ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

VŨ VĂN HIỂN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ
THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG TRONG DẠY HỌC TẠI
TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG SÁNG SƠN HUYỆN SÔNG LÔ – TỈNH VĨNH PHÚC

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2017


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

VŨ VĂN HIỂN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ
THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG TRONG DẠY HỌC TẠI
TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG SÁNG SƠN HUYỆN SÔNG LÔ – TỈNH VĨNH PHÚC

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số: 60 14 01 14

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Vũ Quang Hải

HÀ NỘI - 2017


MỤC LỤC
Lời cảm ơn ......................................................................................................... i
Danh mục bảng................................................................................................. vi
Danh mục biểu đồ ........................................................................................... vii
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ỨNG
DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG TRONG
DẠY HỌC TẠI TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG.......................... 7
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ....................................................................... 7
1.1.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài ......................................................... 7
1.1.2. Các nghiên cứu ở Việt Nam .......................................................... 10
1.2. Các khái niệm cơ bản............................................................................. 15
1.2.1. Khái niệm quản lý ......................................................................... 15
1.2.2. Khái niệm quản lý trường học và quản lý hoạt động dạy học ...... 19
1.2.3. Khái niệm ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông
trong dạy học........................................................................................... 21
1.2.4. Khái niệm quản lý ứng dụng công nghệ thông tin và truyền
thông trong dạy học ở trường trung học phổ thông ............................... 25
1.3. Nội dung quản lý hoạt động ứng dụng công nghệ thông tin và
truyền thông trong dạy học ở trƣờng trung học phổ thông ...................... 26
1.3.1. Quản lý việc xây dựng kế hoạch ứng dụng công nghệ thông
tin và truyền thông trong dạy học ........................................................... 26
1.3.2. Tổ chức hoạt động ứng dụng công nghệ thông tin và truyền
thông trong dạy học ................................................................................ 27
1.3.3. Quản lý cơ sở vật chất phục vụ ứng dụng công nghệ thông tin
và truyền thông trong dạy học ................................................................ 28
1.3.4. Kiểm tra, đánh giá hoạt động ứng dụng công nghệ thông tin
và truyền thông trong dạy học ................................................................ 30

ii

dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học ở Trường
Trung học phổ thông Sáng Sơn ............... Error! Bookmark not defined.
2.3.2. Quản lý hoạt động ứng dụng công nghệ thông tin và truyền

thông trong dạy học ở Trường Trung học phổ thông Sáng SơnError! Bookmark no
2.4. Đánh giá chung về thực trạng quản lý ứng dụng công nghệ thông
tin và truyền thông trong dạy học ở Trƣờng Trung học phổ thông
Sáng Sơn - huyện Sông Lô - tỉnh Vĩnh PhúcError! Bookmark not defined.
2.4.1. Ưu điểm ......................................... Error! Bookmark not defined.
iii


2.4.2. Hạn chế, thiếu sót.......................... Error! Bookmark not defined.
2.4.3. Nguyên nhân hạn chế .................... Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ỨNG DỤNG
CÔNG NGHỆ THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG TRONG DẠY HỌC
TẠI TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG SÁNG SƠN - HUYỆN
SÔNG LÔ - TỈNH VĨNH PHÚC................................ Error! Bookmark not defined.
3.1. Yêu cầu đề xuất các biện pháp .............. Error! Bookmark not defined.
3.1.1. Các biện pháp quản lý phải đảm bảo tính toàn diện, đạt hiệu
quả thiết thực........................................... Error! Bookmark not defined.

3.1.2. Các biện pháp quản lý phải đảm bảo tính thực tiễnError! Bookmark not de

3.1.3. Các biện pháp đảm bảo tính hệ thống, đồng bộ và khả thiError! Bookmark n
3.2. Các biện pháp quản lý hoạt động ứng dụng công nghệ thông tin và

truyền thông trong dạy học ở Trƣờng Trung học phổ thông Sáng SơnError! Bookmark
3.2.1. Nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc đẩy mạnh
ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học cho


DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1.
Bảng 2.2.

Bảng 2.3.
Bảng 2.4.
Bảng 2.5.
Bảng 2.6.

Bảng 2.7.

Bảng 2.8.

Bảng 2.9.

Bảng 2.10.

Bảng 2.11.

Bảng 3.1.
Bảng 3.2.
Bảng 3.3.

