1. CƠ SỞ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP
1.1. Sự cần thiết hình thành giải pháp
Môn học Lịch sử trong trường Tiểu học có vai trò vô cùng quan trọng trong
việc giúp cho học sinh hiểu biết cội nguồn lịch sử của dân tộc, truyền thống đấu
tranh chống ngoại xâm của dân tộc ta. Qua đó, phát triển ở học sinh những thái
độ và thói quen ham học hỏi, tìm hiểu và khám phá thế giới xung quanh; yêu
quê hương, con người, đất nước, lòng tự hào dân tộc và có ý thức bảo vệ quê
hương, đất nước.
Chương trình môn Lịch sử lớp 4 cung cấp cho học sinh một số kiến thức cơ
bản về: các sự kiện, nhân vật lịch sử tiêu biểu, từ buổi đầu dựng nước cho tới
đầu thế kỉ XIX. Bước đầu hình thành và rèn luyện cho học sinh các kĩ năng:
quan sát sự vật, hiện tượng; thu thập, tìm kiếm tư liệu lịch sử từ các nguồn khác
nhau. Nêu thắc mắc, đặt câu hỏi trong quá trình học tập và chọn thông tin để giải
đáp. Nhận biết đúng các sự vật, sự kiện, hiện tượng lịch sử; trình bày lại kết quả
học tập bằng lời nói, bài viết, hình vẽ, sơ đồ,... Vận dụng các kiến thức đã học
vào thực tiễn đời sống.
Đối với bậc học Tiểu học, ngay từ bước đầu, muốn cho học sinh ham hiểu
biết về lịch sử thì giáo viên phải tạo được hứng thú, say mê đối với môn học
này. Vì đây là môn học khá mới mẻ với các em. Các em chưa biết cách ghi nhớ
các sự kiện, nắm được các nhân vật, chưa biết tư duy qua các bản đồ, lược đồ về
các sự kiện có liên quan... Trên quan điểm đó, tôi thấy cần phải lựa chọn phương
pháp dạy học nào để phát huy cao nhất hiệu quả học tập cho học sinh. Nếu giáo
viên không tạo được sự hứng thú sẽ gây sự nhàm chán, mỏi mệt. Trong một giờ
học các em không biết mình sẽ học được gì? Học lịch sử để làm gì?...
Có rất nhiều phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực: Trực quan, Thảo luận
nhóm, kể chuyện, thuyết trình,...Tuy nhiên trong thực tế giảng dạy hiện nay, vẫn
còn một số giáo viên chưa nắm vững các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực
phát huy tính tích tích cực ở học sinh, ít khi vận dụng trong một tiết dạy hoặc có
thực hiện thì cũng mang tính hình thức, chưa phát huy được hiệu quả tích cực
2


3


Nội dung chương trình được xây dựng khá vừa sức, phù hợp với mức tiếp
thu của HS. Tuy nhiên, tư liệu lịch sử được cung cấp khá bao quát, các sự kiện
được đề cập chưa đủ sức hấp dẫn đối với học sinh lớp 4.
Nhận thức được tầm quan trọng của việc dạy học phân môn Lịch sử trong
nhà trường Tiểu học, tôi luôn trăn trở, mong muốn tìm ra cách dạy những bài
Lịch sử khô khan khó nhớ, biến chúng thành những câu chuyện hấp dẫn và thú
vị, hay thành những trò chơi lí thú đối với các em học sinh lớp 4. Chính vì vậy,
trong khuôn khổ bài viết này, tôi xin được chia sẻ cùng các đồng nghiệp đề tài
này.
1.3. Mục tiêu của giải pháp
Nghiên cứu nội dung chương trình, mục tiêu của phân môn Lịch sử mối
quan hệ các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử tiêu biểu theo dòng thời gian
của lịch sử Việt Nam từ buổi đầu dựng nước cho tới nửa đầu thế kỉ XIX. Thu
nhập, tìm kiềm tư liệu lịch sử từ các nguồn thông tin khác nhau giúp học sinh có
hứng thú khi học Lịch sử.
Làm cho tiết học Lịch sừ bớt khô khan, nhàm chán trở nên nhẹ nhàng, sinh
động, hấp dẫn, tạo hứng thú trong giờ học, rèn cho học sinh kĩ năng cơ bản trong
học tập bộ môn.
- Đề ra các giải pháp tạo hứng thú cho HS lớp 4 khi học phân môn Lịch sử.
- Đề tài được thực hiện nghiên cứu từ đầu năm học (tháng 9); điều tra kết
quả học tập thông qua các bài kiểm tra thường xuyên và định kì.
1.4. Các căn cứ để đề xuất giải pháp
1.4.1. Về lý luận
Môn học Lịch sử lớp 4 cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản về
lịch sử dân tộc qua các thời kì, giúp cho học sinh nhận thức được một cách rõ
ràng, sâu sắc sự phát triển của đất nước, của dân tộc. Thông qua những kiến thức
đó, giáo viên phân tích các sự kiện, làm cho học sinh nhận thức rõ động lực phát

