ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

LÊ THỊ HỒNG NHUNG

PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN LIÊN NGÂN
HÀNG TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN QUỐC TẾ
VIỆT NAM

Chuyên ngành: Tài chính- ngân hàng
Mã số : 60 34 02 01
LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC:PGS.TS. LÊ HOÀNG
NGA

Hà Nội – 2016


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN
LỜI CẢM ƠN
MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT .......................................................... i
DANH MỤC BẢNG BIỂU ...................................................................... ii
DANH MỤC HÌNH ................................................................................. iii
DANH MỤC BIỂU ĐỒ ........................................................................... iii
PHẦN MỞ ĐẦU ....................................................................................... 1
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOẠT ĐỘNG THANH
TOÁN LIÊN NGÂN HÀNG CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI ............... 4

Quốc tế Việt Nam ................................................................................................ 52
3.2. Thực trạng phát triển hoạt động thanh toán liên ngân hàng tại Ngân
hàng thƣơng mại cổ phần Quốc Tế Việt Nam .................................................... 59
3.2.1 Các loại hình thanh toán liên ngân hàng tại Ngân hàng thƣơng mại
cổ phần Quốc Tế Việt Nam ................................................................................. 59
3.2.2 Tình hinh phát triển hoạt động thanh toán liên ngân hàng qua các chỉ
tiêu định lƣợng .................................................................................................... 60
3.2.3 Tình hinh phát triển hoạt động thanh toán liên ngân hàng qua các chỉ
tiêu định tính ....................................................................................................... 68
3.3. Đánh giá chung về phát triển hoạt động thanh toán liên ngân hàng tại
Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Quốc tế Việt Nam ............................................ 74
3.3.1. Những ƣu điểm .............................................................................. 74
3.3.2. Những hạn chế và nguyên nhân ..................................................... 74


KẾT LUẬN CHƢƠNG 3 ........................................................................ 78
CHƢƠNG 4: ĐỊNH HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN HOẠT
ĐỘNG THANH TOÁN LIÊN NGÂN HÀNG TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG
MẠI CỔ PHẦN QUỐC TẾ VIỆT NAM ........................................................ 79
4.1 Định hƣớng phát triển hoat động thanh toán liên ngân hàng tại Ngân
hàng thƣơng mại cổ phần Quốc tế Việt Nam ...................................................... 79
4.1.1 Hệ thống thanh toán liên ngân hàng của các ngân hàng thƣơng mại
Việt Nam trong tƣơng lai .................................................................................... 79
4.1.2 Định hƣớng phát triển hoạt động thanh toán liên ngân hàng tại Ngân
hàng thƣơng mại cổ phần Quốc tế Việt Nam: ..................................................... 80
4.2 Giải pháp phát triển hoat động thanh toán liên ngân hàng tại Ngân
hàng thƣơng mại cổ phần Quốc tế Việt Nam ...................................................... 81
4.2.1 Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực ............................................. 81
4.2.2 Hoàn thiện thiết kế tổng thể hệ thống công nghệ thông tin phục vụ
phát triển hệ thống thanh toán liên ngân hàng .................................................... 82


CNTT

Công nghệ thông tin

4

IPBS

Chƣơng trình xử lý giao dịch Br/CI-TAD

5

NHNN

Ngân hàng nhà nƣớc

6

NHTM

Ngân hàng thƣơng mại

7

NHTW

Ngân hàng trung ƣơng

8

TTBT

Thanh toán bù trừ

0

1

M
1

2

H
1

3

i


1

TTBTĐT

Thanh toán bù trừ điện tử

1

TTLNH


Uỷ nhiệm thu

2

VIB

Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Quốc tế Việt

4

5

6

7

8

9

0

1

Nam

ii



ng 3.2
3

5
5

Doanh số giao dịch và số lƣợng giao dịch qua

Bả

các kênh thanh toán trong nƣớc giai đoạn 2012-2015

ng 3.3
4

Kết quả hoạt động huy động vốn và cho vay giai

Bả

6
0

Giá trị bình quân 1 giao dịch thanh toán liên

Bả

6

ngân hàng qua kênh ngân hàng điện tử giai đoạn 2012- 4


8

Tỷ lệ khả năng chi trả của VIB tại ngày
31/12/2015

7
3

iii


DANH MỤC HÌNH
S
TT

Hìn

Nội dung

T

h

rang
Hìn

1
h 3.1

Việt Nam


Biểu

Nội dung

T

đồ

TT
1

rang
Sự biến động doanh thu, chi phí và lợi nhuận

Biểu
đồ 3.1

2

ròng của VIB giai đoạn 2012-2015

3

2015
Biểu

đồ 3.3
4
đồ 3.4


Biến động doanh số giao dịch và số lƣợng
giao dịch qua các kênh thanh toán trong nƣớc của 1
VIB giai đoạn 2012- 2015

iv

6


6

Biểu
đồ 3.6

7

Tỷ trọng các kênh thanh toán liên ngân hàng
trong nƣớc của VIB giai đoạn 2012- 2015

