Sáng ki ến kinh nghi ệm :Rèn luy ện k ĩ n ăng s ửd ụ
ng ngôi k ể, l ời k ểtrong d ạ
y vă
n
t ựs ự
1.

ĐẶT VẤN ĐỀ

2.

LÝ DO VIẾT SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

I.1.Trong sách giáo khoa Ngữ văn 12, sách Ngữ văn 11, sách Ngữ văn 10 tác phẩm tự
sự chiếm 20,0% số lượng tiết học chính khoá và học thêm ( Lớp 12 :17/47 bài chiếm 28,5
%. Lớp 11: ban cơ bản 19/ 123 tiết chiếm 15,5% %, ban C, D 18 /140 tiết chiếm 13,6%;
Lớp 10: Ban cơ bản 19 /105 tiết chiếm 18,1 % , ban C, D: 26 tiết chiếm 18,6 %). Vì vậy,
dạy, học tác phẩm tự sự trong chương trình THPT chiếm một khối lượng lớn, đòi hỏi
người giáo viên và học sinh phải nắm được đặc trưng , kĩ năng phân tích tác phẩm tự sự .
I.2. Theo định nghĩa của sách làm văn 11-NXB GD, 2001:“ Tác phẩm tự sự là tác phẩm
kể chuyện. Trong tác phẩm tự sự qua lời kể , lời tả , cuộc sống hiện lên với những nhân
vật, những sự kiện ….để thể hiện tư tưởng thái độ đối với con người và xã hội” (Trang 28
). Hay:“ Tác phẩm tự sự là câu chuyện kể về một người nào đó, một vật gì đó, hay một sự
kiện nào đó. Cho nên tác phẩm tự sự bao giờ cũng có cốt tru . Gắn liền với cốt truyện là
hệ thống nhân vật được khắc hoạ về nhiều mặt. Cốt truyện được được triển khai, nhân
vật được khắc hoạ thông qua các chi tiết nghệ thuật phong phú, đa dạng như: các sự
kiện , xung đột , ngoại cảnh, nội thất, ngoại hình nhân vật, hoạt động nội tâm … Để tổ
chức các chi tiết nghệ thuật , tác giả dùng lời kể để giới thiệu , giải thích , thuyết minh
các sự việc sảy ra, biểu hiện cách cảm nhận, cách đánh giá của tác giả đối với sự
việc”(Trang 16). Một nhà nghiên cứu đã từng khẳng định: Tình huống truyện là nền
móng của tác phẩm, nhân vật là trụ cột, lời kể là không khí, là linh hồn của tác phẩm …

– Đọc tìm hiểu một số bài học như : “ Ngôi kể, lời kể – Ngữ văn 6”; “ luyện tập viết đoạn
văn tự sự kết hợp các yếu tố miêu tả và biểu cảm – Ngữ văn 8” .
– Đọc nghiên cứu các tác phẩm tự sự trong chương trình Ngữ văn lớp 10,11,12 .
III.2. Nghiên cứu thực tiễn :
– Dự một số tiết dạy tác phẩm tự sự của đồng nghiệp .
– Thực nghiệm hệ thống bài tập sử dụng ngôi kể, lời kể trong các giờ học của các phân
môn Ngữ văn: Đọc hiểu; Tiếng Việt; Làm văn …
– Chọn 2 lớp có trình độ ngang nhau, một lớp chú ý rèn luyện năng lực sử dụng lời kể,
ngôi kể cho học sinh trong các giờ học và một lớp không chú ý rèn luyện năng lực lời kể,
ngôi kể. So sánh, đối chiếu kết quả để rút ra kết luận.


1.

NHỮNG LUẬN ĐIỂM CẦN BẢO VỆ.

* Lý do chọn đề tài
* Giải quyết vấn đề:
– Thực trạng vấn đề
– Giải pháp
* Kết quả thực nghiệm .
* Kết luận .
1.

NHỮNG ĐÓNG GÓP CŨNG NHƯ Ý NGHĨA LÝ LUẬNVÀ THỰC
TIỄN CỦA ĐỀ TÀI.

