MỤC LỤC

DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT
GDCD
GV
HS
PPDH
PPTH
SGK
TN
THPT

1

: Giáo dục công dân
: giáo viên
: học sinh
: Phương pháp dạy học
: Phương pháp tình huống
: Sách giáo khoa
: thực nghiệm
: Trung học phổ thông


A. PHẦN MỞ ĐẦU
1.

Lí do chọn đề tài
Giáo dục và đào tạo có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực,
bồi dưỡng nhân tài, góp phần quan trọng trong việc xây dựng đất nước, xây dựng
nền văn hóa và con người Việt Nam, phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là


đất nước. Học sinh từ cấp THCS lên cấp THPT bắt đầu được tiếp cận và đi sâu hơn về các
kiến thức pháp luật. Các em không chỉ nắm được nội dung cơ bản một số luật mà còn cao
hơn nữa là các embiết phát huy các quyền của mình cũng như ý thức trách nhiệm trước
pháp luật.
Trước yêu cầu đổi mới về chất lượng của giáo dục đào tạo nói chung, chất lượng
giáo dục đối với học sinh THPT nói riêng trong giai đoạn hiện nay thì môn GDCD càng có
vị trí rất quan trọng trong đó bao gồm cả giáo dục ý thức pháp luật cho các em học sinh
nhằm đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp CNH,HĐH đất nước.. Giáo dục công dân trước đây
vốn được gắn liền với quan niệm là môn phụ nên học sinh cũng ít để tâm đến và không
xem trọng nó. Cũng một phần là giáo viên chuyên ngành không có để giáo viên khác dạy
thay nên có thể chưa thực sự truyền cảm hứng cho học sinh hết được. Những năm gần

đây hiện tượng học sinh vi phạm pháp luật ngày càng có chiều hướng gia tăng, với
mức độ ngày càng nghiêm trọng. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng đó là do sự xuống
cấp về đạo đức của một bộ phận không nhỏ học sinh. Một trong vấn đề cấp bách hiện
nay là việc giáo dục pháp luật hết sức quan trọng, tuy đã có phương tiện dạy học hiện đại
song phương pháp dạy học vẫn còn hạn chế, chủ yếu vẫn được diễn ra theo lối truyền
thống, dạy chay học chay, truyền thụ thụ động, một chiều, thầy giảng trò ghi chép.
Phương pháp dạy học tình huống (PPDHTH) là một phương pháp dạy học tích cực
với có nhiều ưu điểm nổi trội, nó giúp việc dạy học mang lại hiệu quả cao, làm tăng tính
thực tiễn của môn học, giúp học sinh dần hình thành năng lực giải quyết các vấn đề thực
tiễn, làm tăng hứng thú học tập của học sinh. Dạy học bằng tình huống là một trong những
phương pháp dạy học tích cực góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện. Đây là
phương pháp dạy học hữu hiệu nhằm mang lại niềm vui, hứng thú, thắp lên ngọn lửa say
mê, tìm tòi chiếm lĩnh tri thức, phát triển tư duy, từ đó hình năng lực giải quyết các vấn đề
trong cuộc sống.
Giáo dục công dân là môn học có ý nghĩa cao trong việc hình thành và hoàn thiện
nhân cách học sinh. Việc áp dụng phương pháp dạy học tình huống vào giảng dạy môn
GDCD là cấp thiết. Xuất phát từ những lý do nêu trên, nên tôi chọn: “ Vận dụng phương

Trường Kinh doanh Richard Ille của Đại học Western Ontarino đã trở thành cơ sở
uy tín số một ở Canada trong việc áp dụng PPTH vào giảng dạy.
Tại Pháp, ngay đầu thế kỉ XX, PPTH cũng đã được áp dụng rộng rãi nhưng
tình huống đưa ra bấy giờ phần nhiều là giả định nên ít có sức thuyết phục. Từ
những năm 1960, Gaston de Vilard đã xây dựng một giáo trình luân lí mà nội dung
là những tình huống có thật, trong đó thầy giáo xác định một số vấn đề lí thuyết
ngắn gọn, nêu tình huống cụ thể cho học sinh tranh luận với nhau, cuối cùng thầy là
người đưa ra kết luận. Phương pháp này đã gây được tiếng vang trong toàn nước
Pháp và sau đó được nghiên cứu, áp dụng trong nhiều ngành học khác nhau.
Dạy học tình huống cũng rất được các nhà khoa học Liên Xô (cũ) và Ba Lan quan
tâm. Tài liệu lí luận về dạy học của họ đã được dịch và phổ biến ở Việt Nam từ cuối những
năm 60 của thế kỉ XX, điển hình như: T.V. Cuđriaxep (1967), A.M. Machiuskin (1972),
ngoài ra còn có I.F. Khalarmôp, M.I. Kluglac, V.N. Nhikitrencô, E.N. Orlôva, O.A.
Abbunhinna, N.V. Cudơmina... đặc biệt không thể không nhắc đến hai nhà nghiên cứu là V.
Okôn (Ba Lan) (1976) và I.Ia. Lecne (1977). Nhìn chung, kiểu dạy học sử dụng tình huống

