BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
BỘ NỘI VỤ
--------/------------/----HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

TẠ QUỐC LONG

CƠ CHẾ BẢO VỆ HIẾN PHÁP BẰNG PHÁP LUẬT
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
Mã số: 60 38 01 02

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HIẾN PHÁP
VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH

HÀ NỘI – 2016



Luận văn đƣợc hoàn thành tại: HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học:
PGS.TS NGUYỄN QUỐC SỬU

Phản biện 1: ………………………………………………….
Phản biện 2: ………………………………………………….

Luận văn đƣợc bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn,
Học viện Hành chính Quốc gia
Địa điểm: Phòng …..nhà ….. Hội trƣờng bảo vệ Luận văn Thạc sĩ
Học viện Hành chính Quốc gia
Số: 77, Nguyễn Chí Thanh, Đống Đa, Hà Nội

giải quyết vẫn tiếp tục đƣợc đặt ra. Việc tiếp tục nghiên cứu chuyên sâu về pháp luật bảo
vệ Hiến pháp ở nƣớc ta trong Luận văn thạc sĩ vẫn là điều cần thiết. Vì thế đề tài này
dƣới góc độ nghiên cứu khoa học vẫn đảm bảo tính mới, tính cấp thiết.
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích của luận văn nhằm tìm hiểu cơ bản về cơ chế bảo hiến bằng pháp
luật trên thế giới thông qua việc nghiên cứu, phân tích, đánh giá những khái niệm,
vai trò của bảo hiến đối với mỗi quốc gia, làm rõ các yếu tố tác động đến sự lựa
chọn xây dựng mô hình bảo hiến ở mỗi nƣớc. Đồng thời nghiên cứu xác định
những ƣu điểm và hạn chế của pháp luật bảo hiến hiện tại, xem xét nền tảng để
hoàn thiện pháp luật về bảo hiến ở Việt Nam. Để hoàn thành mục đích trên, luận
văn cần thực hiện những nhiệm vụ:

1


- Nghiên cứu các đặc điểm của các pháp luật và cơ chế bảo vệ Hiến pháp
trên thế giới.Bên cạnh đó, tìm hiểu tại sao các quốc gia lại lựa chọn các cơ chế bảo
hiến đó, nhằm tìm ra những mô hình phù hợp với hoàn cảnh thực tiễn ở Việt Nam.
- Nghiên cứu các quy định pháp luật về bảo hiến ở Việt Nam hiện nay, yêu
cầu cần thiết cho sự đổi mới của mô hình.
- Nghiên cứu đƣa ra các kiến nghị, kế thừa và phát triển cơ chế bảo vệ hiến
pháp bằng pháp luật phù hợp với đặc điểm quốc gia đối với Việt Nam.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Trong khuôn khổ của một đề tài luận văn thạc sỹ, ngƣời viết xác định phạm
vi của đề tài tập trung nghiên cứu giải quyết những vấn đề pháp lý liên quan đến
việc hình thành thực hiện bảo hiến ở Việt Nam; những thuận lợi và khó khăn,
thách thức trong việc xây dựng mô hình bảo hiến, trên cơ sở đó đề xuất một số
phƣơng hƣớng, giải pháp nhằm hoàn thiện cơ chế bảo hiến bằng pháp luật ở
Việt nam.
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu


3


Chương 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG
VỀ CƠ CHẾ BẢO VỆ HIẾN PHÁP BẰNG PHÁP LUẬT
1.1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, NỘI DUNG CƠ CHẾ BẢO VỆ HIẾN
PHÁP BẰNG PHÁP LUẬT
1.1.1.Hiến pháp và vi phạm Hiến pháp
Trong hệ thống pháp luật mỗi quốc gia, Hiến pháp là văn bản có hiệu lực
pháp lý cao nhất, là nguồn của các văn bản quy phạm pháp luật, cần phải đƣợc tôn
trọng và bảo vệ nghiêm chỉnh. Nội dung Hiến pháp quy định những vấn đề quan
trọng cơ bản nhƣ tổ chức quyền lực nhà nƣớc, chế độ chính trị, quyền và nghĩa vụ
cơ bản của công dân, chế độ kinh tế, văn hóa, giáo dục…Nội dung những quy định
của Hiến pháp xác định nền tảng pháp lý quan trọng cho sự duy trì quyền lực nhà
nƣớc, bảo đảm quyền tự do, dân chủ và nghĩa vụ cơ bản của công dân. Đồng thời
đây cũng là những cơ sở pháp lý cho việc đánh giá, xem xét tính hợp hiến của các
đạo luật, văn bản quy phạm pháp luật do các cơ quan nhà nƣớc ban hành. Hiến
pháp có vai trò quan trọng nhƣ vậy, nên việc bảo vệ Hiến pháp khỏi những hành vi
vi hiến là điều tất yếu phải làm. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, trong quá trình thực
thi Hiến pháp luôn luôn xảy ra tình trạng vi phạm Hiến pháp.Vi phạm Hiến pháp
thể hiện ở cả trạng thái chủ động và thụ động
1.1.2. Bảo hiến và các mô hình bảo hiến trên thế giới
Có nhiều quan niệm nhƣng tổng quát đó là bảo vệ Hiến pháp là tổng hợp
các hoạt động được tiến hành bởi các chủ thể mà hiến pháp xác định thẩm quyền
nhằm bảo đảm sự tôn trọng, giữ gìn hiến pháp, ngăn ngừa, chống lại và triệt tiêu
hành vi vi hiến.
Trên thế giới có một số mô hình bảo hiến đã có lịch sử hình thành và phát
triển và trở nên phổ biến đó là:

hình bảo hiến khác nhau, vì theo học thuyết Mác-Lênin về các hình thái kinh tế xã hội: mỗi hình thái kinh tế - xã hội tƣơng ứng với chế độ kinh tế của nó, có một
kiểu nhà nƣớc, hiến pháp, pháp luật nhất định.
1.2. NHU CẦU KHÁCH QUAN CỦA CƠ CHẾ BẢO VỆ HIẾN PHÁP
BẰNG PHÁP LUẬT
1.2.1. Khái niệm và các yếu tố cấu thành cơ chế bảo vệ hiến pháp
Cơ chế bảo vệ Hiến pháp là một tổng thể các yếu tố có quan hệ mật thiết,
tương tác lẫn nhau, hình thành một hệ thống và phương thức vận hành của hệ
thống đó để tiến hành hoạt động bảo vệ Hiến pháp, nhằm bảo đảm sự tôn trọng,
giữ gìn Hiến pháp, ngăn ngừa và chống lại mọi hành vi vi phạm hiến pháp.
Cơ chế bảo vệ Hiến pháp bao gồm các yếu tố: thể chế, thiết chế và phƣơng
thức vận hành của cơ chế bảo vệ Hiến pháp. Trong đó, thể chế bao gồm các
nguyên tắc, quy phạm hợp thành hệ thống có tính định hƣớng và điều chỉnh các
quan hệ xã hội khi thực hiện bảo hiến. Thiết chế bảo hiến là hệ thống các cơ quan
tổ chức,cá nhân thực hiện bảo hiến với chức năng, tổ chức và nhiệm vụ có liên

5


quan. Phƣơng thức vận hành để thiết chế bảo vệ Hiến pháp hoạt động và thể chế
bảo vệ Hiến pháp đƣợc thực thi.Cả ba yếu tố cấu thành này có sự ràng buộc chặt
chẽ và không thể tách rời.
1.2.2. Cơ chế nhà nước, cơ chế xã hội và cơ chế chính trị bảo vệ Hiến pháp
Có nhiều cơ chế để bảo vệ Hiến pháp, bởi Hiến pháp là sản phẩm của dân
chủ và nhân dân. Trƣớc hết, nhà nƣớc thực hiện bảo hiến bởi Hiến pháp quy định
về tổ chức và kiểm soát quyền lực nhà nƣớc, bảo vệ quyền con ngƣời và quyền
công dân. Nhà nƣớc sẽ giải quyết các vi phạm Hiến pháp quan trọng nhất bởi sức
mạnh nội tại của nó cho phép đảm nhiệm nhiệm vụ đó. Bên cạnh cơ chế bảo hiến
bằng nhà nƣớc còn cơ chế bảo hiến bằng xã hội, đó là sự vận dụng sức mạnh của
cả hệ thống các tổ chức xã hội và công dân tham gia góp ý xây dựng pháp luật,
giám sát việc thực thi Hiến pháp….một cách cụ thể và rộng khắp, thể hiện quyền

