NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẤU TRANH GIAI CẤP TRONG THỜI KỲ QUÁ
ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Lý luận giai cấp, đấu tranh giai cấp và đấu tranh giai cấp trong
thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là nội dung cơ bản của chủ
nghĩa Mác - Lênin, cơ sở khoa học của giai cấp công nhân, nhân
dân lao động dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản trong nhận thức
và cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới xã hội chủ nghĩa. Thế
nhưng, chủ nghĩa chống cộng, chủ nghĩa cơ hội, xét lại luôn tìm
cách xuyên tạc, phủ nhận bản chất cách mạng, khoa học của lý luận
này. Đặc biệt là từ khi hệ thống xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và
Đông Âu khủng hoảng và tan rã đã làm nảy sinh nhiều vấn đề phức
tạp về lý luận và đây cũng là thời cơ cho sự ra đời rất nhiều luận
điểm phản kích chủ nghĩa Mác - Lênin. Bên cạnh những học giả tư
sản, ra sức biện hộ cho sự tồn tại của chủ nghĩa tư bản, chống chủ
nghĩa cộng sản, còn có cả những kẻ phản bội lại chủ nghĩa Mác Lênin, chúng đưa ra quan niệm: “tư duy chính trị mới” và tập trung
việc phê phán, xuyên tạc chính các luận điểm mà một thời họ hết lời
ca tụng, trong đó có luận điểm về giai cấp và đấu tranh giai cấp.
Sau thắng lợi hoàn toàn của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu
nước cả nước bước vào thời kỳ quá độ tiến lên chủ nghĩa xã hội.
Cuộc đấu tranh giai cấp ở nước ta vừa tuân theo những qui luật


chung phỏ biến đồng thời mạng những nét đặc thù do hoàn cảnh
nước ta chi phối. Đại hội đảng toàn quốc lần thứ IX cho rằng: trong
thời kỳ quá độ có nhiều hình thức sở hữu về tư liệu sản xuất, nhiều
thành phần kinh tế, giai cấp, tầng lớp xã hội khác nhau, nhưng cơ
cấu, tính chất, vị trí của ccs giai cấp trong xã hội ta đã thay đổi
nhiều cùng với những biến đổi to lớn về xã hội. đảng ta cũng khẳng
định trong xã hội tavới một cơ cấu kinh tế - xã hội còn nhiều phức
tạp phân hoá giai cấp và đấu tranh giai cấp vẫn còn diễn ra, nhưng

Mặc dù mở cửa, giao lưu, hội nhập sẽ tạo ra thời cơ, vận hội lớn cho sự
phát triển, nhưng thách thức và nguy cơ cũng không nhỏ. Khi thực tiễn
phát triển, thời đại có những biến động phức tạp thì lý luận đấu tranh giai
cấp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta cũng đặt ra nhiệm
vụ cấp bách là phải phát triển lên một trình độ mới, với những đặc điểm
mới để có cơ sở khoa học bảo đảm thắng lợi đổi mới của nước ta hiện
nay.
Thời đại ngày nay có những biến động hết sức to lớn và khó
lường làm biến đổi về chất của lực lượng sản xuất và làm tác động
mạnh mẽ đến các lĩnh vực của đời sống xã hội. Đảng ta đã chỉ rõ:
“Thế kỷ XXI sẽ tiếp tục có nhiều biến đổi. Khoa học và công nghệ


sẽ có bước tiến nhảy vọt. Kinh tế tri thức có vai trò ngày càng nổi
bật trong quá trình phát triển lực lượng sản xuất” 1, nó đã tạo nên
bước nhảy vọt về lực lượng sản xuất làm ảnh hưởng đến tất cả các
lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội. Nó đã trở thành một nhân
tố, một động lực thúc đẩy nhân loại đạt được những tiến bộ trong
chinh phục tự nhiên, quản lý có hiệu quả quá trình xã hội, phát huy
vai trò tích cực sáng tạo của con người và đưa nhân loại đến một
nền văn minh mới - văn minh trí tuệ.
Sự phát triển của khoa học và công nghệ đã tác động và làm
thay đổi toàn bộ cơ cấu ngành nghề bên trong mỗi nước và cả quốc
tế, đẩy nhanh quá trình quốc tế hoá tư bản chủ nghĩa. Điều đó đã tạo
nên sự thay đổi cơ cấu xã hội - giai cấp trong mỗi nước và làm ảnh
hưởng đến mối quan hệ giữa các nước, giữa các khu vực với nhau.
Giai cấp công nhân ở các nước tư bản cũng thay đổi về cơ cấu. Bộ
phận công nhân trí thức ngày càng tăng, công nhân sản xuất trong
các nhà máy ngày càng một giảm, một số đã có điều kiện tham gia
vào công ty cổ phần. Chúng đã tạo ra một thành tựu nhất định trong

nhập các chế độ, các giai cấp như các nhà tư tưởng tư sản tuyên
truyền và một số người ngộ nhận. Đảng ta khẳng định: “Đấu tranh
dân tộc và đấu tranh giai cấp tiếp tục diễn ra gay gắt” 3. Hiện nay
2
3