4


được các tác giả đề cập đến là dạy học nêu vấn đề và dạy học giải quyết vấn đề. Những
kinh nghiệm sử dụng tình huống được nhấn mạnh vào mối quan hệ tương tác giữa giáo
viên (GV) và học sinh (HS), trong đó hoạt động của GV được chú ý. Tình huống có vấn đề
trong dạng dạy học này không chỉ đơn thuần là những tình huống có thật trong thực tế cuộc
sống mà còn bao gồm cả những tình huống có tính lí luận nảy sinh trong quá trình nhận
thức tài liệu học tập. Từ dạng dạy học này, ứng dụng của PPTH trong các ngành nghề,
trong các lĩnh vực quản lí, trong hoạt động sản xuất, trong hoạt động nghiên cứu khoa học
và trong đào tạo nghề nghiệp dần dần được đặt ra. Nhiều tuyển tập, sách giáo khoa của các
ngành học khác nhau được biên soạn nhằm phục vụ cho các giờ học có vận dụng tình
huống.
Từ cuối những năm 60 cho đến đầu những năm 80 của thế kỉ XX, một nhóm các

tiếp cận với việc xây dựng và sử dụng tình huống trong các phương pháp dạy học tích cực
và đã đạt được những thành tựu nhất định. Tuy nhiên những thành tự đó còn ít chưa đáng
kể do vậy việc phát triển các tình huống dạy học là cần thiết.
Đã có rất nhiều những tác giả nghiên cứu về phương pháp tình huống. Đặc biệt là
các đề tài nghiên cứu khoa học, luận văn khóa luận… Có những ấn phẩm đã được xuất bản
thành sách như:
-Trần Văn Hà (1996), Lý thuyết tình huống và phương pháp xử lý tình huống hành
động, Tạp chí ĐH&GDCN.
- Đinh Tuấn Dũng (2002), Đổi mới phương pháp dạy học theo tình huống, Kỷ yếu
Hội thảo nâng cao chất lượng đào tạo toàn quốc lần thứ III, Hà Nội.
- Phan Trọng Ngọ (2005), Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường, Nxb
ĐHSP.

Từ một số năm trở lại đây, PPDH tình huống cũng đã được đưa vào áp dụng
trong giảng dạy ở các nhà trường đại học Việt Nam, đặc biệt ở các ngành Y, Luật,
Quản trị kinh doanh, tuy chưa phải ở mức phổ biến. Đã có rất nhiều công trình
nghiên cứu khác về vấn đề này, họ có cách tiếp cận phương pháp dạy học tình
huống một cách khác nhau và tôi cũng vậy. Do đó tôi khẳng định đề tài này của tôi
không trùng lặp với các công trình nghiên cứu trước.
Trong đào tạo sư phạm, PPDH tình huống đã được sử dụng rộng rãi nhất là
trong vòng 20 năm trở lại đây và tỏ ra cực kỳ hiệu quả trong việc học gắn với thực
tiễn và làm cho các giờ học trở nên sinh động và hấp dẫn hơn. Hiện nay, phương pháp
dạy học tình huống đang ngày càng được các nhà nghiên cứu, giáo dục đào tạo trên thế
giới quan tâm và phát triển thành một trong những phương pháp dạy học hiện đại mang lại
hiệu quả giáo dục cao.
3. Mục đích nghiên cứu
- Nhằm nâng cao hiệu quả dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12 ở trường THPT bằng
phương pháp tình huống
4. Đối tượng nghiên cứu
- Vận dụng phương pháp dạy học tình huống trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12 ở

Để thực hiện mục đích và nhiệm vụ của việc nghiên cứu tôi đã sử dụng các phương
pháp sau:
-

Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết: phân tích, tổ hợp lý thuyết, phương pháp nghiên
cứu lịch sử trong nghiên cứu lý thuyết phát hiện xu hướng, các trường phái nghiên cứu…

-

từ đó xây dựng tổng quan về vấn đề nghiên cứu…
Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

+ Phương pháp điều tra: Thiết kế phiếu hỏi thu thập ý kiến của học sinh sau
đó sử lí số liệu
+ Phương pháp quan sát: Quan sát cử chỉ, nét mặt, thái độ của học sinh để
nhận biết mức độ quan tâm, hứng thú của các em về việc vận dụng “Phương pháp
dạy học tình huống để giáo dục pháp luật cho HS môn Giáo dục Công dân lớp 12
tại trường THPT Sơn Tây, Hà Nội”
+ Phương pháp thực nghiệm: Tiến hành dạy thử có sử dụng PPDH tình
huống trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12 tại trường THPT Sơn Tây, Hà
Nội.
7. Đóng góp của đề tài
- Hệ thống hóa những vấn đề lí luận về phương pháp tình huống
- Tìm hiểu và đánh giá được thực trạng dạy học bằng phương pháp tình huống trong môn
-

GDCD ở trường THPT
Soạn giáo án và tiến hành bài dạy thực nghiệm, từ đó đề xuất quy trình, giải pháp để

nâng cao hiệu quả dạy học môn GDCD lớp 12 bằng phương pháp tình huống

Qua tìm hiểu tài liệu của người đi trước, tôi ủng hộ và cho rằng: “Phương pháp dạy
học là cách thức làm việc của thầy và trò trong sự phối hợp thống nhất và dưới sự chỉ đạo
của thầy, nhằm làm cho trò tự giác, tích cực, tự lực đạt tới mục đích dạy học”

Trong phương pháp dạy học, chủ thể tác động – người thầy giáo và đối tượng
tác động của họ là học sinh. Còn học sinh lại là chủ thể tác động của mình vào nội
dung dạy học. Vì vậy, người thầy giáo phải nắm vững những quy luật khách quan
chi phối tác động của mình vào học sinh và nội dung dạy học thì mới đề ra những
phương pháp tác động phù hợp.
Từ đó có thể nhận thấy đặc trưng của phương pháp dạy học: người học là đối
tượng tác động của giáo viên, đồng thời là chủ thể, là nhân cách mà hoạt động của
họ (tương ứng vói sự tác động của người giáo viên) phụ thuộc vào hứng thú, nhu
cầu, ý chí của họ. Nếu giáo viên không gây cho học sinh có mục đích tương ứng với
mục đích của mình thì không diễn ra hoạt động dạy và hoạt động học và phương
pháp tác động không đạt được kết quả mong muốn.
Thầy truyền đạt cho trò một nội dung nào đó, theo một lôgic hợp lý, và bằng
lôgic của nội dung đó mà chỉ đạo, ( định hướng, tổ chức, hướng dẫn và kiểm tra,
đánh giá) sự học tập của trò. Trong bản thân phương pháp dạy, hai chức năng này
gắn bó 4 hữu cơ với nhau, chúng không thể thiếu nhau được. Trong thực tiễn, nhiều
giáo viên chỉ chăm lo việc truyền đạt mà coi nhẹ việc chỉ đạo. Người giáo viên phải
kết hợp hai chức năng trên đây bằng chính lôgic của bài giảng, với lôgic hợp lý của
bài giảng, thầy vừa giảng vừa truyền đạt ), vừa đồng thời điều khiển việc tiếp thu
ban đầu và cả việc tự học của trò. Vì vậy phương pháp dạy chính là mẫu, là mô hình
cơ bản cho phương pháp học trong tất cả các giai đoạn của sự học tập.

9


Còn về phía học sinh, khi học tập vừa phải tiếp thu bài thầy giảng, lại vừa
phải tự điều khiển quá trình học tập của bản thân. Nói cách khác, học sinh phải tiếp

huống là thông qua việc giải quyết những tình huống, người học có được khả năng
thích ứng tốt nhất với môi trường xã hội đầy biến động. PPDH bằng tình huống rất
gần với PPDH giải quyết tình huống có vấn đề nhưng vẫn có nhiều điểm khác
nhau. PPDH bằng tình huống có cơ sở lí luận và phạm vi ứng dụng rộng hơn”
Theo tôi hiểu phương pháp tình huống là giáo viên đưa ra tình huống có nội
dung liên quan đến bài học cho học sinh giải quyết, từ đó giáo viên lồng ghép nội
dung bài học thông qua tình huống để giảng bài.