Cơ cấu, trình độ của cán bộ quản lý, giáo viên Trường
Trung học phổ thông Sáng Sơn hiện nayError! Bookmark not defined.
Thống kê nhận thức của cán bộ, chuyên viên, giáo viên về
mức độ cần thiết của công nghệ thông tin và truyền thông
trong dạy học ............................. Error! Bookmark not defined.
Thống kê nhận thức của cán bộ, chuyên viên, giáo viên về tác


DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 2.1. Vai trò của quản lý trong hoạt động ứng dụng công nghệ
thông tin và truyền thông trong dạy họcError! Bookmark not defined.
Biểu đồ 3.1. Mức độ cần thiết của các biện phápError! Bookmark not defined.
Biểu đồ 3.2. Mức độ khả thi của các biện phápError! Bookmark not defined.

Biểu đồ 3.3. Tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi của các biện phápError! Bookma

vii


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Những thành tựu của khoa học kỹ thuật, đặc biệt là sự phát triển nhanh
chóng của công nghệ thông tin và truyền thông đã xâm nhập và tác động
mạnh mẽ đến kinh tế, văn hoá, giáo dục và đời sống xã hội, đặt ra cho giáo
dục, đào tạo phải nhanh chóng: “Chuyển mạnh quá trình giáo dục chủ yếu
trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học;
học đi đôi với hành, lý luận gắn với thực tiễn” [14, tr. 114].
Nắm bắt xu thế phát triển tất yếu của giáo dục, đào tạo từ những năm 90
của thế kỷ XX cho đến nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã xác định rõ trọng tâm
của ngành là đào tạo nguồn nhân lực về công nghệ thông tin và đẩy mạnh việc
ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong giáo dục và dạy học ở
trường trung học phổ thông. Chỉ thị 29/2001/CT-BGDĐT của Bộ trưởng Bộ
Giáo dục và Đào tạo đã nêu rõ: “Đối với giáo dục và đào tạo, công nghệ
thông tin có tác động mạnh mẽ, làm thay đổi phương pháp, phương thức dạy
học. Công nghệ thông tin là phương tiện để tiến tới một xã hội học tập” [2].
Mục tiêu giáo dục của nhà trường trung học phổ thông hiện nay không chỉ
nhằm cung cấp kiến thức, mà còn hướng đến việc phát triển những kỹ năng

Những hạn chế trong ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông
trong dạy học hiện nay ở trường trung học phổ thông xuất phát từ nhiều
nguyên nhân, như giáo viên tự tìm hiểu hay học hỏi kinh nghiệm từ đồng
nghiệp để khai thác tính năng của các phần mềm tin học, thiếu các tài liệu
tham khảo về mặt lý luận cũng như các hướng dẫn cơ bản, phù hợp với yêu
cầu để xây dựng bài giảng điện tử; công tác quản lý việc sử dụng các phương
tiện công nghệ thông tin và truyền thông chưa đạt hiệu quả thiết thực; điều
kiện bảo đảm cho việc ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông vào dạy
học còn những mặt bất cập nhất định.
Xuất phát từ những cơ sở lý luận và thực tiễn trên, với tư cách là giáo
viên và là cán bộ phụ trách công nghệ thông tin và truyền thông nhà trường,
tác giả chọn đề tài “Quản lý hoạt động ứng dụng công nghệ thông tin và
truyền thông trong dạy học tại Trường Trung học phổ thông Sáng Sơn huyện Sông Lô - tỉnh Vĩnh Phúc”, làm luận văn tốt nghiệp.

2


2. Mục tiêu nghiên cứu
Trên cơ sở lý luận và thực tiễn, đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động
ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông vào dạy học tại Trường Trung
học phổ thông Sáng Sơn - huyện Sông Lô - tỉnh Vĩnh Phúc, góp phần nâng
cao chất lượng giáo dục của nhà trường.
3. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Hoạt động ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học
tại trường trung học.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Quản lý hoạt động ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông
trong dạy học tại trường trung học.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu

6.2. Giới hạn về địa bàn nghiên cứu
Đề tài chỉ giới hạn nghiên cứu các biện pháp quản lý hoạt động ứng
dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học tại Trường Trung
học phổ thông Sáng Sơn - huyện Sông Lô - tỉnh Vĩnh Phúc.
6.3. Giới hạn về khách thể điều tra
Đề tài tập trung khảo sát các khách thể sau: cán bộ quản lý nhà trường,
tổ trưởng chuyên môn, giáo viên và một số chuyên viên của Sở Giáo dục và
Đào tạo tỉnh Vĩnh Phúc.
Các số liệu, tài liệu nghiên cứu được sử dụng từ năm học 2011-2012
đến nay.
7. Phƣơng pháp nghiên cứu
7.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
Thu thập, nghiên cứu tài liệu; phân tích, tổng hợp, hệ thống hoá, khái
quát hoá các tài liệu về giáo dục và đào tạo, đặc biệt là những tài liệu có liên
quan đến quản lý hoạt động ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông
trong dạy học tại trường trung học phổ thông; nghiên cứu các báo cáo tổng
kết năm học của Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Vĩnh Phúc.

4


Phương pháp nghiên cứu từ các sản phẩm, công cụ quản lý như chương
trình, quy trình ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học
tại trường trung học phổ thông.
7.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi: tiến hành điều tra 60 người,
gồm 16 người là cán bộ quản lý, chuyên viên giáo dục của Sở Giáo dục và
Đào tạo Vĩnh Phúc, 44 giáo viên của Trường Trung học phổ thông Sáng Sơn huyện Sông Lô.
- Phương pháp tọa đàm (trò chuyện, phỏng vấn): thông qua trao đổi trực
tiếp với cán bộ quản lý, giáo viên để nắm bắt thông tin phục vụ cho công tác

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ
lục, luận văn được trình bày theo 3 chương:
Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động ứng dụng công nghệ
thông tin và truyền thông trong dạy học tại trường trung học phổ thông.
Chƣơng 2. Thực trạng quản lý hoạt động ứng dụng công nghệ thông tin
và truyền thông trong dạy học tại Trường Trung học phổ thông Sáng Sơn huyện Sông Lô - tỉnh Vĩnh Phúc.
Chƣơng 3. Biện pháp quản lý hoạt động ứng dụng công nghệ thông tin
và truyền thông trong dạy học tại Trường Trung học phổ thông Sáng Sơn huyện Sông Lô - tỉnh Vĩnh Phúc.

6


CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ỨNG DỤNG CÔNG
NGHỆ THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG TRONG DẠY HỌC TẠI
TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài
Vào những năm 70 của thế kỷ XX, một số nước trên thế giới đã ứng
dụng công nghệ thông tin như là một động lực thúc đẩy sự phát triển của kinh
tế - xã hội. Cùng với việc ứng dụng ngày càng rộng rãi công nghệ thông tin,
nhiều quốc gia đã xây dựng chiến lược ứng dụng công nghệ thông tin, đặc
biệt là ở các nước phát triển, mà một bộ phận quan trọng của chiến lược này
là xác định cách thức đưa kiến thức tin học vào dạy trong nhà trường. Theo
các tư liệu tổng hợp, đặc biệt là của UNESCO, hầu hết các nước đều đưa các
kiến thức tin học, kỹ năng cơ bản của công nghệ thông tin vào giảng dạy ở
trường phổ thông, thể hiện rõ hơn từ cấp trung học cơ sở theo nhiều hình thức
tổ chức dạy học khác nhau.
Ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học đã trở
thành là một vấn đề quốc tế không chỉ được sự quan tâm của các nhà sản xuất

mạng khoa học, kỹ thuật hiện nay. Việc nghiên cứu, ứng dụng công nghệ
thông tin và truyền thông trong giáo dục và đào tạo đã được đề cập trong
nhiều công trình nghiên cứu, đáng kể nhất là: Đề án “Tin học cho mọi người”
của nước Pháp năm 1970; Chương trình MEP “Chương trình giáo dục vi điện
tử” của nước Anh năm 1980; các chương trình và phần mềm các môn học cho
trường trung học được cung cấp bởi NSCU - Australia, năm 1984; đề án
CLASS “Máy tính và các nghiên cứu ở trường học” - Ấn Độ, 1985; Hội thảo
về “Xây dựng phần mềm tin học”, các nước châu Á - Thái Bình Dương, tổ
chức tại Malaysia năm 1985.
Bên cạnh các đề tài nghiên cứu, một số tài liệu tiêu biểu như “Công nghệ
day học” (Instructional Technology for Teaching and Learning) đã mô tả việc
xây dựng kế hoạch tiến hành các hoạt động dạy học có sự hỗ trợ của phương
tiện kỹ thuật theo hướng phát huy vai trò tích cực của người học; đề xuất các

