Rèn luyện một số kỹ năng làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
cho học sinh
Cộng hoà xã hội chủ nghĩa việt nam
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

==== ====

I. Sơ yếu lí lịch
Họ và tên: Nguyễn Thị Phơng
Ngày tháng năm sinh: 13/12/1974

Trờng THCS Cao Viên

Trình độ: ĐH
Môn giảng dạy: Ngữ văn 9
Năm vào ngành: 1995

"Rèn

Đề tài sáng kiến kinh nghiệm

luyện một số kỹ năng làm làm bài nghị luận về một
đoạn thơ, bài thơ cho học sinh lớp 9".

i . Tên đề tài:

A. Đặt vấn đề
"Rèn

kỹ năng làm tốt
bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ "

B. Giải quyết vấn đề
C. Kết luận.

b. giải quyết vấn đề

I.Khảo sát thực tế:
Trong quá trình giảng dạy văn nghị luận văn học ở lớp 9, tôi thấy học sinh có
những u - khuyết điểm sau:
*Ưu điểm:
- Hầu hết các em đã biết trình bày bài với bố cục 3 phần đầy đủ.
- một số học sinh đã biết vận dụng các cách lập luận đúng với kiểu bài , có sử dụng
dãn chứng và lí lẽ phù hợp.
- Bớc đầu đã biết thuyết phục đợc khi trình bày vân đề yêu cầu.
- Bài viết có cảm xúc, chứng tỏ khả năng cảm thụ văn chơng.
* Khuyết điểm:
- Lỗi diễn đạt và lập luận.
- Dùng từ thiếu chính xác, không hay.
- Khả năng cảm thụ và phân tích chi tiết nghệ thuật, điểm sáng nghệ thuật còn hạn
chế.
- Lỗi về lập ý và tìm ý, không làm nổi đật vấn đề nghị luận, bài viết lộn xộn, thiếu
mạch lạc.
Để khắc phục tình trạng này, tôi đã áp dụng một sốviệc làm cụ thế trong quá trình
dạy làm bài nghị luận về đoạn thơ, bài thơ. Khi thực hiện, tôi thấy tự bản thân đã nâng
cao đợc năng lực chuyên môn và học sinh đạt kết quả trong học tập.
II. Số liệu điều tra trớc khi thực hiện.
Giáo viên: Nguyễn Thị Phơng

- 2 -

Trờng: Trung học cơ sở Cao Viên

th m y kh ụng ch lan. to m l ph th nh t ng lu ng m c v o gi ú se
c tr ng c a m ựa thu. Cú l ú l sc sng dt do m H mun tng cho Thu? Mn
sng thu cng mun tn hng trn vn khonh khc giao mựa m chựng chỡnh cha
mun bay i:
Sng chựng chỡnh qua ngừ
Hỡnh nh thu ó v
Khụng gian cú s ho hp ca hng i du dng , giú thu nhố nh v sng thu m
mng to nờn mt n tng m ta khú lũng quờn c. Sng thu c nhõn hoỏ,
chựng chỡnh l s rung rinh lay ng ca ln sng hay chớnh l tõm trng bõng khuõng
trong tõm hn con ngi? Cú l c hai. Vn vt trong thi khc chuyn mựa cng tr nờn
duyờn dỏng , nhp nhng. Cm quan tinh t ca nh th ó phỏt hin ra v p rt riờng,
rt duyờn ú ri xao xuyn: Hỡnh nh thu ó v. Bc i ca mựa thu c cm
nhn khụng ch bng khu giỏc, xỳc giỏc, th giỏc m cũn l tt c s rung ng ca tõm
Giáo viên: Nguyễn Thị Phơng
Trờng: Trung học cơ sở Cao Viên
- 3 -


Rèn luyện một số kỹ năng làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
cho học sinh
hn . Thu v trong s cm nhn tinh t ca mt hn th y p tỡnh yờu tha thit vi mựa
thu quờ hng.

b. Củng có và khắc sâu kiến thức lý thuyết về bài văn nghị luận về đoạn thơ, bài
thơ:
Việc làm này có thể tiến hành trong giờ học tập làm văn ở lớp theo chơng trình
SGK Ngữ văn 9 tập II. Ngoài ra cần cung cấp thêm một số kiến thức khác để học sinh
nắm đợc đầy đủ về bài văn nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ.
a) Khái niệm: Từ việc tìm hiểu bài văn mẫu cho học sinh rút ra khái niệm:
Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ là trình bày nhận xét đánh giá của mình về nội

