ, huy
động phụ huynh tìm kiếm nguyên vật liệu làm đồ dùng để trang trí môi trường học
tập trong và ngoài lớp. Coi trọng ý tưởng của trẻ về nội dung xây dựng môi trường

sạch để có thể biến chúng thành những dụng cụ học tập và đồ chơi đơn giản giúp
trẻ được học, được khám phá và khắc sâu kiến thức.
- Đa số phụ huynh nhận thức được tầm quan trọng đối với bậc học mầm non,
tích cực hỗ trợ nhà trường, lớp về tinh thần cũng như vật chất để xây dựng môi
trường trong và ngoài lớp cho trẻ học tập.
2.1.2. Khó khăn:
Số lượng cháu trong lớp khá đông, nhiều cháu còn nhút nhát, không chủ
động tham gia các hoạt động tập thể.
Trang thiết bị dạy học tuy đã được đầu tư mua sắm qua hàng năm khá đầy đủ
song còn thiếu tính đồng bộ, ảnh hưởng phần nào đến việc chăm sóc giáo dục trẻ.
Việc lựa chọn nguồn nguyên vật liệu, nơi cất giữ và bảo quản để đảm bảo sản
phẩm có độ bền cao, sử dụng lâu ngày còn khó khăn.
Kết quả trẻ tham gia vào các hoạt động tích cực còn hạn chế, chưa hứng thú
vào môi trường trong lớp; cụ thể qua đợt khảo sát đầu năm như sau:
2.1.3. Khảo sát thực tế trẻ:


Chưa

T
Tiêu chí

có

T

Tỷ lệ
%

Thỉnh Tỷ lệ Thường Tỷ lệ Ghi


6/42

14,2

24/42

57,1

8/42

19,0

trong lớp
Kỹ năng sử dụng môi
2
trường trong lớp
Hứng thú tham gia các

10/4

3

23,8
hoạt động

2

2.1.4. Nguyên nhân:
- Địa bàn trường đóng ở trung tâm nên con em của cán bộ công nhân viên

mọi cơ hội, điều kiện có thể để tìm tòi, học hỏi, sáng tạo bằng nhiều cách khác
nhau: Tham quan trường bạn, dự giờ, tìm hiểu qua sách, báo, các phương tiện
thông tin đại chúng đặc biệt mạng internet là một kênh thông tin phong phú để tôi
khám phá tìm hiểu, học hỏi kinh nghiệm cho bản thân.
Luôn nắm vững đặc điểm tâm sinh lý độ tuổi của trẻ để có các phương pháp
tác động phù hợp, kích thích tính tò mò, hứng thú ở trẻ.
Nghiên cứu chương trình GDMN mới để nắm vững mục tiêu, nội dung,
phương pháp giáo dục nhằm xây dựng môi trường cho trẻ phù hợp.
Tham gia đầy đủ các buổi sinh hoạt chuyên đề của trường, của phòng, của sở,
của Bộ GD&ĐT. Tham gia lớp học nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ.
Luôn có ý thức học hỏi chị em đồng nghiệp trong trường, trong cụm như dự
giờ, tham quan để rút những kinh nghiệm cho bản thân trong công tác chăm sóc
giáo dục trẻ.