V.1 Đối với giáo viên:
– Đề tài sẽ cung cấp một “ cẩm nang” giúp người giáo viên trong quá trình dạy văn tự sự
có thể đi từ kết cấu, cốt truyện, nhân vật – từ những cái “ vốn như thế”, những “ phần

tâm huyết ấy mà nhiều giáo viên đã cố gắng cung cấp cho học sinh thật nhiều thông tin
về tác giả, tác phẩm và lẽ dĩ nhiên như thế thì đã trễ lại càng trễ. Nói tóm lại, giảng dạy
truyện thì phải phân tích lời kể của truyện, phân tích phong cách ngôn ngữ nghệ thuật của
tác phẩm. Lời kể chuyện là sợi tơ dệt nên tình tiết và nhân vật dệt nên toàn bộ hình tượng.
Lời kể chính là ngôn ngữ nghệ thuật của truyện. Phân tích lời kể của tác giả chính là thực
chất, là nội dung chính của việc phân tích ngôn ngữ khi giảng truyện.
– Một bộ phận giáo viên chưa thật sự nắm bắt được các nguyên tắc cơ bản của phương
pháp dạy tác phẩm tự sự, chưa thật sự nắm được đặc trưng của tác phẩm tự sự ( ngôi kể,
lời kể…). Có người nhầm tưởng rằng trong giờ dạy đưa ra nhiều kiến thức về tác giả, tác
phẩm như thế là đã giúp học sinh nắm được tốt tác phẩm, là phát huy tính tích cực của
học sinh.


– Tâm huyết nghề nghiệp và trách nhiệm của một bộ phận giáo viên đối với tiết học chưa
nhiều. Ngại sử dụng phương pháp dạy học theo đặc trung thể loại, dạy học nêu vấn đề, vì
để dạy theo phương pháp này một cách đúng nghĩa đòi hỏi phải soạn bài và nghiên cứu
tài liệu rất công phu, mất rất nhiều thời gian và công sức, trong giờ dạy giáo viên phải tập
trung tâm lực cao mới có thể thực hiện được.
– Một bộ phận đáng kể học sinh lười học hoặc học lệch không có vốn kiến thức cần thiết
để cùng tham gia xây dựng bài với thầy giáo.
– Một bộ phận học sinh ngại đọc tài liệu, ngại trả lời câu hỏi…học tập thụ động không
hăng hái trong học tập. .
I.3. Trong không khí của công cuộc đổi mới trong công tác giảng dạy hiện nay, một
trong những điều mà mọi người đang quan tâm đó là làm thế nào để khơi dậy tiềm lực
nội tại trong mỗi học sinh trong quá trình học tập. Tạo điều kiện để học sinh có thể tự
học, tự tiếp cận tri thức. Đây là xu hướng giáo dục tích cực đang được đặc biệt chú trọng.
Vậy nên, trong quá trình giảng dạy, yêu cầu giúp học sinh nắm được chuẩn bị bài một
cách nghiêm túc đã trở thành một công việc thật sự hữu ích cho quá trình học tập của mỗi
học sinh. Với môn Ngữ văn (đặc biệt đối với tác phẩm tự sự), giảng dạy truyện cần đi sâu
phân tích lời kể của truyện, phân tích phong cách ngôn ngữ của tác phẩm. Bởi lời kể