Biểu
đồ 3.7

6
2

Xu hƣớng biến động số lƣợng khách hàng qua

6


6
7

Thị phần về thanh toán trong nƣớc của hệ
thống các ngân hàng tại Việt Nam năm 2012

v

7
1


PHẦN MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài

Nền kinh tế ngày càng phát triển thì việc trao đổi hàng hoá dịch vụ
không chỉ bó hẹp ở một địa phƣơng mà nó còn mở rộng ra mọi miền đất
nƣớc. Hiện nay, nhiều hệ thống ngân hàng thƣơng mạivà các tổ chức tín
dụng khác nhau có mạng lƣới chi nhánh trong toàn quốc. Bên cạnh đó,
khách hàng đƣợc quyền lựa chọn ngân hàng để mở tài khoản cho mình. Do
đó, thanh toán tiền hàng hoá dịch vụ giữa ngƣời mua và ngƣời bán qua hai
ngân hàng khác nhau là rất cần thiết. Nó giúp cho việc thanh toán các khoản
nợ giữa các tác nhân trong nền kinh tế một cách dễ dàng, nhanh chóng, đem
lại hiệu quả to lớn cho kinh tế-xã hội. Việc cấp chuyển vốn, kinh phí,
chuyển tiền thực hiện nghĩa vụ ngân sách diễn ra thƣờng xuyên, liên tục đòi
hỏi phải có nghiệp vụ thanh toán giữa các ngân hàng để đáp ứng yêu cầu
của việc chuyển vốn trong nền kinh tế.
Ngân hàng, tổ chức tín dụng không chỉ là nơi cung ứng các dịch vụ
thanh toán mà còn là chủ thể tổ chức tham gia vào hệ thống thanh toán, thực

Quốc Tế Việt Nam hiện nay.
Đề xuất một sốgiải pháp phát triển hoạt động thanh toán tại Ngân hàng TMCP
Quốc Tế Việt Nam nhằm góp phần cho ngân hàng phát triển an toàn, hiệu quả và
bền vững.
3. Câu hỏi nghiên cứu

2


- Những vấn đề cơ bản về phát triển hoạt động thanh toán liên ngân hàng của
ngân hàng thƣơng mại là gì?
- Những nhân tố nào ảnh hƣởng đến phát triển hoạt động thanh toán liên ngân
hàng tại Ngân hàng TMCP Quốc Tế Việt Nam giai đoạn 2012-2015?
- Làm thế nào để phát triển hoạt động thanh toán liên ngân hàng tại Ngân hàng
TMCP Quốc Tế Việt Nam giai đoạn 2016-2020?
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu:
Hoạt động thanh toán liên ngân hàng tại Ngân hàng TMCP Quốc Tế Việt
Nam.
4.2. Phạm vi nghiên cứu:
Nội dung: Phát triển hoạt động thanh toán liên ngân hàng tại Ngân hàng
TMCP Quốc Tế Việt Namqua các chỉ tiêu định tính và định lƣợng
Không gian: Ngân hàng TMCP Quốc Tế Việt Nam .
Thời gian: đề tài sẽ phân tích đánh giá thực trạng hoạt động thanh toán liên
ngân hàng tại Ngân hàng TMCP Quốc Tế Việt Nam trong khoảng thời gian từ 2012
đến 2015 và đề xuất giải pháp phát triển hoạt động thanh toán liên ngân hàng giai
đoạn 2016-2020.
5. Kết cấu luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 4 chƣơng:
Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và những vấn đề lý luận và thực