2.2.3. Xây dựng môi trường trong lớp.
* Trang trí môi trường xung quanh lớp học:
Đối với trẻ mầm non, lớp học chính là mái nhà thứ hai của trẻ. Cảm giác đầu
tiên khi trẻ bước vào lớp đó là sự gần gũi, thân thiện giống nhà của mình. Trong
ngôi nhà ấy phải có sự tươi mới, hấp dẫn của những bức tranh, bức ảnh trang trí
phù hợp theo chủ đề, phù hợp với lứa tuổi của trẻ.
Vì vậy, để trẻ hứng thú khi đến lớp tôi đã mạnh dạn thay mảng tường các góc
hoạt động bằng nội dung tranh vẽ phong phú về chủ đề và hình thức hấp dẫn đẹp
mắt nhằm lôi cuốn trẻ tích cực tham gia các hoạt động.
Khi trang trí mảng tường phía dưới, tôi chỉ dành 1/3 diện tích để dán các tranh
ảnh có nội dung liên quan về chủ đề, 1/3 diện tích khác tôi dùng để tạo môi trường
mở cho trẻ hoạt động ở các góc học tập, góc xây dựng, góc phân vai, 1/3 diện tích
còn lại tôi dành để trưng bày sản phẩm huy động từ trẻ và từ phụ huynh trong việc
trang trí môi truờng, như vậy vừa tiết kiệm thời gian vừa giúp trẻ hứng thú, tự tin
khi sản phẩm của mình được trưng bày lên tường.

Hoạt động góc là một hình thức hoạt động đặc biệt trong đời sống của trẻ
mầm non, đó là nơi trẻ thỏa mãn sở thích, nhu cầu vui chơi, nhận thức và cảm nhận
về thế giới xung quanh. Hoạt động góc giúp trẻ rèn luyện, củng cố kiến thức đã
học, là nơi trải nghiệm, khám phá những cái mới và phát huy khả năng sáng tạo
của trẻ. Vì vậy, tôi đã bố trí các góc trong lớp phù hợp như:
- Góc yên tĩnh xa góc ồn ào hoặc các góc có thể sắp xếp cạnh nhau như:
+ Góc phân vai xa góc học tập, góc sách.
+ Góc xây dựng và góc phân vai kề nhau tạo sự liên kết các nhóm chơi ở
trong hai góc, góc xây dựng tránh nơi đi lại.
+ Góc thiên nhiên Tôi đã tận dụng khoảng hiên ngoài lớp cho trẻ hoạt động
thoải mái tránh sự ồn ào cho các góc khác.


Bên cạnh việc sắp xếp phù hợp, tôi còn tạo ranh giới giữa các góc hoạt động
như: Tận dụng các giá đồ chơi tạo thành ranh giới các góc, khoảng rộng ở các góc
cách nhau hợp lý để đảm bảo an toàn và thuận tiện cho trẻ vận động. Ranh giới ở
các góc không che tầm nhìn của trẻ và không cản trở việc quan sát của giáo viên.
Bố trí một số góc cố định, một số góc có thể thay đổi được cho phù hợp với chủ đề
thực hiện, tạo sự mới lạ, kích thích hứng thú của trẻ.
Đặt tên góc đơn giản, gần gũi, dễ hiểu phù hợp nội dung chủ đề đang thực hiện
VD: Khi thực hiện chủ đề “Gia đình”, ở góc sách có thể đặt tên “Thư viện gia
đình bé” nhưng ở chủ đề “Thế giới thực vật” có thể đặt tên “Vườn cổ tích” hay
“Thư viện các loài cây”...
* Đồ dùng đồ chơi các góc:
Đồ dùng đồ chơi trong góc quyết định nội dung chơi các góc. Vì vậy, đồ dùng
đồ chơi trong các góc tôi không bày quá nhiều, tràn lan các chủ đề mà ý định tôi
muốn trẻ làm được gì, học được gì, ôn luyện kỹ năng gì hay khám phá điều gì
thông qua chủ đề đó tôi mới bày ra.
Ví dụ: Chủ đề “Tết cổ truyền”.
Ở góc phân vai: Tôi vẫn để các đồ chơi nhóm bán hàng và nấu ăn nhưng tôi

nhiều đồ chơi như: làm chùm nho (Chủ đề: Một số loại quả); Làm thành các côn
trùng như con sâu; ghép thành những bông hoa (Chủ đề: Một số loại hoa và Tết
thiếu nhi 1/6). Hay những vỏ sò, vỏ hến xử lý sạch rồi phủ màu tôi hướng dẫn trẻ
làm thành những con bướm, con cua, con gà (chủ đề: Thế giới động vật), xâu thành
chuông gió (chủ đề trường MN) và những nguyên vật liệu đó có thể chơi ở góc xây
dựng xây ao cá, học đếm, làm quen môi trường xung quanh. Hay từ những vỏ gáo
dừa tôi cùng trẻ làm thành những con rùa (Chủ đề: động vật sống dưới nước) rồi
làm thành gáo dừa để chơi đong nước ở góc thiên nhiên.
2.2.4. Hướng dẫn trẻ hoạt động:


* Ở hoạt động góc.
Hoạt động góc là hình thức tổ chức cho trẻ học hoặc chơi theo sở thích và cá
nhân hoặc nhóm nhỏ để trẻ thực hiện mục tiêu và nội dung giáo dục. Tại các góc
hoạt động trẻ được trải nghiệm, củng cố, rèn luyện những kiến thức, kỹ năng đã
được học trong hoạt động chung; được khám phá tìm tòi phát hiện những cái mới ở
xung quanh.
Vậy muốn trẻ chơi hiệu quả, tích cực, sáng tạo, nghĩ ra nhiều cách chơi thì
ngay từ đầu tôi phải biết cách giới thiệu cho trẻ làm quen các góc chơi; quản lý tốt
trẻ chơi trong các góc và hoạt động mọi lúc mọi nơi. Biện pháp này giúp trẻ tự tin
khi lựa chọn hoạt động, chủ động tìm kiếm đồ chơi khi cần, triển khai trò chơi, thu
dọn và cất đồ chơi đúng nơi qui định.
Việc giới thiệu cho trẻ làm quen với các góc chơi tiến hành chủ yếu vào đầu
năm học, khi trẻ còn bỡ ngỡ, chưa quen với đồ dùng đồ chơi trong lớp, chưa biết
tên, vị trí đồ chơi và các khu vự để chơi. Vì vậy, tôi phải giúp trẻ biết nơi để các để
đồ chơi, các góc chơi bắt đầu từ đâu, kết thúc ở đâu.
Khi trẻ quen dần với các góc chơi và vị trí các đồ chơi thì đầu giờ chơi tôi giới
thiệu nội dung chơi của chủ đề nhánh.



thơ, kể chuyện mà còn được chơi các trò chơi dân gian: ném còn, đua thuyền, đua
vịt, đi chợ quê với quang gánh, rau, củ, quả, những đặc sản quê hương như bánh
đúc, bánh tráng...Tất cả được trang trí trong một khung cảnh quê hương có cây tre,
bụi chuối, trẻ được mặc áo quần bà ba, tứ thân, váy yếm, khăn đóng áo dài.... Qua
đó, trẻ được tăng cường mối quan hệ giao tiếp giữa trẻ với trẻ, trẻ và cô, trẻ với
người lớn....Điều này giúp trẻ tự tin khẳng định mình, biết cùng nhau hoạt động
trong nhóm, biết chia sẽ ý tưởng để hoàn thành sản phẩm. Ở các ngày lễ hội tổ
chức trong lớp, trẻ không còn “chơi” chỉ để chơi nữa mà chơi thật trong cuộc sống.