- Phương pháp tổng kết, rút kinh nghiệm.
1.6. Đối tượng và phạm vi áp dụng
- Đề tài được tôi nghiên cứu trong năm học 2016-2017.

5


- Trong điều kiện thời gian nghiên cứu và khả năng nghiên cứu ở góc độ cá
nhân, đề tài chỉ đi sâu vào nghiên cứu và áp dụng vào các biện pháp tạo hứng
thú trong học tập phân môn Lịch sử cho học sinh tiểu học, đặc biệt là học sinh
lớp 4 trường tiểu học Nguyễn Thanh Đằng.

6


2. QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ NỘI DUNG GIẢI PHÁP
2.1. Quá trình hình thành
2.1.1. Thuận lợi:
- Năm học 216-2017, tôi được phân công chủ nhiệm và giảng dạy lớp 4A.
Các em trong lớp hầu hết đều ngoan ngoãn, biết nghe lời thầy cô dạy bảo, biết
vượt khó, thi đua nhau học tập.
- Với sự đổi mới phương pháp dạy học áp dụng theo mô hình trường học
mới hiện nay, các em được học tập rất tốt, phù hợp với khả năng của mình. Đây
là điều kiện thuận lợi cho giáo viên trong công tác giảng dạy.
- Giáo viên có trình độ chuyên môn, năng lực sư phạm, lòng say mê nhiệt
tình, sự hứng thú với nghề nghiệp, luôn tích cực học tập, tự bồi dưỡng chuyên
môn nghiệp vụ, tiếp cận nhanh các phương pháp, kĩ thuật dạy học mới... nhằm
tạo sự phát triển hứng thú học tập của HS.
- Đồ dùng và thiết bị dạy học phục vụ cho môn học Lịch sử: Sách vở, tranh
ảnh, Bản đồ, lược đồ,...được trang bị khá đầy đủ.


