BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NỘI VỤ

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

NGUYỄN TRƢỜNG SƠN

XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH
VỀ BUÔN BÁN HÀNG GIẢ - TỪ THỰC TIỄN
QUẬN HOÀN KIẾM, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH

HÀ NỘI – 2016


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NỘI VỤ

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

NGUYỄN TRƢỜNG SƠN

XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH
VỀ BUÔN BÁN HÀNG GIẢ - TỪ THỰC TIỄN
QUẬN HOÀN KIẾM, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH
Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính

Em xin trân trọng cảm ơn!
Hà Nội, ngày… tháng … năm 2016
TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nguyễn Trƣờng Sơn


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Vi phạm hành chính:

VPHC

Xử lý vi phạm hành chính:

XLVPHC

Xử phạt hành chính:

XPHC


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ CƠ BẢN VỀ XỬ
PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH VỀ BUÔN BÁN HÀNG GIẢ ................. 8
1.1. QUAN NIỆM VỀ XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH VỀ BUÔN
BÁN HÀNG GIẢ ............................................................................................. 8
1.1.1. Vi phạm hành chính và xử phạt vi phạm hành chính ............................ 8
1.1.2. Khái niệm xử phạt vi phạm hành chính về buôn bán hàng giả ............ 16

2.3. ĐÁNH GIÁ VỀ CÔNG TÁC XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH VỀ
BUÔN BÁN HÀNG GIẢ TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN HOÀN KIẾM CỦA CHI
CỤC QUẢN LÝ THỊ TRƢỜNG HÀ NỘI .................................................... 56
2.3.1. Những thành tựu và nguyên nhân ........................................................ 56
2.3.2. Những hạn chế, khó khăn và nguyên nhân .......................................... 59
Tiểu kết Chƣơng 2 .......................................................................................... 68
Chƣơng 3 PHƢƠNG HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ
XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH VỀ BUÔN BÁN HÀNG GIẢ TRÊN
ĐỊA BÀN QUẬN HOÀN KIẾM -THÀNH PHỐ HÀ NỘI .......................... 69
3.1. PHƢƠNG HƢỚNG NÂNG CAO HIỆU QUẢ XỬ PHẠT VI PHẠM
HÀNH CHÍNH VỀ BUÔN BÁN HÀNG GIẢ TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN
HOÀN KIẾM - THÀNH PHỐ HÀ NỘI ........................................................ 69
3.1.1. Nâng cao hiệu quả xử phạt hành chính về buôn bán hàng giả phải gắn
liền với việc hoàn thiện quy định và thủ tục xử phạt hành chính về buôn bán
hàng giả .......................................................................................................... 69
3.1.2. Nâng cao hiệu quả xử phạt hành chính về buôn bán hàng giả cần bắt
đầu từ khâu chủ động ứng phó với diễn biến thị trƣờng, phát hiện sớm và xử
phạt nghiêm minh, kịp thời các vi phạm ........................................................ 70


3.1.3. Nâng cao hiệu quả xử phạt hành chính về buôn bán hàng giả phải gắn
với việc nâng cao ý thức pháp luật công vụ của công chức và ý thức pháp luật
về chống hàng giả, bảo vệ quyền lợi ngƣời tiêu dùng của ngƣời dân ........... 72
3.1.4. Phát huy sự tham gia của xã hội vào phát hiện, tố giác vi phạm về buôn
bán hàng giả ................................................................................................... 73
3.2. GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH
CHÍNH VỀ BUÔN BÁN HÀNG GIẢ TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN HOÀN
KIẾM - THÀNH PHỐ HÀ NỘI .................................................................... 74
3.2.1. Hoàn thiện quy định pháp luật về xử phạt hành chính về buôn bán hàng
giả ................................................................................................................... 74

Biểu đồ 2.2: Số tiền phạt và giá trị hàng hóa vi phạm hành chính về buôn
bán hàng giả ở Hoàn Kiếm đƣợc Đội QLTT số 2 Chi cục QLTT Hà Nội xử
phạt (từ năm 2010-2015) ................................................................................. 53