8


biện pháp sử dụng phương tiện kỹ thuật phù hợp với những yêu cầu và hình
thức dạy học cụ thể; đồng thời, nhấn mạnh vai trò của phương tiện kỹ thuật nói
chung, đặc biệt là công nghệ thông tin và truyền thông như một công cụ hỗ trợ
đắc lực cho các hoạt động dạy học. Cuốn “Dạy học với công nghệ: Tạo lớp học
- học sinh làm trung tâm” của Judith H. Sandholtz (1997), cuốn sách đã trình
bày về dự án ACOT, nhằm triển khai các hướng ứng dụng công nghệ máy tính
trong giảng dạy theo hướng người học là trung tâm và những ảnh hưởng của nó
đối với nền giáo dục hiện đại; cuốn sách “Học với công nghệ: Triển vọng kiến
tạo”, của David H. Jonassen và các cộng sự (1999), cuốn sách tập trung trình
bày những tác động tích cực của công nghệ máy tính đối với cách học của
người học. Các tác giả đã làm rõ vai trò to lớn của các phương tiện đa truyền
thông đối với việc kích thích một cách tích cực các giác quan của học sinh
trong quá trình học tập trên lớp, giúp mỗi người học có thể phát huy tốt khả

công tác giảng dạy, bồi dưỡng. Đến cuối năm 2015, 100% giảng viên đại học,
cao đẳng, giáo viên dạy nghề, sinh viên có máy tính dùng riêng [10].
Đáp ứng yêu cầu và xu thế phát triển chung, nhiều hội thảo khoa học
cấp quốc gia và vùng miền đã được tổ chức với các báo cáo xoay quanh vấn
đề ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong giáo dục, theo các chủ
đề như: ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong giáo dục phổ
thông - Công nghệ giáo dục” (Hà Nội, 12/2001); “Công nghệ thông tin và
truyền thông trong giáo dục trong giáo dục và đào tạo (Hà Nội, 03/2004);
“Đổi mới phương pháp dạy học với sự tham gia của thiết bị kỹ thuật” (Đại
học Huế, 04/2004); “Ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong
nghiên cứu, quản lý, dạy và học của tuổi trẻ các trường đại học sư phạm toàn
quốc” (Hà Nội, 04/2005); “Nâng cao chất lượng dạy và học trong trường phổ
thông nhờ sự hỗ trợ của thiết bị và phần mềm dạy học” (thành phố Hồ Chí
Minh, 11/2005); “Ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong đổi
mới phương pháp dạy học ở các trường phổ thông bậc trung học” (Vũng Tàu,
2/2006); “Các giải pháp công nghệ và quản lý trong ứng dụng công nghệ
thông tin và truyền thông vào đổi mới dạy-học” (Hà Nội, 12/2006); “Công
nghệ thông tin với công tác thiết bị dạy học ở trường trung học”, (thành phố
Hồ Chí Minh, 06/2007)… Nhìn chung, các báo cáo trong các hội thảo này đã
phản ánh kịp thời thực tế ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong

11


dạy học ở trường phổ thông và trên cơ sở đó đã chỉ rõ những ưu điểm, hạn
chế và đề xuất một số giải pháp khả thi. Các tham luận đã có hướng đi sâu tìm
hiểu vấn đề ứng dụng ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông vào dạy
học ở trường trung học phổ thông.
Từ năm học 2007 - 2008, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có những chủ
trương triển khai mạnh mẽ việc ứng dụng ứng dụng công nghệ thông tin và

