BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NGOẠI GIAO

HỌC VIỆN NGOẠI GIAO
-------------------------

Ạ

–

Chuyên ngành: Quan hệ Quốc tế
Mã số: 62310206

TÓM TẮT LUẬN ÁN TI

Hà Nội, năm 2017

Ĩ


Công trình được hoàn thành tại: Học viện Ngoại giao

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Vũ Dương Huân

Phản biện 1: Nguyễn Phương Bình
Học viện Ngoại gi o
Phản biện 2: GS.TS. Trần Thị Vinh
Đại học Sư phạm Hà Nội
Phản biện 3: PGS.TS. Võ Kim Cương
Viện Sử học, Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam

xung đột tại hu v c Đông N m . Vì vậy việc xây ng và hiện
th c h
SCC với mục ti u ch nh à phát triển con người đ c iệt
à phát triển x hội nh m nâng c o đời sống c công ân SE N
phụ thuộc vào các chiến ược và hành động th c tiễn mà các nhà
L nh đạo ASE N chi s với tôn giáo tr n cơ s đồng điệu v các
mối qu n tâm chung.
Ý nghĩa khoa học: Luận án à công trình ho học đầu ti n Việt
N m nghi n c u v mối qu n hệ gi s đ ạng c tôn giáo Đông
N m đối với tiến trình xây d ng ASCC. Đây cũng à một công
trình nghi n c u độc ập trong nh v c qu n hệ quốc tế nhưng được
tiếp cận m ng t nh i n ngành tr n cả phương iện ịch sử tôn giáo
và các t ch c quốc tế qu trường hợp SE N . Tr n cơ s ho
học uận án đư r nh ng uận điểm cho thấy SCC sẽ thành công
hơn nếu ưu qu n tâm và
sung vào Văn iện nh ng đi u hoản
nh m đảm ảo s ình đ ng đối với s đ ạng tôn giáo ết nối chi
s và tôn trọng nh ng giá trị ri ng iệt c các tôn giáo.
Ý nghĩa thực tiễn: SCC mới thành ập được
năm
–
tương i c t ch c này à ti u điểm
c nhi u
áo. Luận án mong muốn đ ng g p một phần cho s
phát triển n v ng c t ch c này ng việc đư r nh ng kịch bản
cho tương i c a ASCC với vai trò (tích c c ho c tiêu c c) c a s đ
dạng tôn giáo khu v c Đông N m . Luận án cũng đư r nh ng
kiến nghị và giải pháp cho Cộng đồng Văn h – Xã hội ASEAN
trong việc quản lý s đ ạng tôn giáo khu v c SE N. Đồng thời
1.

C các công trình nghi n c u v t nh thế tục tôn
giáo như s u: “Toàn cầu hóa tôn giáo: khái niệm, biểu hiện và mấy
vấn đ đ t r ” c a ỗ Quan
ưn (Tạp chí Nghiên cứu tôn giáo, số
2/2006); Toàn cầu hóa và tôn giáo c a Tr nh Quốc Tu n và Hồ
Tr ng Hoài (Nxb Lý luận Chính trị, 2007). Ngoài ra, hiện nay không
chỉ nghiên c u tôn giáo v m t lịch sử, mà còn nghiên c u tôn giáo
v m t đương đại, nghiên c u cấp độ quốc tế, cấp độ quốc gia,
cấp độ vùng mi n đị phương.