hoạt động của các cơ quan,cá nhân thuộc bộ máy hành chính nhà nƣớc để thực
hiện quyền hành pháp. Nhƣ vậy, theo Hiến pháp 2013 sự vi hiến trong hành pháp
thể hiện ở nhiều yếu tố nhƣ đƣa ra các dự luật trái hiến pháp, sự lạm quyền, vƣợt
quá thẩm quyền hiến định, không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ kịp thời
các nghĩa vụ Hiến pháp quy định… dù thể hiện dƣới hình thức nào thì sự vi phạm
của hành pháp cũng tác động đến hiệu lực của hiến pháp, đến các quyền tự do dân
chủ của công dân
Vi hiến trong hoạt động tư pháp
Hành vi vi hiến của các cơ quan tƣ pháp thƣờng nằm ở việc ban hành các
văn bản trái luật, vi phạm hiến pháp; thực hiện không đúng các nghĩa vụ phải làm;
thiếu sự độc lập, phụ thuộc vào các nhánh quyền lực khác một cách tiêu cực….sự
vi hiến này đều tác động tiêu cực đến việc thực hiện các quyền và lợi ích hợp pháp
của công dân, tính tôn nghiêm của pháp luật. Có những tồn tại đang đƣợc chấp
nhận nhƣ một điều cần có mà hoàn toàn trái Hiến pháp. Ví dụ nhƣ khái niệm họp
liên ngành liên ngành tƣ pháp để quyết định những vấn đề thuộc thẩm quyền xét
xử. Việc dùng ảnh hƣởng cá nhân để can thiệp vào công tác xét xử dần dần thay
đổi lòng tin của nhân dân vào sự khách quan và công bằng của cơ quan tòa án và
toàn nghành tƣ pháp.
1.3. CƠ CHẾ BẢO VỆ HIẾN PHÁP BẰNG PHÁP LUẬT
Khái niệm cơ chế bảo vệ Hiến pháp bằng pháp luật
Cơ chế bảo vệ Hiến pháp bằng pháp luật là tổng thể các quy phạm pháp luật
xác định hệ thống các chủ thể (cơ quan nhà nước, cá nhân) được Hiến pháp quy
định (trực tiếp hoặc gián tiếp) nhiệm vụ và quyền hạn tiến hành các hoạt động bảo
vệ hiến pháp, cùng với phương thức vận hành, các điều kiện đảm bảo hoạt động
cho hệ thống đó để tiến hành hoạt động bảo vệ hiến pháp, nhằm bảo đảm sự tôn
trọng, giữ gìn hiến pháp, ngăn ngừa và chống lại mọi hành vi vi phạm hiến pháp.
Đặc điểm của cơ chế bảo vệ Hiến pháp bằng pháp luật
Bảo hiến bằng pháp luật mang tính pháp lý chặt chẽ, khuôn mẫu quy phạm
bắt buộc của phát luật, sự minh bạch dự trên nguyên tắc phổ biến. So với các cơ


PHÁP LUẬT TIÊU BIỂU TRÊN THẾ GIỚI
Bảo hiến bằng Hội đồng Bảo Hiến ở Cộng hòa Pháp
Nƣớc Pháp thực hiện mô hình Hội đồng bảo hiến nhằm cân bằng quyền lực
nhà nƣớc. Hội đồng bảo hiến là cơ quan chuyên trách, độc lập về giám sát Hiến
pháp nhƣng không thuộc hệ thống cơ quan tƣ pháp, hành pháp hay lập pháp.
Chức năng cơ bản của Hội đồng bảo hiến là bảo đảm cho ba nhánh quyền lực trên