của Kristinsson, 2000, Payment intermediation – evolution and current status,
Geiger,2000, Globalisationand PaymentIntermediation).
Nghiên cứu của Xavier Freixas , Bruno Parigi. Contagion and Efficiency
in Gross and Net Interbank Payment Systems, Volume 7, Issue 1, January 1998,
nhóm tác giả đã đƣa ra câu hỏi làm cách nào hệ thống thanh toán liên ngân hàng
nên đƣợc thiết kế, bằng cách so sánh hai phƣơng thức chính của hệ thống thanh
toán liên ngân hàng để đƣa ra câu trả lời. Thanh toán liên ngân hàng có thể đƣợc
thực hiện bằng cách thanh toán tiền trực tiếp hoặc bằng cách thanh toán qua hai
ngân hàng ở hai địa điểm khác nhau.Hai cơ chế này đƣợc hiểu cách hệ thống bù
trừ gộp và ròng trong thanh toán liên ngân hàng.
5


1.1.2 Các công trình nghiên cứu ở trong nước

Mặc dù vậy các nghiên cứu cụ thể về hoạt động thanh toán liên ngân
hàng tại Việt Nam chƣa có nhiều, chủ yếu tập trung vào thanh toán điện tử,
thanh toán quốc tế và thanh toán không dùng tiền mặt. Một số nghiêncứucó thể
đề cập đến đólà:
Thứ nhất, đề tài “Vai trò của công nghệ ngân hàng trongchiếnlƣợc phát
triển ngành ngân hàng giaiđoạn 2011-2020” năm 2011của Nguyễn Thị Kim
Thanh. Trong nghiên cứu này, tác giả đã chỉ ra, một trong những mục tiêu
chiến lƣợc của NHNN trong thời gian tới là đảm nhận vai trò là trung tâm thanh
toán củanền kinh tế và là nơi xử lý quyết toán tập trung cho các hệ thống thanh
toán trong nƣớc. Theo đó, chú trọng phát triển cơ chế chính sách đối với các
dịch vụ, phƣơng tiện thanh toán mới và các hệ thống thanh toán, củng cố vai
trò vận hành hệ thống thanh toán liên ngân hàng và vai trò tổ chức quyết toán
của NHNN; đồng thời tập trung xây dựng cơ chế và khuôn khổ pháp lý rõ ràng
để cho phép thành lập các tổchức xử lý bù trừ tập trung các giao dịch thanh
toán trên nguyên tắc cạnh tranh, tạo cơ sở phát triển thanh toán trên bề rộng và

2015, TS Nguyễn Thị Quỳnh Anh đã nêu ra đƣợc những ƣu điểm của thị trƣờng
thanh toán tại Việt Nam là đã và đang đƣợc đổi mới, hiện đại, đáp ứng nhu cầu
ngày càng cao của xã hội và phù hợp với tiến trình hội nhập quốc tế; góp phần
vào giảm dần tỷ trọng tiền mặt trong tổng phƣơng tiện thanh toán qua các năm
xuống còn 12% ... Tuy nhiên, thị trƣờng thanh toán Việt Nam vẫn còn nhiều hạn
chế và thách thức. Vậy để rút ngắn khoảng cách và hội nhập hiệu quả vào nền
kinh tế thế giới và khu vực, thị trƣờng thanh toán Việt Nam cần phải: (i)tiếp tục
rà soát, sửa đổi, bổ sung khuôn khổ pháp lý và cơ chế chính sách liên quan đến
thanh toán không dùng tiền mặt để đáp ứng yêu cầu thực tế, nhất là cho các dịch

7


vụ, phƣơng tiện thanh toán điện tử nhƣ tiền điện tử, thẻ ảo; (ii) cần có kế hoạch
nâng cấp hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng theo hƣớng: Điều chỉnh mô
hình xử lý bù trừ, chuyển sang mô hình xử lý tập trung tại Trung tâm Xử lý
Quốc gia; nâng cao năng lực, hiệu suất xử lý của hệ thống tại Trung tâm Xử lý
Quốc gia; Tiến tới bổ sung thêm chức năng thanh quyết toán ngoại tệ, xây dựng
cấu phần hệ thống thanh toán ngoại tệ liên ngân hàng; mở rộng kết nối hệ thống
thanh toán điện tử liên ngân hàng với các hệ thống thanh toán khác; nghiên cứu,
áp dụng chuẩn tin điện tử tài chính quốc tế ISO 2022…; (iii) tiếp tục phát triển,
kết hợp sắp xếp, hợp lý hóa mạng lƣới ATM và POS; phát triển mạnh dịch vụ
thanh toán thẻ thông qua thiết bị kết nối với điện thoại di động (mPOS); xây
dựng và ban hành tiêu chuẩn chung đối với thẻ chip nội địa, tạo tiêu chuẩn
chung cho thị trƣờng thẻ Việt Nam nhằm thống nhất việc quản lý, định hƣớng
kỹ thuật đối với hoạt động phát hành thẻ ngân hàng tại Việt Nam; nghiên cứu và
xây dựng hệ thống thanh toán bù trừ điện tử tự động phục vụ giao dịch bán lẻ
phù hợp với xu hƣớng quốc tế; (iv) tăng cƣờng quản lý, giám sát đối với các hệ
thống thanh toán và các phƣơng tiện, dịch vụ thanh toán trên nền tảng công nghệ
hiện đại để đảm bảo sự hoạt động ổn định, an toàn và hiệu quả của hệ thống