thông; nâng cao trình độ về ứng dụng công nghệ thông tin cho đội ngũ giáo
viên; tăng cường quản lý việc ứng dụng công nghệ thông tin của đội ngũ giáo
viên trong dạy học; tăng cường quản lý việc đổi mới phương pháp dạy học
của đội ngũ giáo viên theo hướng ứng dụng công nghệ thông tin; tăng cường
quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học của giáo viên; đảm bảo các điều kiện
hỗ trợ cho việc ứng dụng công nghệ thông tin của đội ngũ giáo viên và tăng
cường tạo động lực cho việc ứng dụng công nghệ thông tin.
Nguyễn Văn Tuấn (2014), với luận án tiến sĩ giáo dục học về đề tài
“Ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học địa lý ở trường
trung học phổ thông”, tác giả khẳng định: khi dạy học với công nghệ thông tin
và truyền thông, giáo viên không phải vất vả trong việc trình bày mà dành
nhiều thời gian để tổ chức, hướng dẫn học sinh thực hành, thảo luận, tăng
cường đối thoại và thực hiện các hoạt động trên lớp. Người học được đặt
trước những tình huống, những vấn đề cụ thể trước mắt, đòi hỏi phải phân
tích, xử lý, giải quyết để tự mình khám phá ra cái chưa biết, tự mình tìm ra
kiến thức.
Lê Hồng Vân (2015), trong luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục về “Quản
lý hoạt động ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học ở các trường tiểu học
huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội”. Tác giả cho rằng việc quản lý ứng dụng
công nghệ thông tin vào dạy học tiểu học là quá trình tác động của hiệu
trưởng tiểu học thông qua các hoạt động (chức năng) kế hoạch hóa, tổ chức,
chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra đến giáo viên tiểu học, dạy học tiểu học nhằm
nâng cao hiệu quả ứng dụng công nghệ thông tin, từ đó nâng cao chất lượng

13


dạy và học trong nhà trường tiểu học. Sau khi nghiên cứu lý luận, thực tiễn,
tác giả đề xuất các biện pháp đề xuất một số biện pháp để đẩy mạnh quản lý
hoạt động ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học ở các trường tiểu học

chí Đại học và Giáo dục chuyên nghiệp số 8; Lưu Lâm (2002), với bài viết
“Công nghệ thông tin với việc dạy và học trong nhà trường Việt Nam”, đăng
trên Tạp chí Giáo dục số 20; Lê Hồng Sơn (2002), “Công nghệ thông tin và
truyền thông với giáo dục và đào tạo ở Việt Nam”, đăng tại Tạp chí Giáo dục
số 32; Đỗ Trung Tá (2004), “Ứng dụng công nghệ thông tin truyền thông để
đổi mới giáo dục đại học ở Việt Nam”, đăng trên Tạp chí Giáo dục số 84; Đào
Thái Lai (2006), “Những yêu cầu đối với người giáo viên về ứng dụng công
nghệ thông tin trong hoạt động nghề nghiệp”, Tạp chí Nghiên cứu Khoa học
Giáo dục số 5; Trần Khánh (2007), “Tổng quan về ứng dụng công nghệ thông
tin và truyền thông trong giáo dục”, đăng trên Tạp chí Giáo dục số 161;
Qua nghiên cứu các đề tài, luận án, luận văn thạc sĩ của các tác giả
trong nước cho thấy việc ứng dụng ứng dụng công nghệ thông tin vào giáo
dục là một xu thế mới của nền giáo dục Việt Nam trong giai đoạn hiện nay và
trong tương lai lâu dài. Cùng với ứng dụng thì việc quản lý ứng dụng ứng
dụng công nghệ thông tin vào dạy học tại Trường Trung học phổ thông Sáng
Sơn - huyện Sông Lô - tỉnh Vĩnh Phúc chưa được quan tâm nghiên cứu. Vì
vậy, tác giả lựa chọn đề tài “Quản lý hoạt động ứng dụng công nghệ thông tin
trong dạy học tại Trường Trung học phổ thông Sáng Sơn - huyện Sông Lô tỉnh Vĩnh Phúc”, là có ý nghĩa lý luận, thực tiễn và không trung lặp với các
công trình đã nghiên cứu trước đó.
1.2. Các khái niệm cơ bản
1.2.1. Khái niệm quản lý
Quản lý là một chức năng lao động bắt nguồn từ tính chất lao động của
xã hội loài người. Từ khi con người bắt đầu hình thành các nhóm để thực hiện
những mục tiêu mà họ không thể đạt được với tư cách là những cá nhân riêng
lẻ, thì nhu cầu quản lý cũng hình thành như một yếu tố cần thiết để phối hợp
những nỗ lực cá nhân hướng tới những mục tiêu chung. Bàn về quản lý, cho
đến nay có nhiều cách tiếp cận khác nhau, có thể kể đến:

15



16