8


hoạt động trong phạm vi thẩm quyền theo đúng quy định của Hiến pháp. Ngoài
Hội đồng bảo hiến, không cơ quan nào có quyền thực hiện chức năng giám sát
Hiến pháp. Theo mô hình này, giám sát Hiến pháp chủ yếu là giám sát trƣớc,
mang tính bắt buộc đối với các đạo luật về tổ chức, quy chế hoạt động của Nghị
viện, các tranh chấp về bầu cử và trƣng cầu dân ý
Bảo hiến bằng tòa án ở Hoa kỳ
Bảo hiến ở Mỹ đƣợc giao cho các tòa án thƣờng giải quyết .Tuy nhiên, nổi
bật lên vai trò bảo hiến của tòa án tối cao. Các sự việc có yêu cầu bảo hiến phần lớn
đều đƣợc giải quyết tại tòa án tối cao nên tòa án này sẽ thực hiện việc tuyên bố sự vi
hiến.Việc giám sát hiến pháp đƣợc gắn với các vụ việc cụ thể. Tòa án không xem xét
bảo hiến nếu không có việc kiện và phải gắn với quyền lợi, nghĩa vụ của ngƣời đi
kiện.Nếu một đạo luật bị tuyên là vi hiến thì nó sẽ không đƣợc tiếp tục áp dụng.
Bảo hiến bằng tòa án Hiến pháp tại Đức
Cộng hòa LB Đức thực hiện bảo hiến bằng Tòa án hiến pháp với cơ cầu gồm
hai tòa ngang nhau.Tòa thứ nhất giải quyết các vấn đề về quyền cơ bản trong Hiến
pháp và sự mâu thuẫn giữa luật của bang và liên bang với hiến pháp. Tòa án thứ
hai tập trung giải quyết tranh chấp theo luật công những vấn đề phát sinh từ quan
hệ giữa các nhánh quyền lực, giữa các cấp quyền lực (liên bang và tiểu bang) và
các tranh chấp khác nhƣ: Việc thực hiện quyền công dân; Cấm hoạt động đảng
chính trị; tranh chấp và nghĩa vụ Liên bang và các tiểu bang…Tòa án Hiến pháp

mô hình cơ quan bảo vệ Hiến pháp đó là xác định rõ lý thuyết chủ đạo chi phối
việc tổ chức quyền lực nhà nƣớc, nhận định xem hệ thống pháp luật của quốc gia
thuộc dòng pháp luật nào hoặc chịu ảnh hƣởng sâu sắc nhất bởi dòng pháp luật
nào. Từ sự nghiên cứu và so sánh cơ chế bảo vệ Hiến pháp ở một số nƣớc cho
thấy, cấu trúc và sự vận hành của cơ chế bảo vệ Hiến pháp của bất cứ quốc gia nào
cũng phụ thuộc trƣớc hết vào lý thuyết chủ đạo chi phối việc tổ chức thực hiện
quyền lực nhà nƣớc, phụ thuộc vào việc hệ thống pháp luật của quốc gia đó thuộc
dòng pháp luật nào. Đối với các quốc gia áp dụng thuyết tam quyền phân lập một
cách cứng rắn và theo hệ thống pháp luật Anh - Mỹ, chức năng bảo vệ Hiến pháp
đƣợc giao cho hệ thống tòa án (trong đó cao nhất là Tòa án Tối cao liên bang) là
phù hợp. Ở đây, sự phân chia quyền lực giữa các cơ quan trong thực hiện các
quyền lập pháp, hành pháp và tƣ pháp mang tính rạch ròi. Hệ thống tòa án, đặc biệt
là Tòa án tối cao liên bang hoàn toàn độc lập với hai nhánh lập pháp và hành pháp.
Bên cạnh đó, ở những nƣớc theo dòng pháp luật Anh - Mỹ, không chỉ Hiến pháp
và các văn bản pháp luật mà án lệ cũng đƣợc coi là nguồn chủ yếu của pháp luật.
Thực tiễn áp dụng pháp luật, đặc biệt là áp dụng án lệ đã tạo cho thẩm phán ở
những quốc gia này có nhiều kiến thức pháp lý và kinh nghiệm đa lĩnh vực, đa
ngành nghề. Đó là điểm thuận lợi để họ có thể xem xét đƣợc tính hợp hiến của các
đạo luật khác nhau. Ở những quốc gia thuộc hệ thống pháp luật châu Âu lục địa và