Trờng: Trung học cơ sở Cao Viên


Rèn luyện một số kỹ năng làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
cho học sinh
- Mở bài: Giới thiệu đoạn thơ, bài thơ và bớc đầu nêu nhận xét đánh giá của mình (Nếu
đề yêu cầu phân tích đoạn thơ nên nêu rõ vị trí của đoạn thơ ấy trong tác phẩm và khái
quát nội dung cảm xúc của nó).
- Thân bài: Lần lợt trình bày những suy nghĩ, đánh giá về nội dung và nghệ thuật của
đoạn thơ, bài thơ.
- Kết bài: Khái quát giá trị, ý nghĩa của đoạn thơ bài thơ.
Bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ cần nêu lên đợc các nhận xét, đánh giá và cảm thụ
riêng của ngời viết. Những nhận xét đánh giá ấy phải gắn với sự phân tích, bình ging
ngôn từ, hình ảnh, giọng điệu, nội dung cảm xúccủa tác phẩm.
(Sách Ngữ văn 9 tập II tr 83)
3. Phơng pháp làm bài:
* Phải đặt tác phẩm (bài thơ, đoạn thơ) trong hoàn cảnh sáng tác để phân tích, nhận xét,
đánh giá.
VD 1: Bài thơ về tiểu đội xe không kính của Phạm Tiến Duật đợc sáng tác trong hoàn
cảnh kháng chiến chống Mĩ ác liệt, những chiếc xe của ngời lính bị bom đạn vùi dập trở
nên trần trụi. Từ đó thấy đợc ý chí kiên cờng, dũng cảm và tinh thần lạc quan của ngời
lính: Dù giặc Mĩ dã man, tàn phá, huỷ diệt nhng không thể đè bẹp nổi ý chí, niềm tin
mãnh liệt của các chiến sĩ lái xe và nhân dân ta.
VD 2: Bài thơ Đồng chí của Chính Hữu. Cuộc kháng chiến trống Pháp gian khổ, ác liệt,
thiếu thốn nhng tình đồng chí, đồng đội gắn bó keo sơn tinh thần chiến đấu lạc quan, lãng
mạn vẫn luôn đợc thể hiện ở những ngời lính cụ Hồ.
- Nếu là bài văn nghị luận về một đoạn thơ, một khổ thơ, ngời viết cần phải đặt đoạn thơ,
khổ thơ đó trong mối quan hệ với toàn bài để định hớng đánh giá, nhận xét.
* Nghị luận về một bài thơ cần chú ý phân tích, bình luật các yếu tố:
- Ngôn từ: Lựa chọn những từ ngữ có giá trị biểu cảm cao trong tác phẩm.

nhng. Ta gp c nhng rung ng y trong Sang thu vi cm nhn vụ cựng tinh t
ca Hu Thnh. Bi th l s chuyn ng rt tinh vi ca t tri khi h dn qua v thu
ang ti. Khụng dựng nhng thi liu v mựa thu nh nhng nh th khỏc: cm nhn mựa
thu qua sc vng ca hoa cỳc, ca lỏ ngụ ng hay lỏ khụ xo xc, Hu Thnh ún nhn
thu v bng mt hng v c bit: hng i
Bng nhn ra hng i
Ph vo trong giú se
Gia nhng õm thanh, mu sc v hng v c trng ca mựa thu ang lan to, ch cú
hng i lm nh th bt cht xao lũng. ú l hng v khụng d dng nhn ra, hng
i du ờm trong giú thu ó ỏnh thc xuc cm trong lũng. Hng thm y khụng ch lan,
to m l ph thnh tng lung m c vo giú se c trng ca mựa thu. Cú l ú l
sc sng dt do m H mun tng cho Thu? Mn sng thu cng mun tn hng trn
vn khonh khc giao mựa m chựng chỡnh cha mun bay i:
Sng chựng chỡnh qua ngừ
Hỡnh nh thu ó v
Khụng gian cú s ho hp ca hng i du dng , giú thu nhố nh v sng thu m
mng to nờn mt n tng m ta khú lũng quờn c. Sng thu c nhõn hoỏ,chựng
chỡnh l s rung rinh lay ng ca ln sng hay chớnh l tõm trng bõng khuõng trong
tõm hn con ngi? Cú l c hai. Vn vt trong thi khc chuyn mựa cng tr nờn
duyờn dỏng , nhp nhng. Cm quan tinh t ca nh th ó phỏt hin ra v p rt riờng,
rt duyờn ú ri xao xuyn: Hỡnh nh thu ó v. Bc i ca mựa thu c cm
nhn khụng ch bng khu giỏc, xỳc giỏc, th giỏc m cũn l tt c s rung ng ca tõm
hn . Thu v trong s cm nhn tinh t ca mt hn th y p tỡnh yờu tha thit vi mựa
thu quờ hng.
Chú ý liên kết các câu trong đoạn, các đoạn các phần trong bài văn cả về nội dung và
hình thức:
Giáo viên: Nguyễn Thị Phơng
Trờng: Trung học cơ sở Cao Viên
- 6 -


Két bài: Khái quát, khẳng định vấn đề hoặc nêu cảm nhận của bản thân về vấn đề đã trình
bày.
Dàn ý chi tiết phát triển từ dàn ý đại cơng nhng cụ thể . Có nghĩa là không dừng lại ở các
luận điểm lớn mà chỉ rõ rừng luận điểm, luận cứ đã đợc sắp xếp mạch lạc ( nhât là ở phần
thân bài).
Hớng dẫn một đề bài cụ thể:
bi: Suy ngh v bi th Bp la ca Bng Vit
1. Tỡm hiu :
- Kiu bi: Ngh lun v mt bi th
- Vn ngh lun: tỡnh cm b chỏu
- Cỏch ngh lun: suy ngh: xut phỏt t s cm th cỏ nhõn i vi bi th, khỏi quỏt
thnh nhng thuc tớnh tinh thn cao p ca con ngi.
2. Tỡm ý:
- Tỡnh yờu quờ hng núi chung trong cỏc bi th ó hc, ó c
Giáo viên: Nguyễn Thị Phơng

