TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA SINH – KTNN

NGUYỄN KHÁNH LINH

ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN
XÂY DỰNG VÀ QUẢN LÝ THƯ VIỆN TƯ LIỆU
HÌNH ẢNH PHỤC VỤ DẠY – HỌC MÔN
SINH LÍ NGƯỜI VÀ ĐỘNG VẬT TỪ
CHƯƠNG I ĐẾN CHƯƠNG VII

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Sinh lí học người và động vật

HÀ NỘI, 2016


LỜI CẢM ƠN

Đối với một sinh viên năm cuôi việc lựa chọn, nghiên cứu một đề tài
khóa luận tốt nghiệp là một công việc không phải đơn giản. Em xin bày tỏ
lòng biết ơn sâu sắc tới TS. Nguyễn Xuân Thành đã hƣớng dẫn tận tình, động
viên, giúp đỡ em trong suốt thời gian nghiên cứu và hoàn thành khóa luận.
Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các thầy cô giáo trong tổ bộ môn
sinh lý ngƣời và động vật đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho em trong suốt thời
gian nghiên cứu và hoàn thành bài khóa luận này.


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan khóa luận tốt nghiệp với tên đề tài “ứng dụng công


4.

GV

Giáo viên

5.

GDĐT

Giáo dục đào tạo

6.

GDĐH

Giáo dục đại học

7.

TLDH

Tƣ liệu dạy học

8.

SV

Sinh viên

2.3. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU............................................................ 39
2.3.1. Phƣơng pháp nghiên cứu lý thuyết ....................................................... 39
2.3.2. Phƣơng pháp nghiên cứu thực nghiệm ................................................. 39


2.3.3. Phƣơng pháp điều tra cơ bản ................................................................. 39
2.3.4. Phƣơng pháp chuyên gia ....................................................................... 40
2.3.5. Phƣơng pháp thu thập tƣ liệu ................................................................ 40
2.4. Phƣơng pháp thống kê toán học ............................................................... 40
Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ........................................................... 41
3.1. CẤU TRÚC NỘI DUNG MÔN SINH LÝ NGƢỜI VÀ ĐỘNG VẬT Ở
BẬC ĐẠI HỌC VÀ XÁC ĐỊNH NHỮNG TƢ LIỆU CẦN THIẾT ............. 41
3.2. Kết quả điều tra ........................................................................................ 47
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ........................................................................ 53
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................... 55
PHỤ LỤC 1 ..................................................................................................... 58


PHẦN I : MỞ ĐẦU
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
1. Đổi mới phương pháp dạy học là yêu cầu tất yếu khách quan của sự
nghiệp CNH-HĐH đất nước
Trong những năm gần đây, việc áp dụng hệ thống đào tạo theo tín chỉ
trong các trƣờng đại học phản ánh quan điểm lấy sinh viên làm trung tâm.
Đây là phƣơng thức đƣa giáo dục đại học về với đúng nghĩa của nó là coi
trọng việc bồi dƣỡng ý thức tự lực trong học tập, năng lực tự học, tự nghiên
cứu, phát triển tƣ duy sáng tạo, rèn luyện kỹ năng thực hành, tạo điều kiện
cho sinh viên tham gia nghiên cứu, thực nghiệm, ứng dụng.
2. Vai trò của CNTT trong giáo dục và đào tạo
Những thành tựu mới của khoa học và công nghệ nửa cuối thế kỉ XX và

khoa học - công nghệ hiện đại trong quản lý nhà nƣớc về giáo dục, đào
tạo.Từng bƣớc hiện đại hóa cơ sở vật chất kỹ thuật, đặc biệt là hạ tầng công
nghệ thông tin.
4. Thực trạng việc ứng dụng và nghiên cứu ứng dụng CNTT trong dạy học môn Sinh lý học người & động vật
Tƣ liệu dạy - học là tƣ liệu đƣợc sử dụng trong quá trình dạy - học bao
gồm những tài liệu chứa đựng nội dung học tập đƣợc thể hiện dƣới dạng
phƣơng tiện trực quan (tranh ảnh, mẫu vật, phim video, ...) hoặc dƣới dạng
ngôn ngữ chữ viết (các đoạn trích). Ngƣời dạy có thể sử dụng tƣ liệu để tổ
chức quá trình dạy - học, để hiểu rõ, hiểu sâu kiến thức chuyên ngành. Ngƣời
học có thể sử dụng những tƣ liệu đó để tự tìm tòi phát hiện tri thức mới. Nhƣ
vậy, tƣ liệu dạy - học là nguồn tri thức làm sáng tỏ nội dung trong bài giảng
và giáo trình, gây hứng thú học tập cho ngƣời học, góp phần đổi mới phƣơng
pháp dạy học theo hƣớng ứng dụng CNTT.

