CSBDVH TIẾN ĐẠT – Tel : 0773.941919 –0773. 872666 KHU LẤN BIỂN D2 – CĂN 48-49(gần SỞ GIÁO DỤC-KG)
CHƯƠNG IV : CHỌN GIỐNG
I. CHỌN GIỐNG :
1. Khái niệm về giống : Giống là một tập hợp cá thể sinh vật do con người chọn lọc tạo ra, có phản ứng như nhau trước cùng
một điều kiện ngoại cảnh, có những tính trạng di truyền đặc trưng, chất lượng tốt, năng suất cao và ổn định, thích hợp với các
điều kiện khí hậu, đất đai và kĩ thuật sản xuất nhất định.
2. Nhiệm vụ của ngành chọn giống: Cải tiến những giống hiện có, tạo ra những giống mới.
II. CHỌN GIỐNG HIỆN ĐẠI :
A. KỸ THUẬT DI TRUYỀN :
a) Khái niệm về kỹ thuật di truyền :
+ Thao tác trên vật liệu di truyền + Cơ sở : di truyền phân tử và di truyền vi sinh vật.
b) Mục đích : Điều chỉnh, sửa chữa gen, tạo ra gen mới, gen "lai".
c) Ưu điểm của kỹ thuật di truyền : có khả năng cho tái tổ hợp thơng tin di truyền giữa các lồi rất xa nhau trong hệ thống
phân loại.
d) Ứng dụng : + Cho phép chuyển gen giữa các lồi sinh vật khác nhau : Gen kháng th́c diệt cỏ, khả năng chống mợt số
chủng virut, chống sâu rầy.
+ Tạo các giống, chủng vi khuẩn có khả năng sản xuất các sản phẩm sinh học ở quy mơ cơng nghiệp.
1. Kỹ thuật lai ADN: tạo phân tử ADN lai khác nguồn gốc.
2. Kỹ thuật cấy gen :
a) Khái niệm : Chuyển một đoạn ADN từ tế bào này sang tế bào khác thơng qua sử dụng thể truyền
b) Ngun liệu :
- ADN của tế bào cho. - Thể truyền : plasmit hoặc thể thực khuẩn
+ Plasmit: Cấu trúc chứa ADN dạng vòng của vi khuẩn, gồm khoảng 8.000 đến 200.000 cặp (nu)
+ Thể thực khuẩn : virút ký sinh trên vật chủ là vi khuẩn
- Enzim : + Restrictaza :cắt tách đoạn phân tử ADN + Ligaza : nối các đoạn ADN
- Tế bào nhận : Có khả năng sinh sản nhanh, tế bào vi khuẩn E. coli
c) Các khâu trong kỹ thuật cấy gen :
- Ba khâu theo thứ tự : Phân lập ADN → Tạo ADN tái tổ hợp → Đưa vào tế bào nhận
- Chọn lọc dòng ADN tái tổ hợp theo mong muốn
B. GÂY ĐỘT BIẾN NHÂN TẠO :
1. Các tác nhân vật lý :

trưởng của thân, cành hoặc hạt phấn,
bầu nhụy
Vi sinh vật, bào tử và hạt phấn
Hiệu quả
Gây được ĐB gen và ĐB NST Gây ĐB NST
2. Các tác nhân hố học :
Các hóa chất gây đột biến và cơ chế tác dụng
Gây đột biến gen : 5BU, EMS, Acridin Gây đột biến NST: Cônsixin, Điơxin
+ 5BU (5-brôm uraxin) thay thế T  biến đổi cặp
A – T thành cặp G – X.
+ EMS (êtylmêtal sunfonat) thay G bằng T hoặc X
 biến đổi cặp G-X thành cặp T-A hoặc X-G
+Acridin : chèn vào mạch khuôn sẽ gây nên đột
biến mất cặp nuclêôtit
Cônsixin 0,1% - 0.2% ngăn trở hình thành dây thoi vô sắc làm tất cả
các cặp NST không phân ly
+ Xử lý hợp tử → gây ĐB tiền phơi tạo thể tứ bội
+Xử lý đỉnh sinh trưởng → gây ĐB xơma tạo cành tứ bội
+Xử lý tế bào sinh dục → gây ĐB giao tử tạo thể tứ bội hoặc tam bội
Cách thực hiện(Phương pháp)
Cây trồng Vật nuôi
Ngâm hạt khô hay hạt đang nảy mầm vào dung dòch hóa chất có nồng độ thích
hợp, hoặc tiêm hóa chất vào bầu nhụy, hoặc quấn bông có tẩm hóa chất vào
đỉnh sinh trưởng thân hay chồi, hoặc dùng hóa chất dưới trạng thái hơi
Cho hóa chất tác dụng lên tinh hoàn hoặc
buồng trứng
GV : Nguyễn Văn Tiến - Tel: 0977.066886 – 0946.881177 CHỌN GIỐNG Trang 1
CSBDVH TIẾN ĐẠT – Tel : 0773.941919 –0773. 872666 KHU LẤN BIỂN D2 – CĂN 48-49(gần SỞ GIÁO DỤC-KG)
Sự khác biệt quan trọng trong việc gây đột biến bằng tác nhân vật lí và tác nhân hố học là: Tác nhân hố học có khả năng
gây ra các đột biến có tính chọn lọc cao hơn