việc đặt ra ngôi kể là cần thiết, phù hợp với sự nhận thức của học sinh .
Theo quan niệm của lý thuyết về hội thoại, một hoạt động hội thoại bao giờ cũng có ba
ngôi tham dự: ngôi thứ nhất, ngôi thứ hai, ngôi thứ ba. Trong đó , ngôi thứ nhất là người
nói ( người phát thông tin) ; Ngôi thứ hai là người nghe ( người nhận thông tin ) ; Ngôi
thứ ba là hiện thực được nói tới, là vật quy chiếu “ Bản thân chức năng của đại từ xưng
hô ngôi thứ nhất (tôi); ngôi thứ hai (mày) ; ngôi thứ ba (nó) cũng chỉ ra đều đó. Nhưng
chỉ có ngôi thứ nhất và ngôi thứ ba có chức năng xưng hô – chức năng tham dự giao tiếp.
Còn ngôi thứ hai không có chức năng này.
1.2.Ngôi thứ nhất trong bài văn tự sự
Ngôi kể là vị trí giao tiếp mà người kể sử dụng khi kể chuyện . Khi người kể xưng “tôi”đó là cách kể theo ngôi thứ nhất. Khi kể chuyện theo ngôi thứ nhất, người kể xưng tôi,
em, chúng tôi , chúng em….Cách kể này mang màu sắc tâm tình, dễ bộc lộ tình cảm, ý
nghĩ của người kể. Do đó , giọng kể được sử dụng trong ngôi thứ nhất là giọng điệu trữ
tình, tạo cho người đọc cảm giác thân thiết gần gũi
Kể theo ngôi thứ nhất là hình thức kể ra đời khá muộn, khi ý thức về con người cá nhân
xuất hiện. Ngôi thứ nhất là vị trí của người kể cho phép kể những gì mình biết, mình
thấy, mình chịu trách nhiệm một cách công khai, cho nên mặc dù lời kể thân mật, gần
gũi , mang màu sắc cá nhân nhưng lại bị hạn chế trong tầm nhìn và hiểu biết của một
người. Vì thế, người kể chuyện không thể đi sâu vào tâm tình, ý nghĩ của các nhân vật


khác nếu họ không tự nói ra, không kể được những gì mà tôi không chứng kiến, không
biết.
Có hai loại ngôi kể thứ nhất :
+ Ngôi thứ nhất của các giả đứng ra kể chuyện về mình hoặc chuyện mình biết ( thường
là nhật ký , hồi ký của các nhà văn , nhà thơ ). Ví dụ : “Nhật kí Đặng Thuỳ Trâm” .
+ Và ngôi thứ nhất của một nhân vật hư cấu cũng xưng tôi nhưng là nhân vật do nhà văn
xây dựng nên để gửi gắm ý đồ nghệ thuật của mình. Trong Dế Mèn phiêu lưu ký”, Dế
Mèn là nhân vật do nhà văn hư cấu đứng ra kể chuyện về cuộc phiêu lưu của mình.
Trong Lão Hạc, ông giáo, người hàng xóm của lão Hạc đứng ra kể đoạn cuối về cuộc đời
và cái chết thương tâm của lão. Trong “ Mảnh trăng cuối rừng – Văn học 12, tập 1 ”, tác

chuyện, có vai trò dẫn dắt người đọc khám phá câu chuyện : giới thiệu nhân vật và sự
việc, tả người và tả cảnh vật, đưa ra các nhận xét , đánh giá về nhân vật và những điều
được kể….
1.4.Sự chuyển đổi ngôi kể trong văn tự sự
Rèn luyện năng lực nhận biết và sử dụng ngôi thứ nhất hay ngôi thứ ba trong kể chuyện
là điều quan trọng đối với HS ở THPT. Tuy nhiên, một trong các biện pháp nghệ thuật để
tạo nên sức hấp dẫn của câu chuyện là phải phối hợp cả hai ngôi kể hoặc thay đổi ngôi kể
để tạo nên một phiên bản mới cho một câu chuyện đã biết. Cũng có thể câu chuyện kể
theo ngôi thứ ba nhưng khi tả người, tả cảnh lại nhìn nhận theo cách nhìn của một nhân
vật trong truyện ( có thể là nhân vật chính hoặc nhân vật phản diện ) . Ví dụ: Trong
truyện Lão Hạc , toàn bộ câu chuyện được kể theo ngôi thứ nhất – lời ông giáo. Nhưng
khi tả cảnh bắt con chó lại được kể theo lời lão Hạc với một tâm trạng đau đớn , dằn vặt.
Tác giả đã phối hợp cả hai ngôi kể, tạo sự thay đổi điểm nhìn của người kể chuyện . với
sự đan xen của hai ngôi kể như thế, câu chuyện về lão Hạc – điển hình cho số phận người
nông dân trước cách mạng tháng Tám đã gây nhiều xúc cảm và ấn tượng hơn cho người
đọc.
Một câu chuyện cũ có thể kể lại theo một ngôi kể mới. đó là sự chuyển đổi ngôi kể. Tuy
nhiên, sự thay đổi ngôi kể cần phải tuân thủ các nguyên tắc sau:
+ Khi chuyển đổi ngôi kể cần phải có sự thay đổi ngôn từ của nhân vật ( nhất là đại từ
xưng hô) cho phù hợp với quan hệ mới của câu chuyện . Người kể phải sắp xếp lại các
chi tiết, xác định cảnh, tình huống cần lướt qua hay tả lại … cho phù hợp với ngôi kể mới
của câu chuyện .