MỞ ĐẦU
1. Lý do nghiên cứu đề tài
Trong những năm vừa qua, sự phát triển vƣợt bậc của cuộc cách mạng
khoa học công nghệ cùng với sự đổi mới đƣờng lối chính sách về kinh tế của
Đảng và Nhà nƣớc ta đã thúc đẩy nền kinh tế phát triển nhanh chóng. Trên thị
trƣờng các hoạt động sản xuất, kinh doanh, lƣu thông hàng hoá ngày càng
diễn ra tấp nập, nhộn nhịp và cạnh tranh phát triển chạy theo nhu cầu, thị hiếu
ngƣời tiêu dùng. Trong điều kiện đó, công tác quản lý nhà nƣớc, nhất là quản
lý nền kinh tế thị trƣờng đang nảy sinh một số vấn đề phức tạp và có nhiều kẽ
hở. Một trong những vấn đề đáng quan tâm là sự gia tăng nạn sản xuất, buôn
bán hàng giả trong nền kinh tế thị trƣờng. Những hoạt động này không những
ảnh hƣởng trực tiếp đến tính mạng, sức khoẻ, tài sản của ngƣời tiêu dùng, ảnh
hƣởng trực tiếp đến lợi ích của các chủ thể kinh doanh trong nền kinh tế mà
còn làm ảnh hƣởng đến lợi ích của Nhà nƣớc, của toàn xã hội, ảnh hƣởng đến
môi trƣờng đầu tƣ kinh doanh của Việt Nam, uy tín chính trị của Đảng và Nhà
nƣớc và làm giảm lòng tin của quần chúng nhân dân đối với Nhà nƣớc. Các
hoạt động sản xuất và buôn bán hàng giả ở nƣớc ta đang có chiều hƣớng gia
tăng và ngày càng lan rộng sang nhiều ngành hàng, nhiều chủng loại hàng
hoá. Trƣớc nguy cơ gây hại của nạn hàng giả, đẩy mạnh công tác đấu tranh
chống sản xuất và buôn bán hàng giả là một yêu cầu cấp bách đòi hỏi sự quan
tâm của Đảng và Nhà nƣớc. Mặt khác, công tác đấu tranh chống sản xuất và
buôn bán hàng giả còn đòi hỏi các cơ quan chức năng phải thực hiện tốt chức
năng, nhiệm vụ của mình, phối hợp đồng bộ với các cơ quan hữu quan để đấu
tranh hạn chế nạn hàng giả.
Xử phạt vi phạm hành chính về buôn bán hàng giả là một biện pháp

hành Nghị định số 124/2015/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định số
185/2013/NĐ-CP để xử lý những vƣớng mắc từ thực tiễn áp dụng các quy
định trong việc xác định hàng giả không có giá trị sử dụng, công dụng, bảo
đảm tính thống nhất và tính khả thi của hệ thống pháp luật.
2


Tuy vậy, thực tiễn công tác đấu tranh phòng chống hàng giả và gian lận
thƣơng mại thời gian qua cho thấy rằng, quy định pháp luật về phát hiện, xử
lý vi phạm hành chính về hàng giả còn nhiều khiếm khuyết, kẽ hở, gây khó
khăn cho việc phát hiện, chứng minh vi phạm, thủ tục xử phạt còn phức tạp,
thiếu cơ chế đảm bảo thi hành quyết định xử phạt, nên hiệu quả răn đe thấp,
công tác đấu tranh phòng chống hàng giả đạt kết quả không tƣơng xứng với kỳ
vọng và thực tiễn đòi hỏi.
Hoàn Kiếm là một quận nằm ở vị trí trung tâm của Hà Nội, nơi có hoạt
động buôn bán hàng hóa và cung ứng dịch vụ vào loại sôi động nhất thành
phố. Tuy nhiên, nơi đây cũng đứng đầu về nạn buôn bán hàng giả, mà chợ
Đồng Xuân và khu phố cổ là một đầu mối lớn, khu vực có mạng lƣới buôn
bán hàng hóa lâu đời. Những năm qua, chính quyền thành phố, quận và các
đơn vị chức năng chuyên ngành đã có nhiều hoạt động tích cực nhằm tăng
cƣờng kiểm tra, kiểm soát, xử lý vi phạm về buôn bán hàng giả, gian lận
thƣơng mại, thế nhƣng, tình trạng buôn bán hàng giả vẫn không giảm sút, còn
diễn biến phức tạp với thủ đoạn tinh vi. Thực tiễn công tác phòng chống buôn
bán hàng giả ở quận Hoàn Kiếm của ngành quản lý thị trƣờng thành phố cũng
cho thấy rằng, công tác phát hiện và xử lý vi phạm hành chính còn nhiều khó
khăn, vƣớng mắc.
Để tìm hiểu một cách có hệ thống từ phƣơng diện lý luận đến thực tiễn
về công tác xử phạt vi phạm hành chính về buôn bán hàng giả trên địa bàn quận
Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội, từ đó đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao
hiệu quả công tác này trong thời gian tới, tác giả quyết định lựa chọn vấn đề “Xử