23
20
11

56.7
51.7
31.4

Bình
thường
8
10
12

Tỷ lệ %
22.9
28.6
34.3

Không
thích
4
5
12

Tỷ lệ %
11.4
22.9
34.3

Kiến thức trọng tâm cần khai thác (Nguyên nhân, diễn biến – Kết quả, ý
nghĩa của cuộc kháng chiến) Kết hợp khai thác lược đồ, tranh ảnh, hình vẽ tạo
sức lôi cuốn cho HS. Thêm vào đó là hệ thống bài tập gợi ý học sinh làm việc:
Ví dụ: Đánh dấu x vào ô trống trước câu trả lời đúng:
Nguyên nhân Hai Bà Trưng khởi nghĩa là:
Thi Sách chồng Trưng Trắc bị giết hại.
Hai Bà nổi dậy để đền nợ nước, trả thù nhà.
Hai bà có lòng căm thù giặc.
- Đối với dạng bài về cơ cấu bộ máy nhà nước, tình hình kinh tế, văn hoá,
xã hội: tôi sắp xếp từng mảng kiến thức thành vấn đề rồi tổ chức cho học sinh tự
tìm hiểu , tự phát hiện vấn đề thông qua phương pháp vấn đáp ,thảo luận nhóm.
Với dạng bài này tôi áp dụng tối đa phương pháp sử dụng đồ dùng dạy học. Mặt
khác việc miêu tả giải thích, phân tích của tôi đóng vai trò chủ yếu.
Vì dụ: Bài 12 - Nhà Trần thành lập: Tôi giúp học sinh nắm được hoàn cảnh
ra đời của Nhà Trần? Những chính sách được nhà Trần áp dụng? Những chính
sách nào cho thấy giữa vua quan, với dân chưa có sự cách biệt quá xa? Kết quả
những việc làm đó?…
Khi dạy bài này tôi kết hợp tranh ảnh có trong bài và sưu tầm thêm các
tranh ảnh khác để làm cho bài giảng thêm phong phú, sinh động.
…
- Đối với dạng bài về nhân vật lịch sử : thì kể chuyện lại là phương pháp
chủ đạo. Tôi vừa là người kể chuyện, dẫn chuyện vừa là người dẫn dắt gợi ý
9


giúp học sinh nắm vững cốt truyện. Bên cạnh đó cần khai thác tốt tranh ảnh,
hình vẽ về nhân vật lịch sử.
Vì dụ: bài Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân: Tôi tổ chức cho học sinh biết
Đinh Bộ Lĩnh là ai? Ông là người thế nào?... Cho học sinh miêu tả, tường thuật
tình tiết những hoạt động của ông để làm nổi bật những công lao của ông đối với

+ Kĩ năng xác định phương hướng trên bản đồ - lược đồ:
Tôi yêu cầu học sinh thuộc và nhớ các quy định về phương hướng trên bản
đồ - lược đồ. Với bản đồ - lược đồ, ta thường quy ước: Phía trên bản đồ là
hướng Bắc, phía dưới bản đồ là hướng Nam, bên phải là hướng Đông, bên trái là
hướng Tây. Bên cạnh đó, tôi đưa ra các loại bài tập với nhiều hình thức như: Tô
màu theo kí hiệu; vẽ mũi tên chỉ đường tiến quân để thể hiện diễn biến cuộc
kháng chiến; dựa vào lược đồ thuật lại trận đánh; điền vào chỗ chấm; điền đúng
– sai, khoanh vào đáp án đúng với nhiều góc độ khác nhau, lặp đi lặp lại nhiều
lần trên cơ sở yêu cầu học sinh quan sát một bản đồ, lược đồ cụ thể.
+ Kĩ năng tìm vị trí địa lí, các đối tượng lịch sử trên bản đồ:
Khi hình thành kĩ năng tìm và chỉ vị trí của các đối tượng địa lí trên bản đồ,
tôi đưa ra những bài tập yêu cầu học sinh dựa vào bảng chú giải và các kí hiệu,
chữ viết trên bản đồ để xác định vị trí của Cổ Loa, Hoa Lư, Chi Lăng, Hội An,
Thăng Long, Phố Hiến, ….Hướng dẫn cho học sinh cách chỉ vị trí một đối tượng
trên bản đồ như thế nào là đúng. Chẳng hạn: khi chỉ đường rút chạy của địch từ
trên sông Bạch Đằng, học sinh phải chỉ vào vị trí của dòng sông đó theo mũi tên
từ đầu cho dến hết đường rút chạy.
+ Kĩ năng đọc tốt bản đồ - lược đồ:
Để đọc bản đồ, lược đồ có ba mức độ:
- Mức độ 1: Hướng dẫn học sinh chỉ cần dựa vào kí hiệu ở bảng chú giải
chỉ và đọc tên các đối tượng địa lí trên bản đồ - lược đồ (Ví dụ: Đây là sông
Hồng, kia là sông Mã, đây là Thủ đô Hà Nội…..). Muốn cho HS đọc được bản
đồ- lược đồ theo mức độ 1, tôi hướng dẫn học sinh như sau: Trước hết tôi giúp
học sinh nắm rõ yêu cầu tôi đưa ra (ví dụ: Em hãy xác định vị trí thành Cổ Loa
trên lược đồ). Sau khi học sinh nắm yêu cầu, tôi cho học sinh đọc bản chú giải