3
2.2. Nghiên cứu về lịch sử
ng a
ị h sử t n gi o v v n
h a ng a
nh ng t giả và tác phẩ
tiền ề
s
ho
quan i
a u n n về qu tr nh u nh p ng nh
i
a t n gi o khu vự nh : Lịch sử Đông Nam Á c a D.
G. E. Hall (1997) - NXB Chính trị quốc gia. Và Clive J. Christie
trong tác phẩm Lịch sử Đông Nam Á hiện đại (2000) c a mình tập
trung vào lịch sử các nước Đông N m từ gi i đoạn Chiến tranh thế
giới th I cho đến khi kết thúc Chiến tranh thế giới th II.
2.3.
nền tảng ho vi nghi n ứu về vấn ề liên k t

ninh phát triển i n ết và hội nhập c các quốc gi trong hu v c
Đông N m trong gi i đoạn từ
đến
. Tác phẩm đ đư r
phân t ch các vấn đ c ịch sử Đông N m đương đại điển hình à


4
việc xây ng các giá trị văn h
ân tộc hiện đại và gi gìn ản s c
hu v c trong ối cảnh toàn cầu h .
2.4.
ề t nh a ng v phứ t p a t n gi o khu vự
ng
a
ng nh kh ng ịnh vai tr
a t n gi o trong
t i
s ng h nh trị v n h a
h i
nghi n ứu nh : Linell E.
Cady and Sheldon W. Simo (2007), Religion and Conflict in South
and Southeast Asia – Disrupting violence, London and New York:
Routledge; Global Religions and International Relations: A Diplomat
Perspective
c Pasquale Ferrara. Tác phẩm đ cập đến s
th m gi ngày càng nhi u c tôn giáo trong qu n hệ quốc tế và v i tr
c tôn giáo trong việc ngăn ngừ xung đột và tôn giáo c thể tr thành
giải pháp cho các xung đột ho c mâu thuẫn như thế nào.
Tương t với nh ng


5
Faith and Fear: How Religions complicate conflict Resolution in
Southeast Asia
c Michael Vatikiotis nhấn mạnh v v i tr
c
nh đạo các tôn giáo và s giáo ục nâng c o hiểu iết ẫn nh u
gi các tôn giáo sẽ c tác động đến quá trình giảm thiểu và ngăn
ngừ các xung đột hu v c ài viết đ c iệt tập trung vào trường hợp
mi n N m Thái L n.
Đ c iệt à một trong nh ng ấn phẩm như à ết quả từ Hội thảo
v s đ nguy n tôn giáo
SE N với t n gọi International
Seminar on Religious Pluralism in ASEAN được t năm
tại Thái
Lan, Imtiyaz Yusuf đ xuất ản cuốn sách ASEAN Religious
Pluralism – The Challenges of Building Socio-Cultural Community
vào năm
. ng h ng định ản s c s c tộc – tôn giáo c
hu
v c án thế tục và đ văn h như Đông N m ch nh à một nguy n
nhân ch nh ẫn đến nh ng căng th ng và xung đột tôn giáo – s c tộc
trong hu v c.
Từ năm
hu v c Đông N m đ
t đầu xuất hiện nh ng
nghi n c u nh
v v i tr c s đ ạng tôn giáo trong hu v c
đến việc định hình ch nh sách công các quốc gi SE N và v i tr
trong s hiện th c h Cộng đồng SE N n i chung nhưng Việt

trình hiện th c h Cộng đồng này thành công.

–
3.
Mụ í v n iệm vụ nghiên cứu
u n án được thực hiện v i mục đ ch ch nh sau:
 Tôn giáo Đông N m với t nh chất đ ạng c h y hông c
v i tr với SCC Nếu c thì v i tr đ sẽ à t ch c c h y ti u c c
 S đ ạng tôn giáo sẽ c thách th c – tr ngại gì hông với s
n v ng SCC Tương i c
SCC iệu sẽ giải quyết được nh ng
xung đột o đ ạng tôn giáo trong các quốc gi gi các quốc gi
trong hu v c gây r h y hông
T đó, N đề ra ba nhiệm vụ cơ bản cho u n án như sau:
 Phục ng ại toàn cảnh quá trình hình thành s đ ạng tôn
giáo Đông N m và h ng định t nh đ ạng c n trong ịch sử
cho đến ngày hôm n y.
 Tìm mối i n hệ gi s đ ạng tôn giáo ĐN với tiến trình
hình thành n n SCC
 Từ đ c thể
áo v i tr c yếu tố đ ạng tôn giáo đối
với s phát triển m ng t nh n v ng c
SCC và đư r nh ng
huyến nghị cho các nhà hoạch định ch nh sách.
4. ối tượng và ph m vi nghiên cứu
Đối tượng nghi n cứu ch nh của u n án à Cộng đồng Văn
h – X hội SE N. Theo đ Luận án sẽ xem x t s đ ạng tôn
giáo Đông N m
biến số độc l p c v i tr gì trong quá trình
xây ng và hiện th c h Cộng đồng Văn h – X hội SE N