10


áp dụng thuyết phân quyền mang tính mềm dẻo hơn, việc thiết kế cơ chế bảo vệ
Hiến pháp với cơ quan bảo vệ Hiến pháp chuyên trách là phù hợp. Theo dòng pháp
luật này, Hiến pháp và các đạo luật thành văn đƣợc coi là nguồn pháp luật phổ biến
và bắt buộc. Thực tiễn áp dụng pháp luật của thẩm phán ở các quốc gia theo hệ
thống pháp luật châu Âu lục địa mang tính chuyên sâu theo tính chất từng loại án,
nên kiến thức và kinh nghiệm không đủ tầm bao quát để đánh giá hết tính chất của
các quy phạm trong một đạo luật thuộc lĩnh vực chuyên môn. Tòa án thƣờng

quyền lực khác, mô hình bảo hiến sẽ đƣợc tổ chức phù hợp với không gian và thứ
bậc của bộ máy quyền lực, bộ máy hành chính mà trong đó các cơ quan bảo hiến
có thể thực hiện bảo hiến theo từng thứ bậc khác nhau. Nhƣ vậy, đối với mỗi
quốc gia, khi quy định nội dung của thể chế bảo vệ Hiến pháp, phƣơng thức vận
hành của cơ chế bảo vệ Hiến pháp cần dựa trên đặc điểm tình hình chế độ chính
trị và cấu trúc nhà nƣớc của quốc gia mình.

12


Tiểu kết Chương 1
Sự hình thành và phát triển cuả các tƣ tƣởng và mô hình bảo vệ Hiến pháp
trên thế giới đều xuất phát từ các cuộc cách mạng dân chủ mà sản phẩm kết tinh là
các Hiến pháp thành văn (trừ nƣớc Anh).Hoạt động bảo vệ hiến pháp chủ yếu đều
gắn liền với tài phán Hiến pháp.Từ đó bảo hiến trở nên cụ thể và kịp thời.Mỗi công
dân đều có thể cảm nhận sự hiện hữu và cần thiết của Hiến pháp đối với họ thông
qua hoạt động bảo hiến. Hiến pháp thực sự trở thành khế ƣớc quan trọng giữa nhà
nƣớc và công dân, là công cụ thiết yếu để cân bằng và kiểm soát lẫn nhau giữa các
nhánh quyền lực. Tuy nhiên, có lúc các công cụ bảo hiến (Tòa án Hiến pháp) lại
trở thành công cụ để các thế lực chính trị sử dụng để phục vụ mƣu đồ riêng của cá
nhân hay đảng phái. Tuy thế không thể phủ nhận giá trị tiến bộ, dân chủ và bình
đẳng của cơ chế bảo hiến đã đƣợc hình thành trên thế giới mà ở đó những nƣớc
đang bƣớc những bƣớc đầu tiên để xây dựng cơ chế bảo hiến có hiệu lực nhƣ Việt
Nam học tập.

13


Chương 2
THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CƠ CHẾ BẢO VỆ HIẾN