11


để biết kí hiệu đối tượng (thành Cổ Loa) cần tìm. Căn cứ vào kí hiệu, học sinh sẽ

viên giao. Qua đó tính tích cực, chủ động của học sinh được phát huy đến cao
độ. Để nâng chao thảo luận nhóm tôi tập trung vào các hoạt động sau:
- Chia nhóm thảo luận:
Trong tiết học, nếu có nhiều nội dung, tôi thường hay thay đổi hình thức
nhóm, tạo ra cái mới, không khí học tập vui vẻ hơn. Tôi chú trọng cơ cấu nhóm
một cách phù hợp.
Kinh nghiệm thực tiễn qua giảng dạy, tôi thấy xếp từ 4 đến 6 học sinh vào
một nhóm là hợp lí, có hiệu quả nhất và nhanh nhất, vì khi tôi yêu cầu thảo luận
nhóm thì từng cặp bàn quay lại với nhau là xong, ít tốn thời gian di chuyển và
không gây mất trật tự. Mặt khác, nhóm có ít học sinh thì mỗi học sinh đều phải
hoạt động, sự thống nhất ý kiến càng nhanh, đỡ tốn thời gian.
Số lượng nhóm ít nhất phải gấp đôi số lượng câu hỏi thảo luận. Nghĩa là
một câu hỏi thì phải có ít nhất hai nhóm cùng thảo luận câu hỏi đó thì mới thực
hiện được khâu quan trọng tiếp theo là nhận xét đánh giá lẫn nhau giữa các
nhóm. Nhóm này có ý kiến thảo luận khác nhóm bạn, hoặc tìm ra đáp án hợp lí
hơn nhóm bạn thì hoạt động thảo luận mới sôi nổi.
- Hướng dẫn cách điều hành hoạt động của nhóm:
Ngay những ngày đầu năm học, sau khi thành lập hội đồng tự quản, tôi đã
hướng dẫn và tổ chức cho các em hiểu được chức năng, nhiệm vụ của các thành
viên trong hoạt động nhóm, cụ thể:
13


+ Trưởng nhóm : chỉ đạo, điều hành nhóm hoạt động.
+ Thư kí : Ghi lại kết quả của nhóm sau khi được thống nhất.
+ Báo cáo viên: trình bày trước lớp kết quả công việc của nhóm.
Báo cáo viên có thể là trưởng nhóm hoặc có thể là 01 thành viên bất kì có
kĩ năng nói tốt lên trình bày.
Trách nhiệm nhóm trưởng, thư kí không phải cố định mà phải được thay
đổi luân phiên mỗi thành viên đều được làm tổ trưởng, làm thư ký, làm báo cáo