ngels, enin và tư tư ng ồ h
inh về tôn giáo: i tôn giáo à sản phẩm c con người và à nguồn
n i tinh thần c con người ii tôn giáo c nguồn gốc inh tế – x
hội iii s tồn tại c tôn giáo m ng t nh tất yếu hách qu n và
trường tồn.
b.
uan đi m của Đảng và Nhà nư c về các vấn đề tôn giáo: Nhà
nước Cộng h X hội Ch ngh Việt N m đ quy định v quy n t
o t n ngư ng tôn giáo từ Hiến pháp năm
rồi đến
với tinh thần Hiến pháp s u ế thừ và phát triển Hiến pháp
trước.
c.
ý thuyết về thế tục tôn giáo: Luận án ch yếu
tr n i
Khung
thuyết thế tục h c Ch r es T y or tr n
ình iện:
ch nh trị x hội và văn h
ii Bốn mô hình hả thi c Nhà nước


8
thế tục: mô hình tôn giáo – ân tộc mô hình tôn giáo ân s mô hình
đ nguy n tôn giáo và mô hình thể chế thế tục trung ập
d.
hủ nghĩa iến tạo: Do Luận án xem x t SE N như một ch
thể c t ch c quốc tế n n uận án đ th m hảo cách tiếp cận c
một số lý thuyết qu n hệ quốc tế trong đ đ c iệt à thuyết c
ch ngh Kiến tạo Phụ ục .

9
B n cạnh đ Luận án cũng vận ụng các phương pháp nghi n
c u c a khoa học xã hội như phương pháp ịch sử phương pháp
logic, so sánh, d áo và phương pháp định ượng.
6. Những n
p ủa lu n án
D định hướng nghi n c u như đ đ cập tr n à nghi n c u
vấn đ đ ạng tôn giáo trong tiến trình xây ng SCC gi i đoạn thập
ni n cuối thế ỷ XX cho đến thập ni n đầu thế ỷ XXI uận án sẽ cố
g ng giải quyết được các vấn đ ớn như: i th c trạng đ ạng tôn giáo
hu v c Đông N m đầu thế ỷ XXI ii v i tr c s đ ạng tôn
giáo đối với quá trình xây ng SCC
iii ảnh hư ng c s đ
ạng tôn giáo đến quá trình hoàn thiện ASCC sau 2015.
Luận án mong muốn àm rõ vị tr c yếu tố đ ạng tôn giáo
trong qu n hệ quốc tế Đông N m và trong quá trình xây ng
Cộng đồng Văn h – X hội SE N
. Việt N m à một quốc
gia xếp hạng đ ạng tôn giáo đ ng th h i trong hu v c chỉ s u
Sing pore việc phân t ch ản chất c các vấn đ tôn giáo trong hu
v c từ đ đư r các giải pháp để h hợp vấn đ này g p phần vào
việc xây ng “ ản s c chung SE N” c thể đ ng g p thiết th c
vào việc gi p Việt N m c được nh ng sáng iến đáng ể trong quá
trình xây ng “ ản s c SE N” cũng như xây ng SCC.
7. Bố cục của lu n án
Ngoài Phần M đầu và Kết uận Luận án được chi thành
chương với nội ung ch nh như s u:
–
Ạ
Chương nh m giới thiệu cơ s hình thành n n Cộng đồng Văn