2


Để quá trình dạy - học đạt hiệu quả, ngoài bài giảng và giáo trình, ngƣời
dạy và ngƣời học đều cần có nguồn tƣ liệu dạy - học phong phú.
Trong thực tế dạy học hiện nay, với sự phát triển của CNTT, tƣ liệu dạy
- học môn Sinh lý ngƣời & động vật khá phong phú, tuy nhiên các tƣ liệu này
thƣờng tồn tại tản mạn ở nhiều nguồn khác nhau chƣa đƣợc sắp xếp một cách
khoa học, phù hợp với nội dung dạy – học ở trƣờng Đại học nên không tiện
dụng cho ngƣời dạy và ngƣời học trong quá trình dạy - học.
Do vậy, cần phải xây dựng, biên tập và quản lý hệ thống những tƣ liệu
dạy – học môn Sinh lý ngƣời & động vật dƣới dạng một CD hoặc một website
giúp ngƣời dạy dễ dàng tìm kiếm, sử dụng để thiết kế giáo án điện tử, giúp
sinh viên thuận lợi hơn trong quá trình tự học môn Sinh lý ngƣời & động vật.
Hiện nay, đã có một số tác giả sƣu tầm, biên tập tƣ liệu phục vụ dạy học bộ môn. Tuy nhiên, các nghiên cứu chỉ tập trung cho giáo dục phổ thông
và còn dừng lại từng mảng nhỏ lẻ, chƣa toàn diện và mới lƣu trữ ở dạng các

Dịch vụ google site từ gmail.
Phần mềm Dreamweaver.
IV. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
1.

Tìm hiểu tổng quan các vấn đề liên quan đến đề tài nghiên cứu.

2.

Hệ thống hoá lý luận về CNTT, kĩ năng sử dụng CNTT trong

dạy học môn sinh lý ngƣời và động vật.
3.

Biên soạn nội dung rèn kĩ năng sử dụng CNTT trong dạy học

Sinh lý ngƣời và động vật từ chƣơng I đến chƣơng VII.
4.

Xây dựng thƣ viện tƣ liệu hình ảnh hỗ trợ dạy học môn sinh lý

ngƣời và động vật.
5.

Đƣa ra quy trình sử dụng thƣ viện tƣ liệu hình ảnh hỗ trợ dạy học

Sinh lý ngƣời và động vật từ chƣơng I đến chƣơng VII.
V. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
1.


- Công nghệ thông tin
Thuật ngữ CNTT (infomation technology –IT) xuất hiện vào khoảng
những năm 70 của thế kỉ XX.Thuật ngữ này gắn liền với sự phát triển của
máy vi tính (computer).
Thuật ngữ CNTT xuất hiện trong nhiều loại văn bản của nhiều tổ chức
quốc tế cũng nhƣ ở Việt Nam. Trong phạm vi đề tài nghiên cứu, chúng tôi
thống nhất cách hiểu khái niệm CNTT theo Luật CNTT ban hành năm 2007.
Tại điều 4 của Luật CNTT ghi rõ: “1.CNTT là tập hợp các phương pháp
khoa học, công nghệ và công cụ kĩ thuật hiện đại để sản xuất, truyền đưa, thu
thập, xử lí, lưu trữ và trao đổi thông tin số; 2. Thông tin số là thông tin được
tạo lập bằng phương pháp dùng tín hiệu số” .[4]
- Ứng dụng CNTT
Theo Luật CNTT, “Ứng dụng CNTT là việc sử dụng CNTT vào các
hoạt động thuộc lĩnh vực kinh tế - xã hội, đối ngoại, quốc phòng, an ninh và
các hoạt động khác nhằm nâng cao năng suất, chất lƣợng, hiệu quả của các
hoạt động này”.[4]
Trong thời đại bùng nổ thông tin và kinh tế tri thức, đỏi hỏi sản phẩm
đào tạo cần có trình độ học vấn và chuyên môn cao, có năng lực sáng tạo,
dùng tri thức để tạo ra sản phẩm trí tuệ, có khả năng cập nhật tri thức mới và
tự học suốt đời. Vì vậy, cơ sở đào tạo không chỉ cung cấp kiến thức mà còn
giúp ngƣời học có phƣơng tiện và kỹ năng tự đào tạo. Sử dụng công nghệ
thông tin là nền tảng quan trọng để các cơ sở đào tạo làm tốt việc này.