2.2.5. Phối kết hợp với phụ huynh.
Xã hội hóa giáo dục mầm non là một bài học thành công trong quá trình thực
hiện nhiệm vụ chăm sóc giáo dục trẻ tại trường và cũng là một chủ trương lớn của
Đảng, Nhà nước nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài.
Để phụ huynh giúp đỡ, hỗ trợ, hợp tác một cách tích cực, tự giác và có hiệu
quả. Vào buổi họp phụ huynh đầu năm học, tôi đã thông qua chương trình giảng
dạy của lớp, đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng, mục đích, ý nghĩa, yêu cầu của
công tác xây dựng môi trường học tập trong lớp đối với trẻ mầm non, thực trạng
môi trường của lớp để phụ huynh có ý kiến đóng góp về ý tưởng, công sức, tiền
của. Vì vậy mà phụ huynh đã rất đồng thuận nhất trí ủng hộ kinh phí để trang trí
các góc hoạt động trong lớp và mua các loại xốp màu, giấy đề can, bìa mika, giấy
rô ki để trang trí tạo môi trường trong lớp học hấp dẫn trẻ.
Ở bảng tuyên truyền của lớp, tôi thông báo rõ thời gian biểu, kế hoạch giảng
dạy chủ đề lớn, chủ đề nhánh, trao đổi trực tiếp với phụ huynh trong các giờ đón và
trả trẻ, mời phụ huynh tham quan lớp, tham quan triển làm đồ dùng đồ chơi tự làm,
dự giờ một số tiết dạy để phụ huynh hiểu rõ sự cần thiết của việc trang trí môi
trường và việc làm đồ dùng đồ chơi trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ ở trường
mầm non. Từ đó, phụ huynh tự nguyện đóng góp nhiều loại sách báo, tranh ảnh,
cây xanh ở góc thiên nhiên, các loại nguyên vật liệu trong gia đình có thể tái sử


đếm, 7 bộ sưu tập tranh trang phục cho bé trai bé gái, 40 bộ hình người cao hơn thấp hơn để trẻ so sánh. 40 cáI bảng học toán để cho trẻ đếm, xếp tương ứng 1-1.
+ Chủ đề “Gia đình”: 40 cái bát bằng nhựa, 40 cái cốc bằng nhựa, 5 cái làn, 3
máy xay sinh tố, 5 bàn là, 5 cái phích, 12 bộ sưu tập tranh các loại đồ dùng gia
đình. 10 quyển sách dán sưu tập hình ảnh đồ dùng trong gia đình (đồ dùng để ăn,
đồ dùng để uống, nhu cầu gia đình)


+ Chủ đề “Nghề nghiêp”: Bộ đồ chơi góc thiên nhiên: cuốc, cào, bình tưới
nước, xẻng; Bộ tranh chơi trò chơi góc học toán, 5 cái đàn ghi ta bằng gỗ, 10 cáI
quạt bằng mo cau, 20 cái cào, 20 cái liềm, 30 hình ảnh các nguyên vật liệu và dụng
cụ các nghề. 10 quyển tranh sưu tầm tranh về công cụ và sản phẩm các nghề.
+ Chủ đê: “Thế giới động vật”: 40 con rùa, 40 con cua (làm vằng võ ngao,
gáo dừa), 40 con bướm, 20 con lợn, 20 con gà, 25 con chó, 40 mũ múa các con vật,
40 bộ bảng học toán tách gộp hai nhóm đối tượng trong phạm vi 4.
+ Chủ đề: “Thế giới thực vật”: 10 cây ăn quả, 20 quả su hào, 20 củ cà rốt, 20
củ cải trắng, 30 hoa sen, 15 cây hoa các loại.
+ Chủ đề: “Quê Hương- Đất Nước- Bác Hồ- Trường tiểu học”: 10 thuyền nan,
1 cây cầu, 1 trường tiểu học, 1 hồ sen, 1 lăng Bác Hồ cho trẻ lắp ghép, 3 chiếc nón
kỳ diệu cho trẻ chơi trò chơi chữ cái, 10 cặp sách
- Đối với trẻ:
Hình thành những mối quan hệ tốt với trường lớp, với gia đình, bạn bè và xã
hội; phát triển kiến thức về môi trường xung quanh và những kinh nghiệm trong
đời sống; đảm bảo an toàn về thể chất, tâm lý và đáp ứng nhu cầu trẻ.