Ủ
Để tiến tới s phát triển n v ng c
SCC trong tương i NCS
đư r
ịch ản
áo cho s ảnh hư ng c yếu tố tôn giáo đối
với quá trình phát triển SCC s u
từ việc xem x t xu hướng
phát triển tôn giáo tr n thế giới và hu v c trong tương i gần. Từ
đ người viết đư r
áo ịch ản nào c hả thi hơn và thử
nghiệm đư r nh ng huyến nghị đ ng g p cho s đi u chỉnh các
ch nh sách và cơ chế phát triển c
SCC trong tương i nh m giảm
thiểu được nh ng tiến triển ti u c c o s đ ạng tôn giáo gây r và
tận ụng phát triển m t t ch c c mà s đ ạng tôn giáo c thể đem
ại cho s phát triển n v ng c cộng đồng s u
.


11
1:
–
Ạ
n t n
tư n
n
–t
i p h i n t ng về
t ng ng

âu đời, có s gi o tho văn h
iên tục với các quốc gia và
các n n văn minh văn h
hác tr n thế giới. Với n n tảng là chung
một cội nguồn, một n n văn minh nông nghiệp
nước, nếp sống
c cư ân Đông N m đ được hình thành với nh ng nét chung từ
th c ăn tr ng phục, nhà đến các công trình kiến tr c nhưng từ s


12
thống nhất đ
m i quốc gia lại có nh ng biến tấu khác nhau làm
cho n n văn h
ản đị ngày càng phong ph và đầy màu s c. Văn
hóa c
SE N được xây d ng và phát triển d a trên bản s c này
n n cũng m ng nhi u đ c điểm tương t , trong s thống nhất c a khu
v c và đ ạng c a từng quốc gia.
1.1.2.2. Những yếu tố hách quan
Một trong nh ng yếu tố hách qu n m ng t nh ịch sử và tr thành
một phần c yếu tố ch qu n à quá trình tiếp iến văn h c
hu
v c Đông N m . Yếu tố hách qu n th h i cần xem x t à ối cảnh
thế giới từ đầu thế ỷ XXI đến n y với xu thế toàn cầu h và s hội
nhập đ n xen văn h Đông Tây đem ại nh ng tác động ti u c c ẫn
t ch c c cho tôn giáo
. Trong ỷ nguy n mới SE N hi hình
thành Cộng đồng sẽ tập trung đẩy mạnh yếu tố phát triển inh tế.
Đi u này sẽ hông tránh h i ẫn đến nh ng mâu thuẫn v m t văn

ự a ng t n gi o ấp
qu gia v khu vự
Theo hảo sát c Pew Rese rch Center v Chỉ số Đ ạng Tôn
giáo tr n thế giới tôn giáo Đông N m được xếp oại n m trong
hu v c đ ạng tôn giáo ậc nhất tr n thế giới. S đ ạng trong cơ
cấu tộc người và đời sống tôn giáo đ tạo n n s phong ph trong đời
sống văn h x hội tuy nhi n s đ ạng tôn giáo đ n xen với s đ
ạng tộc người trong một quốc gi với tỷ ệ t n đồ ch nh ệch hình
thành n n nh m tôn giáo đ số và nh m tôn giáo thiểu số đ àm cho
mối qu n hệ gi các cộng đồng tộc người – tôn giáo trong m i quốc
gi tr n n vô c ng ph c tạp.
ự ph t tri n kh ng ng ều gi a
ng ng t n gi o
S phát triển hông đồng đ u gi các cộng đồng tôn giáo thể
hiện các h cạnh: i S ch nh ệch tỷ ệ gi các tôn giáo trong
một quốc gi , (ii) S hông đồng đ u v các đi u iện phát triển inh
tế-x hội, (iii) S hông đồng đ u v đị àn cư tr và ch nh sách
phân ố o động c ch nh ph một số nước Đông N m , (iv)
Ch nh sách giải quyết mối qu n hệ ân tộc v văn h
và v Ch nh
sách phân iệt đối xử trong hệ thống quản nhà nước.
Trong hi SCC hình thành hướng đến việc tạo ng cộng đồng
các x hội đ m ọc nh u đ c iệt ch trọng đến nh m người yếu thế
trong x hội thì s đ ạng tôn giáo - một phần hông thể tách rời
trong đời sống văn h – x hội và à đ c trưng c
ân cư Đông
N m
sẽ à một yếu tố cần phải được xem x t một cách đầy đ và
cẩn thận để c thể xây ng được một Cộng đồng Văn h – X hội
SE N à “một cộng đồng thu hút s tham gia c người dân và