Ngọc Việt; Luận văn thạc sĩ Đấu tranh phòng chống tội làm hàng giả, tội
buôn bán hàng giả ở Việt Nam hiện nay năm 1998 của Đỗ Thị Lan. Chống
sản xuất và buôn bán hàng giả ở Việt Nam hiện nay nhìn từ góc độ quản lý
nhà nước, Luận văn Thạc sỹ luật học của Nguyễn Mạnh Cƣờng, Đại học
Quốc gia Hà Nội.
Qua khảo sát, có rất ít các nghiên cứu chuyên sâu, trực tiếp về xử phạt
vi phạm hành chính về buôn bán hàng giả. Do vậy, từ những nghiên cứu lý
luận và thực tiễn về vấn đề hàng giả, buôn bán hàng giả, trách nhiệm hành
4


chính, xử lý vi phạm hành chính, trên cơ sở thực tiễn công tác, tác giả chọn đề
tài “Xử phạt vi phạm hành chính về buôn bán hàng giả - từ thực tiễn quận
Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội” để nghiên cứu một cách có hệ thống cả về lý
luận và thực tiễn vấn đề xử phạt hành chính đối với hành vi buôn bán hàng
giả trên một địa bàn cụ thể là quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội. Tên đề tài
không trùng lắp với những công trình đƣợc công bố.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Luận văn nghiên cứu quy định pháp luật về xử lý vi phạm hành chính
đối với hành vi buôn bán hàng giả và thực tiễn áp dụng các quy định đó trên
địa bàn quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội, đánh giá thực trạng, từ đó đề
xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động xử lý vi phạm hành
chính về buôn bán hàng giả ở quận Hoàn Kiếm trong thời gian tới.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt đƣợc mục đích trên, các nhiệm vụ nghiên cứu là:
- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận, pháp lý về hàng giả, buôn bán
hàng giả;
- Hệ thống hóa quy định pháp luật hiện hành về xử lý lý vi phạm hành
chính đối với hành vi buôn bán hàng giả;

Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong giảng dạy và nghiên
cứu của cán bộ giảng dạy, sinh viên trong các trƣờng đại học luật, đại học
hành chính hoặc sẽ là tài liệu tham khảo hữu ích cho những ngƣời quan tâm,
nghiên cứu về xử phạt hành chính về buôn bán hàng giả.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, kết quả nghiên cứu
đƣợc kết cấu gồm 3 chƣơng, gồm:
Chƣơng 1: Những vấn đề lý luận và pháp lý cơ bản về xử phạt vi phạm
hành chính về buôn bán hàng giả

6


Chƣơng 2: Thực trạng xử phạt vi phạm hành chính về buôn bán hàng
giả trên địa bàn quận Hoàn Kiếm – thành phố Hà Nội
Chƣơng 3: Phƣơng hƣớng và giải pháp nâng cao hiệu quả xử phạt vi
phạm hành chính về buôn bán hàng giả trên địa bàn quận Hoàn Kiếm - thành
phố Hà Nội.

7


Chƣơng 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ CƠ BẢN
VỀ XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH VỀ BUÔN BÁN HÀNG GIẢ
1.1. QUAN NIỆM VỀ XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH VỀ
BUÔN BÁN HÀNG GIẢ
1.1.1. Vi phạm hành chính và xử phạt vi phạm hành chính
1.1.1.1. Vi phạm hành chính
Nhƣ chúng ta đã biết, nhà nƣớc là một tổ chức đƣợc xã hội thành lập

truyền thống, phong tục tập quán, đạo đức xã hội đƣợc nhà nƣớc thừa nhận,
có lỗi, xâm hại tới các quan hệ tài sản, quan hệ nhân thân và quan hệ phi tài
sản có liên quan tới tài sản đƣợc pháp luật dân sự bảo vệ.
- Vi phạm kỷ luật: là hành vi có lỗi, trái với các quy tắc kỷ luật lao
động, học tập, công vụ nhà nƣớc trong các cơ quan nhà nƣớc, doanh nghiệp,
trƣờng học đƣợc pháp luật lao động, hành chính và các văn bản nội quy của
từng cơ quan, doanh nghiệp quy định.
Luật Xử phạt vi phạm hành chính năm 2012 đã đƣa ra định nghĩa pháp
lý về “vi phạm hành chính”. Khoản 1 Điều 2 của Luật quy định [38]: Vi phạm
hành chính là hành vi có lỗi do cá nhân, tổ chức thực hiện, vi phạm quy định
của pháp luật về quản lý nhà nước mà không phải là tội phạm và theo quy
định của pháp luật phải bị xử phạt vi phạm hành chính.
Định nghĩa trên đƣa ra các dấu hiệu pháp lý cơ bản của vi phạm hành
chính, đó là: tính xâm phạm các quy tắc quản lý nhà nƣớc, có lỗi, tính trái
pháp luật hành chính và phải bị xử phạt vi phạm hành chính.
Vi phạm hành chính là một dạng vi phạm pháp luật, do đó nó cũng bao
gồm các yếu tố cấu thành pháp lý là mặt khách quan, mặt chủ quan, chủ thể
và khách thể. Dƣới đây, các dấu hiệu và yếu tố cấu thành pháp lý của vi phạm
hành chính sẽ đƣợc xem xét trong mối quan hệ thống nhất với nhau.
Mặt khách quan của vi phạm hành chính