+ Sự chuyển đổi ngôi kể không được làm thay đổi ý nghĩa và nội dung câu chuyện. Nếu
phá vỡ nguyên tắc này thì không còn là cách kể chuyện theo một ngôi kể mới mà là sự
sáng tạo một câu chuyện hoàn toàn khác.
=> Vì vậy , để thực hiện tốt nhất sự chuyển đổi ngôi kể, người kể phải có sự nhập vai.
Muốn thế, cần phải có sự xác định vai mới trong câu chuyện có mối quan hệ với các vai
khác trong câu chuyện như thế nào. Cần phải có sự điều chỉnh không gian, thời gian và

bùm tum . Tôi đắp thành nấm mộ to. Tôi đứng lặng hồi lâu , nghĩ về bài học đường đời
đầu tiên .
* Bài tập kết hợp cả hai ngôi . Ví dụ: Kể lại chuyện Tấm Cám bằng lời kể của
Tấm ( lời Cám , lời mụ dì ghẻ ).
*Bài tập phân tích – phát hiện và chữa lỗi về sử dụng ngôi kể.Ví dụ: Một đoạn trích
trong Những ngôi sao xa xôi ( Ngữ văn 9- tập hai ) , được HS chép lại như sau : “Tôi
dùng xẻng nhỏ đào đất dưới quả bom, đất rắn . Những hòn sỏi theo tay tôi bay ra hai bên
. Thỉnh thoảng lưỡi xẻng chạm vào quả bom. Một tiếng động sắc đến gai ngườ , cắn vào
da thịt cô gái. Cô rùng mình và bỗng thấy tại sao mình quá chậm. Nhanh lên một tý. Vỏ
quả bom nóng. Một dấu hiệu chẳng lành . Hoặc là nóng từ bên trong quả bom . Hoặc là
trời nung nóng …”
Đoạn trích trên kể về việc gì ? Có sai sót gì trong việc sử dụng ngôi kể ? Chữa lại đoạn
văn trên sao cho phù hợp ngôn ngữ trần thuật trong tác phẩm.
III. VẬN DỤNG CÁCH SỬ DỤNG NGÔI KỂ, LỜIKỂ MỘT CÁCH LINH HOẠT,
PHÙ HỢP VỚI XU HƯỚNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY.
III.1. Vận dụng cách sử dụng ngôi kể và hệ thống bài tập kĩ năng sử dụng ngôi kể,
lời kể một cách linh hoạt, phù hợp với xu hướng đổi mới phương pháp dạy học:
Việc xây dựng hệ thống bài tập chỉ mới là bước đầu. Điều quan trọng là phải vận dụng hệ
thống bài tập một cách linh hoạt và sáng tạo. Cần xác định rõ mức độ của từng loại bài
tập để có hướng vận dụng sao cho phù hợp với từng giai đoạn, từng lớp, đồng thời cũng
phân hoá được đối tượng học sinh. Ví dụ: Có thể vận dụng hệ thống bài tập này trong giờ
thực hành, đặc biệt là các tiết kiểm tra 1 tiết, 2 tiết, bài viết ở nhà, bài viết trên lớp.
Hệ thống bài tập này cũng có thể được áp dụng trong các giờ tiếng Việt,. Dạy các tiết
học về từ ngữ, phân tích câu, luyện viết đoạn văn … đều có thể tích hợp những tri thức về
sử dụng ngôi kể, lời kể.