5


 Vai trò của công nghệ thông tin trong dạy học
CNTT đã có tác động to lớn và toàn diện đến xã hội loài ngƣời và hiển
nhiên cũng tác động mạnh mẽ trực tiếp đến giáo dục và đào tạo.
Đối với giáo dục và đào tạo, CNTT vừa là một nội dung dạy học vừa là

hoặc vĩ mô, hình thái đặc biệt, cơ chế diễn ra phức tạp, hiện tƣợng diễn ra
trong khoảng thời gian rất dài,... sẽ không còn là quá khó đối với GV.
Nhƣ vậy, CNTT có vai trò hết sức quan trọng trong giáo dục – đào tạo
nói chung, trong dạy học các môn học nói riêng. Mỗi ngƣời GV cần trang bị
những kiến thức và kĩ năng cần thiết để ứng dụng CNTT trong công việc đảm
nhận.
1.1.2. CƠ SỞ THỰC TIỄN
Trong thời đại bùng nổ thông tin và kinh tế tri thức, đỏi hỏi sản phẩm
đào tạo cần có trình độ học vấn và chuyên môn cao, có năng lực sáng tạo,
dùng tri thức để tạo ra sản phẩm trí tuệ, có khả năng cập nhật tri thức mới và
tự học suốt đời. Vì vậy, cơ sở đào tạo không chỉ cung cấp kiến thức mà còn
giúp ngƣời học có phƣơng tiện và kỹ năng tự đào tạo. Sử dụng công nghệ
thông tin là nền tảng quan trọng để các cơ sở đào tạo làm tốt việc này.
Nâng cao chất lƣợng giáo dục và đào tạo là yêu cầu sống còn của các
trƣờng đại học trong giai đoạn mở rộng giáo dục hiện nay. Công nghệ thông
tin có thể nâng cao chất lƣợng của sản phẩm đào tạo bằng nhiều cách: nâng
cao động lực và sự tham gia của ngƣời học, bằng cách tạo thuận lợi cho việc
thu nhận các kỹ năng cơ bản; Công nghệ thông tin là công cụ chuyển giao:
khi đƣợc sử dụng hợp lý nó có thể giúp chuyển sang cách dạy và học theo
kiểu lấy ngƣời học làm trung tâm, tạo động lực cho học tập.
Các phƣơng tiện nhƣ video, tivi và các phần mềm truyền thông trong
máy tính gồm đoạn chữ, âm thanh, màu sắc, hình ảnh động có thể đƣợc sử
dụng để cung cấp những nội dung mới và có tính thử thách có thể thu hút
ngƣời học. Với môi trƣờng đa phƣơng tiện, thông qua mạng Internet làm tăng

7


động lực cho ngƣời học do có sự kết hợp giữa các phƣơng tiện truyền thông,
đem lại cơ hội kết nối, trao đổi, tạo thuận lợi trong việc thu nhận những kỹ