2

- Quan niệm về tình huống

10


Theo Boehrer, J. (1995) “Tình huống là một câu chuyện, có cốt chuyện và
nhân vật, liên hệ đến một hoàn cảnh cụ thể, từ góc độ cá nhân hay nhóm, và thường
là hành động chưa hoàn chỉnh. Đó là một câu chuyện cụ thể và chi tiết, chuyển nét
sống động và phức tạp của đời thực vào lớp học” .
Còn theo Hammond, J.S - Đại học Havard “Case Study hay còn gọi là Case
method là phương pháp dạy học thông qua nghiên cứu trường hợp điển hình. Ở đây,
người học được giới thiệu một tình huống cụ thể, có thật và được đặt vào vị trí của
người ra quyết định để giải quyết vấn đề trong tình huống ấy” .
Theo quan điểm triết học, tình huống được nghiên cứu như là một tổ hợp các
mối quan hệ xã hội cụ thể, mà đến một thời điểm nhất định liên kết con người với
môi trường, biến con người thành một chủ thể của một hoạt động có đối tượng
nhằm đạt được một mục tiêu nhất định.
Trong Từ điển tiếng Việt, tình huống là toàn thể những sự việc xảy ra tại một
nơi, trong một thời gian hoặc một thời điểm.
Một cách tổng quát có thể sử dụng khái niệm tình huống được xem xét về

này kích thích con người tìm tòi cách giải thích hay hành động mới. Tình huống có
vấn đề là quy luật của hoạt động nhận thức sáng tạo, có hiệu quả. Nó quy định sự
khởi đầu của tư duy, hành động tư duy tích cực sẽ diễn ra trong quá trình nêu ra và
giải quyết vấn đề”.
Tình huống có vấn đề luôn chứa đựng một nội dung cần xác định, một nhiệm
6 vụ cần giải quyết, một vướng mắt cần tháo gỡ. Và do vậy, kết quả của việc nghiên
cứu và giải quyết tình huống sẽ là những tri thức mới , nhận thức mới hoặc phương
thức hành động mới đối với chủ thể.
Có ba yếu tố tạo thành tình huống có vấn đề:
-

Nhu cầu nhận thức hoặc hành động của người học

-

Sự tìm kiếm những tri thức và phương thức hành động chưa biết

-

Khả năng trí tuệ của chủ thể, thể hiện ở kinh nghiệm và năng lực

Đặc trưng cơ bản của tình huống có vấn đề trong dạy học là những lúng túng
về cách giả quyết vấn đề, tức là vào thời điểm đó, tình huống đó thì những tri thức
và kỹ năng vốn có chưa đủ để tìm ra ngay lời giải. Tất nhiên việc giải quyết vấn đề
không đòi hỏi quá cao đối với trình độ hiện có của học sinh.

1.1.2 ƯU ĐIỂM VÀ NHƯỢC ĐIỂM CỦA PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÌNH
HUỐNG
1.1.2.1 Ưu điểm của phương pháp dạy học tình huống
- Phương pháp dạy học bằng tình huống giúp người học dễ hiểu và dễ nhớ các vấn đề phức

quyết sáng tạo. Bên cạnh đó, dạy học bằng tình huống còn giúp người học có thể
chia sẻ tri thức, kinh nghiệm cho nhau, học được những ý kiến, quan điểm, thông
tin từ những bạn học khác làm phong phú hơn vốn tri thức của họ.
-

Dạy và học bằng tình huống giúp người học có cơ hội để liên kết, vận dụng các kiến thức
đã học được

Để giải quyết một tình huống, học viên có thể phải vận dụng đến nhiều
kiến thức lý thuyết khác nhau trong cùng một môn học hoặc của nhiều môn học
khác nhau. Nó có thể là kiến thức cũ mà bản thân người học có từ trước, cũng có