1. Các phương pháp lai dùng trong chọn giống :
PP LAI NỘI DUNG MỤC ĐÍCH HIỆN TƯỢNG
GP
CẬN
HUYẾT,
TỰ THỤ
PHẤN
BẮT
BUỘC
- Lai giữa các cá thể cùng
bố mẹ, bố mẹ với con ở vật
ni.
- Cho tự thụ phấn ở cây có
hoa lưỡng tính.
- Củng cố các đặc tính mong
muốn.
- Tạo dòng thuần chủng trước
khi lai khác dòng.
- Phát hiện các gen xấu để loại
bỏ chúng ra khỏi quần thể.
THỐI HỐ :
- Cây trồng : giảm sức sống, sinh trưởng
phát triển chậm, năng suất giảm, chống
chòu kém
- Vật nuôi : giảm sức sống, sức sinh sản,
xuất hiện dò hình, quái thai, chết thai
LAI
KHÁC
DỊNG
Lai 2 dòng thuần chủng có

TẾ
Cho giao phối giữa các dạng bố mẹ thuộc 2 giống thuần
khác nhau rồi dùng con lai F
1
làm sản phẩm, không dùng nó
để nhân giống tiếp đời sau.
Sử dụng ưu thế lai ở F
1
có sức sống tốt, tăng
trọng nhanh, đẻ khỏe, sức đề kháng tốt, sức
sản xuất thòt, trứng, sữa … cao.
CẢI
TIẾN
GIỐNG
- Dùng 1 giống cao sản lai với 1 giống địa phương : giao
phối đực cao sản với con cái tốt nhất của giống địa phương.
- Con đực được sử dụng qua nhiều đời lai.
Cải tiến 1 giống năng suất thấp, cải tạo giống
địa phương
GV : Nguyễn Văn Tiến - Tel: 0977.066886 – 0946.881177 CHỌN GIỐNG Trang 2
CSBDVH TIẾN ĐẠT – Tel : 0773.941919 –0773. 872666 KHU LẤN BIỂN D2 – CĂN 48-49(gần SỞ GIÁO DỤC-KG)
III. PHÂN BIỆT THỐI HĨA GIỐNG VÀ ƯU THẾ LAI
Vấn đề Thoái hoá giống Ưu thế lai
Hiện
tượng
Giống cây trồng, vật nuôi có sức sống kém dần, sinh trưởng và
phát triển chậm, chống chòu kém, bộc lộ nhiều tính trạng xấu,
năng suất giảm, nhiều cây bò chết; sức đẻ giảm, sức đề kháng
với bệnh tật kém, xuất hiện quái thai, dò dạng.
Khi lai 2 cơ thể bố mẹ thuần chủng thì con

-Lai xa.
Biện
pháp
Khắc phục thoái hoá giống:
-Cây giao phấn: không cho tự thụ phấn bắt buộc.
-Vật nuôi: không cho giao phối cận huyết.
Duy trì, củng cố ưu thế lai:
- Ở cây trồng: cho sinh sản sinh dưỡng.
-Ở vật nuôi: lai luân phiên con lai trong
mỗi thế hệ với các dạng cha mẹ ban đầu.
IV. CÁC PHƯƠNG PHÁP CHỌN LỌC :
1. Hệ số di truyền (h2) :
- Là tỉ số giữa biến dị kiểu gen và biến dị kiểu hình, được tính bằng % hoặc số thập phân.
- Hệ số di truyền cho thấy mức độ ảnh hưởng của kiểu gen lên tính trạng so với ảnh hưởng của mơi trường
+ Hệ số DT cao : tính trạng phụ thuộc chủ yếu vào kiểu gen, ít chịu ảnh hưởng của mơi trường.
+ Hệ số DT thấp : tính trạng chịu ảnh hưởng nhiều của mơi trường.
2. BẢNG SO SÁNH :
CHỌN LỌC HÀNG LOẠT CHỌN LỌC CÁ THỂ
Cách tiến
hành
- Dựa vào kiểu hình, chọn ra 1 nhóm cá thể phù
hợp nhất với mục tiêu chọn lọc để làm giống.
- Ở cây trồng, hạt của những cây đã chọn lọc
được trộn lẫn với nhau để làm giống cho vụ sau.
- Ở vật nuôi, những cá thể đủ tiêu chuẩn được
chọn ra để nhân giống.
- Chọn những cá thể tốt nhất phù hợp với mục tiêu chọn
lọc.
- Mỗi cá thể đã chọn được nhân thành 1 dòng.
- So sánh các dòng và chọn ra dòng tốt nhất.