Ngân hàng Đầu tƣ và phát triển, Thành phố Đà Nẵng”, 2012. Luận văn đã phân
tích, tổng hợp các lý thuyết về dịch vụ thanh toán trong nƣớc qua ngân hàng,
cung cấp những nhận định đánh giá có cơ sở và có thể kiểm chứng về thực trạng
dịch vụ thanh toán trong nƣớc, tổng kết những thành tựu và hạn chế trong phát
triển dịch vụ tại BIDV Đà Nẵng trong giai đoạn 2008-2010 và phân tích các
nguyên nhân của những hạn chế trong thực trạng phát triển dịch vụ thanh toán
trong nƣớc tại BIDV Đà Nẵng. Trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp nhằm mục
tiêu thúc đẩy sự phát triển dịch vụ này tại BIDV Đà Nẵng.

9


Đỗ Thị Nhung, “Phát triển thanh toán vốn giữa các ngân hàng tại
Agribank Lý Nhân”, 2007. Luận văn tập trung làm rõ sự cần thiết, ý nghĩa cũng
nhƣ điều kiện thanh toán vốn giữa các ngân hàng, giới thiệu hệ thống thanh toán
vốn giữa các ngân hàng Việt Nam và thực trạng của hệ thống này. Trên cơ sở
đánh giá những thành tựu và khó khăn còn vƣớng mắc trong công tác thanh toán
vốn tại chi nhánh Agribank Lý Nhân, luận văn đƣa ra một số giải pháp nhằm
khắc phục những khó khăn đó, đồng thời đƣa ra những kiến nghị nhằm phát
triển một hệ thống thanh toán hoàn thiện trong cả nƣớc.
Trịnh Thanh Huyền, “Phát triển thanh toán không dùng tiền mặt trong
dân cƣ”, Trƣờng Đào tạo và Phát triển nguồn nhân lực VietinBank, 2011.
Lê Thị Hồng Phƣợng, luận văn “Giải pháp mở rộng phƣơng thức thanh
toán không dùng tiền mặt đối với khách hàng cá nhân tại Việt Nam”, 2012.
Đặng Công Hoan, “Phát triển thanh toán không dùng tiền mặt cho khu
vực dân cƣ ở Việt Nam”, Trƣờng Đại học Kinh tế, Đại Học Quốc Gia Hà Nội,
2015.Tác giả đã hoàn thiện thêm cơ sở lý luận về phát triển dịch vụ TTKDTM
cho khu vực dân cƣ và lợi ích của phát triển dịch vụ TTKDTM dân cƣ với nền
kinh tế thị trƣờng.Đánh giá đƣợc tình hình phát triển hiện nay của dịch vụ
TTKDTM cho khu vực dân cƣ của nƣớc ta. Làm rõ hơn vai trò của các chính

đƣợc triển khai nghiên cứu tuy nhiên vẫn còn nhiều khoảng trống cần khỏa lấp
hƣớng tới những góc nhìn toàn diện và tổng thể gắn liền với lợi ích của cả ngƣời
dân, ngân hàng thƣơng mại và nhà nƣớc trên phƣơng diện kinh tế chính trị
chuyên ngành. Qua tìm hiểu của tác giả thấy rất ít nghiên cứu phân tích sâu cụ
thể về phát triển hoạt động thanh toán liên ngân hàng của Ngân hàng TMCP
Quốc tế Việt Nam. Bài nghiên cứu này sẽ đi sâu vào nghiên cứu tổng quan
11