13


thể là vốn kiến thức mới vừa lĩnh hội được, quan trọng là người học phải biết
vận dụng linh hoạt vào giải quyết vấn đề trong tình huống thực tế. Ví dụ, để giải
quyết một tình huống thực tế về vụ một nhóm người chưa thành niên có hành vi
dùng dao và gậy cố ý gây thương tích cho người khác, người học phải vận dụng
các kiến thức về tuổi chịu trách nhiệm hình sự, lỗi, đồng phạm, bồi thường thiệt
hại ngoài hợp đồng, xử lý các công cụ, phương tiện phạm tội…Hoặc có thể là
tình huống về kế thừa tài sản, nếu người đó đột ngột qua đời chưa làm di chúc
thì lúc này phải sử dụng những kiến thức liên quan đến Luật thừa kế, đối với vợ
thì luật chia tài sản như thế nào, đối với con ruột và con nuôi, con ngoài dã thú
thì chia tài sản có khác biệt nhau không…
-

Dạy học bằng tình huống thông qua việc giải quyết tình huống giúp người học có thể phát
hiện ra những vấn đề cuộc sống đặt ra nhưng bản thân chưa đủ kiến thức giải quyết



Phương pháp dạy học bằng tình huống giúp cho học sinh có khả năng nghiên cứu và học
tập suốt đời
Tăng cường khả năng tự định hướng trong học tập của học sinh, phù hợp với nhu
cầu và sở thích của cá nhân người học thông qua việc phân tích và thảo luận vấn đề,

học sinh học được cách tiếp cận và giải quyết các vấn đề khác nảy sinh trong tương
lai, biết cách tìm kiếm thông tin và trở thành người có thể tự định hướng học tập và
nghiên cứu sau khi đã tốt nghiệp.
-

Phương pháp dạy học bằng tình huống làm tăng sự hứng thú của phần lớn học sinh đối với
môn học

Trong phương pháp học bằng tình huống, học sinh là người chủ động tìm
kiếm tri thức và quyết định kiến thức nào cần được nghiên cứu và học hỏi. Việc
thảo luận nhóm cũng làm tăng hứng thú của học sinh đối với việc học vì nó kích
thích người học tham gia tích cực vào việc tìm hiểu vấn đề cần nghiên cứu, tìm ra
giải pháp, tranh luận và lý giải vấn đề khoa học để bảo vệ quan điểm của mình. Sau
khi thảo luận, sinh viên vẫn có nhu cầu tiếp tục tìm hiểu, nghiên cứu vấn đề để trả
lời những câu hỏi được đặt ra trong buổi thảo luận. Có thể sẽ người học sẽ nghiên
cứu tìm ra những điều mới mẻ mà trước đây chưa ai khám phá ra được.
-

Trong trường hợp này, giáo viên với vai trò là “điều phối viên” trong một lớp học bằng
phương pháp tình huống vừa có thể hướng dẫn, chia sẻ tri trức, kinh nghiệm cho học sinh

Người dạy cũng có thể học hỏi được những kinh nghiệm, thông tin, giải pháp
mới từ học viên để làm giàu vốn tri thức và phong phú hơn bài giảng của mình, nhất
là từ những học viên đã có qua trình trải nghiệm thực tiễn. Qua quá trình hướng dẫn

Bước 1: Xác định mục tiêu và trọng tâm bài học, tình huống dạy học
Xác định mục tiêu và trọng tâm bài học là định hướng căn bản cho việc tiến hành giảng
dạy một bài cụ thể. Từ đó GV căn cứ vào mục tiêu bài học để lựa chọn tình huống dạy học

-

sao cho phù hợp, chú ý hơn đến các kiến thức trọng tâm.
Xác định nội dung kiến thức dạy học gắn với tình huống sẽ sử dụng
Từ nội dung bài dạy xác định những kiến thức có khả năng thiết kế tình huống. GV
phải tự trả lời các câu hỏi như: sau khi giải quyết xong tình huống, người học sẽ đạt được
điều gì? có phù hợp với mục tiêu và nội dung dạy học không? Sau đây là những căn cứ để
giáo viên lựa chọn tình huống:
- Tính cần thiết và lợi ích của tình huống đem lại sau khi giải quyết.
-Tính đơn giản hay phức tạp của tình huống; tình huống có khó hay quá dễ.
-Có phù hợp với trình độ và tâm sinh lí của học sinh hay không?
- Tình huống có dễ tìm tài liệu không?
Bước 2: Thu thập dữ liệu
Thu thập dữ liệu để thiết kế tình huống bằng cách tìm kiếm từ các nguồn như:
- Những mẩu chuyện ngắn, sách báo, tài liệu tham khảo, các báo điện tử...
- Những tình huống bắt gặp trong cuộc sống hoặc kinh nghiệm bản thân.
-Những kinh nghiệm dân gian trong ca dao, tục ngữ.
Bước 3: Lựa chọn hình thức mô tả tình huống
Sau khi lựa chọn được những thông tin cần thiết, giáo viên cần lựa chọn hình thức
mô tả tình huống nhằm khai thác tối đa giá trị của tình huống. Tùy theo nội dung và điều
kiện cụ thể, có thể mô tả tình huống dưới các hình thức sau:
- Mô tả tình huống bằng câu chuyện kể.
-Mô tả tình huống thông qua các thí nghiệm.

