BỘGIÁODỤCVÀĐÀOTẠO
TRƯỜNGĐẠIHỌCKINHTẾTHÀNHPHỐHỒCHÍMINH
---------TRƯƠNGTHỊCẨMTUYẾT
CÁCNHÂNTỐẢNHHƯỞNGĐẾNTÍNHHỮUHIỆUCỦA HỆTHỐNG
THÔNG TIN KẾTOÁN TẠI
CÁCDOANHNGHIỆPNHỎVÀVỪATRÊNĐỊABÀNTHÀNHPHỐHỒC
HÍMINH
Chuyênngành:Kếtoán
Mãsố:60340301
LUẬNVĂNTHẠCSĨKINHTẾ

NGƯỜIHƯỚNGDẪNKHOAHỌC:TS.NGUYỄNANHHIỀN

ThànhphốHồChíMinh,năm2016


MỤCLỤCTRANG
PHỤBÌA
LỜICAM
ĐOANMỤCLỤC
DANHMỤCCHỮVIẾTTẮT
DANHMỤCCÁCBẢNG
DANHMỤCHÌNHVẼ,ĐỒTHỊ
PHẦNMỞĐẦU........................................................................................................1
1.Lýdochọnđềtài...........................................................................................1
2.Mụctiêunghiêncứu......................................................................................2
3.Đốitượngvàphạmvinghiêncứu.................................................................2
3.1Đốitượngnghiêncứu.................................................................................2
3.2Phạmvinghiêncứu....................................................................................2
4.Phươngphápnghiêncứu...............................................................................3
5.Đónggópcủaluậnvăn..................................................................................3

3.2.1Xâydựnggiảthuyếtvàmôhìnhnghiêncứu........................................55
3.2.2Thiếtkếthangđo..................................................................................62
3.2.3Chọnmẫu..............................................................................................67
3.2.4Thiếtkếbảngcâuhỏi............................................................................68
3.2.5Phươngphápphântíchdữliệu.............................................................69
CHƯƠNG4.KẾTQUẢNGHIÊNCỨU..............................................................76
4.1.Thốngkêmôtảmẫunghiêncứu....................................................................76
4.2.Phântíchthangđo..........................................................................................77
4.2.1PhântíchhệsốtincậyCronbach’salpha..................................................77


4.2.2PhântíchnhântốkhámpháEFA..............................................................79
4.3Phântíchtươngquanvàhồiquituyếntínhbội...............................................83
4.3.1Phântíchtươngquan.................................................................................83
4.3.2Phântíchhồiquituyếntínhbội................................................................84
4.4Tổngkếtkếtquảkiểmđịnhcácgiảthuyết......................................................88
4.5Kiểmđịnhsựkhácbiệtcủacácbiếnđịnhtínhtrongđánhgiátínhhữuhiệucủahệthốngthô
ngtinkếtoán...............................................................................89
4.5.1Kiểmđịnhsựkhácbiệtvềlĩnhvựchoạtđộngchínhcủadoanhnghiệp...89
4.5.2Kiểmđịnhsựkhácbiệtvềtổngnguồnvốn...............................................90
CHƯƠNG5.KẾTLUẬNVÀKHUYẾNNGHỊ..................................................93
5.1Kếtluận............................................................................................................93
5.2Khuyếnnghị.....................................................................................................94
5.2.1Đốivớinhântốsựthamgiacủachuyêngiabênngoài............................94
5.2.2Đốivớinhântốsựthamgiacủangườisửdụnghệthống.........................95
5.2.3Đốivớinhântốsựhỗtrợcủanhàquảnlý................................................96
5.2.4Đốivớinhântốkiếnthứccủanhàquảnlý................................................97
5.2.5Đốivớinhântốmứcđộứngdụngcôngnghệthôngtin............................97
5.3Hạnchếcủanghiêncứuvàhướngnghiêncứutiếptheo.................................99
TÀILIỆUTHAMKHẢO

sungchonghiêncứunàyvàxuấtpháttừbốicảnhcácdoanhnghiệpởViệtNammàchiếmphầ
nlớnlàdoanhnghiệpnhỏvàvừađanggặpkhókhăntrongviệcvậndụnghệthốngthôngtinkế
toán,phầnlớnnhữngdoanhnghiệpnàybịhạnchếvềnguồnlực.Vớimụctiêuhỗtrợchocácd
oanhnghiệpnhỏvàvừahiểuvàbiếtđượccácnhântốnàotácđộngđếntínhhữuhiệucủahệthố
ngthôngtinkếtoán,tácgiảtiếnhànhnghiêncứuđềtài“Cácnhântốảnhhưởngđếntínhhữuhi
ệucủahệthốngthôngtinkếtoántạicácdoanhnghiệpnhỏvàvừatrênđịabànThànhphốHồC
híMinh”.2.MụctiêunghiêncứuĐềtàinhằmhướngvàođạtđược4mụctiêusauđây:
−Thứnhất,xácđịnhcácnhântốảnhhưởngđếntínhhữuhiệucủahệthốngthôngtinkếtoántại
cácdoanhnghiệpnhỏvàvừatrênđịabànThànhphốHồChíMinh.


