ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
-----------o0o----------

VŨ THÙY NINH

TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI
CỦA CÁC DOANH NGHIỆP TRONG CÁC KHU CÔNG NGHIỆP
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẮC NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH
CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH

Hà Nội – 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
-----------o0o----------

VŨ THÙY NINH

TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI
CỦA CÁC DOANH NGHIỆP TRONG CÁC KHU CÔNG NGHIỆP
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẮC NINH
Chuyên ngành Quản trị kinh doanh
Mã số: 60 34 01 02

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH
CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH


của trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo mọi điều kiện
thuận lợi cho học viên trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu tại trường.
Xin trân trọng cảm ơn các cán bộ, nhân viên các sở ban ngành của Tỉnh
Bắc Ninh và Ban quản lý các Khu công nghiệp đã sẵn sàng giúp đỡ tôi trong
quá trình thực hiện, cung cấp các tài liệu, số liệu liên quan đến đề tài.
Cuối cùng, tôi muốn dành lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè và người
thân đã hết lòng ủng hộ và tạo điều kiện cho tôi trong quá trình học tập và
nghiên cứu, động viên tôi vượt qua những khó khăn trong học tập và cuộc
sống để tôi có thể yên tâm thực hiện ước mơ của mình.
Xin trân trọng cảm ơn.
Vũ Thùy Ninh


TÓM TẮT
Trách nhiệm xã hội (TNXH) là một nội dung không còn mới trên thế giới
nhưng ở Việt Nam, chỉ trong những năm gần đây khi Việt Nam gia nhập
sân chơi chung của nền kinh tế thế giới thì vấn đề này mới dần nhận được
sự quan tâm chú ý từ phía Nhà nước và các doanh nghiệp (DN). Là một
tỉnh có nhiều thế mạnh về vị trí địa lý, kinh tế - xã hội, văn hóa, giao
thông, cơ sở hạ tầng, cũng như có một nguồn lao động dồi dào… Bắc
Ninh đang là một điểm sáng trong phát triển kinh tế các khu công nghiệp.
Vì vậy việc thực hiện TNXH của các DN trong các khu công nghiệp trên
địa bàn tỉnh Bắc Ninh là một vấn đề hết sức cần thiết. Đề tài “Trách
nhiệm xã hội của các doanh nghiệp trong các khu công nghiệp trên
địa bàn tỉnh Bắc Ninh” được tiến hành nghiên cứu nhằm tìm hiểu về
thực trạng thực hiện TNXH của các DN trên địa bàn tỉnh. Qua đó đánh giá
việc thực hiện TNXH đối với DN là nghĩa vụ hay quyền lợi hay là kết hợp
cả hai yếu tố trên; đúc rút ra những thuận lợi cũng như những khó khăn
trong việc thực hiện TNXH của DN. Trên cơ sở đó, đề xuất ra một số giải
pháp nhằm thúc đẩy việc thực hiện TNXH của các DN trong các khu công

Nguyên nghĩa..........................................................................................................................i
1...............................................................................................................................................i
BHXH......................................................................................................................................i
Bảo hiểm xã hội.....................................................................................................................i
2...............................................................................................................................................i
BHYT......................................................................................................................................i
Bảo hiểm y tế.........................................................................................................................i
3...............................................................................................................................................i
cOc..........................................................................................................................................i
Bộ quy tắc ứng xử (Code of Conduct) ..................................................................................i
4...............................................................................................................................................i
CSR..........................................................................................................................................i
Trách nhiệm xã hội của các doanh nghiệp (Corporate Social Responsibility).....................i
5...............................................................................................................................................i
FDI..........................................................................................................................................i
Vốn đầu tư nước ngoài (Foreign Direct Investmen)............................................................i
6...............................................................................................................................................i
ILO..........................................................................................................................................i
Tổ chức lao động quốc tế.....................................................................................................i
7...............................................................................................................................................i
KCN.........................................................................................................................................i
Khu công nghiệp.....................................................................................................................i
8...............................................................................................................................................i


KCX.........................................................................................................................................i
Chế xuất.................................................................................................................................i
9...............................................................................................................................................i
LĐ...........................................................................................................................................i
Lao động.................................................................................................................................i

1.1.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới...................................................7
1.1.2. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam................................................10

1.2. Một số khái niệm cơ bản........................................................................................13

1.2.1. Khái niệm TNXH............................................................................13
1.2.2. Phát triển bền vững........................................................................13
1.2.3. Khu công nghiệp............................................................................14
- Đặc điểm các khu công nghiệp..............................................................15
- Phân loại khu công nghiệp....................................................................17

1.3. Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp ...................................................................19

1.3.1. Các nghĩa vụ trong trách nhiệm xã hội..........................................19
1.3.2. Các nhân tố ảnh hưởng tới TNXH của DN....................................23
1.3.3. Tác dụng của việc thực hiện TNXH...............................................25
1.3.4. Các công cụ thực hiện và đánh giá TNXH của DN.......................29


1.4. TNXH của DN hoạt động tại khu công nghiệp .....................................................34
CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP VÀ THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU............................................37
2.1. Phương pháp nghiên cứu được sử dụng.................................................................37
2.2. Địa điểm và thời gian thực hiện nghiên cứu.........................................................37

2.2.1. Địa điểm nghiên cứu......................................................................37
2.2.2. Thời gian thực hiện nghiên cứu.....................................................38

2.3. Các công cụ được sử dụng......................................................................................38
2.4. Mô tả phương pháp điều tra, tính toán, lựa chọn đơn vị phân tích.....................39


3.3.1. Các lợi ích......................................................................................64
3.3.2. Những khó khăn và rào cản...........................................................65

3.4. Đánh giá kết quả thực hiện TNXH của các DN trong các khu công nghiệp trên
địa bàn tỉnh Bắc Ninh.....................................................................................................67

3.4.1. Các ưu điểm khi thực hiện TNXH của các DN ...........................67
3.4.2. Những nhược điểm của các DN trong việc thực hiện TNXH.........69
3.4.3. Nguyên nhân và những tồn tại trong việc thực hiện các nội dung
TNXH trong DN.......................................................................................70

CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP NÂNG CAO TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI C ỦA CÁC DOANH
NGHIỆP HOẠT ĐỘNG TRONG CÁC KHU CÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN T ỈNH B ẮC
NINH....................................................................................................................................72
4.1. Định hướng phát triển các DN hoạt động trong các khu công nghiệp trên địa bàn
tỉnh Bắc Ninh...................................................................................................................72

4.1.1. Định hướng chung của cả nước.....................................................72


4.1.2. Định hướng của tỉnh Bắc Ninh......................................................73

4.2. Đề xuất một số giải pháp thúc đẩy việc TNXH của các DN hoạt động trong các
khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh..................................................................73

4.2.1. Giải pháp nhằm khắc phục các rào cản kỹ thuật và rào cản thương
mại............................................................................................................73
4.2.2. Giải pháp khắc phục các khó khăn của DN khi thực hiện TNXH..79
4.2.3. Giải pháp thúc đẩy và hỗ trợ của Nhà nước đối với DN trong việc
thực hiện TNXH.......................................................................................82

3

cOc

Bộ quy tắc ứng xử (Code of Conduct)

4

CSR

Trách nhiệm xã hội của các doanh nghiệp (Corporate
Social Responsibility)

5

FDI

Vốn đầu tư nước ngoài (Foreign Direct Investmen)

6

ILO

Tổ chức lao động quốc tế

7

KCN

Khu công nghiệp


13

TNXH

TNXH

14

TTTN

Thực trạng trách nhiệm

15

DN

Doanh nghiệp

DANH MỤC BẢNG

STT

Bảng

Nội dung

Trang

1

Hình

Nội dung

Trang

1

Hình 1.1

Thứ bậc nhu cầu theo A. Maslow

24

2

Hình 2.1

Mô hình kim tự tháp của A.Carroll (1999)

41

3

Hình 2.2

Mô hình nghiên cứu

43


ngữ TNXH của DN đang được hiểu theo nhiều cách khác nhau. Một số người
xác định "TNXH hàm ý nâng hành vi của DN lên một mức phù hợp với các
quy phạm, giá trị và kỳ vọng xã hội đang phổ biến" (Prakash, Sethi, 1975: 58
– 64). Một số người khác hiểu "TNXH của DN bao gồm sự mong đợi của xã
hội về kinh tế, luật pháp, đạo đức và lòng từ thiện đối với các tổ chức vào một
thời điểm nhất định" (Archie. B Caroll, 1979).v.v..
Hiện đang tồn tại hai quan điểm đối lập nhau về TNXH của DN.
Những người ủng hộ quan điểm thứ nhất cho rằng, DN không có trách nhiệm
gì đối với xã hội mà chỉ có trách nhiệm với cổ đông và người lao động của
DN, còn nhà nước phải có trách nhiệm với xã hội; DN đã có trách nhiệm
thông qua việc nộp thuế cho nhà nước. Trái lại, những người khác lại có quan
điểm cho rằng, với tư cách là một chủ thể của nền kinh tế thị trường, các DN
đã sử dụng các nguồn lực của xã hội, khai thác các nguồn lực tự nhiên và
trong quá trình đó, họ gây ra những tổn hại không tốt đối với môi trường tự
nhiên. Vì vậy, ngoài việc đóng thuế, DN còn có TNXH đối với môi trường,
cộng đồng, người lao động.v.v..
Ở Việt Nam, trong những năm gần đây người ta thường sử dụng định
nghĩa của Nhóm phát triển kinh tế tư nhân của Ngân hàng thế giới về TNXH
của DN. Theo đó, "TNXH của DN (Corporate Social Responsibiliy – CSR) là
sự cam kết của DN đóng góp vào sự phát triển kinh tế bền vững, thông qua
những hoạt động nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của người lao động và
các thành viên gia đình họ, cho cộng đồng và toàn xã hội, theo cách có lợi cho
cả DN cũng như phát triển chung của xã hội".
Nói cách khác, DN muốn phát triển bền vững luôn phải tuân theo
những chuẩn mực về bảo vệ môi trường, bình đẳng về giới, an toàn lao động,
trả lương công bằng, đào tạo và phát triển nhân viên và phát triển cộng đồng.
TNXH của DN được thể hiện một cách cụ thể trên các yếu tố, các mặt, như: 1.

2




cao hình ảnh và giá trị cho DN. Ví dụ Nhà máy Canon Bắc Ninh với rất nhiều
chương trình hành động vì cộng đồng và quan tâm đến chất lượng cuộc sống
người lao động nên luôn thu hút được lực lượng lao động dồi dào và có trình
độ. Qua đó có thể thấy thực hiện TNXH không chỉ mang lại lợi ích trước mắt
cho DN mà còn giúp DN phát triển bền vững.
Xác định đây là vấn đề mang ý nghĩa thực tiễn đối với sự phát triển của
tỉnh Bắc Ninh, nơi cá nhân tác giả đang sinh sống, công tác và có điều kiện
khả thi cho việc triển khai thực hiện các nghiên cứu, đồng thời phù hợp với
chuyên ngành đào tạo thạc sĩ mà tác giả đang theo học tại trường Đại học
kinh tế - Đại học quốc gia Hà Nội, tác giả lựa chọn đề tài "TNXH của các
DN tại các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh " làm đề tài
nghiên cứu và là luận văn tốt nghiệp nhằm giúp tác giả ứng dụng các kiến
thức, tư duy nghiên cứu được đào tạo và giải quyết các vấn đề của thực tiễn.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
- Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu được triển khai nhằm giúp các DN nhận thức rõ vai trò của
việc thực hiện TNXH, để từ đó nâng cao trách nhiệm của DN.
- Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục đích nêu trên, luận văn cần thực hiện các nhiệm vụ cụ
thể sau :
+ Nghiên cứu, tìm hiểu, hệ thống hóa những vấn đề lý luận về TNXH
của DN.
+ Nghiên cứu, phân tích thực trạng việc thực hiện TNXH của DN trong
các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.
+ Đề xuất một số giải pháp nâng cao TNXH của DN để góp phần giúp
tỉnh Bắc Ninh nói riêng và cả nước nói chung phát triển kinh tế một cách bền
vững, giảm thiểu các vấn đề xã hội phát sinh.


5


5. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, kết cấu
của luận văn được chia thành 4 chương :
- Chương 1. Cơ sở lý luận và tổng quan tình hình nghiên cứu về TNXH
của DN hoạt động tại các khu công nghiệp
- Chương 2. Phương pháp và thiết kế nghiên cứu
- Chương 3. Thực trạng TNXH của các DN trong các khu công nghiệp
trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh
- Chương 4. Giải pháp nâng cao TNXH của các DN hoạt động trong
các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh

6


CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI CỦA
DOANH NGHIỆP HOẠT ĐỘNG TẠI CÁC KHU CÔNG NGHIỆP
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
1.1.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
Trên thế giới có thể điểm qua một số công trình tiêu biểu như sau :
(1) Maria Alejandra Gonzalez-Perezl, 2011. Foreign Direct Investment
(FDI) and Social Responsibility Networks (SRN) in Columbia.
Công trình của tác giả Maria xem xét mối quan hệ giữa dòng vốn đầu
tư nước ngoài và TNXH của DN mà cụ thể là điều nghiên lượng khí thải CO 2
ảnh hưởng thế nào đến xu hướng FDI vào Colombia nói riêng và khu vực các
nước Nam Mỹ nói chung. Tác giả cũng đã trình bày khái niệm CSR và xác
định tình hình chính trị xã hội ở châu Mỹ La Tinh kể từ những năm 1980,
những luận điểm này giải thích cho sự cần thiết phải xây dựng và củng cố

đến hành vi mua của người tiêu dùng. Rõ ràng là có một bộ phận không nhỏ người
tiêu dùng ngày càng chú ý hơn đến CSR trong quyết định mua sắm của họ. Như
vậy, các DN có thể dựa trên kết quả nghiên cứu này nhằm xây dựng chiến lược
truyền thông về CSR và đồng thời cũng cần chủ động thúc đẩy các hoạt động CSR
để luôn sẵn sàng đối phó với những lời chỉ trích về các hành vi vô trách nhiệm vì
trong xã hội thông tin hiện nay thì thông tin sẽ lan truyền đi rất nhanh chóng. Các
tác giả cũng nhấn mạnh các nhà hoạch định chính sách cũng có thể đóng một vai
trò tích cực trong việc tạo ra khung khổ pháp lý cho các hoạt động CSR.
(6) Forest L.Reinhardt, Robert N.Stavins and Richard H.K.Vietor;
2008. Corporate social responsibility through an economic lens, review of
environment economics and policy.
Ở nghiên cứu này, các tác giả tập trung phân tích các nội dung cốt lõi
của CSR, làm rõ tính pháp lý của CSR tại Mỹ và một số quốc gia khác như
Canada, Nhật Bản,…và chỉ ra một thực tế là bên cạnh những DN hiểu và tự
nguyện thực hiện CSR, nhiều DN coi việc thực hiện CSR là sự hi sinh lợi

9


nhuận vì lợi ích xã hội. Từ đó, có ba loại CSR được hình thành: CSR tự
nguyện, CSR miễn cưỡng và CSR không bền vững. Các tác giả cũng nhấn
mạnh rằng nhà quản trị có vai trò quan trọng trong bất kể một hành động CSR
nào của DN. Cũng trong nghiên cứu này, một số hạn chế trong việc thực thi
CSR được nêu ra như giới hạn về kinh tế, giới hạn về cơ cấu tổ chức và giới
hạn về văn hóa tổ chức.
1.1.2. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam
Tại Việt Nam, vấn đề TNXH của DN (CSR) đã được biết đến từ những
năm 90 của thế kỷ XX và có nhiều nỗ lực của các tổ chức phi chính phủ cũng
như của chính phủ nhằm nâng cao mức độ nhận thức và thúc đẩy việc thực thi
CSR trong các DN ở Việt Nam. CSR là một vấn đề thực tiễn bức xúc đặt ra

triển bền vững.
1.2.2. Phát triển bền vững
- Khái niệm phát triển bền vững.
Phát triển bền vững là một khái niệm tương đối rộng và có thể có nhiều
cách hiểu khác nhau. Tuy nhiên, theo một định nghĩa chung nhất đã được đưa
ra cho khái niệm phát triển bền vững trong báo cáo Brundtland như sau:
"Phát triển bền vững là phát triển đáp ứng được nhu cầu của hiện tại mà
không làm ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng đầy đủ nhu cầu của thế hệ tương lai".
Định nghĩa này còn chung nhưng đã nhấn mạnh được hai yếu tố quan
trọng nhất của phát triển bền vững đó là vấn nạn môi trường và mối tương
quan của nó với sự phát triển kinh tế, và nhu cầu của sự phát triển đó đối với
mục tiêu xóa đói giảm nghèo.
- Nội dung của phát triển bền vững.
Phát triển bền vững phải đảm bảo có sự phát triển kinh tế hiệu quả, xã
hội công bằng và môi trường được bảo vệ, giữ gìn. Để đạt được điều này, tất
cả các thành phần kinh tế - xã hội, nhà cầm quyền, các tổ chức xã hội…phải
bắ tay nhau thực hiện nhằm mục đích dung hòa 3 lĩnh vực chính: kinh tế - xã
hội – môi trường.

13