9


Mặt khách quan của vi phạm hành chính là những biểu hiện ra bên
ngoài thế giới khách quan của vi phạm hành chính, thông thƣờng các biểu
hiện ra bên ngoài của hành vi vi phạm là hành vi, thời gian, địa điểm, công cụ,
phƣơng tiện hay mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm hành chính và
hậu quả của vi phạm hành chính.
Hành vi của vi phạm hành chính là những biểu hiện của con ngƣời hoặc

giữa hành vi vi phạm hành chính và hậu quả vi phạm hành chính có mối quan
hệ hữu cơ, trong đó hậu quả của vi phạm hành chính có tiền đề xuất hiện của
nó là hành vi khách quan của vi phạm hành chính; sự tồn tại mối quan hệ
nhân quả giữa hành vi vi phạm hành chính và hậu quả của vi phạm hành
chính dựa trên các căn cứ sau: Một là; hành vi vi phạm hành chính xảy ra
trƣớc hậu quả xâm hại các mối quan hệ về mặt thời gian; Hai là, hành vi vi
phạm phải chứa đựng khả năng thực tế làm phát sinh hậu quả xâm hại các
quan hệ xã hội; Ba là, hậu quả vi phạm đã xảy ra phải là sự hiện thực hóa khả
năng thực tế làm phát sinh hậu quả của hành vi vi phạm. Ngoài những biểu
hiện trên, về mặt khách quan của vi phạm còn có một số dấu hiệu khách quan
khác nhƣ: thời gian, địa điểm, công cụ và phƣơng tiện vi phạm.
Mặt chủ quan của vi phạm hành chính
Mặt chủ quan của vi phạm hành chính là những quan hệ tâm lý bên
trong của chủ thể. Yếu tố cơ bản nhất của mặt chủ quan là tính có lỗi. Lỗi
chính là trạng thái tâm lý của ngƣời vi phạm, biểu hiện thái độ của ngƣời đó
đối với hành vi vi phạm và hậu quả của hành vi đó. Yêu cầu về lỗi trong luật
hành chính không cao nhƣ trong luật hình sự, trong nhiều trƣờng hợp chỉ cần
có lỗi nghĩa là ngƣời vi phạm biết hoặc có thể biết tính chất sai phạm của
mình là đủ để xác định vi phạm hành chính xảy ra. Đối với luật hình sự đòi
hỏi phải chính xác hơn, không chỉ xác định lỗi mà còn phải xác định cho đƣợc
hình thức và mức độ lỗi; mặt khác lỗi trong luật hình sự chỉ đặt ra với cá nhân
vi phạm, trong hành chính lỗi đặt ra cho cả cá nhân và tổ chức vi phạm. Lỗi

11


trong vi phạm hành chính thể hiện dƣới hai hình thức: lỗi cố ý và lỗi vô ý. Lỗi
cố ý trong vi phạm hành chính là chủ thể nhận thức đƣợc hành vi của mình là
nguy hiểm cho xã hội nhƣng vẫn thực hiện. Lỗi vô ý trong vi phạm hành
chính là lỗi của cá nhân hoặc tổ chức thực hiện hành vi trái pháp luật do vô