−Thứhai,xemxétmứcđộtácđộngcủacácnhântốảnhhưởngđếntínhhữuhiệucủahệthốngt
hôngtinkếtoántạicácdoanhnghiệpnhỏvàvừatrênđịabànThànhphốHồChíMinh.
−Thứba,tìmhiểulĩnhvựchoạtđộngcủadoanhnghiệpvàtổngnguồnvốncótácđộngđếntín
hhữuhiệucủahệthốngthôngtinkếtoántrongmôitrườngkếtoánmáytạicácdoanhnghiệpn
hỏvàvừatrênđịabànThànhphốHồChíMinhhaykhông?
−Thứtư,đềxuấtmộtsốkhuyếnnghịnhằmnângcaotínhhữuhiệucủahệthốngthôngtinkếto
áncủacácdoanhnghiệpnhỏvàvừatạiThànhphốHồChíMinh.3.Đốitượngvàphạmvinghi
êncứu3.1ĐốitượngnghiêncứuĐốitượngnghiêncứutrongđềtàinàylàcácnhântốảnhhưở
ngđếntínhhữuhiệucủahệthốngthôngtinkếtoán.3.2Phạmvinghiêncứu
3NghiêncứuđượcthựchiệntạicácdoanhnghiệpnhỏvàvừatrênđịabànThànhphốHồChí
Minh.Nghiêncứutiếnhànhxemxétcácnhântốảnhhưởngđếntínhhữuhiệucủahệthốngth
ôngtinkếtoánliêntrongquátrìnhtriểnkhaihệthốngthôngtinkếtoán.Quátrìnhtriểnkhaihệ
thốngđểchỉtừgiaiđoạnphântích,thiếtkếvàkếtthúcgiaiđoạntriểnkhailàgiaiđoạnthựchiệ
n.4.PhươngphápnghiêncứuTrongquátrìnhnghiêncứu,luậnvănsửdụngphươngphápng
hiêncứukếthợpgiữađịnhtínhvàđịnhlượnghướngtheomụctiêunghiêncứu,trongđónghi
êncứuđịnhlượngđóngvaitròchủđạo.Cụthể:
−Nghiêncứuđịnhtính:nhằmtậptrungtìmhiểucáckháiniệmđượcsửdụngtrongmôhìnhng
hiêncứu,hiệuchỉnhvàbổsungbiếnquansátchocácthangđo.Nghiêncứuđịnhtínhđượcthự
chiệnthôngquatìmhiểucáclýthuyếtvàcácnghiêncứucóliênquan,thảoluậnvớichuyêngi

ucủahệthốngthôngtinkếtoántrongcácdoanhnghiệpnhỏvàvừa


CHƯƠNG1.TỔNGQUANNGHIÊNCỨU1.1Cácnghiêncứucóliênquan1.1.1Nghiên
cứucôngbốởngoàinước1.1.1.1CácnghiêncứuvềvaitròcủahệthốngthôngtinkếtoánHệt
hốngthôngtinkếtoánlàmộttrongnhữngnhântốquantrọngtrongviệctạodựngthànhquảcủ
atổchứcthôngquaviệcthuthập,lưutrữ,xửlýdữliệutàichínhvàkếtoánvàđượcđánhgiảbởit
ácđộngcủanóđếnviệccảithiệnquátrìnhraquyếtđịnh,chấtlượngthôngtinkếtoán,đánhgiá
thànhquả,kiểmsoátnộibộvàtạođiềukiệnthuậnlợichocácgiaodịchcủatổchức(Soudani,2
012;Sajadyvàcộngsự,2008).Hệthốngthôngtinkếtoánlàmộtcôngcụ,đượcthiếtkếđểhỗtr
ợviệcquảnlývàkiểmsoátlĩnhvựckinhtếtàichínhcủatổchức(Soudani,2012).Nócómộtchứcnăngquantrọngtrongtổchức,vàđượ
cxemnhưlàđònbẩyđểnângcaotínhhữuhiệuvàhiệuquảcủacáchoạtđộngvàhỗtrợhoạtđộn
gquảnlýbaogồmcảviệcraquyếtđịnhquảnlý(Gelinasvàcộngsự,2008).Vớivaitròđó,hệth
ốngthôngtinkếtoánlàthựcsựcầnthiếtchotấtcảcáctổchức,kểcảtổchứclợinhuậnvàphilợi
nhuận(Wilkinsonvàcộngsự,2000).Đểtạoragiátrịgiatăng,cóđượclợithếcạnhtranhcho
mộttổchứcthìnhàquảnlýsẽsửdụnghệthốngthốngtinkếtoán(KimberlyvàEvanisko,198
1;PortervàMillar,1985).TheoMitchellvàcộngsự(2000)thìhệthốngthôngtinkếtoánđượ
csửdụngnhưlàmộtcôngcụquảnlýtrongviệckiểmsoátngắnhạnvàdàihạn,dođósựhiệnhữ
ucủacácnguồnthôngtinnàysẽgiúpchogiámđốcđạtđượcmộtchiếnlượcvàhoạtđộngxuất
sắc.Sựpháttriểnmạnhmẽcủamáytínhthânthiệnvớingườidùngvàcácgóiphầnmềmtiênti
ến,lợithếcủahệthốngthôngtintạoralàcóthểtruycậpđếnquytrìnhkinhdoanhnhỏnhất(Th
ong,1999).ChínhvìthếmàOnaolapovàOdetayo(2012)chorằnghệthốngthôngtinkếtoán
cóảnhhưởngđángkểđếnsựhữuhiệucủatổchức.Vớivaitròngàycàngquantrọngcủahệthố
ngthôngtinkếtoánthìviệchiểurõnhữngnhântốcóảnhhưởngđếnhệthốngthôngtinkếtoán
trongmôitrườngtinhọchóa,nhằmxâydựngmộthệthốngthôngtinkế
7toánhữuhiệucóýnghĩahếtsứcquantrọngđốivớisựpháttriểncủacáccôngty.Đâylàvấnđề
đượckhánhiềucácnghiêncứutìmhiểu,phântích,thảoluận.1.1.1.2Cácnghiêncứuvềnhân
tốảnhhưởngđếnhệthốngthôngtinkếtoánMộtsốnghiêncứuchorằngnhântốnhàquảnlýản
hhưởngđếnhệthốngthôngtinkếtoán,nhưtrongnghiêncứucủaCragvàKing(1993)vềsựp
háttriểncủahệthốngthôngtintrongcácdoanhnghiệpnhỏ.Mụctiêucủanghiêncứulànhằm