- 7 -

Trờng: Trung học cơ sở Cao Viên


Rèn luyện một số kỹ năng làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
cho học sinh
- Tỡnh yờu quờ hng vi nột riờng trong bi th Bp la ca Bng Vit.
3. Lp dn ý:
* Dn ý i cng;
MB: gii thiu v tỏc gi Bng Vit.
Nờu cm nhn v suy ngh v bi th Bp la.
TB: - Hỡnh nh Bp la gn lin vi b trong kớ c tui th qua dũng hi tng cu chỏu.
- Nhng sauy ngm v b v bp la.

sỏng v nhng tỡnh cm sõu sc xung quanh cỏi bp la quờ hng:
Tỏm nm rũng chỏu cựng b nhúm la
Tu hỳ kờu trờn nhng cỏnh ng xa
m iu tha thit ca cõu th cũn gi ra tỡnh cnh vng v, cụi cỳt, vi vi nh thng
ca hai b chỏu:
Tu hỳ i chng n cựng b
Kờu chi hoi trờn nhng cỏnh ng xa.
Giáo viên: Nguyễn Thị Phơng

- 8 -

Trờng: Trung học cơ sở Cao Viên


Rèn luyện một số kỹ năng làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
cho học sinh
=> Bp la ỏnh thc k nim tui th, ú lung linh hỡnh nh ngi b v cú c hỡnh
nh quờ hng.
2. Nhng suy ngm v b v hỡnh nh bp la.
- T nhng k nim hi tng v tui th v b, ngi chỏu suy ngm v cuc i v l
sng ca b.Hỡnh nh b luụn gn lin vi hỡnh nh bp la, ngn la. Cú th núi b l
ngi nhúm la, li cng l ngi gi cho ngn la luụn m núng v to sỏng trong
mi gia ỡnh. Hỡnh nh b cng hin rừ nột c th vi nhng phm cht cao quý:
tn to, chu thng chu khú, lng l hi sinh c mt i:
Ln n i b bit my nng ma
My chc nm ri n tn bõy gi
B vn gi thúi quen dy sm
Nhúm bp la p iu nng m.
Nhúm nim yờu thng khoai sn ngt bựi
Nhúm ni xụi go mi s chung vui

Trờng: Trung học cơ sở Cao Viên


Rèn luyện một số kỹ năng làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
cho học sinh
- Li lch : Noi dung chớnh thỡ qua loa, i khỏi. Phn ph li tr thnh phn
chớnh, thao tỏc chớnh li thnh thao tỏc ph.
- Li thiu ý: B sút ý hoc mt yờu cu no ú ca .
d. Luyn vit on vn;
Khõu ny thc hin sau khõu lp dn ý. T cỏc lun im , lun c trin khai thnh on
vn.
IV Kết quả thực hiện có so sánh đối chứng:
Qua một thời gian nghiên cứu, tìm hiểu về việc học phân môn tập làm văn của học
sinh và việc thực hiện đề tài, tôi thấy chất lợng giờ học tập làm văn của các em có tiến bộ
rõ rệt. Giờ đây không khí học tập của lớp đã sôi nổi, hào hứng. Môn văn đã trở thành môn
học bổ ích và lý thú đối với các em.
Tôi đã tổ chức khảo sát và đợc biết:
Số em thích học văn là: 14 em
Số em học khá là: 16 em
Không có em nào không thích học văn
Kết quả xếp loại môn Ngữ văn là:
Sĩ số
30
30

Thời
gian
Đầu
năm
Cuối


V Những kiến nghị đề nghị sau quá trình thực hiện đề tài:
Trên đây là một số kinh nghiệm nhỏ của tôi trong việc rèn luyện một số làm bài tập
làm văn cho học sinh.
Tôi rất mong nhận đợc những ý kiến đóng góp của anh chị em, bạn bè đồng nghiệp
gần xa. Để giúp tôi ngày càng vững bớc trên con đờng giáo dục học sinh, đặc biệt là việc
giảng dậy môn Ngữ văn.
Giáo viên: Nguyễn Thị Phơng

- 10 -

Trờng: Trung học cơ sở Cao Viên


Rèn luyện một số kỹ năng làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
cho học sinh
Kính mong các cấp lãnh đạo ngày càng quan tâm hơn nữa cho sự nghiệp bồi dỡng
nhân lực, đào tạo nhân tài cho đất nớc. Giúp cho huyện nhà có một nền giáo dục vững
mạnh sứng đáng với niềm tin của nhân dân và các em học sinh thân yêu.
Ngày 20 tháng 5 năm2010

ý kiến đánh giá của Hội đồng khoa học các cấp
Hội đồng khoa học cơ sở.

Tác giả
Nguyễn Thị Phơng

Giáo viên: Nguyễn Thị Phơng

- 11 -