A. ĐẶT VẬN ĐỀ
Như chúng ta đã biết, âm nhạc là loại hình nghệ thuật xuất hiện rất sớm
trong lịch sử của loài người, nó gắn bó với con ngươì và trở thành nhu cầu
không thể thiếu đối với đời sống của mỗi chúng ta. Âm nhạc phản ánh niềm vui
nỗi buồn, khát vọng, ước mơ của con người.
Đối với trẻ mầm non âm nhạc có vai trò vô cùng quan trọng giúp trẻ nhận
thức thế giới xung quanh, phát triển ngôn ngữ, quan hệ giao tiếp, trao đổi tình
cảm. Âm nhạc đối với trẻ là một thế giới kì diệu đầy cảm xúc.
Để nuôi dưỡng cho các bé có tâm hồn dân tộc, giáo dục nghệ thuật cổ
truyền đóng vai trò hết sức quan trọng nên có một nhà nghiên cứu dân tộc học
đã từng viết “ Dân ca là tiếng mẹ ru ầu ơ thuở ấu thơ, là câu hò điệu lý thắm
đượm tình đời và tình người đã nuôi dưỡng biết bao thế hệ tâm hồn người việt,
làm nên một dáng hình đất nước hùng mạnh và kiên trung.
Dân ca đối với trẻ như là một nghệ thuật tổng hợp nhằm thỏa mãn tính
hình tượng đang phát triển mạnh ở trẻ này trẻ dễ xúc cảm, tâm hồn trẻ đang rất
ngây thơ và trong sáng nên rất dễ tiếp xúc với âm nhạc. Đến với âm nhạc là đến
với thế giới muôn màu, muôn sắc tạo điều kiện cho trẻ phát triển toàn diện:
Tình cảm, đạo đức, thẩm mĩ, thể chất, trí tuệ.
Để hun đúc cho các bé có tâm hồn dân tộc, giáo dục nghệ thuật cổ truyền
đóng vai trò hết sức quan trọng. Những cái hay, cái đẹp, những nét đặc sắc của
dân tộc được lưu truyền từ đời này qua đời khác đã theo các làn điệu dân ca tác
động đến nhiều thế hệ. Chính vì những yếu tố trên mà những làn điệu dân ca,
những sáng tác mang sắc thái dân tộc phải được đến sớm với tuổi thơ, lứa tuổi
hồn nhiên trong sáng. Trẻ mầm non tiếp xúc dân ca quá muộn hoặc không được
nghe dân ca thì khi trưởng thành trẻ sẽ thờ ơ với dân ca hoặc có ưa thích thì
cũng không phải là các làn điệu dân ca.
Dân ca đối với trẻ là tiếp xúc nghệ thuật tổng hợp, thỏa mãn tính hình
tượng đang phát triển ở trẻ. Dân ca nhằm mục đích cho trẻ tiếp thu với nền văn
hóa truyền thống một cách tích cực và phù hợp với hoạt động của trẻ. Đồng thời
1


2


đêm trăng thanh sáng tỏ đường làng hay những cánh cò lạc vào trong những
giấc mơ êm đềm của bé qua lời ru âu yếm của bà và của mẹ.
Mỗi bài dân ca đều có nết đặc sắc riêng, mỗi một giai điệu, tiết tấu trong
bài dân ca đều mang tính chất trữ tình, phản ánh sinh hoạt, hoạt động, cuộc
sống, tình cảm của nhân dân. Đó chính là nét đẹp của con người Việt Nam và
được lưu truyền từ đời này qua đời khác, gần gũi là vậy, thân thương là vậy mà
dân ca đang dần bị phai nhạt và mất đi hoăc ít người biết đến .Vì sao vậy? và tại
sao lai phải đưa dân ca vào ngay từ bậc học mần non?.Dưới đây chính là một vài
lí do nhằm trả lời được câu hỏi và những thắc mắc trên.
* Hình thành và phát triển nhân cách dân tộc cho trẻ.
Mỗi chúng ta đều có thể khẳng định với nhau rằng: “Âm nhạc là một
món ăn tinh thần”và không những thế âm nhạc được sử dụng như:”Một phương
tiện để giáo dục đạo đức”, Khi tác động đến con người, nó thức tỉnh một cách
đặc biệt mạnh mẽ trong mỗi con người với những gì tốt đẹp nhất, những tình
cảm tâm tư lắng đọng nhất, âm nhạc hướng cho con người ta dịu mát hơn, cao
đẹp và trong sáng, nhân hậu hơn…
Cũng giống như M.Go-Rơ-Ki đã từng nhận định “Âm nhạc có tác động kì
diệu đến tận đáy lòng, nó khám phá ra cái phẩm chất cao quí của con người.
Chính vì vậy người lớn cần đặc biệt quan tâm đến việc giáo dục âm nhạc cho trẻ
càng sớm càng tốt”.
Nội dung của lời ca phong phú trong các bài hát giúp trẻ cảm nhận được
vẻ đẹp trong thiên nhiên, hay sự ngộ nghĩnh đáng yêu của các con vật, sự đoàn
kết gắn bó yêu thương giữa những người thân trong gia đình, bạn bè, đồng thời
giáo dục cho trẻ lòng yêu quê hương đất nước…Từ đó gợi mở cho ntrẻ về cách
ứng xử hay nói cách khác là giáo dục trẻ đạo đức làm người.
Mỗi khi trẻ được tham gia các hoạt động âm nhạc thì cũng đồng nghĩa với
việc trẻ phẩi chấp hành tính tổ chức phải tập trung sự chú ý phản ứng nhanh, biết


II. Thực trạng của vấn đề.
Với hi vọng “Mang dân ca đến với trẻ mẫu giáo 3 tuổi” trẻ sẽ được phát
triển toàn diện, hình thành cho trẻ những yếu tố nhân cách đó là việc làm không

4


phải dễ và nhanh chóng có thể thực hiện được luôn. Khi nghiên cứu đề tài này
tôi gặp phải một số thuận lợi cũng như mộtn số khó khăn như sau:
1. Thuận lợi.
- Trường mầm non Nga Trường là một trường nằm ở trung tâm của
UBND xã đã và đang được các cấp, các ban ngành đoàn thể đầu tư về cơ sở vật
chất cũng như trang thiết bị.
- Năm học 2012 - 2013 trường tôi có 8 nhóm lớp, với đội ngũ cán bộ giáo
viên chuẩn về trình độ chuyên môn. Ban giám hiệu nhà trường đều là những
người quản lí năng nổ và vững vàng về chuyên môn. Chính vì vậy mà sự trao
dồi kiến thức ngày càng được củng cố và nâng cao qua các tiết dạy dự giờ và các
cuộc thi trường và thi huyện…
- Năm học này tôi được phân công chủ nhiêm nhóm lớp 3 - 4 tuổi.Với
tổng số trẻ là 40, trong đó có 22 nam và 18 nữ. Có 30 cháu đã qua lớp học nhà
trẻ còn lại 10 cháu chưa là học sinh mới chưa từng qua nhóm lớp nào.
- Trước mỗi tiết dạy tôi luôn chuẩn bị cho trẻ những trang phục và đạo cụ
phù hợp với các làn điệu dân ca nên đã thu hút được sự hứng thú khi tham gia
của trẻ.
- Những bài hát dân ca có lời ca mộc mạc, gần gũi với cuộc sống. Những
nốt nhạc luyến láycủa dân ca tạo nên những âm thanh dễ đi vào long người, tạo
cho trẻ một cảm giác hứng thú, thích thuộc, thích hát và được nghe hát.
2. Khó khăn .
- Mặc dù đã được các cấp các nghành quan tâm nhưng với một xã đồng

Ngôn ngữ.
Khả năng cảm thụ âm nhạc.
Óc thẩm mĩ.
Trí nhớ.
Trí tưởng tượng.
Tình cảm, tình yêu quê

Trẻ đạt
Khá

Tốt

Chưa đạt
TB

Số

Tỉ lệ

Số

Tỉ lệ

Số

Tỉ lệ

trẻ

%

30
32.5
35
27.5
30
37.5

13
11
10
14
13
10

32.5
27.5
25
35
32.5
25

Số

Tỉ lệ

trẻ

%

7

ca của mỗi miền lại đòi hỏi có các động tác múa và trang phục biểu diễn riêng.
Vì vậy khi tôi chọn đề tài “Mang dân ca đến gần hơn với trẻ mẫu giáo 3-4
tuổi” tôi đã sưu tầm các bài dân ca phù hợp với trẻ để trẻ có thể hát, múa, trải
nghiệm và lớn lên cùng dân ca dân tộc.Đặc biệt các bài hát đó phải được lồng
ghép được vào các chủ đề, chủ điểm của chương trình.
Ví dụ:
* Chủ đề : Thế giới thực vật : Lí cây Bông, Bầu và Bí, Lí cây…
* Chủ đề: Thế giới động vật :Lí chim Sáo, Lí con Khỉ, Câu Ếch…
* Chủ đề Gia đình: Cái Bống, Bà Còng…
Mỗi chủ đề ta đều có thể tích hợp lồng ghép giáo dục trẻ như: Chủ đề thế
giới thực vật giúp trẻ nhận biết thêm về các loại hoa, rau củ quả có tác dụng với
cuộc sống và sự phát triển của cơ thể…Với chủ đề Gia đình giúp trẻ nhận biết
những người thân trong gia đình, biết yêu thương, đoàn kết…
Do tính chất vùng miền của dân ca, nên việc đầu tiên tôi làm là tìm kiếm
những bài hát dân ca, đồng dao phổ nhạc của vùng đồng bằng Bắc Bộ, bởi nói
đến đồng dao là nói đến những gì quen thuộc nhất trong cuộc sống hàng ngày
của trẻ.Như chúng ta đã biết đồng dao mang tính chất truyền khẩu, bản thân trẻ
rất dễ thuộc hoặc đã thuộc những bài đồng dao qua những trò chơi dân gian hay
qua việc truyền khẩu của người lớn.Do đó với những bài đồng dao phổ nhạc trẻ
cũng sẽ nhanh chóng thuộc.Ví dụ: bài Gánh gánh gồng gồng, Rềnh rềnh ràng
ràng, Cái Bống….
Ngoài những bài dạy cho trẻ hát tôi tiếp tục tìm kiếm các bài dân ca ở các
vùng miền khác nhau để hát cho trẻ nghe nhằm mục đích cho trẻ có được sự trải
nghiệm khác nhau như bài: Hoa thơm bướm lượn, Inh lả ơi…qua đó trẻ lại một
lần nữa được trải nghiệm và thêm yêu quê hương đất nước qua lời ca giọng hát.
7


b. Tỡm li mi cho cỏc ln iu dõn ca:
- Nh chỳng ta ó bit, cỏc bi hỏt dõn ca thng khụng mang ni dung

Ngoài các hình tượng trực quan trên thì cử chỉ, nét mặt, trang phục biểu
diễn của cô và trẻ là một phương tiện trực quan sinh động nhất mà trẻ có thể
cảm nhận thực tế nhất, khêu gợi cảm xúc thẩm mĩ cho trẻ, góp phần rất quan
trọng vào thành công của tiết học.
Ví dụ: Trong hoạt động Nghe hát bài: Đi cấy.

9


Trước khi bước vào nội dung chính là học và nghe hát trẻ được đến với
một đoạn video clip có hình ảnh các bạn nhỏ đang múa hát bìa đi cấy, sau đó là
sự xuất hiện của các bạn nhỏ với khuôn mặt vui tươi ngộ nghĩnh cùng với đó là
trang phục dân tộc của các bạn ở quê hương Thanh Hóa, trẻ được hát cùng nhau,
thi đua nhau hát và thêm một trải nghiệm nữa là trẻ được nghe cô hát và hát
cùng cô với sự xuất hiện của những vị khách mời đến cùng tham dự trong trang
phục váy áo yếm xinh sắn và điệ đà. Điều này càng làm cho trẻ thực sự được lôi
cuốn.

Hình ảnh trẻ đang xem tranh các bạn múa dân ca
d. Phương pháp sử dụng các trò chơi âm nhạc.
Trong âm nhạc thì trò chơi âm nhạc luôn đóng một vai trò quan trọng. Trò
chơi âm nhạc trẻ được phát triển trí nhớ, rèn luyện khả năng nghe nhìn, sự nhanh
nhẹn năng động của trẻ. Với các trò chơi luôn mang đậm chất dân ca như: Nghe
âm thanh đoán tên nhạc cụ dan tộc, Nghe dân ca đoán tên làn điệu…Để thu hút
được sự hứng thú của trẻ khi tham gia trò chơi thì điều quan trọng là tôi phải
chọn các trò chơi phù hợp với nội dung bài học, đối tượng học, không gian hoạt
động sao cho phù hợp.

10


Ví dụ : Trong hoạt động tập thể dục buổi sáng tôi cho trẻ tập thể dục kết
hợp với mở băng đĩa bài : Gà gáy le te ( Dân ca Cống Khao) tạo cho trẻ một
không khí thoải mái, khỏe khoắn và hứng thú khi tập luyện.
Trong hoạt động Khám phá khoa học về các loài hoa tôi kết hợp cho trẻ
hát bài “Lí cây bông” qua bài hát giúp trẻ hiểu thêm được đặc điểm, màu sắc của
các loài hoa…

5. Chuẩn bị trang phục và đạo cụ để trẻ múa minh họa, biểu
diễn các bài dân ca.
Trong âm nhạc chỉ hát và nghe hát thôi thì vẫn chưa đủ làm nên thành
công của hoạt động mà điều quan trọng hơn là phải đưa trẻ thực sự hóa thân vào
nhân vật, có như vậy trẻ mới thực sự cảm nhận được và khắc sâu vào trí nhớ của
trẻ.
Như vậy trang phục và đạo cụ đóng vai trò rất quan trọng, nó khơi nguồn
cảm hứng cho trẻ. Như trong bài: “Trống cơm” trẻ được mặc những bộ quần áo
dài, khăn đóng với trẻ trai, trẻ gái có thể mặc áo tứ thân cùng với dụng cụ như
phách tre, trống…Hay trong bài: “Bà Còng đi chợ” trẻ được đội mũ tôm, cua,
cá, mặc áo tứ thân, đầu vấn khăn…
Những tiết tấu, giai điệu, nhịp điệu mang âm thanh đến với trẻ thì trang
phục sẽ mang đến cho trẻ sự cảm nhận nằhm phát triển thẩm mĩ, khả năng cảm
thụ cái đẹp.

12


Hình ảnh minh hoạ các nhạc cụ dân tộc như: trống, đàn…

6. Kết hợp với phụ huynh tổ chức các hoạt động lễ hội ở
trường.
Nắm bắt được đặc điểm phụ huynh nơi tôi công tác nên với nhiều hình


Nội dung khảo sát
Ngôn ngữ.
Khả năng cảm thụ âm nhạc.
Óc thẩm mĩ.

Trẻ đạt
Khá

Tốt

Chưa đạt
TB

Số

Tỉ lệ

Số

Tỉ lệ

Số

Tỉ lệ

trẻ

%


25

Số

Tỉ lệ

trẻ

%

1
0
1

2.5
0
2.5
14


4
5
6

Trí nhớ.
Trí tưởng tượng.
Tình cảm, tình yêu quê

9
12

hương đất nước con người.
Ngày nay, giới trẻ đang bị ảnh hưởng của nền văn hóa phương Tây. Lỗi
không phải ở trẻ mà chính là ở người lớn chúng ta. Chúng ta đã cho trẻ biết gì về
văn hóa dân tộc?
Ở tuổi mẫu giáo, xúc cảm thẩm mĩ phát triển mạnh, và một tâm hồn nhạy
cảm.Trẻ nhìn thế giới xung quanh bằng một cặp mắt ngây thơ và trong sáng dễ
xúc cảm.Nên dân ca sẽ dễ thấm nhuần vào tâm hồn trẻ hơn người lớn.
Khi mang dân ca đến gần hơn với trẻ mẫu giáo, nhìn trẻ mê say hát múa
tôi cảm thấy rất vui vì những gì mình trăn trở bấy lâu nay đã có lời giải đáp.
Tôi monh rằng trong thời gian không xa “ tuổi thơ đang bị đánh cắp “ của
trẻ sẽ bị hoàn trả lại những thiếu hụt đã mất đi do điều kiện cuộc sống hiện đại
đưa đến cho trẻ.
Là một giáo viên, đặc biệt là giáo viên mầm non người đặt nền móng cho
thế hệ trẻ, tôi hi vọng trẻ sẽ được phát triển toàn diện nhất.Điều đặc biệt quan
trọng nữa là trong thời gian đất nước đang chuyển mình từ nền nông nghiệp lúa
nước sang nền công nghiệp hóa hiện đại hóa, điều này cũng đồng nghĩa với việc
giới trẻ sẽ được tiếp cận với những công nghệ thông tin hiện đại. Như Bác Hồ đã
từng trăn trở và mong muốn: “Non sông gấm vóc Việt Nam có được trở nên tươi
đẹp,sánh vai với các cường quốc nam châu được hay không chính là nhờ vào
một phần lớn ở công học tập của các cháu”. Hiện đại và phát triển nhưng không
có nghĩa là lớp trẻ sẽ quên đi những gì mà ông cha ta đã gìn giữ và lưu truyền,
đó là những truyền thống tốt đẹp là tinh hoa của dân tộc,qua ững bài hát dân
gian, giọng hò, điệu lí hay những trò chơi dân gian cao đẹp và lành mạnh.
Tôi mong muốn tất cả những tinh hoa của dân tộc đó phải xuất hiện liên
tục và hằng ngày trong đời sống chứ không chỉ trong các ngày lễ tết trẻ mới
hướng về cội nguồn dân tộc.Những trò chơi hiện đại như gêm onlai hay những
15


dòng nhạc dây những ánh đèn xanh đỏ kia sẽ không làm cho thế hệ trẻ lu mờ đi


Tôi nhận thấy việc mang dân ca đến với trẻ ở lứa tuổi mầm non chính là
xây dựng ở trẻ những nét văn hóa hóa dân tộc, mang trẻ trở về với cội nguồn
dân tộc của mình, đưa trẻ đến với nét đẹp của từng vùng miền khác nhau bằng
những lời ca câu hát mộc mạc, giản dị, gần gũi tràn đầy yêu thương.
Chính vì vậy mà việc đưa các bài hát dân ca vào chương trình giáo dục
âm nhạc là rất cần thiết. Cùng với những bài hát dân ca lời mới đã và đang làm
phong phú thêm cho dân ca Việt Nam ngày một phát triển và có tác dụng to lớn
đối với trẻ trong phương pháp cũng như phương hướng giáo dục âm nhạc ở độ
tuổi mầm non. Tất cả đã khuyến khích tôi tìm tòi sáng tạo ra nhiều phương pháp
ngiảng dạy hơn nữa. Mỗi sự cố gắng đều có sự bù đắp xứng đáng, không có gì là
uổng phí khi phải bỏ công sức vì đàn em của mình với một mong muốn rằng
mỗi phương pháp mới sẽ giúp các em ngày càng phát triển toàn diện hơn.
2. Đề xuất.
Sau một thời gian nghiên cứu đề tài này, tuy là kết quả đã có phần chuyển
biến rõ rệt được thể hiện cụ thể song vẫn còn nhiều hạn chế do nhiều yếu tố
mang lại như: Điều kiện cơ sở vật chất còn rất nhiều thiếu thốn, do đa số phụ
huynh làm nông nghiệp và đi làm ăn xa nên không có đủ thời gian để quan tâm
đến trẻ, các trang thiết bị đang còn thiếu thốn như : Máy vi tính, máy chiếu,
băng đĩa, đàn để phục vụ cho môn học. Vì vậy tôi mong các cấp các ban ngành
đoàn thể hãy quan tâm hơn nữa tới nghành học mầm non.
Do trong chương trình có rất ít các bài hát dân ca giành cho trẻ nên tôi
mong các nhà biên soạn sẽ chọn lọc, bổ sung các bài hát dân ca thêm vào
chương trình của nghành học mậm non chúng tôi để làm phong phú hơn tâm
hồn trẻ thơ, hướng trẻ thêm yêu bản sắc văn hóa dân tộc mình.
Mong các bạn đồng nghiệp sẽ có những đóng góp cho đề tài này để đề tài
này có thể hoàn thiện hơn, là giáo viên mà đặc biệt là giáo viên mầm non với
nhiều đặc thù của nghành tôi mong tất cả chúng ta hãy vì đàn em tương lai để
hết lòng cho sự nghiệp giáo dục .
Tôi xin chân thành cảm ơn!