14


nhiệm vụ bảo hiến không đạt kết quả nhƣ mong muốn.Tính quan liêu, thành tích
chủ nghĩa lan tràn đã phủ mờ những yếu kém thậm chí là sự vi hiến của nhiều cơ
quan, tổ chức và ngƣời có trách nhiệm.
Cơ chế bảo vệ hiến pháp theo theo Hiến pháp 1992 (Hiến pháp sửa đổi
bổ xung 2001)
Những tồn tại về cơ chế bảo hiến tồn tại trong các bản hiến pháp trƣớc (đặc
biệt là hiến pháp 1959 và 1980) dƣờng nhƣ chƣa đƣợc khắc phục trong bản hiến
pháp đƣợc coi là đổi mới này. Hiến pháp 1992 và cả lần sửa đổi 2001 cũng không
đƣa ra đƣợc mô hình cơ quan độc lập và chuyên trách để thực hiện chức năng bảo
hiến và vẫn tồn tại cơ chế bảo hiến phân tán với nhiều cơ quan khác nhau. Mỗi cơ
quan lại có một vài chức năng liên quan tới giám sát hiến pháp, bảo vệ hiến pháp
2.2. THỰC TRẠNG CƠ CHẾ BẢO VỆ HIẾN PHÁP BẰNG PHÁP
LUẬT THEO HIẾN PHÁP 2013
Trong lời nói đầu, Hiến pháp 2013 đã nêu ra quan điểm nhân dân Việt nam
là ngƣời xây dựng,thi hành và bảo vệ Hiến pháp đây là yếu tố bảo hiến tích
cực.Những vẫn quy định cơ chế hiến phân tán, phi tập trung và kém hiệu quả
nhƣng đã xuất hiện tiền đề để xuất hiện cơ chế bảo hiến khi thừa nhận nhân dân là
chủ thể tối cao của quyền lập hiến và khi hiến pháp là của nhân dân thì vấn đề bảo
hiến phải đƣợc đặt ra. Bên cạnh những hạn chế trong vấn đề bảo hiến Hiến pháp 2013
cũng có những điểm tích cực nhằm phục vụ kiểm soát quyền lực nhà nƣớc trong đó
có cơ chế bảo hiến,hạn chế phần nào yếu tố lộng quyền trong tổ chức và hoạt động
của bộ máy nhà nƣớc. Các quyền lập pháp – hành pháp và tƣ pháp đƣợc giao cho ba
cơ quan một cách minh định và quốc hội không phải là cơ quan duy nhất có quyền lập
hiến. Các cơ quan quyền lực phối hợp nhƣng có sự kiểm soát lẫn nhau.
Thực trạng thể chế bảo vệ Hiến pháp
Hiến pháp quy định nguyên tắc tất cả quyền lực nhà nƣớc thuộc về nhân

pháp đƣợc giao cho nhiều cơ quan, cá nhân khác nhau nhƣng nhiệm vụ giao cho họ
vẫn chỉ mang tính chung chung, không cụ thể,thiếu sự giải thích rõ ràng và quy trình
thực hiện nhiệm vụ với các phƣơng thức và chế tài cụ thể không đƣợc đặt ra.
Thực trạng của phương thức, sự vận hành của thiết chế bảo vệ Hiến pháp
Các thiết chế bảo vệ Hiến pháp ở Việt nam (Quốc hội, Chủ tịch nƣớc, Ủy
ban thƣờng vụ quốc hội, Thủ tƣớng chính phủ) đều có những phƣơng thức vận
hành nhất định để tiến hành các hoạt động bảo vệ Hiến pháp. Những phƣơng thức
đó biểu hiện thông qua các hình thức, quy trình thủ tục và các biện pháp mà các
thiết chế bảo vệ hiến pháp sử dụng để thực hiện thẩm quyền của mình. Quốc hội và
Ủy ban thƣờng vụ quốc hội có vai trò chủ đạo trong hoạt động bảo vệ Hiến pháp
nên phƣơng thức hoạt động của các thiết chế này đƣợc các nhà làm luật thiết kế đa
dạng, quy định tƣơng đối cụ thể và rõ ràng hơn các thiết chế khác, thiết chế này có
một “khoảng” tƣơng đối để thể hiện chức năng bảo hiến. Còn các thiết chế khác
cũng có một số quy định thẩm quyền, phƣơng thức vận hành cơ chế bảo hiến