được một cách hoàn hảo v th c trạng tôn giáo Đông N m
nhưng
cách hiểu thế tục c T y or cũng gi p giải th ch được bản
chất c a nh ng mâu thuẫn mang màu s c tôn giáo các quốc gia
trong khu v c và từ đ đư r được nh ng d báo cho nh ng ảnh
hư ng tích c c và tiêu c c c tôn giáo đối với Cộng đồng Văn h –
Xã hội ASEAN.
ô h nh Nhà nư c thế tục và bán thế tục các nư c Đông
Nam Á
Theo định ngh c Smith
một Nhà nước thế tục à một
nhà nư c đảm bảo được sự tự do tôn giáo của cá nhân và các tổ chức,
nh n nh n m i cá nhân như là một công dân bất tôn giáo của anh ta
là g , hông có sự li n ết về mặt th chế v i một tôn giáo ri ng biệt
nào và c ng hông th c đ y hoặc cản tr bất
tôn giáo nào
tr. - . T m ại một Nhà nước thế tục cần đảm ảo được các yếu tố:
i trung ập v ni m tin tôn giáo ii tôn trọng t o tôn giáo iii
hông x
ất
tôn giáo nào. Theo các nhà nghi n c u tôn giáo
hu v c Đông N m thì cho r ng mô hình Nhà nước thế tục c
hu
v c này nhìn chung à theo i u thế tục secular state và bán-thế tục


15
(semi-secular states) vì n vừ ưu ti n cho s đ ạng tôn giáo vừ thể
hiện ản chất các quốc gi Đông N m
hông thể tách rời h i s

c cần ưu tầm đến s đ ạng tôn giáo này h y hông sẽ được trả
ời qu phần phân t ch tôn giáo trong QHQT ĐN s u đây.
nh hư ng của yếu tố đa dạng tôn giáo trong quan hệ của


16
các quốc gia trong hu vực
Qu phân t ch NCS nhận thấy i nh ng cuộc xung đột c yếu tố tôn
giáo được xem như à đ c t nh hi n i đến hu v c Đông N m
ii rõ
ràng c mâu thuẫn xung đột tôn giáo gi các quốc gi áng gi ng
nhưng xung đột hông àm chi rẽ và ảnh hư ng một cách sâu s c đến
qu n hệ song phương và đ phương gi các quốc gi iii tôn giáo
hông phải à nguy n nhân tr c tiếp ẫn đến mâu thuẫn gi các quốc
gi và trong hu v c nhưng à yếu tố ễ ị ợi ụng àm cái cớ cho s
ng phát xung đột iv xung đột tôn giáo à nhân tố gây ất n nhưng
hông àm ảnh hư ng đến t nh thống nhất c
SE N. Bản chất c
Cộng đồng Văn h – X hội SE N à cộng đồng o hàm cả yếu tố
văn h và yếu tố x hội c
SE N. Mà n i đến văn h – x hội thì
hông thể hông o hàm yếu tố tôn giáo. Với tầm qu n trọng và t nh
ph c tạp như vậy ản chất đ ạng tôn giáo c Đông N m rõ ràng
cần được xem x t thật tỉ mỉ và toàn iện trong quá trình xây ng Cộng
đồng Văn h – X hội SE N – một cộng đồng vì người ân SE N.
trí ủa s
a n t n i o tron n ữn nội un
n ASCC iai o n t
n
u t a ng t n gi o trong