khung lý thuyết về phát triển hoạt động thanh toán liên ngân hàng, kết quả
nghiên cứu này nhằm phân tích đánh giá thực trạng phát triển hoạt động thanh
toán liên ngân hàng, lợi ích kết quả đạt đƣợc và hạn chế tồn tại của Ngân hàng
TMCP Quốc tế Việt Nam. Từ phân tích và nghiên cứu này sẽ có cái nhìn nhân
rõ ràng và cụ thể hơn nữa thực trạng phát triển hoạt động thanh toán liên ngân
hàng để từ đó rút ra bài học và đƣa ra một số đề xuất cho Ngân hàng TMCP
Quốc tế Việt Nam.
1.2. Những vấn đề lý luận chung về hoạt động thanh toán liên ngân hàng của
ngân hàng thƣơng mại
1.2.1.Thanh toán liên ngân hàng
1.2.1.1 Khái niệm

Theo giáo trình kế toán ngân hàng, Học viện Tài chính, “ Thanh toán qua
ngân hàng là hình thức thanh toán bằng cách ngân hàng trích từ tài khoản của
khách hàng này sang tài khoản của khách hàng khác theo lệnh của chủ tài khoản.
Vai trò thanh toán là khâu đầu tiên và khâu cuối cùng để kết thúc chu trình sản
xuất kinh doanh. Vì vậy, có thể khẳng định rằng thanh toán là điều kiện quan
trọng để bảo đảm sự tuần hoàn bình thƣờng của quá trình chu chuyển vốn trong
từng doanh nghiệp, từng đơn vị kinh tế hay thậm chí là từng cá nhân trong xã hội
cũng nhƣ toàn bộ nền kinh tế quốc dân. “
Hoặc theo giáo trình kế toán ngân hàng của trƣờng đại học Ngân hàng

ngƣời bán qua hai ngân hàng khác nhau là rất cần thiết. Nó giúp cho việc thanh
toán các khoản nợ giữa các tác nhân trong nền kinh tế một cách dễ dàng nhanh
chóng, đem lại hiệu quả to lớn cho kinh tế- xã hội.
Việc cấp chuyển vốn, kinh phí, chuyển tiền thực hiện nghĩa vụ ngân sách
diễn ra thƣờng xuyên, liên tục, đòi hỏi phải có nghiệp vụ thanh toán giữa các ngân
hàng để đáp ứng yêu cầu của việc chuyển vốn trong nền kinh tế.
13


Ngân hàng, tổ chức tín dụng không chỉ là nơi cung ứng các dịch vụ thanh
toán mà còn là chủ thể tổ chức tham gia vào hệ thống thanh toán, thực hiện việc
thanh toán trong phạm vi nội bộ của chính hệ thống các ngân hàng nhƣ: điều
chuyển vốn, cấp vốn, chuyển nhƣợng tài sản, nộp khấu hao, chuyển lãi lỗ… đảm
bảo cho việc quản lý và sử dụng vốn đƣợc khép kín trong toàn hệ thống NHTM
Để làm tốt các nghiệp vụ trên, thanh toán giữa các ngân hàng ra đời là một
tất yếu.
Ýnghĩa :
Thanh toán giữa các ngân hàng có ý nghĩa rất to lớn:
* Đối với ngân hàng
- Thể hiện chức năng tập trung thanh toán của ngân hàng đối với nền kinh tế
quốc dân
- Thực hiện điều hòa vốn trong nội bộ ngân hàng, đảm bảo cho các ngân
hàng trong hệ thống luôn đủ vốn để hoạt động.
- Tạo điều kiện để các ngân hàng sử dụng vốn tiết kiệm, có hiệu quả.
* Đối với xã hội
- Thực hiện tốt nghiệp vụ thanh toán giữa các ngân hàng chính là thực hiện
đƣợc yêu cầu của công tác thanh toán không dùng tiền mặt: nhanh chóng, chính xác, an
toàn tài sản, tăng nhanh vòng quay của vốn.
- Giảm chi phí lƣu thông do không phải vận chuyển tiền mặt từ nơi này đến
nơi khác; Giảm chi phí kiểm đếm, giao nhận tiền.

Trong thời kỳ kinh tế mở, mối quan hệ kinh tế giữa các vùng, miền, khu vực
không ngừng tăng lên. Khoa học tính toán, kỹ thuật điện tử không ngừng phát triển nên
xu hƣớng chung là phải mở rộng hệ thống thanh toán liên ngân hàng với các trung tâm

15