quả thảo luận. Tùy nội dung câu hỏi, học sinh trình bày bằng nhiều cách khác
nhau như bảng phụ, giấy khổ to hoặc kết hợp với chỉ lược đồ, tranh ảnh … Khi
học sinh các nhóm lên trình bày tôi không đưa ra câu hỏi chất vấn hoặc nhận xét
đúng, sai ngay lập tức sẽ làm cho học sinh lúng túng, mà phải để cho cả lớp
cùng nhận xét.
Khi các nhóm không còn ý kiến bổ sung, tôi giành đủ một khoảng thời gian
để nhận xét các ý kiến của học sinh và thực hiện phản hồi đầy đủ và hoàn chỉnh
các thông tin mà học sinh cần ghi nhớ, tôi chuẩn bị sẵn trong bảng nhóm hoặc
ghi bảng, sau đó đặt câu hỏi kiểm tra một số em, xem các em đã nắm được vấn
đề hay chưa. Cuối cùng, tôi khuyến khích, động viên học sinh tiếp tục tham gia
phát biểu trong những lần sau bằng cách tỏ thái độ hài lòng, thích thú, khen ngợi
kịp thời những câu trả lời của học sinh, hoặc cho điểm những học sinh xuất sắc.
2.2.4 .Kết hợp ứng dụng công nghệ thông tin trong việc tổ chức trò chơi
học tập.
Trên tinh thần “ Học mà chơi, chơi mà học”, tổ chức trò chơi là một
phương tiện hữu hiệu để tạo sự hài hòa thoải mái trong giờ học, học sinh sẽ tiếp
thu bài một cách tự giác, tích cực hơn. Nhưng để trò chơi trong học tập có hiệu
quả, tạo được hứng thú cho học sinh tôi tập trung vào các vần đề sau:
+ Việc tổ chức trò chơi: Tôi chú ý cân nhắc mục đích của trò chơi có mục
đích gì? Củng cố, bổ sung kiến thức nào?... Khi thiết kế trò chơi cho học sinh
tham gia chỉ từ 5 đến 7 phút, không kéo dài làm ảnh hưởng đến thời gian của
một tiết học, mỗi trò chơi tôi có luật chơi rõ ràng cụ thể, luật chơi tôi đưa ra dễ
hiểu cho học sinh. Tôi luôn tổ chức sao cho tạo ra sự thi đua giữa các nhóm, các

15


cá nhân tham gia. Có sự giám sát, đánh giá lẫn nhau. Có khen thưởng, tuyên
dương, không chung chung học sinh sẽ dễ xích mích hoặc nhàm chán khi chơi.
+ Thông thường khi tổ chức trò chơi tôi thường có những động thái sau:

Tống xâm lược lần thứ hai (1075-1077)

Tác dụng của trò chơi “ Đoán ô chữ kì diệu”: Tạo hứng thú, kích thích được
trí nhớ của học sinh trong giờ học, tạo được phản xạ nhanh nhẹn, chính xác.
- Trò chơi " Buộc dây cho bóng"
Mục đích: Củng cố kiến thức về một số tác giả, tác phẩm thời Hậu Lê.
Chuẩn bị: 2 tờ bìa ghi đầy đủ nội dung chơi, 2 bút màu, đề bài và đáp án
trên giáo án poewpoint.
17


Phần trên vẽ các quả bóng bay, trên mỗi quả có ghi tên tác phẩm tiêu biểu
thơi Hậu Lê. Phần dưới vẽ một cụm các ô vuông ghi tên tác giả tương ứng các
tác phẩm bên trên.
Cách chơi: Học sinh nối bóng với ô ghi tác giả đúng ở dưới. Mỗi em trong
đội chỉ được nối một lần. Em này xong đưa bút cho em khác nối tiếp. Đội nào
xong trước sẽ thắng cuộc

Đại
Việt
sử kí
toàn
thư
Nguyễn Trãi

Lam
Sơn
thục
lục



A

( Các cuộc khởi nghĩa)
Khởi nghĩa Lí Bí
Khởi nghĩa Mai Thúc Loan
Khởi nghĩa Hai Bà Trưng
Chiến thắng Bạch Đằng
Khởi nghĩa Khúc Thừa Dụ
Khởi nghĩa Triệu Quang Phục
Khởi nghĩa Dương Đình Nghệ
Khởi nghĩa Bà Triệu
Khởi nghĩa Phùng Hưng

(Thời gian)
Năm 40
Năm 248
Năm 542
Năm 550
Năm 722
Năm 766
Năm 905
Năm 931
Năm 938

Tác dụng của trò chơi: Tạo phản xạ nhanh nhên, tái hiện nhanh kiến thức.
Học sinh được quan sát và nhận xét các đội.
- Trò chơi “chiếc nón kì diệu”
Chuẩn bị: Đồ dùng dạy học “Chiếc nón kì diệu ” Tôi sử dụng cho các bài
ôn tập và tổng kết cuối năm.