x hội sẽ đạt được thông qu cơ chế inh tế hơn à s hợp tác ch nh
trị ho c n ninh ho c x hội. Tuy nhi n hiện trạng c này c một
Đông N m với n n inh tế phát triển i n ết phương tiện gi o
thông và truy n thông i n ạc cũng sẽ à n n tảng thu h t các nh m
h ng ố.
u t a ng t n gi o trong i n h ng
Theo Hiến chương SE N sẽ vẫn uy trì nguy n t c hông c n
thiệp vào công việc nội ộ c nh u đi u này c thể hiểu r ng để xây
ng Cộng đồng
tr n những giá trị chung và hông can thiệp
vào công việc nội bộ ngh à hông đem vào Hiến chương cũng như
trong nội ung xây ng Cộng đồng SE N nh ng giá trị hác iệt
và nh ng yếu tố “nhạy cảm” c
hu v c. Cụm từ “tôn tr ng sự hác
biệt tôn giáo của người dân A AN” đồng ngh với việc một ần
n trong Hiến chương tôn giáo hông được xem à một giá trị
chung i “s đ ạng tôn giáo” xem như à một yếu tố há hác iệt
và cần được gạt r ngoài quá trình xây ng cộng đồng.
trí ủa u tố a n t n i o tron nội un
o
t n t
n
iai o n t
n
2.3.1. ai tr
a u t a ng t n gi o trong u n i ung a
ho h t ng th
Nếu như x t đến nguy n nhân gây r nh ng cuộc xung đột tôn
giáo
hu v c mà ch yếu xuất phát từ nguy n nhân ịch sử và s u

nh gi
vai tr
a u t a ng t n gi o giai o n
- 2015
Thông qu
mục ti u hướng đến c
SCC c thể thấy được các
nhà nh đạo SE N c qu n tâm và ưu đến vấn đ tôn giáo và nhận
th c được r ng nguồn gốc tr c tiếp ẫn đến nh ng căng th ng c yếu tố
tôn giáo đ ch nh à nh ng ch nh sách công ng x hội quy n ợi c
nh m người yếu thế thiệt th i trong x hội ... Tuy nhi n các nhà nh
đạo SE N ường như đ
s t nh ng h ng hoảng gây r
is
hác iệt tôn giáo – văn h – s c tộc đ c iệt à các c ượng c c
đo n. Theo như qu n sát các quốc gi đ thiếu h n việc đư r nh ng
mục ti u cụ thể cho s đối thoại và h hợp tôn giáo ho c cơ chế nào
nh m giải quyết nh ng căng th ng o hác iệt v các giá trị tôn giáo.
n i
un vai tr ủa u tố a n t n i o tron ti n
tr n
n ộn ồn
n
Từ hi hình thành tư ng v một cộng đồng SE N cho đến hi


19
Cộng đồng SE N
r đời thi yếu tố đ ạng tôn giáo được đ
cập đến há mờ nhạt hông chỉ trong trụ cột văn h – x hội mà

m n n

ộn

ồn
Phát triển toàn ộ phải gồm phát triển văn hoá và phát triển n
v ng phải gồm s tôn trọng và ảo tồn nh ng “vốn văn hoá”. N i
hác đi phát triển inh tế mà hông phát triển văn hoá à một phát
triển hông cân đối. Th m vào đ t người để r ng ch nh s vơi
cạn vốn văn hoá nếu xảy r sẽ àm đ v phát triển inh tế và x
hội ngh à một s p t tri n in t
n
n vữn . Và vì vậy
một Cộng đồng SE N cũng sẽ hông thể phát triển n v ng nếu
như hông c trụ cột văn h – x hội.