asựhỗtrợcủatổchứcchínhlàsựcamkếtcủanhàquảnlýcấpcaotronghànhđộngnỗlựcđấym
ạnhtínhhữuhiệucủahệthốngthôngtinkếtoán.Tácgiảsửdụngphươngphápnghiêncứuđịn
hlượngthôngquaviệckhảosátsửdụngbảngcâuhỏi.Bảngcâuhỏiđãđượcgửiđếnquamailc
ho500kếtoáncủacáccôngtyniêmyếttạiTháiLanđượclấymẫungẫunhiên,vớitỷlệphảnhồ
ilà23,8%.Phântíchnhântốđượcsửdụngđểđiềutramốiquanhệgiữacácbiếnvàđểxácđịnhl
iệucácbiếnquansátnàycóthểgomlạithànhmộttậpcácnhântốnhỏhơn.Phântíchhồiquybì
nhphươngbénhất(OLS)đượcsửdụngđểkiểmđịnhcácgiảthuyết.Kếtquảnghiêncứunàyc
hothấytổchứcbiếthọchỏivàsựhỗtrợcủatổchứccóảnhhưởngđếntínhhữuhiệucủahệthốn
gthôngtinkếtoán;vàtínhhữuhiệucủahệthốngthôngtinkếtoánsẽnângcaohiệuquảhoạtđộ
ngcủatổchức.Bêncạnhsựhỗtrợthìnhiềunghiêncứuchorằngkiếnthứccủanhàquảnlýcũn
gcóảnhhưởngđếnhệthốngthôngtinkếtoán,nhưtrongmộtnghiêncứuThongvàYap(1995
)vềsựphùhợpvềcôngnghệthôngtintạicácdoanhnghiệpnhỏ.Nghiêncứunàykiểmtratácđ
ộngcủabađặcđiểmcủagiámđốcđiềuhành(sựđổimới,tháiđộđốivớiviệcápdụngcôngngh
ệthôngtin,vàkiếnthứcvềcôngnghệthôngtin)vàbađặcđiểmcủatổchức(quymôkinhdoan
h,sứccạnhtranhcủamôitrườngvàcườngđộthôngtin)đếnsựphùhợpvềcôngnghệthôngtin
tạicác


9doanhnghiệpnhỏ.Sáugiảthuyếtđãđượcnhómtácgiảxâydựngvàkiểmđịnhbằngcáchsử
dụngdữliệuthuthậptừmộtmẫucủa166doanhnghiệpnhỏởSingapore.Kếtquảchothấyrằn
gbấtkểquymôkinhdoanh,cácđặcđiểmcủaCEOlànhữngnhântốquantrọngảnhhưởngđế
nsựphùhợpcủacôngnghệthôngtintrongcácdoanhnghiệpnhỏ.Cácdoanhnghiệpnhỏcón
hiềukhảnăngđểápdụngcôngnghệthôngtinkhiCEOsángtạohơn,cómộttháiđộtíchcựcđố
ivớiviệcápcủacôngnghệthôngtin,vàcókiếnthứccôngnghệthôngtinlớn.Kếtquảnàycũn
gđượcpháthiệntrongnghiêncứucủaSeyalvàcộngsự(2000)khiđiềutrathựcnghiệmvềm
ứcđộsửdụngcôngnghệthôngtintrongcácdoanhnghiệpnhỏvàvừaởBrunei.Nghiêncứun
àycóhaimụctiêucụthể:
(1)xácđịnhvàđánhgiámứcđộcủaviệcsửdụngcôngnghệthôngtintrongtổchức,
(2)xácđịnhcácnhântốảnhhưởngđếnviệcsửdụngcôngnghệthôngtintrongtổchức.Cácnh
ântốđượcnhómtácgiảđưavàomôhìnhnghiêncứugồmcácnhântốthuộcvềtổchức(quymô

ucủanghiêncứunàynhằmkiểmtramốiquanhệgiữacácnhântốảnhhưởngvàhiệusuấtcủah
ệthốngthôngtínkếtoán,vàxácđịnhtácđộngđiềutiếtcủaviệcđánhgiácấpđộcủahệthốngth
ôngtinđếnmốiquanhệnày.Sựhàilòngcủangườisửdùngvàsửdụnghệthốngđượcxemlàcá
cthangđođạidiệnchohiệusuấtcủahệthốngthôngtinkếtoán.Trongmôhìnhnghiêncứu,tác
giảđềxuấttámnhântốảnhhưởnglà:(1)sựhỗtrợcủanhàquảnlýcấpcao,
(2)nănglựckỹthuậtcủanhânviênhệthốngthôngtin,(3)sựthamgiacủangườidùng,
(4)giáodụcvàhuấnluyệnngườidùng,(5)sựtồntạicủaBanlãnhđạo,
(6)vịtrícủabộphậnhệthốngthôngtin,(7)hìnhthứchóapháttriểnhệthống,
(8)quymôcôngty.Tácgiảsửdụngphươngphápnghiêncứuđịnhlượng,100tổchứcđượcch
ọnlựangẫunhiêntừ417côngtyởHànQuốcthôngquathiếtbịxửlýtrungtâm.Dữliệuđượcth
uthậpthôngquabảngcâuhỏikhảosátđượcgửiđếncho450ngườidùnghệ
11thốngở107đơnvịcấpdướisửdụnghệthốngthôngtinkếtoán,chẳnghạnnhưbộphậnkếto
án,tàichính,thuế.Kếtquảcủanghiêncứuchothấycómốiquanhệtươngquanthuậngiữahiệ
usuấtcủahệthốngthôngtinkếtoánvàcácnhântốảnhhưởnglà:sựthamgiacủangườidùng,n
ănglựccủanhânviênhệthốngthôngtinvàquymôcôngty.Nghiêncứucũngchứngtỏmốiqu
anhệgiữahiệusuấtcủahệthốngthôngtinkếtoánvàcácnhântốảnhhưởngbịảnhhưởngđáng
kểbởiviệcđánhgiácấpđộcủahệthốngthôngtin.Dođó,đốivớisựthànhcôngcủahệthốngth
ôngtinkếtoánthìmỗinhântốảnhhưởngnênđượcxemxétkhácnhautrongmộttầmquantrọ
ngtheocấpđộcủaviệcđánhgiáhệthốngthôngtin.JongMinChoe(1998)tiếptụcchothấyva
itròcủangườidùngtrongthiếtkếhệthốngthôngtinkếtoán.Tácgiảtiếnhànhkhảosátcáccôn
gtykinhdoanhthôngquamộtbảngcâuhỏicócấutrúcrõràngnhằmđiềutraảnhhưởnglẫnnh
augiữacácbiếntheongữcảnh(nhiệmvụkhôngchắcchắnvàcơcấutổchức),cácđặcđiểmth
ôngtin(phạmvi,kịpthờivàtổnghợp)vàsựthamgiacủangườisửdụng.Kếtquảnghiêncứuc
hothấyrằngtrongđiềukiệnnhiệmvụkhôngchắcchắncao,thôngtintổnghợpvàkịpthời,sựt
hamgiacủangườisửdụngcaothìcóảnhhưởngtíchcựcđếnsựgiatănghiệusuấtcủahệthống
thôngtinquảnlý.Tuynhiên,khinhiệmvụkhôngchắcchắnthấpthìsựthamgiacủangườisử
dụngkhôngảnhhưởngđếnmốiquanhệgiữahiệusuấtvàđặcđiểmthôngtin.Trongmộttổch
ứcítcơcấu,thôngtincóphạmvirộng,kịpthờivàtổnghợp,sựthamgiacủangườisửdụngcaot
hìcóảnhhưởngtíchcựcđếnhiệusuất.Trongtổchứccơcấu,thôngtincóphạmvihẹpvàtáchr
ời,sựthamgiacủangườisửdụngcaothìcódẫnđếnhiệusuấtcủahệthốngthôngtinquảnlýca