16


điểm nào đó với nội dung là một đơn vị kiến thức.
Một tình huống thông thường chưa phải là một tình huống dạy học. Nó chỉ
trở thành tình huống dạy học khi người giáo viên đưa những nội dung cần truyền
thụ vào trong các sự kiện tình huống và cấu trúc các sự kiện sao cho phù hợp với
logic sư phạm, để khi người học giải quyết nó sẽ đạt được mục tiêu dạy học.
Giá trị đích thực của tình huống là ở nội dung tình huống. Cho dù người dạy
có vận dụng tốt mọi kĩ năng, kĩ xảo để dẫn dắt, tổ chức, điểu khiển người học tham
gia vào tình huống nhưng bản thân tình huống không hấp dẫn hoặc kém hấp dẫn,
thiếu sức thuyết phục, ít có giá trị thiết thực với chủ thể tiếp nhận thì việc đưa tình
huống vào giảng dạy cũng không đem lại hiệu quả gì lớn lao. Do đó, người dạy cần

17


chú ý:
-

Tình huống xây dựng phải phù hợp và phục vụ cho việc thực hiện mục đích, nội

-

dung của bài học.
Nội dung tình huống phải đảm bảo tính chính xác khoa học, bám sát kiến thức

-

chuẩn từ sách giáo khoa.
Tình huống phải có tính thực tế, phải gắn với những sự kiện liên quan đến đời sống

-

Học kì I: 19 tuần(18 tiết)
Bài 1: Pháp luật và đời sống
Bài 2: Thực hiện pháp luật
Bài 3: Công dân bình đẳng trước pháp luật
Bài 4: Quyền bình đẳng của công dân trong một số lĩnh vực của đời sống
Bài 5: Quyền bình đẳng giữa các dân tộc và tôn giáo
Bài 6: Công dân với các quyền tự do cơ bản
Học kì II: 18 tuần (17 tiết)
Bài 6: Công dân với các quyền tự do cơ bản (TT)
Bài 7: Công dân với các quyền dân chủ
Bài 8: Pháp luật với sự phát triển của công dân
Bài 9: Pháp luật với sự phát triển bền vững của đất nước

18


Vận dụng tốt tình huống luật vào nội dung bài học là giáo viên đã sử dụng có
hiệu quả phương pháp liên hệ thực tiễn giúp học sinh nắm vững kiến thức bài học
một cách sâu sắc, ghi nhớ lâu hơn và vận dụng tốt hơn trong nội dung bài học và
nâng cao hiểu biết pháp luật để các em thực hiện tốt quyền và nghĩa vụ của mình
hoặc khi cần thiết nhờ pháp luật bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, đồng
thời trang bị kiến thức pháp pháp luật trong cuộc sống giúp các em nâng cao ý thức
chấp hành pháp luật.
-

Đặc điểm của môn GDCD lớp 12:
Các tri thức của môn GDCD được truyền thụ cho học sinh có thể mang nhiều nội
dung khác nhau nhưng đều được coi là những tri thức lí luận chính trị. Những tri thức này
được xác định trên các môn khoa học cơ bản như: Triết học, đạo đức học, Kinh tế học
chính trị, Pháp luật học, Chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà

giáo dục tư tưởng đạo đức cho học sinh song lợi thế hơn các môn học khác, GDCD thực
hiện nhiệm vụ này một cách trực tiếp, đây chính là đặc điểm nói lên khả năng to lớm và
trách nhiệm nặng nề của môn GDCD ở trường THPT.
+ Tính tích hợp