dục, đào tạo trên toàn thế giới, tại các diễn đàn và hội nghị quốc tế nhƣ: Diễn
đàn của Hội đồng Quốc tế về giáo dục thế kỉ 21, Hội nghị Giáo dục cho mọi
ngƣời, tổ chức tại Jomtien, Thái Lan năm 1996. Hội nghị thế giới về “Giáo
dục đại học (GDĐH) thế kỉ 21- tầm nhìn và hành động”, tổ chức tại Paris năm
1998, với “Tuyên ngôn thế giới về GDĐH thế kỉ 21”, đã nhấn mạnh: “Cần
phải tận dụng đầy đủ các ƣu thế của CNTT và viễn thông để đổi mới GDĐH
bằng cách mở rộng và đa dạng hóa cách chuyển tải và phƣơng thức sử dụng
các kiến thức, thông tin một cách rộng rãi”.
Nghiên cứu liên quan đến ứng dụng CNTT vào xây dựng TLDH theo
một số hƣớng nghiên cứu chính nhƣ: Xây dựng các bài giảng và giáo trình
điện tử, với rất nhiều chức năng tiện ích, bao gồm cả các nội dung tri thức,
học thuật, kĩ năng (kết hợp video và audio), các loại từ điển offline và online
cài đặt trong máy cá nhân hay tra cứu trực tiếp trên mạng. Sử dụng các phần
mềm ứng dụng nhằm sử lý số liệu cho các môn học chuyên ngành hay trong
nghiên cứu khoa học (Epi infor, SPSS, MS. Excel), thiết kế và tính toán trong
các chuyên ngành kỹ thuật nhƣ CAM/CAD, Matlap. Xây dựng ngân hàng câu
hỏi và các phần mềm trắc nghiệm khách quan, sử dụng để tổ chức thi và
lƣợng giá trong các phòng máy, thi trực tuyến qua mạng LAN và mạng
Internet (ví dụ phần mềm Item bank. Mr test, Violet). Xây dựng các phần
mềm mô phỏng và các phòng thí nghiệm ảo. Một số phần mềm khá thông
dụng nhƣ: Gambit Mimic Virtual, Lab CCNA (mô phỏng phòng thực hành
LAB CCNA), Crocodile Physics (Thiết kế Phòng thí nghiệm ảo), phần mềm

9


Macromedia Director và Share3d (Mô phỏng 3D và tính toán hệ cơ - cơ điện
tử với Visual Nastran). Một hƣớng nghiên cứu mới là xây dựng những trang
Web học tập, cho phép tổ chức các hoạt động dạy và học linh hoạt nhƣ học
tập từ xa, học qua mạng, tạo các forum hội thảo nhóm, giữa ngƣời dạy với

(ts.moet.gov.vn, thi.moet.gov.vn), trang thống kê giáo dục, công nghệ
E.learning, thƣ viện giáo trình điện tử và Diễn đàn mạng giáo dục có thể coi
đây cũng là một dạng tƣ liệu hỗ trợ trực tiếp cho hoạt động dạy và học của
ngành giáo dục Việt Nam.
Dự án “Đổi mới chƣơng trình giáo dục, sách giáo khoa và tài liệu giảng
dạy” và dự án “Đào tạo cán bộ tin học và đƣa tin học vào nhà trƣờng” đƣợc
xác định là 2 trong 7 dự án trọng điểm thuộc chƣơng trình mục tiêu quốc gia
giai đoạn 2006 - 2010. Ngày 18.12.2010, Bộ GDĐT đã phát động cuộc thi
“Thiết kế hồ sơ bài giảng điện tử” trong toàn ngành nhằm đẩy mạnh phong
trào ứng dụng CNTT, thiết kế, xây dựng tƣ liệu dạy học, góp phần đổi mới
nội dung và phƣơng pháp dạy học.
Hiện nay, đã có một số tác giả sƣu tầm, biên tập tƣ liệu phục vụ dạy học bộ môn [5], [6], [9]. Tuy nhiên, các nghiên cứu chỉ tập trung cho giáo dục
phổ thông và còn dừng lại từng mảng nhỏ lẻ, chƣa toàn diện và mới lƣu trữ ở
dạng các đĩa CD nên hiệu quả sử dụng chƣa cao.
Hơn nữa, những công trình nghiên cứu đã đƣợc công bố và ứng dụng
trong thực tế về xây dựng, sử dụng tƣ liệu hình ảnh cho các môn học chuyên
ngành ở bậc đại học còn khá khiêm tốn [11], [12], [15], [16] chƣa tƣơng xứng
với tốc độ phát triển nhanh của hệ thống các trƣờng đại học Việt Nam hiện
nay.

11


1.3. QUY TRÌNH XÂY DỰNG VÀ BIÊN TẬP THƯ VIỆN TƯ LIỆU
DẠY HỌC DẠNG HÌNH ẢNH PHỤC VỤ DẠY – HỌC MÔN SINH LÝ
NGƯỜI VÀ ĐỘNG VẬT Ở BẬC ĐẠI HỌC
1.3.1. Xây dựng và biên tập thư viện tư liệu hình ảnh phục vụ học tập môn
Sinh lý học người & động vật ở bậc đại học
- Nguyên tắc xây dựng đƣợc thƣ viện tƣ liệu hình ảnh:




Đặt tên trang web của bạn. Cụ thể chúng tôi xây dựng trang web

có tên: sinhlynguoikssp2


Chọn chủ đề của website, đặt đoạn mô tả cho website



Xác minh mã Captcha, cuối cùng ấn nút “tạo trang web” để

hoàn thành công đoạn đăng ký và tiến hành thiết kế trang chủ.

12


 Thiết kế website:
Bước 1: Sau khi tạo tài khoản xong, hệ thống sẽ tự động chuyển vào
trang kế tiếp

Thiết kế giao diện trang chủ website với các công cụ có sẵn. Nhấn vào
nút Edit page để tiến hành thiết kế giao diện trang chủ website với các công

13


cụ có sẵn nhƣ: Insert - chèn (hình ảnh, link, ...), format - định dạng (gõ chỉ số
trên, dƣới,…), table - bảng (chèn bảng tính), layout - bố cục (xây dựng số cột

để lƣu lại chọn lựa.

16


Bước 3: Sau khi đã thiết kế trang đầu tiên, cần phải tạo các trang thứ 2,
3, ... nhấn nút “Tạo có hình dấu cộng ở phía trên bên phải, rồi đặt tên cho
trang mới (Name) và chọn nơi đặt trang. Cuối cùng nhấn tạo (Create page) để
tạo ra trang mới và mọi công việc thiết kế cũng sẽ sử dụng các tính năng nêu
trên.

17


Bước 4: Nhƣ vậy các công đoạn thiết kế website đã hoàn tất. Cuối cùng
cần chia sẻ rộng rãi website đến mọi ngƣờibằng công cụ site settings, chọn
share this site và lựa các hình thức phân quyền cho website.
1.3.2. Sử dụng phần mềm quản lý tư liệu hình ảnh môn sinh lý người và
động vật ở bậc đại học
Tôi cũng đã biên tập và quản lý tƣ liệu hình ảnh môn sinh lý người và
động vật ở bậc đại học trên phần mềm Macromedia Dreamweaver 8 và in ra
đĩa CD tƣ liệu.
Macromedia Dreamweaver 8 là một phần mềm thiết kế web chuyên
nghiệp. Dreamweaver 8 cho phép ngƣời dùng thiết kế hiệu quả, phát triển và
bảo trì các website dựa trên các chuẩn từ đầu đến cuối, việc tạo và bảo trì
website đến các ứng dụng cao cấp đƣợc hỗ trợ thực hành tối đa và các công
nghệ mới nhất
Với Dreamweaver 8 bạn có thể dễ dàng tạo một trang web đơn, một
web site, hoặc dùng để cập nhật cho những trang web đã có sẵn mà không cần
có những kiến thức nhƣ là Java, lập trình hoặc thậm chí ngôn ngữ HTM. Vì



Bƣớc 6: Hoàn thiện, in đĩa CD tƣ liệu dạy học.

Đĩa CD tƣ liệu dùng Macromedia Dreamweaver 8 thiết kế có giao diện
web gồm các thành phần sau:
Phần giới thiệu;
Phần tư liệu hình ảnh;
Phần tài liệu tham khảo;
Phần trao đổi với giảng viên;
Phần thông báo;
Phần trợ giúp;
Trong phần trợ giúp có hƣớng dẫn cách khởi động đĩa CD tƣ liệu;
hƣớng dẫn cách cài đặt các phần mềm hỗ trợ xem các tƣ liệu đĩa CD; hƣớng dẫn
cách tìm và sử dụng các tƣ liệu dạy học trên đĩa CD tƣ liệu.
Với cấu trúc nhƣ trên, thƣ viện tƣ liệu hình ảnh hỗ trợ dạy học môn sinh
lý ngƣời và động vật ở bậc đại học có nhiều ƣu điểm nhƣ thuận tiện khi khai
thác sử dụng và lƣu trữ.

Hình 1. Giao diện chính của trang web (Trang chủ)

19