Đảng Cộng sảnViệt Nam. Văn kiện Đại hội đại biểu toànquốc lần thứ X, Nxb CTQG, H 2006, tr.73.
Đảng Cộng sản Việt Nam. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, H. 2001,tr. 65.


không chỉ đơn thuần đấu tranh giai cấp, nó đan xen với các cuộc
đấu tranh giữa các sắc tộc, tôn giáo và cả cuộc chiến chống khủng
bố. Chủ nghĩa đế quốc đứng đầu là đế quốc Mỹ đã lợi dụng thông
qua các cuộc đấu tranh đó để làm lu mờ đi đấu tranh giai cấp. Các
cuộc đấu tranh đó lại diễn ra trong sự hợp tác song phương, đa
phương, được triển khai trên một bình diện rộng cả về kinh tế, chính
trị, ngoại giao, văn hoá, khoa học, lối sống, đạo đức và cả trong lĩnh
vực quân sự làm cho tình hình thế giới ngày càng phức tạp hơn.
“Các mâu thuẫn lớn của thời đại vẫn rất gay gắt” 4. Bốn mâu
thuẫn cơ bản: mâu thuẫn giữa chủ nghĩa xã hội với chủ nghĩa tư
bản; mâu thuẫn giữa giai cấp công nhân, nhân dân lao động với giai
cấp tư sản và chủ nghĩa tư bản; mâu thuẫn giữa chủ nghĩa đế quốc
với các dân tộc chậm phát triển và phụ thuộc; mâu thuẫn giữa các
nước đế quốc với nhau. Các mâu thuẫn vẫn được khẳng định, nó
mang tính khách quan phổ biến. Nhưng có sự vận động phát triển về
tính chất và được thể hiện một cách cụ thể trong từng giai đoạn.
Chủ nghĩa xã hội sau sự kiện khủng hoảng ở Liên Xô và Đông
Âu hiện nay đang có điều kiện và khả năng vượt qua thời kỳ thoái trào
tạo ra bước phát triển mới, loài người nhất định tiến lên chủ nghĩa xã
hội theo quy luật phát triển của lịch sử. Đúng như cương lĩnh 1991

CTQG, H. 2001, tr. 8.
5


nghệ hiện đại tạo ra những tiền đề vật chất kỹ thuật ngày càng đầy đủ
cho việc chuyển lên chủ nghĩa xã hội.
Giai cấp tư sản đang tìm mọi cách điều chỉnh các quan hệ xã hội
và quan hệ sản xuất, song nó không thể giải quyết triệt để được mâu
thuẫn vốn có của nó. Vì mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất với quan
hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa ngày càng gay gắt, vì do chủ sở hữu tư
liệu sản xuất vẫn là giai cấp tư sản cho nên mâu thuẫn kinh tế đó phản
ánh vào trong đời sống xã hội thành mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản
với giai cấp vô sản, việc đấu tranh này ngày càng quyết liệt và gay gắt
hơn bao giờ hết. Thực tế giai cấp tư sản tìm mọi thủ đoạn kinh tế bóc
lột sức lao động của công nhân để chiếm nhiều giá trị thặng dư. Một
số cải thiện có thật của chủ nghĩa tư bản hiện nay nhưng không phải là
thiện chí của giai cấp tư sản mà là kết quả của quá trình đấu tranh giai
cấp, của kết quả vận động tổng hợp của lịch sử, buộc giai cấp tư sản
phải cải cách điều chỉnh.
Trong toàn bộ giai cấp đối lập với giai cấp tư sản, thì giai cấp vô
sản mặc dù có một vài cải thiện trong đời sống xã hội, song giai cấp
vô sản vẫn là giai cấp bị bóc lột nhiều nhất và cũng là giai cấp đối lập
trực tiếp với giai cấp tư sản, cho nên giai cấp vô sản vẫn là đại biểu
đại diện cho phương thức sản xuất mới, phương thức sản xuất xã hội
chủ nghĩa.
Nội dung đấu tranh giai cấp trong thời đại ngày nay đó là cuộc
đấu tranh cho hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và chủ nghĩa xã


hội. Đây là nội dung hết sức rộng lớn bao gồm nhiều phong trào

thế giới. Nhưng chiến tranh cục bộ, xung đột vũ trang, hoạt động can
thiệp lật đổ, khủng bố còn xảy ra ở nhiều nơi với tính chất phức tạp
ngày càng tăng. Hoà bình hợp tác vẫn phát triển vẫn là xu thế lớn,
phản ánh đòi hỏi bức xúc của các quốc gia dân tộc. Cuộc đấu tranh vì
hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ, dân sinh, tiến bộ và công bằng xã
hội sẽ có những bước tiến mới”6, “khu vực châu Á - Thái Bình
Dương nói chung và Đông Nam Á nói riêng, xu thế hoà bình hợp tác
và phát triển tiếp tục gia tăng, nhưng luôn luôn tiềm ẩn những nhân
tố gây mất ổn định”7.
Trước tình hình thế giới đang đặt ra những triển vọng tốt đẹp để
chúng ta thực hiện thắng lợi nội dung của một đấu tranh giai cấp.
Nhưng những thuận lợi, khó khăn, cơ hội, thách thức tồn tại đan xen
và tác động một cách đồng thời. Bởi vì, trong một bối cảnh quốc tế
đầy phức tạp sự nghiệp cách mạng của dân tộc ta vừa đón nhận
những cơ hội lớn vừa phải đối phó và vượt qua những thách thức.
Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, H. 2001, tr. 65 66
7
Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb CTQG, H. 2006, tr. 74.
6