20
n v vai tr ủa u tố a n t n i o n ti n tr n
p t tri n n vữn ủa
n
u h ng phát tri n chung c a sự a ng t n gi o khu vực
trong t ng ai
S u hi EC hình thành đường biên giới các quốc gia ASEAN
được x nh đi trong s ưu chuyển c a yếu tố con người. Và kèm
theo đ sẽ là s th y đ i chóng m t c a các n n văn h – tôn giáo
nội tại tiếp tục được giao thoa với nhau và hình thành nên nh ng hình
thái văn h – tôn giáo mới trong khu v c và trong nội tại m i quốc
gia. Khuynh hướng phát triển c a tôn giáo Đông N m gi i đoạn
đầu thế kỷ XXI đ à tôn giáo sẽ vẫn phát huy nh ng ảnh hư ng quan

dung mà ASCC ch trương xây ng đ đ ng và sẽ là nh ng “đi u
chỉnh” các giá trị văn h c a xã hội cộng đồng.
ịch bản – ếu tố đa dạng của tôn giáo bị lợi dụng đ tr
thành một trong những vấn đề đe d a sự phát tri n bền vững của
A
đến
S xuất hiện nh ng căng th ng xung đột vốn
à s t ng hợp c
nh ng nguy n nhân như ịch sử ất ình đ ng inh tế ch nh trị c
cả nh ng nguy n nhân o s
ch động từ n ngoài
Cộng th m
s hác iệt v tôn giáo và nh ng s i ầm trong ch nh sách tôn giáo
c nhà nước à một nguy n nhân qu n trọng ẫn đến xung đột ng
phát và ch ngh y h i. Nh ng tác động ti u c c mà tôn giáo c
thể gây r trong s phát triển n v ng s u
c
SCC: nh ng
ảnh hư ng đến s phát triển c x hội vấn đ tị nạn tôn giáo và i
cư ất hợp pháp vấn đ ình đ ng giới và quy n phụ n và cuối
c ng à xây ng ản s c chung SE N.
Tr n th c tế s đ ạng tôn giáo uôn c ảnh hư ng t ch c c và
ti u c c tồn tại song song đến s phát triển n v ng c
SCC s u
. S đ ạng tôn giáo à một ản chất ất iến c
hu v c Đông
N m
vì vậy nếu s u hi SCC r đời năm
SE N đ c o
hơn v i tr c yếu tố này đư vào nội ung xây ng hướng đến

giáo trong hu v c. v Hơn hết SE N cần đư vào được nh ng cơ
chế cụ thể trong việc quản s đ ạng tôn giáo và tr c tiếp đ cập
đến nh ng chuẩn t c và nh ng mối qu n tâm thật s c các nh m
tôn giáo hác nh u đ c iệt à các nh m thiểu số tôn giáo để tất cả
mọi người ân SE N đ u cảm thấy họ thuộc v và họ được hư ng
ợi nhi u nhất từ s hình thành c Cộng đồng SE N n i chung và
Cộng đồng Văn h – X hội SE N n i ri ng.


23
K T LUẬN
Qu xem x t mối i n hệ gi s đ ạng tôn giáo
hu v c và
quá trình xây ng SCC Luận án đ r t r được nh ng ết uận cơ
ản như s u:
1. S đ ạng tôn giáo – văn h c
hu v c Đông N m được
cho r ng giống như một “tô xà ách trộn” s
ow hơn à một
“nồi s p nấu chảy các n n văn h ” me ting pot . Tôn giáo Đông
N m c t nh thế tục và mô hình Nhà nước các quốc gi Đông
N m
à mô hình thế tục secu r st te và án-thế tục semi-secular
state). Do đ tôn giáo hông phải à c ượng ch nh trị ch ưu trong
nội trị c các quốc gi nhưng đ ạng tôn giáo chỉ à một yếu tố c
tầm qu n trọng và ảnh hư ng mà các nhà nh đạo các quốc gi
SE N uôn t nh đến.
2. Qu công trình giả thuyết v v i tr c yếu tố đ ạng tôn
giáo trong quá trình xây ng SCC cho thấy tôn giáo hiện n y chư
c v i tr tr c tiếp trong quá trình xây ng trụ cột này.