được học lịch sử ngoài trời qua việc tổ chức hoạt động ngoại khóa bằng nhiều
hình thức như: day học qua kể chuyện, dạy học qua nói chuyện lịch sử, dạy học
qua trao đổi thảo luận, qua tham quan di tích, bảo tàng, tổ chức trò chơi lịch
sử…Trong khuôn khổ đề tài, tôi chỉ trình bày một vài hình thức tổ chức ngoại
khoá dễ tổ chức và mang lại hiệu quả cao.
Để thay đổi không gian học trong lớp bằng dạy học ngoài trời (ít nhất mỗi
học kì 1 tiết) tiến hành có hiệu quả thì tôi chuẩn bị chu đáo về địa điểm, thời
gian, nội dung học tập, dự kiến công việc của từng học sinh, từng nhóm học
sinh. Các hoạt động đề ra phải phù hợp với nội dung chương trình, tâm lí lứa
tuổi học sinh, thường gắn với các ngày kỉ niệm lớn của dân tộc, ngày sinh các
anh hùng dân tộc… Trong đó học sinh phải đóng vai trò chủ thể, tôi đóng vai
trò tổ chức, hướng dẫn, phát huy tối đa năng lực, sở thích của từng học sinh.
Hình thức tổ chức có sự cho phép của nhà trường, phối kết hợp với Đòan,
Đội, ... Trong quá trình tham quan di tích lịch sử, học sinhcần được tổ chức thực

20


hiện các bài tập thực hành từ đơn giản đến phức tạp như tập cho các em biết
quan sát quan sát, biết kể chuyện, miêu tả, ghi chép tài liệu…
Ví dụ: Trong tiết học Lịch sử địa phương Bà Rịa - Vũng Tàu (tuần 28), tôi
tổ chức cho HS tham quan các di tích văn hoá của địa phương. Tôi chọn một địa
điểm như Nhà Tròn hoặc Địa Đạo Long Phước, Tượng Đài Võ Thị Sáu…; được
dâng hương; được nghe các bậc cao niên, hướng dẫn viên kể về lịch sử của từng
di tích. Kết thúc buổi ngoại khoá, có thể tổ chức cho các em vệ sinh quanh khu
vực di tích,…

3. HIỆU QUẢ CỦA GIẢI PHÁP

21

1 em (2.9%)
- Như vậy số lượng HS hứng thú với môn học đã tăng 54.3% so với đầu
năm học.
Hơn thế nữa chất lượng môn học cũng được nâng cao hơn:
Chất lượng bài kiểm tra khảo sát phân môn Lịch sử cuối học kì I
Giỏi

Tỉ lệ

Khá

Tỉ lệ
22

TB

Tỉ lệ

Yếu

Tỉ lệ


26
74.3%
4
11,4%
5
14.3%
0

sung kiến thức mới.
- Nhà trường cần hỗ trợ tổ chức nhiều đợt ngoại khoá tham quan các bảo
tàng, di tích lịch sử các em học sinh được học tập từ thực tế.
- Trên đây là một vài kinh nghiệm mà tôi đã đúc kết được trong nhiều năm
giảng dạy môn lịch sử lớp 4, góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy môn Lịch
sử cho học sinh lớp tôi trong năm học 2016- 2017. Song những kết quả đạt được
chỉ là bước đầu. Rất mong được sự giúp đỡ của đồng nghiệp và Hội đồng khoa
học các cấp giúp tôi đạt kết quả cao hơn.

Xác nhận, đánh giá, xếp loại của

Bà Rịa, ngày 5 tháng … năm 2017

Tôi xin cam đoan đây là sáng

đơn vị:

kiến kinh nghiệm của bản thân
24


………………………………………

tôi viết, không sao chép nội

………………………………………

dung của người khác.

………………………………………