16


nhƣng chỉ mang tính hình thức, thiếu cụ thể, không có đầy đủ hoặc không có quy
trình thủ tục thực hiện thẩm quyền.Tổng thể các phƣơng thức của cơ chế bảo hiến
hiện nay chỉ mang tính khuyến nghị là chủ yếu và hiệu lực pháp lý thấp.
Đánh giá chung
Về cơ bản Hiến pháp 2013 không đƣa ra đƣợc mô hình bảo hiến với các cơ
chế và thiết chế bảo hiến cụ thể. Tuy nhiên, một điểm cần lƣu ý trong Hiến pháp
2013 đã quy định ở khoản 2 Điều 119 về vấn đề cơ chế bảo vệ hiến pháp do luật
định. Trên thực tế sau khi ban hành Hiến pháp 2013, các luật đƣợc ban hành nhằm
cụ thể hóa hiến pháp trong việc tổ chức bộ máy nhà nƣớc nhƣ: Luật Tổ chức Quốc
hội 2014, Luật Tổ chức tòa án nhân dân 2014, Luật Tổ chức Chính phủ 2015, Luật
Tổ chức Chính quyền địa phƣơng 2015, không có điều khoản nào để cụ thể hóa
khoản 2 Điều 119 Hiến pháp. Việc không luật định cơ chế bảo vệ Hiến pháp trong

chế bảo vệ Hiến pháp trong nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt nam phải
góp phần bảo đảm và bảo vệ quyền con ngƣời, quyền công dân một cách hữu hiệu.
Bảo đảm tính đồng bộ, rõ ràng, minh bạch và hiệu lực của cơ chế bảo vệ Hiến
pháp, mọi vi phạm Hiến pháp phải đƣợc phán quyết và xử lý. Việc hoàn thiện, đổi
mới, cải cách cơ chế bảo hiến trong điều kiện xây dựng nhà nƣớc pháp quyền xã
hội chủ nghĩa cần tiến hành mạnh mẽ với những đột phá trên nhiều mặt nhƣng có
sự tập trung và cần đảm bảo không tạo lỗ hổng,gián đoạn về pháp lý đối với sự
bảo vệ Hiến pháp.
2.4 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CƠ CHẾ BẢO VỆ HIẾN PHÁP
BẰNG PHÁP LUẬT
2.4.1. Giải pháp chung nhằm hoàn thiện thể chế, thiết chế và phương
thức vận hành của cơ chế bảo vệ Hiến pháp bằng pháp luật
A.Hoàn thiện thể chế bảo hiến
Thể chế bảo vệ Hiến pháp cần khắc phục đƣợc tính chung chung, thiếu cụ
thể và xác định rõ thẩm quyền của các chủ thể đƣợc trao quyền bảo hiến và việc
bảo hiến phải đến với tất cả các nhánh quyền lực trong sự thống nhất ở nƣớc ta.
Thể chế cần bao quát và điều chỉnh tất cả các hành vi vi hiến và có thể đƣợc áp
dụng hiện thực vào thực tế.Thể chế bảo vệ Hiến pháp bằng pháp luật phải thể hiện
đƣợc đặc trƣng quyền lực thống nhất và thuộc về nhân dân, các quy định của Hiến
pháp cần đƣợc áp dụng trực tiếp khi chƣa có các văn bản quy phạm pháp luật cụ
thể. Quy định rõ trách nhiệm, tránh chồng chéo ỷ lại vô hiệu hóa chức năng bảo
hiến.
B. Hoàn thiện thiết chế bảo hiến
Cần xem xét việc giao cho Quốc hội vai trò bảo hiến gần nhƣ duy nhất. Tạo
sự phối hợp giữa các tổ chức và ác nhân có thẩm quyền bảo hiến. Kết nối một cách
hợp lý, vận hành nhịp nhàng hoạt động bảo hiến ở mỗi cơ quan tổ chức . Đồng
thời, có sự phối hợp tƣơng hộ giữa các bộ phận đó để bảo hiến thực sự có hiệu quả.
Dần dần tiến tới xây dựng cơ quan bảo hiến chuyên trách. Thiết chế bảo hiến

18

Thông qua hoạt động nghiệpvụ các Luật sƣ sẽ góp phần quan trọng để bảo vệ Hiến
pháp. Nguồn nhân lực quan trọng này là kênh cung cấp nhân sự cho các cơ quan
chuyên trách bảo vệ Hiến pháp cũng nhƣ thực hiện sự phản biện và phản ánh, đấu
tranh chống lại các hành vi vi hiến. Góp ý,cung cấp các phƣơng pháp mang tính lý
luận và thực tiễn để xây dựng hệ thống quy phạm pháp luật bảo vệ Hiến pháp.