ngcấpdịchvụtưvấn(phươngphápchỉcónhàcungcấp).Kếtquảchothấycácdoanhnghiệpn
hỏmàápdụngphươngphápchỉcónhàcungcấpthìcóhệthốngthôngtinhữuhiệuhơnso
13vớicácdoanhnghiệpnhỏmàápdụngphươngphápnhàtưvấnnhàcungcấp.Hơnnữa,kếtquảcònchothấyphươngphápchỉcónhàcungcấpthìcócùngmột
mứcđộvềhiệuquảtưvấn,nhưngcómộtmứcđộtốthơnvềhỗtrợcủanhàcungcấpchocácdoa
nhnghiệpnhỏkhisosánhvớiphươngphápnhàtưvấnnhàcungcấp.Cácmốiquanhệgiữanhàcungcấpvàcácbênkháctrongdựánthựchiệnhệthố
ngthôngtinđượcpháthiệnlàmộtyếutốdựbáoquantrọngvềtínhhữuhiệucủahệthốngthôn
gtin.Thongvàcộngsự(1996)tiếptụckhẳngđịnhnhântốchuyêngiabênngoàicóảnhhưởng
đếnviệcthựchiệnhệthốngthôngtintrongcácdoanhnghiệpnhỏ.Đâylàmộtnghiêncứuthực


nghiệmcủanhómtácgiảnóivềtầmquantrọngcủasựhỗtrợcủanhàquảnlýcấpcaovàchuyê
ngiahệthốngthôngtinbênngoài(dướihìnhthứclàcácnhàtưvấnvàcácnhàcungcấp)đốivới
tínhhữuhiệucủahệthốngthôngtin.Đểđạtđượcmụctiêu,nhómtácgiảtiếnhànhkhảosátchí
nhthứctại114doanhnghiệpnhỏởSingapore.Câuhỏinghiêncứuđượckiểmđịnhthôngqua
phươngphápbìnhquântốithiểutừngphần(PLS),môhìnhphươngtrìnhcấutrúc(SEM).Kế
tquảchothấyrằngsựhỗtrợcủanhàquảnlýcấpcaothìkhôngquantrọngbằngcácchuyêngia
hệthốngthôngtinbênngoàikhithựchiệntriểnkhaihệthốngthôngtintạicácdoanhnghiệpn
hỏ.Trongkhisựhỗtrợcủanhàquảnlýcấpcaolàyếutốcầnthiếtđốivớihệthốngthôngtinhữu
hiệu,thìchuyêngiahệthốngbênngoàicóchấtlượngcaolạilàyếutốquantrọngđốivớicácho
ạtđộngcủadoanhnghiệpnhỏtrongmộtmôitrườngbịthiếunguồnlực.Nhữngpháthiệncủa
nghiêncứunàyđãmanglạiýnghĩađốivớinhàquảnlýtrongcácdoanhnghiệpnhỏlànếumuố
nđạtđượcmộtmứccaovềviệcthựchiệnhữuhiệuthìhọnênnỗlựctrongviệclựachọnvàthuê
cácnhàtưvấnvànhàcungcấpcóchấtlượng.NghiêncứucủaGable(1996)phântíchvềmột
môhìnhđolườngđánhgiáthànhcôngcủakháchhàngkhicósựcamkếtcủacácnhàtưvấnbên
ngoài.Sựcamkếtthànhcôngđượcđolườngthựcnghiệmthôngquabathànhphầnchính:
(1)lờikhuyêncủanhàtưvấn,
(2)hiểubiếtcủakháchhàngvà(3)hiệusuấtcủanhàtưvấn.Tácgiảđãtiếnhànhmộtloạtcácng
hiêncứutìnhhuốngvàsauđóthựchiệnkhảo
14sátvớicáckháchhàngvàcácnhàtưvấntrong85dựánhệthốngthôngtindựatrênmáyvitín
hởSingapore.Kếtquảnghiêncứuđánhgiácấutrúcmôhìnhcóđộtincậy.Sựphổbiếnvềsửdụ

(1)phụthuộcvàomứcđộchuẩnhóatrongcấutrúccủamộttổchức,
(2)sựphụthuộclẫnnhauvềthôngtingiữacácphânhệ,và(3)sựphụthuộcvàoviệcchiasẽthô
ngtinnộibộlẫnnhauvàcácliênkếttraođổidữliệuđiệntử.Tínhhữuhiệucủahệthốngthôngti
nkếtoánđượctácgiảđolườngthôngquasựhàilòngcủangườidùnghệthốngvàsựgiámsáth
ữuhiệuthôngtinđầura.Mụcđíchcủanghiêncứunàylàkiểmtrabằngthựcnghiệmmốiquan
hệgiữahệthốngthôngtinkếtoántíchhợpvànhậnthứctínhhữuhiệucủahệthống.Tácgiảđư
aragiảthuyếtlà:sựphùhợpcủahệthốngtíchhợpvớicácyêucầuvềsựphốihợpvàkiểmsoátc
ủatổchứcthìcómốiquanhệcùngchiềuvớitínhhữuhiệucủahệthốngthôngtinkếtoán.Giảth
uyếtnàyđãđượckiểmđịnhbằngdữliệuthuthậptừ600tổchứcởMỹthôngquasửdụngphươ
ngphápnghiêncứukhảosát.Nghiêncứunàynhằmgiảiquyếtcáclĩnhvựcquantrọngtrongn
ghiêncứuhệthốngkếtoáncóliênquantrựctiếpđếntạothuậnlợichoviệcraquyếtđịnhvàcác
mụctiêukiểmsoátthôngtinkếtoán.Nhiềutácgiảđãthựchiệnnghiêncứutổnghợpcácnhânt
ốảnhhưởngđếnhệthốngthôngtin,nhưnghiêncứucủaYapvàcộngsự(1992)trìnhbàynhữn
gpháthiệncủamộtnghiêncứuthựcnghiệmvềcácnhântốchínhliênquanđếnsựthànhcông
củahệthốngthôngtindựatrênmáytínhtrongcácdoanhnghiệpnhỏ.Mộtmôhìnhmôtảcácn
hântốchínhliênquansựthànhcôngcủahệthốngthôngtindựatrênmáytínhđượcpháttriển.
Sựhàilòngcủangườisửdụngthôngtinđượcsửdụngnhưmộtthangđođạidiệnchosựthànhc
ôngcủahệthốngthôngtindựatrênmáytính.Támgiảthuyếtđãđượcxâydựngvàkiểmđịnhb
ằngcáchsửdụngdữliệu
16thuthậptừmộtbảngcâuhỏikhảosátcủa96doanhnghiệpnhỏ.Kếtquảnghiêncứunàycho
thấy:
(1)sựthànhcôngcủahệthốngthôngtindựatrênmáytínhcómốitươngquanthuậnvớinhàtư
vấnhữuhiệu,mứcđộhỗtrợcủanhàcungcấp,thờigiankinhnghiệm,đầyđủcácnguồnlựctài
chính,mứcđộhỗtrợcủaGiámđốcđiềuhành,vàmứcđộthamgiacủangườidùng,và(2)sựth