Mặt khác, Luật xử phạt vi phạm hành chính năm 2012 còn quy định:
ngƣời từ đủ 14 tuổi đến 16 tuổi vi phạm hành chính thì bị phạt cảnh cáo;
ngƣời chƣa thành niên vi phạm hành chính gây ra thiệt hại thì phải bồi thƣờng
theo quy định của pháp luật; trong trƣờng hợp này ngƣời chƣa thành niên
không có tiền nộp phạt thì cha, mẹ hoặc ngƣời giám hộ của ngƣời đó phải nộp
thay, quy định nhƣ trên không có nghĩa là xử phạt cả ngƣời không vi phạm
mà ở đây chúng ta hƣớng tới trách nhiệm giáo dục ý thức pháp luật cho ngƣời
chƣa thành niên.
+ Đối với tổ chức: pháp luật hành chính coi tổ chức là chủ thể của vi
phạm hành chính gồm: cơ quan nhà nƣớc, tổ chức xã hội, đơn vị kinh tế; cơ
quan, tổ chức nƣớc ngoài nếu vi phạm hành chính trên lãnh thổ Việt Nam,
vùng đặc quyền kinh tế, vùng tiếp giáp lãnh hải thì bị xử phạt nhƣ cơ quan, tổ
chức Việt Nam (trừ tổ chức đƣợc hƣởng quyền ƣu đãi, miễn trừ ngoại giao).
Khách thể của vi phạm hành chính
Khách thể của vi phạm hành chính là cái mà vi phạm xâm hại tới. Đó
chính là các quan hệ xã hội đƣợc các quy tắc quản lý nhà nƣớc bảo vệ. Các
quan hệ xã hội bị/có thể bị vi phạm hành chính xâm phạm rất đa dạng, đó là:
trật tự nhà nƣớc và xã hội, sở hữu xã hội chủ nghĩa, quyền, lợi ích hợp pháp
của công dân,...
Khách thể của vi phạm hành chính đƣợc chia thành các loại sau:
Khách thể chung: đó là các quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực
quản lý nhà nƣớc, hay nói cách khác là trật tự quản lý nhà nƣớc nói chung.
Khách thể loại: là những quan hệ xã hội có cùng hoặc gần tính chất với
nhau trong từng lĩnh vực nhất định của quản lý nhà nƣớc. Các quan hệ này

13


đƣợc phát sinh trong cùng một lĩnh vực hoạt động quản lý nhà nƣớc, do vậy
chúng có mối liên hệ với nhau, gắn liền với từng phạm vi quản lý nhà nƣớc.

chính” là: 1) là hệ thống các quy định pháp luật hành chính điều chỉnh hoạt
động áp dụng pháp luật của chủ thể có thẩm quyền xử phạt hành chính, 2) là
hoạt động xử phạt hành chính, từ khâu phát hiện vi phạm, tìm kiếm quy
định áp dụng, đến khâu áp dụng biện pháp xử phạt tƣơng ứng với vi phạm.
Khái niệm xử phạt vi phạm hành chính nêu trên phản ánh những đặc
điểm cơ bản sau đây của hoạt động xử phạt vi phạm hành chính:
- Thứ nhất: xử phạt vi phạm hành chính chỉ đƣợc tiến hành khi có vi
phạm hành chính xảy ra. Cơ sở để xử phạt hành chính là hành vi vi phạm
hành chính. Nhƣ vậy, để thực hiện hoạt động xử phạt vi phạm hành chính
trƣớc hết đòi hỏi các chủ thể có thẩm quyền xử phạt phải xem xét đã có vi
phạm hành chính xảy ra hay chƣa.
- Thứ hai, xử phạt vi phạm hành chính là hoạt động áp dụng pháp luật
do các cá nhân có thẩm quyền quản lý hành chính thực hiện. Việc tiến hành
xử phạt vi phạm hành chính đòi hỏi phải đúng trình tự, thủ tục đã đƣợc pháp
luật quy định. Kết quả xử phạt vi phạm hành chính phải thể hiện bằng quyết
định xử phạt vi phạm hành chính có hiệu lực pháp luật.
Xử phạt hành chính đƣợc áp dụng theo trình tự do các quy phạm thủ
tục của luật hành chính quy định (trình tự hành chính) chứ không phải trình
tự, thủ tục tƣ pháp. Việc áp dụng trình tự này đơn giản hơn nhiều so với trình
tự áp dụng cƣỡng chế hình sự và cƣỡng chế kỷ luật.
- Thứ ba: Xử phạt vi phạm hành chính là hoạt động cƣỡng chế nhà
nƣớc do các chủ thể có thẩm quyền tiến hành và đƣợc đảm bảo bằng quyền
lực nhà nƣớc. Mối quan hệ trong xử phạt vi phạm hành chính là mối quan hệ
pháp luật giữa một bên là Nhà nƣớc – một bên là tổ chức, cá nhân vi phạm hành
chính. Để tránh lạm quyền, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ
chức và xã hội, pháp luật quy định thủ tục tố tụng hành chính, tức hoạt động xử
phạt vi phạm hành chính bị kiểm soát bởi chính Nhà nƣớc và xã hội.
15