Tri thức ôn GDCD mang tính tích hợp, có quan hệ chặt chẽ với nhiều môn
khoa học khác, nhiều lĩnh vực khác.Phân thích chương trình GDCD ta thấy nó chứa
nhiều loại kiến thức của các môn học khác và ở mức độ nhất định nó còn chứa đựng
các kiến thức của các môn khoa học tự nhiên, khoa học xã hội.Tính tích hợp đòi hỏi
môn GDCD không chỉ xác lập phương pháp cho cả môn học mà còn phải xác lập
riêng cho từng phần của môn học.
+ Tính thực tiễn
Tri thức môn GDCD gắn bó mật thiết với hiện thực, phản ánh một cách
sinh động đời sống hiện thực.nếu việc dạy học tri thức GDCD tách khỏi hiện
thực thì sẽ mất hết ý nghĩa và tác dụng của nó. Bỏi lẽ dạy học GDCD là dạy để
học sinh trở thành người công dân có tinh thần, trách nhiệm, có kiến thức, kĩ
năng cần thiết để tham gia vào một Thế Giới đang thay đổi nhanh chóng. Do đó
quá trình dạy học phải gắn trực tiếp, cụ thể với đời sống, với việc rèn luyện tu
dưỡng của mỗi học sinh.
1.1.5.2 Vai trò của phương pháp tình huống trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12 ở
trường THPT
Nội dung pháp luật ở chương trình lớp 12 bộ môn GDCD liên quan đến khá nhiều
luật (Luật Hiến pháp, Luật Khiếu nại và Tố cáo, Luật Hôn nhân và Gia đình, Luật Dân sự,
Luật Hình sự, Luật Giao thông đường bộ...). Để học sinh hiểu được kiến thức pháp luật
một cách cặn kẽ không phải là chuyện dễ. Bởi kiến thức pháp luật vốn dĩ đã khó lại khô
khan cho nên khó hấp dẫn đối với các em. Để khắc phục được điều này đòi hỏi mỗi giao
viên phải thực sự nổ lực trong việc nghiên cứu tìm tòi và vận dụng các phương pháp, biết
chắt lọc các thông tin mang tính thời sự để xây dựng các tình huống có tính thuyết phục
với các em. Trong quá trình giảng dạy GDCD lớp 12 giáo viên có thể sử dụng nhiều


MỘT SỐ NÉT KHÁI QUÁT VỀ TRƯỜNG THPT SƠN TÂY HÀ NỘI
Trường Trung học phổ thông Sơn Tây là một trường trung học phổ
thông công lập của thị xã Sơn Tây trực thuộc thành phố Hà Nội. Được thành lập
vào năm 1959, trường nằm ở phố Phan Chu Trinh, phường Ngô Quyền, thị xã Sơn
Tây. Hiện nay, Trường Trung học phổ thông Sơn Tây, Trường thpt chuyên Hà Nội Amsterdam (quận Cầu Giấy), Trường thpt chuyên Nguyễn Huệ (quận Hà Đông)
và Trường thpt Chu Văn An (quận Tây Hồ) là bốn trường có hệ thống lớp chuyên
của Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội. Trường được tổ chức với mô hình ban giám
hiệu điều hành và quản lý chung với Hiệu trưởng hiện tại là bà Lương Quỳnh Lan

21


và các phó hiệu trưởng là bà Phùng Thị Ngọc Hà, bà Phạm Thị Huyền và ông Vũ
Duy Khôi. Công tác giáo dục được phân chia thành 8 tổ bộ môn: Toán, Lý - Tin Kỹ thuật công nghiệp, Hóa, Sinh, Văn, Sử - Địa - GDCD, Ngoại ngữ, Thể dục.
Ngoài ra còn các phòng ban thực hiện công tác phục vụ vận hành trường gồm: Văn
thư, Thí nghiệm, Thư viện, Bảo vệ, Quản trị, Lao công và Y tế. Tỷ lệ đỗ tốt nghiệp
của trường luôn là xấp xỉ 100%, số học sinh giỏi cấp tỉnh và thành phố khoảng 1300
học sinh, số học sinh đỗ đại học khoảng 10000 học sinh, có 24 học sinh quốc gia và
2 học sinh đạt huy chương bạc giọng hát hay toàn quốc. Trong các năm gần đầy
trường luôn có mặt trong top 200 trường phổ thông tốt nhất Việt Nam và đặc biệt là
trong năm học 2010 này, trường đứng thứ 102 toàn quốc về điểm trung bình thi đai
học. Bên cạnh đó thì trường THPT Sơn tây cũng đã có những thành tích đáng nể
như: thành tích dạy và học, trường đã được Nhà nước Việt Nam trao tặng:
1 huân chương lao động hạng nhì năm 1999
1 huân chương lao động hạng ba năm 2004
Ngày khai giảng năm học 2009-2010, trường vinh dự được đón đồng chí
Tổng bí thư Nông Đức Mạnh về thăm trường.
Tỷ lệ đỗ tốt nghiệp của trường luôn là xấp xỉ 100%, số học sinh giỏi cấp
tỉnh và thành phố khoảng 1300 học sinh, số học sinh đỗ đại học khoảng 10000
học sinh. Trong các năm gần đầy trường luôn có mặt trong top 200 trường phổ


3
4

Bình thường
Không cần thiết

0
0

0
0

Từ kết quả 100% giáo viên đã có được nhận thức đúng đắn về bản chất cũng
như ý nghĩa, vai trò của việc sử dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn
GDCD. Con số 100% giáo viên cho rằng việc vận dụng PPDH tình huống là rất cần
thiết trong quá trình dạy học môn GDCD. Đây là một thuận lợi vô cùng quan trọng
trong việc vận dụng PPTH vào trong giảng dạy phần công dân với pháp luật, vì để đi
-

đến hành động trước tiên chúng ta cần có nhận thức và ý thức đúng đắn về vấn đề đó.
Câu hỏi 2: Trong quá trình dạy học môn GDCD cho HS lớp 12 các thầy, cô thường
sử dụng phương pháp dạy học nào?
STT
1
2
3
4
5
6

Câu hỏi 3: Thầy (cô) sử dụng PP tình huống trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở
mức độ nào?

STT
1
2
3
4

Mức độ sử dụng
Thường xuyên
Thỉnh thoảng
Hiếm khi
Chưa bao giờ

Lựa chọn
Số người Tỷ lệ %
2
50
2
50
0
0
0
0

Việc khảo sát câu hỏi này thì chúng ta có thể thấy rằng thầy (cô) rất hay sử
dụng phương pháp này, đây là tín hiệu đáng mừng đối với việc đổi mới trong dạy
học, không còn có những tiết học giảng giải thuyết trình nặng về lý thuyết nữa mà


5
Tạo không khí lớp học hào hứng, vui vẻ, tạo ấn tượng 0
0
ghi nhớ bài học

Như vậy, chúng ta có thể thấy mục đích của việc sử dụng phương pháp tình
huống vào trong dạy học của giáo viên nhằm tăng hứng thú nhận thức cho học sinh
(100%), giúp học sinh tăng tính chủ động sáng tạo hơn (100%), còn những mục
đích khác thì lại chưa chú ý quan tâm.
-

Câu hỏi 5: Khi vận dụng PP tình huống trong giảng dạy, thầy (cô) nhận thấy thái độ
học tập của học sinh như thế nào?
STT
1
2
3
4

Thái độ học tập
Tích cực hơn
Bình thường
Một số học sinh có hứng thú
Không hứng thú

Lựa chọn
Số
Tỷ lệ %
người
4

4
5
6

Tất cả các bài
0
Áp dụng cho những bài có nội dung ngắn
4
Chỉ áp dụng cho một số bài có nội dung về quyền 0
con người
Sử dụng cho một phần mở đầu bài học
2
Sử dụng trong giờ ôn tập, củng cố kiến thức
2
Sử dụng trong giờ thực hành
0

0
100
0
50
50
0

Phạm vi vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn GDCD lớp 12
được thầy cô khoanh vùng rõ rệt, không phải bài nào cũng áp dụng được phương
pháp này. Hầu như thầy cô đều áp dụng cho những bài có nội dung ngắn (100%),
hoặc dành tình huống vào những phần chiếm ít thời gian như phần mở đầu, phần
củng cố. Họ vẫn chưa thực sự áp dụng mạnh tay hơn vào những tiết học khác như
giờ thực hành.

50
0
0

Nhìn vào số liệu này chúng ta có thể thấy là thầy cô đã gặp không ít những
khó khăn, trong đó 100% cho rằng không phải bài nào cũng áp dụng được phương
pháp này, do đó phải nghiên cứu kỹ lưỡng, sử dụng tình huống dễ cháy giáo án vì
nó có nhiều những tình huống phát sinh…
-

Câu hỏi 8: Trong quá trình vận dụng PP tình huống trong giảng dạy, thầy (cô) thấy
có những thuận lợi nào?

25