19


2.4.2.3 Phát huy vai trò của phương tiện truyền thông và thông tin trong
bảo vệ Hiến pháp
Cần tận dụng sức mạnh của truyền thông và thông tin để thực hiện bảo hiến
trên cơ sở pháp luật hiện hành.Tuy nhiên sự hạn chế hiện nay là ở Việt nam hoạt
động quản lý báo chí có tính máy móc, đơn điệu nên sự phản biện của truyền thông
vẫn còn hạn chế, các vấn đề đặt ra và sức ép bảo vệ Hiến pháp trƣớc các hành vi vi
hiến còn thiếu vô tƣ và kịp thời hoặc không đủ sức mạnh nên cần có sự đổi mới về
cơ quan chủ quan của các tổ chức truyền thông. Chỉ có phát huy tối đa và có hiệu
quả quyền tự do ngôn luận đƣợc quy định trong Hiến pháp thì mới có thể thực hiện
bảo vệ hiến pháp, bảo vệ quyền công dân. Đấu tranh có hiệu quả bằng việc phơi
bày các hành vi vi hiến và sự sai trái của các cơ quan quyền lực.
2.4.3 Tạo môi trường thuận lợi và phát huy vai trò của Hiệp hội luật
hiến pháp
Việc thành lập các cơ quan nghiên cứu chuyên về bảo hiến cũng góp phần
nâng cao hiệu quả bảo vệ hiến pháp với tƣ cách là những tập thể và cá nhân có
chuyên môn pháp lý cao và có tâm huyết với công cuộc xây dựng và bảo vệ hiến
pháp.Khuyến nghị đƣợc các cơ quan này đƣa ra có chất lƣợng và đảm bảo tính
chính xác, kịp thời, độc lập và có tính phản biện tích cực.
2.4.4 Xây dựng cơ quan bảo hiến chuyên trách ở Việt Nam - Tòa án
Hiến pháp
2.4.4.1 Cơ sở xây dựng cơ quan bảo vệ hiến pháp chuyên trách ở Việt Nam

nguyên tắc quyền lực nhà nƣớc thuộc về nhân dân, nguyên tắc xây dựng nhà nƣớc
pháp quyền xã hội chủ nghĩa và nguyên tắc đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng đƣợc
Hiến pháp ghi nhận bởi suy cho cùng sự bảo vệ Hiến pháp của Tòa án Hiến pháp
chính là để bảo vệ các nguyên tắc Hiến định đó. Tòa án Hiến pháp, không phải là
tổ chức đứng trên tất cả mà chỉ là một cơ quan đƣợc lập ra với thẩm quyền theo
hiến định và luật định nhằm đảm bảo sự cân bằng quyền lực nhà nƣớc và đảm bảo
tính tối cáo của Hiến pháp
(2)Thẩm quyền
- Tòa án Hiến pháp độc lập có quyền xem xét tính hợp hiến của các văn bản
quy phạm pháp luật,các văn bản của các cơ quan, ngƣời có thẩm quyền
- Giải quyết các tranh chấp về thẩm quyền giữa các cơ quan quyền lực nhà
nƣớc cao nhất ở trung ƣơng; giữa chính quyền trung ƣơng với chính quyền cấp
tỉnh(nếu chính quyền địa phƣơng tự quản).
- Kiểm tra tính hợp hiến của các đạo luật đã đƣợc áp dụng hoặc đang đƣợc áp
dụng liên quan đến các khiếu kiện về vi phạm các quyền và tự do cơ bản của công
dân đã đƣợc hiến pháp quy định hoặc theo yêu cầu của các Tòa án
- Giải quyết các khiếu kiện vi hiến, đối tƣợng của hoạt động này chủ yếu là
hành vi vi hiến trong hoạt động hành pháp, tƣ pháp và đôi khi cả lập pháp cũng
đƣợc thể hiện dƣới dạng hành động hoặc không hành động.
- Xác nhận kết quả bầu cử Quốc hội và, kết quả trƣng cầu dân ý để đảm bảo
sự khách quan.

21