ànhcôngcủahệthốngthôngtindựatrênmáytínhthìkhôngliênquanđếnsốlượngcácứngdụ
ngquảnlýcũngkhôngnhưsựhiệndiệncủamộtchươngtrình/phântíchhệthống.Thong(20
01)tiếnhànhnghiêncứuvềhạnchếnguồnlựcvàthựchiệnhệthốngthôngtintrongcácdoanh
nghiệpnhỏởSingapore.Mụctiêucủanghiêncứunàylàđểpháttriểnmộtmôhìnhthựchiệnh

hựcnghiệmtạiMalaysia.Trongnghiêncứunày,tácgiảđưarahaimụctiêu.Thứnhất,khámp
hátámnhântốảnhhưởngđếntínhhữuhiệucủahệthốngthôngtinkếtoántrongcácdoanhng
hiệpnhỏvàvừaởMalaysia.Thứhai,kiểmtramốiquanhệgiữatínhhữuhiệucủahệthốngthô


ngtinkếtoánvàtámnhântốảnhhưởngnày.Dođó,nghiêncứunàycóthểnângcaosựhiểubiết
vềviệcthựchiệnhệthốngthôngtinkếtoántạicácdoanhnghiệpnhỏvàvừa,khôngnhữngở
Malaysiamàcònởcácnướcđangpháttriểncómôitrườngtươngtự.Trongmôhìnhnghiênc
ứu,tácgiảđãxâydựngtámbiếnđộclậpđượcgiảthuyếtcótươngquantíchcựcvớitínhhữuhi
ệucủahệthốngthôngtinkếtoánlà:(1)sựphứctạpcủahệthốngthôngtinkếtoán,
(2)kiếnthứccủanhàquảnlývềhệthốngthôngtinkếtoán,
(3)kiếnthứckếtoáncủanhàquảnlý,
(4)sựthamgiacủanhàquảnlýtrongviệcthựchiệnhệthốngthôngtinkếtoán,
(5)nhàtưvấnhữuhiệu,(6)nhàcungcấp
phầnmềmhữuhiệu,
(7)hữuhiệutừcơquanchínhphủvà(8)côngtykếtoánhữuhiệu.Đểđạtđượcmụctiêu,tácgiả
tiếnhànhkhảosátchínhthứctại721doanhnghiệpsảnxuấtnhỏvàvừaởMalaysia.Sauđó,tá
cgiảkiểmđịnhmôhìnhvàcácgiảthuyếttheophươngphápthôngkêmôtảcùngphầnmềmS
PSSphiênbản12.Kếtquảchothấykiếnthứckếtoáncủanhàquảnlý,cácnhàcungcấpphầnm
ềmvàcáccôngtykếtoánhữuhiệucóảnhhưởngtíchcựcđếntínhhữuhiệucủahệthốngthông
tinkếtoántạicácdoanhnghiệpnày.Nghiêncứunàygợiýrằngcácnhàquảnlýcủadoanhnghi
ệpnhỏvàvừacầntiếpthukiếnthứckếtoánđầyđủđểhiểurõhơnvềcácyêucầuthôngtinkinhd
oanh.Thứhai,cácdoanhnghiệpnhỏvàvừanênthuêcácnhàcungcấpphầnmềmcóđủnăngl
ựcchuyênmôn,cókinhnghiệmvàhiểubiếthơnvềcácđiểmđặcthùcủadoanhnghiệpnhỏvà
vừađểkhắcphụcnhữngthiếusótvềkiếnthứchệthốngthôngtinkếtoán.Cácdoanhnghiệpn
hỏvàvừanênduytrìmốiquanhệtốtvớinhữngcôngtykếtoánđểgiúphọthựchiệnmộthệthố
ngthôngtinkếtoánhữuhiệu.Cuốicùng,việccácdoanhnghiệpnhỏvàvừahọccáchthựchiệ
nhệthốngthôngtinkếtoánlàquantrọngđểhỗtrợchonhucầuthôngtincủachínhhọ.Meirya
ni(2015)đãtiếnhànhmộtnghiêncứuvềảnhhưởngcủanănglựcngườidùng,sựhỗtrợcủanh
àquảnlýcấpcaovàsựthamgiacủangườidùngđếnchấtlượnghệthốngthôngtinkếtoánvàtá

hệthốngthôngtinkếtoán,nhưnghiêncứucủaLêNgọcMỹHằngvàHoàngGiang(2012).N
hómtácgiảđãkếthừakếtquảnghiêncứucủaSajadyvàcộngsự(2008)đểpháttriểnmộtmôhì
nhđánhgiátínhhữuhiệucủahệthốngthôngtinkếtoántạicácHợptácxả
20trênđịabàntìnhThừaThiênHuế.Môhìnhđưarasautiêuchí:(1)quátrìnhraquyếtđịnh,
(2)kiểmsoátnộibộ,(3)chỉtiêuđánhgiáhiệuquảthựchiện,(4)chấtlượngbáocáotàichính,
(5)sựhàilòngcủangườidùng,
(6)quátrìnhxửlýcácnghiệpvụkinhtế.Kếtquảnghiêncứuchothấyviệcthựchiệnhệthốngt
hôngtinkếtoántạicácHợptácxãđãcảithiệnquátrìnhraquyếtđịnh,kiểmsoátnộibộ,chỉtiêu
đánhgiáhiệuquảthựchiện,chấtlượngbáocáotàichínhcũngnhưsựhàilòngcủangườisửdụ
ng,tạođiềukiệnchoquátrìnhxửlýgiaodịchtàichínhdễdànghơn.LuậnvăncủaHuỳnhThị
KimNgọc(2013)thìxácđịnhcáctiêuchíđánhgiátínhhữuhiệucủahệthốngthôngtinkếtoá
ntrongcácdoanhnghiệpnhỏvàvừatrênđịabànthànhphốHồChíMinh.Dựavàotừngchức
năngcủahệthốngvàkếtquảnghiêncứuvềđãđượccôngbố,tácgiảđãnhậndiệntámtiêuchí:
(1)quátrìnhxửlýcácnghiệpvụkinhtếdễdànghơn,
(2)thỏamãnnhucầungườisửdụngthôngtin,(3)nângcaochấtlượngbáocáotàichính,
(4)cảithiệnhệthốngkiểmsoátnộibộ,(5)tăngcácchỉtiêuđánhgiáhoạtđộng,
(6)cảithiệnquátrìnhraquyếtđịnh,
(7)hệthốngthôngtinkếtoántíchhợpvà(8)hỗtrợchoquátrìnhraquyếtđịnh.Tiếptheo,tácgi
ảđãtiếnhànhkhảosátthôngquabảngcâuhỏigửiđếncácnhàquảnlý,giámđốc,kếtoánviên,
kiểmtoánviênvàdữliệuđượcthuthậptừ112mẫu.Sauđó,tácgiảđãthựchiệnphântíchvớis


ựhỗtrợcủaphầnmềmSPSS.Kếtquảnghiêncứuchothấycóbảytiêuchíđượcchọn:
(1)quátrìnhxửlýcácnghiệpvụkinhtếdễdànghơn,(2)hỗtrợchoquátrìnhraquyếtđịnh,
(3)thỏamãnnhucầungườisửdụngthôngtin,(4)nângcaochấtlượngbáocáotàichính,
(5)cảithiệnhệthốngkiểmsoátnộibộ,(6)cảithiệnquátrìnhraquyếtđịnh,
(7)hệthốngthôngtinkếtoántíchhợp.1.1.2.3Cácnghiêncứuvềcácnhântốảnhhưởngđếntí
nhhữuhiệucủahệthốngthôngtinkếtoánBêncạnhđócũngcónghiêncứuvềcácnhântốảnhh
ưởngđếnhệthốngthôngtinkếtoán,nhưluậnvăncủaLêThịNi(2014)vềnhữngnhântốảnhh
ưởngđếnhiệuquảcủahệthốngthôngtinkếtoán.Mụctiêucủanghiêncứulàthôngquaviệc

sátsẽđượcmãhóa,nhậpdữliệuvàlàmsạchdữliệubằngcáchsửdụngphầnmềmSPSSvàtiế
nhànhphântíchthốngkêcácdữliệuđãthuthậpđược.Kếtquảphântíchchothấymôhìnhngh
iêncứuđềxuấtchỉgiảithíchđược50%củabiếnphụthuộc(hỗtrợquyếtđịnhcủaGiámđốc).
Cụthể,cácnhântốliênquanđếnthôngtinđượcđánhgiálàquantrọngnhấtkhinóiđếnhiệuqu
ảcủahệthốngthôngtinkếtoán.Tiếptheolàcácnhântốliênquanđếnphầnmềm,trongkhicác
nhântốliênquanđếnphầncứngthìkhôngđượcđánhgiácao.1.2KhehỏngnghiêncứuvàHư
ớngnghiêncứucholuậnvănCácnghiêncứuởngoàinướccóliênquanđãphầnnàochothấyt
ầmquantrọngcủahệthốngthôngtinkếtoántrongviệchỗtrợraquyếtđịnhvàquảntrịcôngty
củanhàquảnlý.Từđóchothấynhucầucầnthiếtphảinhậndiệnđượccácnhântốảnhhưởngđ
ếnviệcxâydựngmộthệthốngthôngtinkếtoánhữuhiệutrongcáccôngtyhiệnnay.Kếtquảtổ
ngkếtcácnghiêncứupháthiệnrađượccácnhântốcóảnhhưởngđếntínhhữuhiệucủahệthốn
gthôngtinkếtoánnhư:sựhỗtrợcủanhàquảnlý,kiếnthứccủanhàquảnlý,sựthamgiacủang
ườidùnghệthống,sựthamgiacủachuyêngiabênngoài,mứcđộứngdụngcôngnghệthôngti
n.Trongnước,cácluậnvănvàcôngtrìnhnghiêncứukhoahọccũngđãcónhữngnghiêncứun
hấtđịnhtronglĩnhvựchệthốngthôngtinkếtoán.Cụthể,cácđềtàiđãtìmhiểuvàphântíchthự
ctrạngviệctổchứchệthốngthôngtinkếtoántrongcácdoanhnghiệptạiViệtNam,đưaracác
tiêuchíđánhgiátínhhữuhiệucủahệthốngthôngtinkếtoán.Bêncạnhđó,cũngđãcóđềtàiđã
xâydựngmôhìnhcácnhântốảnhhưởngđếnhiệuquảcủahệthốngthôngtinkếtoánvàđolườ
ngthangđohiệuquảcủahệthốngthôngtinkếtoánthôngquamộtvàithànhphần.Giữvaitròq
uantrọngtrongtăngtrưởngkinhtế,cácdoanhnghiệpnhỏvàvừacầnphảigiatăngnănglựcv
ànguồnnhânlựcđểpháttriểntrongmôitrườngcạnhtranhtoàncầuvớicáctổchứckinhtếnư
ớcngoài.Mộtkỹthuậtmàcóthểđượcsửdụngđểtăngkhảnăngvànănglựccạnhtranhcủacác
doanhnghiệpnhỏvàvừalà
sửdụngcôngnghệthôngtin.Vớihệthốngkếtoándựatrênmáyvitính,cácdoanhnghiệpnhỏ
vàvừacóthểlàmgiảmchiphísảnxuất,tănglợinhuậnvànângcaonănglựccạnhtranh.Từđây
câuhỏiđặtralàcácnhântốnàosẽcóảnhhưởngđếnhệthốngthôngtinkếtoáncủacácdoanhn
ghiệpnhỏvàvừatrongmôitrườngkếtoánmáy?
Cácnghiêncứunướcngoàivàtrongnướcđãpháthiệnrađượccácnhântốảnhhưởngđếntính
hữuhiệucủahệthốngthôngtinkếtoáncủacácdoanhnghiệpnóichung.Tuynhiên,nghiênc
ứutrongnướcvẫnchưacónghiêncứutrongtrườnghợpmôitrườngkếtoánmáyvàkiểmđịnh

ngkhôngcósaisóttươngđối.Tươngtựnhưvậy,cácchuyêngiatưvấncũngđãcóđượckinhn
ghiệmphongphútrongviệcthựchiệnhệthốngthôngtin.Dođó,cácnguồnlựcbênngoàidướ
ihìnhthứclàcácchuyêngiabênngoàicũngrấtquantrọngđốivớicácdoanhnghiệpnhỏtrong
việcthựchiệnhệthốngthôngtinthànhcông.2.1.2LýthuyếtdựatrênnguồnlựcLýthuyếtnà
yđãđượccangợilàmộtphươngpháptiếpcậnđầyhứahẹnchoviệcnghiêncứuvềcácdoanhn
ghiệp(Corner,1991;Montgomery,1995).Theolýthuyếtdựatrênnguồnlực,cácdoanhng
hiệplànhữngtậphợpkhácnhauvềcácnguồnlựchaynănglực.Nguồnlựccủamộtdoanhngh
iệpgồmtàisảnhữuhìnhvàtàisảnvôhìnhlà:nănglực,quytrìnhtổchức,thôngtinvàkiếnthức
,chophépdoanhnghiệpnhậnthứcvàthựchiệncácchiếnlượcnhằmnângcaohiệuquảvàhiệ
usuấtcủanó(Barney,1991).Lýthuyếtnàynhấnmạnhsựhiểubiếtvềkhảnăngnộibộchophé
pcácdoanhnghiệpđảmbảovịtrícạnhtranh(Corner,1991).Hơnnữa,giátrịcủamộtnguồnl
ựccóthểlàphụthuộcmộtphầnvàosựhiệndiệncủa
26cácnguồnlựckhác;tứclàmộthệthốngcácnguồnlựcthìquantrọnghơncácnguồnlựccán
hânthựchiệnmộtcáchriêngbiệt(Foss,KnudsenvàMontgomery,1995).Trongnghiêncứu


này,lýthuyếtdựatrênnguồnlựccủacôngtyđượcápdụngchocácvấnđềvềtínhhữuhiệucủa
hệthốngthôngtinkếtoántrongcácdoanhnghiệpnhỏvàvừa.Liênquanchặtchẽđếncáckhái
niệmcủalýthuyếtdựatrênnguồnlựclàkhungnghiêncứucủaWelshvàWhite(1981)vềnhữ
nghạnchếnguồnlựctrongcácdoanhnghiệpnhỏ.Theotácgiả,cácđiểmđặctrưngcủacácdo
anhnghiệpnhỏmàđượcminhchứnghoạtđộngtrongtìnhtrạnggọilàthiếuthốnnguồnlựclà
nhữnghạnchếvềthờigian,tàichínhvàchuyênmôn.Hạnchếthờigianđềcậpđếngiớihạnvềl
ượngthờigiancósẵnchocáchoạtđộngngoàicáctráchnhiệmcôngviệcbìnhthườngcủacán
hântrongcácdoanhnghiệpnhỏ.Dothờigiancóhạncủamình,cácnhàquảnlýcấpcaovànhâ
nviêncủahọcóxuhướnglàcómộttầmnhìnngắnhạnđốivớiviệcthựchiệnhệthốngthôngtin
vàkhôngđượcthamgiavàocácdựánthựchiệnhệthốngthôngtin.Nếucácnhàquảnlýcấpca
ovàngườidùngtiềmnăngkhôngthamgiavàoviệcthựchiệnhệthốngthôngtin,chấtlượngc
ủahệthốngthôngtinsẽsuygiảm.Hạnchếtàichínhđềcậpđếngiớihạnvềtàichínhcósẵnchoc
áchoạtđộngngoàicáchoạtđộngbìnhthườngcủacácdoanhnghiệpnhỏ.Dohạnchếvềtàichí
nh,cácdoanhnghiệpnhỏphảikiểmsoátdòngtiềncủahọmộtcáchcẩnthậnvàkhôngcócácq

hsửdụngthườngxuyênnhấtvàonăm1992,vàđượcxemlànềntảnglýthuyếtchocácdòngn
ghiêncứutrongtươnglai.
28Hình2.1Môhìnhhệthốngthôngtinthànhcông(Nguồn:DeLonevàMcLean,1992)Chấ
tlượnghệthốngThangđochấtlượnghệthốngtậptrungvàocácthuộctínhvàđặcđiểmmong
đợicủachínhhệthốngthôngtin.Mộtsốthangđođãsửdụngmộttiêuchuẩnduynhất.Vídụ,n
hậnthứctínhhữuíchcủahệthốngthôngtinđãđượcsửdụngnhưmộttiêuchuẩnduynhấtđểđ
olườngchấtlượnghệthống.Mộtnghiêncứuchothấynhậnthứctínhhữuíchcóquanhệthuậ
nchiềuvớilượngthờigiandànhchohệthống(HiltzvàTuroff,1981).Mộtnghiêncứuthứhai
chothấysựthamgiacủangườisửdụngtrongthiếtkếvàthựchiệncóquanhệthuậnchiềuvớin
hậnthứccủangườisửdụngvềtínhhữuíchcủahệthống(FranzvàRobey,1986).Mộtsốthan
gđokhácvềchấtlượnghệthốngthôngtinđãđềxuấtviệcsửdụngnhiềutiêuchí.Hamiltonan
dChervany(1981)đãsửdụngtámtiêuchílà:(1)tínhphổbiếncủadữliệu,
(2)thờigianphảnhồi,(3)thờigianxoayvòng,(4)tínhchínhxácdữliệu,(5)độtincậy,
(6)tínhđầyđủ,
(7)tínhlinhhoạtcủahệthống,và(8)dễsửdụng.BaileyvàPearson(1983)thìsửdụngbốntiê
uchílà:(1)sựthuậntiệntruycập,(2)sựlinhhoạtcủahệthống,
(3)sựtínhhợpcủahệthốngvà(4)thờigianphảnhồi.ChấtlượngthôngtinChấtlượngthôngti
nđượcđolườngbởinhữngtiêuchuẩnmongmuốnởsảnphẩmđầuracủahệthốngthôngtin.T
rongsốnhiềuthangđovềchấtlượngthôngtinlàmangtínhchủquanbởichúngdựatrênquan
điểmcủangườisửdụng.Chất


ượngthôngtinthườngđượcxemnhưlàtiềnđềquantrọngchosựhàilòngcủangườidùng.Sử
dụngSửdụnghệthốngthôngtinđượcxemlàmộttrongnhữngthangđođượcbáocáorộngrãi
củahệthốngthànhcông.Thangđonàyđượcđolườngtừhaiquanđiểm.Mộtquanđiểmlàsửd
ụngthựctế.Nósửdụngcácthangđokháchquan.Cácthangđonàybaogồmviệcsửdụngcácp
hầncứngvàphầnmềmđểghinhậnsốlượngcácyêucầucủamáytính,vàlượngthờigiankếtn
ốicủangườisửdụng.Cácthangđokháchquankháclàsốlượnghồsơxửlývàsốtiềnphísửdụ
ngmáytínhphátsinh.Mộtquanđiểmkháclàsửdụngđượcnhậnthức.Nhàquảnlýđãđượcđặ
tcáccâuhỏiliênquanđếnviệcsửdụnghệthốngthôngtincủahọ.Sựhàilòngcủangườidùng

gópcủanóđốivớilợinhuậncủacôngty,tỷlệhoànvốnđầutư,tỷsuấtsinhlờitrêntàisản,giácổ
phiếu,giảmchiphítổngthểhoặclợinhuậntrêntàisảnròng.Xuhướngsauđóthìsửdụngcáct
hangđophitàichính,Jenster(1987)kếthợpmộtsốthangđophitàichính(vídụnhưnăngsuất
,sựđổimới,chấtlượngsảnphẩm)đểkhámphánhữngtácđộngcủahệthốngthôngtinđếncác
biếnnày.Môhìnhnàyđãđượcchấpnhậnrộngrãibởicácnhànghiêncứutronglĩnhvựchệthố
ngthôngtinsuốtgiaiđoạn1993–
2003vàcũngnhậnđượcnhiềulờiphêbình.ĐiềunàyđãtạođộnglựcchoDeLonevàMcLean
mởrộngkhuônkhổbanđầu,vàonăm2003nhómtácgiảđãđưaramôhìnhhệthốngthôngtint
hànhcôngphiênbảncậpnhật,gồmsáuyếutố:chấtlượnghệthống,chấtlượngthôngtin,chất
lượngdịchvụ,ýđịnhsửdụng,sựhàilòngcủangườidùngvàlợiíchròng.Môhình
31sửađổibaogồmcấutrúcmới“chấtlượngdịchvụ”và“lợiíchròng”,chothấytácđộngrộng
hơncủahệthốngthôngtin.Cuốicùng,cấutrúc“sửdụng”nhómtácgiảgiảithíchrằngnóđứn
gtrước“sựhàilòngcủangười”trongmộtquátrình.Tuynhiên,họtiếptụcchorằng“sửdụng”
sẽdẫnđến“sựhàilòngcủangườidùng”nhiềuhơntrongmộtýnghĩanhânquả(DeLone&M
cLean,2003).2.2Tổngquanhệthốngthôngtinkếtoán2.2.1HệthốngthôngtinTrướckhiph
ântíchkháiniệm,chứcnăngvàđặcđiểmcủahệthốngthôngtinkếtoán,kháiniệmhệthống,h
ệthốngthôngtinvàhệthốngthôngtinquảnlýcầnđượclàmrõ.HệthốngTheoRamachandra
vàSrinivas(2012)thìhệthốnglàmộthợpcácyếutốliênkếtvớinhauđểđạtđượcnhữngmụct
iêuchung,tứclànhómcácyếutốđượctổchứcvớimộtmụcđích.Hệthốngnàysửdụngphầnc
ứngvàphầnmềmmáytính,cácquytrìnhvàhướngdẫn,môhìnhquảnlývàquyếtđịnhvàcơs
ởdữliệu.Mộthệthốngđượctạothànhtừnhiềuhệthốngcon.Cáchệthốngcongửivànhậndữl
iệulẫnnhau.TheoO’BrienvàMarakas(2007)thìhệthốnglàmộttậphợpcácthànhphầncóq
uanhệvớinhau,vớimộtđườngbiêngiớihạnđượcxácđịnhrõràng,làmviệccùngnhauđểđạt
đượccácmụctiêuchungbằngcáchtiếpnhậndữliệuđầuvàovàtạothôngtinđầuratheomộtq
uytrình.TheoHardcastle(2011)hệthốngcóthểđượcđịnhnghĩalàmộttậphợpcácthànhph
ầnlàmviệccùngnhauhướngtớimộtmụctiêuchung.Mụctiêucủahệthốnglàtiếpnhậndữliệ
uđầuvàovàchuyểnđổithànhthôngtinđầura.Hệthốnglàmộttậphợptừhaithànhphầntrởlê
n,cácthànhphầnnàycóquanhệtươngtácvớinhauđểcùngthựchiệnmụctiêuchungcủahệt



ệu).TheoPatterson(2005),hệthốngthôngtinlàmộtnhómcácthànhphầnliênquanvớinha
unhằmthựchiệnviệcthuthậpdữliệu,xửlýdữliệuđểcungcấpthôngtinđầura,lưutrữdữliệu
vàcáchoạtđộngkiểmsoátđểhỗtrợdựbáo,lậpkếhoạch,kiểmsoát,phốihợp,raquyếtđịnhvà
cáchoạtđộngtrongmộttổchức.Mọitổchứckinhdoanhtrongthờiđạinàycầnmộthệthốngt
hôngtinđểtheodõitấtcảcáchoạtđộngkinhdoanh,ngaytừgiaiđoạnlậpkếhoạchkinhdoanh