Trẻ hứng thú tích cực tham gia hoạt động; kiến thức, kỹ năng được củng cố,
nhiều trẻ tỏ ra mạnh dạn tự tin trong giao tiếp, khả năng sáng tạo được bộc lộ rõ
rệt, thể hiện rõ trong bản điều tra trẻ cuối học kỳ 1 vừa qua:

TT


3/42

7,1

39/42

92,9

0

0

4/42

9,5

38/42

90,4

0

0

0

42/42

100

các loại, 10 can nhựa...
3. Phần kết luận:
3.1. Ý nghĩa của đề tài:
Có thể nói, việc xây dựng môi trường học tập cho trẻ mầm non là thực sự cần
thiết và quan trọng và được ví như người giáo viên thứ 2 trong công tác tổ chức,
hướng dẫn trẻ hoạt động nhằm thỏa mãn nhu cầu vui chơi và hoạt động của trẻ..
Hơn nữa, việc xây dựng môi trường giáo dục phù hợp sẽ là phương tiện, là điều
kiện để giáo viên tác động đến sự phát triển phù hợp với từng trẻ và từng lứa tuổi.
Thông qua đó, nhân cách của trẻ được hình thành và phát triển toàn diện Thật vậy,


qua 1 năm học thực hiện các biện pháp trên trong việc xây dựng môi trường học
tập cho trẻ 5-6 tuổi ở lớp tôi, bước đầu gặt hái được những kết quả đáng phấn khởi.
Môi trường sạch sẽ, an toàn, có sự bố trí các khu vực chơi và học trong lớp
phù hợp, thuận tiện có ý nghĩa to lớn không chỉ đối với sự phát triển thể chất của
trẻ mà còn thỏa mãn nhu cầu nhận thức, mở rộng hiểu biết của trẻ, kích thích trẻ
hoạt động tích cực, sáng tạo. Môi trường giao tiếp cởi mở, thân thiện giữa cô với
trẻ, giữa trẻ với trẻ và giữa trẻ với môi trường xung quanh đã tạo cơ hội cho trẻ
được chia sẽ, giải bày tâm tư nguyện vọng, mong ước của trẻ với cô, với bạn. Nhờ
vậy mà cô hiểu trẻ hơn, trẻ hiểu nhau hơn, hoạt động phối hợp nhịp nhàng hơn nên
hiệu quả hoạt động cũng cao hơn, trẻ yêu trường, yêu lớp, yêu cô giáo và bạn bè
hơn. Không chỉ có vậy, việc xây dựng môi trường hoạt động cho trẻ đã nhận được
sự đồng tình ủng hộ, tham gia đóng góp từ phía phụ huynh cả vật chất lẫn tinh thần
để thỏa mãn mong đợi của họ đối với sự phát triển của trẻ. Để xây dựng môi
trường học tập trong lớp cho trẻ 5-6 tuổi hoạt động tích cực, tôi đã tìm tòi, học hỏi
nhằm chuẩn bị môi trường giáo dục linh hoạt sáng tạo, cung cấp phương tiện, học
liệu và những hoạt động đa dạng, những tình huống có vấn đề và ngày càng phức
tạp hơn, có tác dụng kích thích tư duy, lôi cuốn trẻ tham gia tích cực vào hoạt động
tự tìm tòi, giải quyết vấn đề một cách sáng tạo, học qua thực hành, qua chơi một
cách vui vẻ; qua đó trẻ trực tiếp lĩnh hội được tri thức, giúp trẻ phát triển hài hòa

3.2. Kiến nghị, đề xuất:
* Đối với nhà trường:
- Tham mưu với các cấp để có nguồn kinh phí mua sắm các loại đồ dùng, đồ
chơi, trang thiết bị phù hợp phục vụ các hoạt động trong nhóm, lớp.
- Tổ chức cho giáo viên được đi tham quan trường bạn để học tập kinh
nghiệm trong việc xây dựng môi trường học tập cho trẻ hoạt động tích cực.
- Tổ chức tập huấn cho giáo viên chuyên đề xây dựng môi trường học tập cho
trẻ hoạt động tích cực.
* Đối với Phòng giáo dục & Đào tạo Lệ Thủy: