SVTH: Đặng Thị Nhật Oanh

GVHD: TS. Trần Tiến Khai

LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan khóa luận “Phân tích nguồn cung và nhu cầu tiêu thụ rau hữu cơ trên
địa bàn thành phố Hồ Chí Minh” là công trình nghiên cứu của tôi và hoàn toàn do tôi thực
hiện.

Số liệu sử dụng trong khóa luận này được thu thập và tính toán một cách trung thực và
chính xác, các trích dẫn đều được dẫn nguồn rõ ràng. Kết quả nghiên cứu đạt được là do đúc

kết từ quá trình nghiên cứu của tôi và không sao chép hay đã được công bố từ bất kỳ công
trình nghiên cứu khoa học nào khác.

Khóa luận được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Trần Tiến Khai. Khóa luận
này không nhất thiết phản ánh quan điểm của Trường Đại học Kinh Tế thành phố Hồ Chí
Minh hay đơn vị khảo sát là công ty TNHH Organik – Đà Lạt.

TP. HCM, ngày 4 tháng 4 năm 2013
Người viết cam đoan

Đặng Thị Nhật Oanh

i


SVTH: Đặng Thị Nhật Oanh

GVHD: TS. Trần Tiến Khai


NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
iii


SVTH: Đặng Thị Nhật Oanh

GVHD: TS. Trần Tiến Khai
MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN .........................................................................................................................................i
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................................................. ii
NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN ...................................................................................... iii
TÓM TẮT.................................................................................................................................................. iv
MỤC LỤC..................................................................................................................................................... v
DANH MỤC BẢNG BIỂU ...................................................................................................................... vii
DANH MỤC HÌNH VẼ ........................................................................................................................... vii
DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC .................................................................................................................. vii
CHƯƠNG 1.
GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI................................................................................................. 1
1.1. Tính cấp thiết của đề tài ..................................................................................................... 1
1.2.

Mục tiêu nghiên cứu............................................................................................................. 2

1.3.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ................................................................................... 3

1.4.

Câu hỏi nghiên cứu ............................................................................................................... 3

1.5.

Khung phân tích .................................................................................................................. 15

CHƯƠNG 3.
THỰC TRẠNG VỀ CUNG VÀ CẦU RAU HỮU CƠ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH
PHỐ HỒ CHÍ MINH ............................................................................................................................... 16
3.1. Thực trạng về nguồn cung rau hữu cơ trên địa bàn TP.HCM .............................. 16

v


SVTH: Đặng Thị Nhật Oanh

GVHD: TS. Trần Tiến Khai

3.1.1. Giới thiệu về công ty TNHH Organik ......................................................................... 17
3.1.2. Thực trạng sản xuất rau hữu cơ của công ty Organik ......................................... 18
3.2.

3.1.3. Thực trạng cung ứng rau hữu cơ của công ty Organik ....................................... 21

Thực trạng về nhu cầu rau hữu cơ của người tiêu dùng khu vực TP.HCM ..... 22

CHƯƠNG 4. SỐ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ........................................................... 24
4.1. Nguồn số liệu và phương pháp thu thập ..................................................................... 24
4.2.

Mô hình kinh tế lượng trong phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến WTP của
người tiêu dùng TP. HCM đối với sản phẩm rau hữu cơ ....................................... 24
4.2.1 Mục tiêu của việc xây dựng mô hình .......................................................................... 24
4.2.2 Xây dựng mô hình .............................................................................................................. 25

Bảng 2.2: Kết quả nghiên cứu thực nghiệm về các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chăn
nuôi bò sữa theo phương thức hữu cơ .................................................................................12

Bảng 2.3: Kết quả nghiên cứu về sự sẵn lòng trả cho 3 loại khoai tây ............................................13
Bảng 2.4: Kết quả nghiên cứu về các yếu tố tác động đến sự sẵn lòng trả cho nông sản hữu

cơ của người tiêu dùng ở Madrid, Tây Ban Nha.................................................................14

Bảng 4.1: Dấu kỳ vọng của các hệ số trước biến độc lập của mô hình ............................................28
DANH MỤC HÌNH VẼ

Hình 2.1: Đường bàng quan của một cá nhân ............................................................................................ 7
Hình 2.2: Khung phân tích ...............................................................................................................................15

Hình 5.1: Xác suất chấp nhận mức giá rau hữu cơ của 100 người tiêu dùng TP. HCM ............35
DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC

Phụ lục 1: Phiếu khảo sát thông tin tiêu dùng rau hữu cơ tại thành phố Hồ Chí Minh ............41
Phụ lục 2: Bảng mã hóa câu hỏi .....................................................................................................................43

Phụ lục 3: Kết quả phân tích nhân tố EFA..................................................................................................44
Phụ lục 4: Thống kê mô tả các biến ..............................................................................................................46
Phụ lục 5: Kết quả mô hình hồi quy .............................................................................................................47
Phụ lục 6: Kết quả ước lượng của Pi.............................................................................................................51

vii


SVTH: Đặng Thị Nhật Oanh



1


SVTH: Đặng Thị Nhật Oanh

GVHD: TS. Trần Tiến Khai

hưởng một chính sách hỗ trợ khuyến khích đặc biệt từ chính phủ, sản xuất hoàn toàn
bằng các phương thức tự nhiên nên khó đạt được lợi thế kinh tế theo quy mô, đòi hỏi
thâm dụng nhiều lao động hơn,… Đặc thù của loại sản phẩm này thường được sử dụng
trực tiếp và khó bảo quản được lâu nên một khi được trồng theo đúng phương thức hữu
cơ sẽ tạo tâm lý an toàn cho người tiêu dùng, khuyến khích họ sẵn lòng chi trả nhiều hơn
cho sản phẩm. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là liệu tất cả mọi đối tượng khách hàng có sẵn
lòng chi trả nhiều hơn cho loại rau hữu cơ không? Các yếu tố nào chi phối tiêu dùng rau
hữu cơ của họ?
Những điều trên được nhìn nhận dưới góc độ rộng lớn của một quốc gia hay thậm chí hầu
hết người tiêu dùng trên thế giới. Tuy nhiên, cũng như những hoạt động kinh tế khác, hoạt
động sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp nói chung và rau hữu cơ nói riêng có thể

khác nhau ở từng địa phương. Hồ Chí Minh là thành phố có nền kinh tế phát triển nhanh và
năng động bậc nhất cả nước, nằm trong vùng phát triển kinh tế trọng điểm phía Nam, điều
này cũng góp phần không nhỏ vào việc hình thành và phát triển thị trường tiêu dùng ở đây.

Đề tài nghiên cứu này sẽ góp phần đánh giá phần nào về nhu cầu của người tiêu dùng khu

vực thành phố Hồ Chí Minh đối với rau hữu cơ, giải thích thông qua mức giá sẵn lòng chi trả
xác định bằng phương pháp định lượng. Đồng thời đưa ra cái nhìn cụ thể hơn về nguồn

cung ứng rau hữu cơ chủ yếu cho khu vực này – công ty TNHH Organik Đà Lạt. Từ đó


Đề tài nghiên cứu này sẽ trả lời cho 3 câu hỏi nghiên cứu chính sau đây:

• Các yếu tố nào ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn sản xuất nông nghiệp hữu cơ?
• Các yếu tố nào ảnh hưởng đến nhu cầu sử dụng rau hữu cơ?

• Liệu sản xuất nông nghiệp theo phương pháp hữu cơ có phải là xu hướng phát triển
nông nghiệp bền vững trong tương lai?
1.5. Phương pháp nghiên cứu

Để phù hợp với nội dung đề tài và mục tiêu nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu được sử

dụng trong đề tài này là phương pháp định tính kết hợp với phương pháp định lượng. Bằng
việc ứng dụng kinh tế lượng, đề tài đưa ra các mô hình hồi quy để phân tích và đánh giá các

yếu tố ảnh hưởng đến sự sẵn lòng chi trả cho rau hữu trên cơ sở kế thừa từ các nghiên cứu
thực nghiệm trên thế giới. Bên cạnh đó, phương pháp cũng được sử dụng trong phân tích

nguồn cung ứng rau hữu cơ là công ty TNHH Organik – Đà Lạt, Lâm Đồng. Phương pháp

nghiên cứu sẽ được trình bày rõ ràng và chi tiết hơn ở Chương 4.
1.6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Hiện nay, nguồn cung ứng rau hữu cơ ở khu vực phía nam Việt Nam còn khá ít và non trẻ,

chủ yếu là từ công ty TNHH Organik – Đà Lạt, Lâm Đồng. Qua việc phân tích thực trạng, bài

viết cung cấp một số thông tin về nguồn cung ứng rau sạch này, qua đó cho thấy những ưu

điểm và khuyết điểm để định hướng phát triển phương thức sản xuất nông nghiệp hữu cơ

trạng về đề tài nghiên cứu, đánh giá và phân tích.

• Chương 4. Số liệu và phương pháp nghiên cứu – Nêu cách lập bảng câu hỏi, cách thu thập
số liệu sơ cấp và đưa ra mô hình định lượng cho đề tài nghiên cứu.

• Chương 5. Phân tích kết quả nghiên cứu – Trình bày kết quả nghiên cứu đạt được, phân
tích, đánh giá và thảo luận.

• Chương 6. Kết luận và một số giải pháp khuyến nghị – Tóm tắt kết quả nghiên cứu,

khuyến nghị giải pháp, nêu những hạn chế của đề tài và đề xuất hướng nghiên cứu trong
tương lai.

4


SVTH: Đặng Thị Nhật Oanh

GVHD: TS. Trần Tiến Khai

CHƯƠNG 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
Chương này sẽ trình bày một số nghiên cứu trước đây có liên quan đến vấn đề lựa chọn sản

xuất nông nghiệp hữu cơ và nhu cầu của người tiêu dùng được thể hiện trên hai phương
diện. Thứ nhất, về phía cung là các yếu tố ảnh hưởng đến phương thức sản xuất nông

nghiệp hữu cơ. Thứ hai, về phía cầu là sự sẵn lòng trả của người tiêu dùng đối với loại nông
sản này. Theo đó, trình bày các lý thuyết có liên quan bao gồm: lý thuyết về mức sẵn lòng

chi trả (WTP) và lý thuyết về mô hình logistic (logit).




Phân bón tổng hợp

Thuốc trừ sâu tổng hợp
Hạt giống biến đổi gen

Nguồn nước tưới bị ô nhiễm
Bức xạ ion hóa

5


SVTH: Đặng Thị Nhật Oanh

GVHD: TS. Trần Tiến Khai

Canh tác Nông nghiệp hữu cơ sẽ cải thiện và duy trì cảnh quan tự nhiên và hệ sinh thái nông

nghiệp, tránh việc khai thác quá mức và gây ô nhiễm cho các nguồn lực tự nhiên, giảm thiểu
việc sử dụng năng lượng và các nguồn lực không thể tái sinh, sản xuất đủ lương thực có

dinh dưỡng, không độc hại, và có chất lượng cao… Ngoài ra, nông nghiệp hữu cơ còn đảm

bảo, duy trì và gia tăng độ màu mỡ lâu dài cho đất, củng cố các chu kỳ sinh học trong nông
trại, đặc biệt là các chu trình dinh dưỡng, bảo vệ cây trồng dựa trên việc phòng ngừa thay
cho cứu chữa, đa dạng các vụ mùa và các loại vật nuôi, phù hợp với điều kiện địa phương.
2.1.2. Lý thuyết về mức sẵn lòng chi trả (WTP)



Theo Bateman và các đồng tác giả (2002)

6


SVTH: Đặng Thị Nhật Oanh

GVHD: TS. Trần Tiến Khai

thông tin từ những quan sát và bằng chứng thực tế (bằng những phương pháp như chi phí
du hành - travel cost method, đánh giá hưởng thụ - hedonic price …).

A

y0
y1
0

C

B
xo

x1

I

Hình 2.1. Đường bàng quan của một cá nhân



giá ngẫu nhiên thường được dùng để ước tính giá trị kinh tế của cả hàng hóa, mô hình chọn
lựa được dùng để tính toán giá trị kinh tế của một thuộc tính trong hàng hóa (ví dụ như giá

trị của hàm lượng dinh dưỡng có trong rau hữu cơ). Phương pháp định giá ngẫu nhiên
được sử dụng lần đầu vào năm 1963 để ước lượng giá trị của việc săn bắn thú lớn ở Maine,

Mỹ 2 và sau đó được sử dụng phổ biến để ước lượng giá trị của những hàng hóa phi thị
trường và dùng trong những trường hợp không thể áp dụng phương pháp sở thích được
bộc lộ.

Nghiên cứu này sẽ áp dụng phương pháp định giá ngẫu nhiên để ước lượng WTP của người
tiêu dùng TP.HCM đối với rau hữu cơ.

2.1.3. Lý thuyết về mô hình logistic (logit)

Nghiên cứu về WTP đối với một loại hàng hóa nào đó (hàng hóa X) thường đi liền với việc
ước lượng xác suất xảy ra một biến cố nào đó, ví dụ như xác suất người tiêu dùng muốn sử
dụng hàng hóa X hơn, hay xác suất người tiêu dùng chấp nhận một mức giá cho trước… Vì

đây là biến phụ thuộc mang tính nhị phân, chỉ có hai giá trị: muốn/không muốn, chấp
nhận/không chấp nhận … nên mô hình thường được áp dụng để ước lượng là mô hình hồi
quy logistic (logit).

Như vậy, WTP sẽ được thể hiện qua xác suất mà một người chấp nhận chi trả cho hàng hóa
X. Xác xuất đó là một hàm số phụ thuộc vào một số yếu tố và có dạng như sau:

Trong đó:

Pi là xác suất người tiêu dùng thứ i chấp nhận mức giá của hàng hóa X (luôn nằm trong

hưởng đến việc lựa chọn sản xuất nông nghiệp hữu cơ (Gardebroek, 2002). Thứ hai, nghiên

cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến cầu nông sản hữu cơ: giá sẵn lòng trả cho khoai tây hữu cơ
(Loureiro & Hine, 2001) và giá sẵn lòng trả cho nông sản hữu cơ ở Tây Ban Nha (Gil, Gracia

& Sánchez, 2000). Thứ ba, khảo sát về nhu cầu nông sản hữu cơ của 3000 người dân Hoa Kỳ
(Reuters, 2011).

2.2.1. Nghiên cứu về các yếu tố ảnh hướng đến việc lựa chọn phương thức sản
xuất nông nghiệp hữu cơ

Khi đưa ra các yếu tố nhằm lựa chọn giữa chăn nuôi bò sữa thông thường và theo phương
thức hữu cơ, nhóm nghiên cứu trường đại học nông nghiệp Wageningen, Hà Lan đã đưa ra
mô hình hồi quy với biến phụ thuộc là biến giả, nhận giá trị bằng 1 là quyết định lựa chọn
sản xuất nông nghiệp hữu cơ và các biến độc lập dựa trên các lập luận sau:

9


SVTH: Đặng Thị Nhật Oanh

GVHD: TS. Trần Tiến Khai

Bảng 2.1
Yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chăn nuôi bò sữa theo phương thức hữu cơ
1.

2.

3.


5.

6.

Sở hữu đất hay đi
thuê

Sản lượng được sản
xuất tối đa (quota)

Quy mô trang trại

tuổi) dễ đi đến quyết định sản xuất hữu cơ hơn.

Nếu việc sản xuất nông nghiệp được thực hiện trên phần lớn

đất đi thuê thì các chủ đất thường ngăn cản việc sản xuất theo
phương thức hữu cơ.

Khi bị giới hạn sản lượng sản xuất, thay vì mua thêm hạn
ngạch sản xuất, các nhà nông thường chuyển sang phương
thức sản xuất hữu cơ do phương thức này có thể có thể cho ra
sản lượng thấp hơn, không bị vượt hạn ngạch.

Việc sản xuất theo phương thức hữu cơ đòi hỏi phải có quy mô
trang trại lớn.

10


này, nếu như lợi nhuận kỳ trước thấp người nông dân có xu

hướng thay đổi quyết định để thực hiện một phương pháp sản
10. Giá sản phẩm

xuất nông nghiệp khác.

Giá cả sẽ xác định thu nhập của người nông dân. Sẽ có sự khác
biệt giữa thu nhập của nông dân tham gia sản xuất hữu cơ và

thông thường. Nếu sự khác biệt này đủ lớn sẽ khuyến khích
các nhà nông chuyển qua sản xuất theo phương pháp hữu cơ.

Nguồn: Tổng hợp từ nghiên cứu của Cornelis Gadebroek, Wageningen Agricultural
University, Netherlands, 2002

Sau khi nghiên cứu thực nghiệm trên 121 nông trại hữu cơ và 2841 nông trại thông thường
ở Hà Lan, nhóm tác nhận định kết quả hồi quy như sau: quyết định chuyển sang sản xuất
hữu cơ phụ thuộc vào các yếu tố

11


SVTH: Đặng Thị Nhật Oanh

GVHD: TS. Trần Tiến Khai

Bảng 2.2
Kết quả nghiên cứu thực nghiệm về các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chăn nuôi bò sữa
theo phương thức hữu cơ


NS

18. Doanh thu bán sữa từ nông trại

+

19. Lợi nhuận kỳ trước

_

20. Giá sữa

NS

Nguồn: Tổng hợp từ nghiên cứu của Cornelis Gadebroek, Wageningen Agricultural
University, Netherlands, 2002

2.2.2. Nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến phía cầu nông sản hữu cơ
Giả thuyết về sự sẵn lòng trả cho “khoai tây hữu cơ”

Khi so sánh mức độ sẵn sàng chi trả của khách hàng cho mỗi loại “khoai tây địa phương”,
“khoai tây hữu cơ” hay “khoai tây không biến đổi gien”, Loureiro và Hine (2001) đã đưa ra 8

yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu về loại nông sản hữu cơ này:
1. Giới tính: Nữ = 1

2. Trẻ em: Không có trẻ em dưới 18 tuổi trong hộ gia đình = 0

3. Mức thu nhập


NS

3. Giới tính

NS
+

NS

NS

5. Trẻ em

NS

NS

1. Độ tuổi

2. Nhóm trí thức cao và thu nhập > $75.000
4. Mức độ tươi mới của sản phẩm

+

6. Dinh dưỡng

NS
+


Bảng 2.4
Kết quả nghiên cứu về các yếu tố tác động đến sự sẵn lòng trả cho nông sản hữu cơ của
người tiêu dùng ở Madrid, Tây Ban Nha
Yếu tố tác động

Mức độ ảnh hưởng

1. Giới tính:
 Nam

39%

61%

 Nữ

2. Số thành viên trong gia đình
 1 người

13.5%

 3 hoặc 4 người

43.6%

 2 người

21.2%

 nhiều hơn 4 người

 Thấp (

+

 Có ý thức bảo tồn*

+

9. Thái độ về môi trường

+

 Có quan tâm*

(*là mức ý nghĩa 5%)

Nguồn: Tổng hợp từ nghiên cứu của Gil, Gracia và Sánchez (2000)
2.3. Khung phân tích

Hình 2.2
Khung phân tích
Phía cung

(1)
Rau hữu cơ

Phía cầu

(2)

(1) Phân tích thực trạng nguồn cung ứng rau hữu cơ (công ty TNHH Organik – Đà Lạt, Lâm

thường không cao bằng phương thức sản xuất thông thường. Vì vậy, người nông dân chưa
mạnh dạn đầu tư cho loại hình sản xuất này. Tuy nhiên, nếu có thể giải quyết vấn đề về

nguồn vốn, lao động và chấp nhận mức năng suất vừa phải, người nông dân hoàn toàn có

thể tham gia sản xuất nông nghiệp hữu cơ để gia tăng lợi nhuận. Mặc khác, việc sản xuất rau
hữu cơ đòi hỏi phải đáp ứng một hệ thống chỉ tiêu nghiêm ngặt như: vùng đất gieo trồng

phải an toàn, không có mầm bệnh và đủ chấp dinh dưỡng cần thiết cho cây trồng; khí hậu
thuận lợi cho sự sinh trưởng của cây; hoàn toàn không có sự tác động từ hóa chất trong quá
trình canh tác;… Chính vì vậy, nguồn cung ứng rau hữu cơ chủ yếu cho khu vực thành phố

Hồ Chí Minh thường là các doanh nghiệp sản xuất rau ở Đà Lạt, nơi có điều kiện tự nhiên
thuận lợi và truyền thống canh tác nông nghiệp lâu đời.

Trong phạm vi của khóa luận này sẽ tập trung phân tích thực trạng sản xuất và cung ứng
rau hữu cơ của công ty TNHH Organik, Đà Lạt, Lâm Đồng.

16


SVTH: Đặng Thị Nhật Oanh

GVHD: TS. Trần Tiến Khai

3.1.1. Giới thiệu về công ty TNHH Organik
Năm 2004, doanh nghiệp tư nhân Hùng Thiên do ông Nguyễn Bá Hùng thành lập ra đời

chuyên sản xuất rau an toàn theo tiêu chuẩn Việt Nam. Năm 2007 doanh nghiệp Hùng


nhập cao. Phần còn lại xuất khẩu sang Nhật, Đức và Đài Loan. Công ty còn chủ động mở một
cửa hàng để bán các loại rau với cả 3 tiêu chuẩn trên tại Tp. Hồ Chí Minh.

17


SVTH: Đặng Thị Nhật Oanh

GVHD: TS. Trần Tiến Khai

3.1.2. Thực trạng sản xuất rau hữu cơ của công ty Organik
Quy trình sản xuất rau hữu cơ ở trang trại của công ty Organik được tiến hành và kiểm soát
rất nghiêm ngặt; bao gồm 8 bước chính sau:

Bước 1: Lựa chọn vùng sản xuất

Khu vực sản xuất hữu cơ phải an toàn về nguồn đất, nước theo quy định. Không co nguy cơ
bị ô nhiễm bởi nhà máy, công trường, bệnh viện, nghĩa trang, giao thông và nước thải sinh
hoạt.

Bước 2: Tạo vùng đệm cách ly

Mỗi khu vực sản xuất phải thiết lập vùng đệm thích hợp để ngăn chặn nguy cơ xâm nhiễm
từ bên ngoài vào.

Bước 3: Làm phân ủ nóng

Phân ủ nóng sẽ làm tăng tối đa các chất hữu cơ cho đất giúp phục hồi và duy trì độ phì

nhiêu của đất. Đất khỏe sẽ cho cây trồng khỏe mạnh, có khả năng chống lại sự xâm hại của