Nó phụ thuộc vào tính tích cực, năng động chủ quan của Đảng và
nhân dân ta trong quá trình xây dựng đất nước.
Thành tựu của hơn 20 năm đổi mới làm cho thế và lực của ta
lớn mạnh lên nhiều. Thể hiện đất nước ta ra khỏi khủng hoảng kinh
tế xã hội, tốc độ phát triển kinh tế đất nước, nâng cao đời sống của
nhân dân, phát triển văn hoá và khoa học, vị thế quốc tế của nước ta
được ổn định củng cố và tăng cường.
Với sự phát triển tiềm năng vật chất và khả năng khai thác tiềm
năng đó là những yếu tố quan trọng trong phát triển đất nước như:

Nền kinh tế của nước ta phát triển còn thấp, trình độ phát triển
của lực lượng sản xuất, trình độ quản lý sản xuất xã hội còn có
khoảng cách khá xa so với nhiều nước trên thế giới. Chúng ta phải
có mục tiêu, phương hướng, biện pháp phát triển kinh tế phù hợp
nếu không sẽ bị tụt hậu xa hơn về kinh tế so với nhiều nước trong
khu vực và trên thế giới.
Từ việc phân tích những thuận lợi và thách thức khó khăn, yêu
cầu đặt ra cho chúng ta phải chủ động nắm bắt vận hội lớn, vươn lên
phát triển nhanh và cứng nhắc, tạo thế và lực mới đồng thời phải
8

Sđd, tr. 22.


luôn luôn tỉnh táo, kiên quyết đẩy lùi thách thức, để thực hiện thắng
lợi cuộc đấu tranh giai cấp trong thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã
hội ở nước ta hiện nay. Đại hội X xác định nội dung của đấu tranh
giai cấp ở nước ta hiện nay là: Nâng cao năng lực lãnh đạo và sức
chiến đấu của đảng, phát huy sức mạnh toàn dân tộc, đẩy mạnh toàn
diện công cuộc đổi mới, huy động và sử dụng tốt mọi nguồn lực
cho công nghiệp hoá đất nước; phát triển văn hoá, thực hiện tiến bộ
và công bằng xã hội; tăng cường quốc phòng và an ninh, mở rộng
qua hệ đối ngoại; chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế; giữ
vững ổn định chính trị - xã hội; sớm đưa nước ta ra khỏi tình trạng
một nước nghèo kém phát triển; tạo nền tảng để đến năm 2020 nước
ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại.
Hình thức, biện pháp của đấu tranh giai cấp ở nước ta hiện nay
là lấy giáo dục thuyết phục, nêu gương là chính, đấu tranh bằng các
biện pháp hoà bình là căn bản,đấu tranh trên mặt trận kinh tế là chủ
yếu. Giải quyết các mâu thuẫn giai cấp trên cơ sở thống nhất lợi ích

cực tham gia vào cuộc đấu tranh giai cấp “ai thắng ai” giữa chủ
nghĩa xã hội và chủ nghĩa tư bản ở nước ta. Hoạt động của quân đội
nhằm thực hiện mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, giành
thắng lợi triệt để cho chủ nghĩa xã hội. Lý luận giai cấp và đấu tranh
giai cấp là cơ sở khoa học và cách mạng cho nhận thức và hành
động của lực lượng vũ trang. Trang bị cho cán bộ chiến sĩ trong
quân đội có quan điểm giai cấp và đấu tranh giai cấp để làm cơ sở


xem xét các hiện tượng xã hội phức tạp đang diễn ra hiện nay trong
nước và trên thế giới. Nó cũng là cơ sở khoa học để nhận thức bản
chất của cuộc đấu tranh giai cấp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa
xã hội ở nước ta hiện nay. Từ đó xác định đúng kẻ thù của giai cấp,
kẻ thù của dân tộc, xác định trách nhiệm của mình trong cuộc đấu
tranh xây dựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ và từng
bước hiện đại. Thực hiện tốt chức năng của quân đội, đồng thời luôn
nêu cao tinh thần cảnh giác cách mạng cùng toàn đảng, toàn dân chủ
động tấn công các lực lượng thù địch nhất là trên lĩnh vực tư tưởng,
lý luận sẵn sàng đối phó với mọi âm mưu thủ đoạn của kẻ địch kể cả
“diễn biến hoà bình”, bạo loạn lật đổ và chiến tranh xâm lược, giữ
vững quốc phòng an ninh, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa.
Có như vậy quân đội ta mới hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ mà Đảng
và Nhà nước giao phó. Góp phần thắng lợi to lớn vào cuộc đấu
tranh giai cấp ở nước ta hiện nay.