Hệ thống bài tập về ngôi kể, lời kể cũng có thể vận dụng trong giờ đọc hiểu văn bản. Một
văn bản, một câu chuyện bao gờ cũng được kể lại bằng một điểm nhìn nào đó, tức là phải
dưa vào một ngôi kể nhất định. Chọn ngôi thứ nhất hay ngôi thứ ba đều xuất phát từ ý đồ

ngữ người kể chuyện có sự kết hợp, pha trộn những ngôn ngữ gián tiếp ( của người trần
thuật các sự kiện ) với ngôn ngữ trực tiếp vốn là ngôn ngữ của tính cách .
– Đặc điểm ngôn ngữ kể chuyện trong đoạn văn trên :
+ Trong đoạn văn trên, chủ yếu là ngôn ngữ của người kể chuyện – nhân chứng, cho nên
“ nó” mang tính chất gián tiếp, có ý nghĩa thông báo về sự xuất hiện của một Chí
Phèo ( say rượu , vừa đi , vừa chửi ). Ngôn ngữ kể chuyện khách quan này lại bao hàm
sự nhận định “ cứ rượu xong là hắn chửi” . điều đó góp phần thể hiện con người, tính
cách Chí Phèo. Song ở đây, còn thấy rõ ý thức, ngữ điệu của nhân vật. Bởi thế , nhà văn
thông qua cách miêu tả nhân vật vừa thể hiện được ý thức của nó đối với bản thân, vừa
góp phần bộc lộ dần thế giới bên trong của nhân vật trên cơ sở phân tích khách quan và
cả sự đánh giá về hành động của nhân vật .
+ Tính cách nhân vật ngày càng được khắc hoạ rõ hơn qua lời kể của tác giả về cách
chửi, tiếng chửi. Chí chửi những cái lớn lao, thiêng liêng ( trời, đời , cả làng , cha
mẹ… ) nhưng lại là những cái trìu tượng , không cụ thể ( trời , đời , cả làng Vũ Đại ,... ).
Qua cái đó ta thấy Chí chưa rõ hoặc chưa dám chửi vỗ mặt những kẻ thù đích thực , cụ
thể.
+ Ngôn ngữ tác giả – người kể chuyện – xen lẫn, dính kết với ngôn ngữ nhân vật – người
trong truyện, để bộc lộ rất gọn sắc nét mà tính cách nhân vật : “ Có hề gì ? Trời có của
riêng nhà nào ?” Đây là ngôn ngữ kể chuyện của người viết , đồng thời là “ ngôn ngữ
bên trong” của dân làng, làm rõ nét người làng Vũ Đại khốn khổ vừa ngại, sợ “ con quỷ
dữ” kia; lại vừa tự an ủi là hắn không đụng chạm đến mình. Đến mấy câu tiếp
theo: “ Tức thật ! Tức thật ! ờ thế này thì tức thật ! Tức chết đi dược mất !” Vừa là lời
bình luận của nhà văn, vừa bộc lộ nội tâm ( ngôn ngữ thầm lặng ) của Chí. Đó là nỗi uất
ức, không được đối chọi ,đương đầu với ai cả. Chửi một mình, đánh búa vào không khí
như vậy, sao mà không tức được. Điều này còn thể hiện nhân vật Chí Phèo gần như kẻ
mất hết tính người, bị loại ra khỏi cộng đồng người bình thường .
– Cách kể chuyện này vừa mang tính gián tiếp, khách quan, vừa in đậm tính trực tiếp, bộc
lộ tâm tư , cảm xúc .




– Giáo viên đưa ra bảng đối chiếu các sự việc theo trật tự thời gian tự nhiên và các sự
việc được kể trong tác phẩm. Yêu cầu học sinh quan sát và đưa ra nhận xét: Tại sao
Nguyễn Thi có thể sắp xếp các sự việc theo trật tự như vậy? Câu chuyện sẽ như thế nào
nếu được kể đúng theo tuần tự các sự việc trong đời sống tự nhiên?
Trình tự các sự việc đã sảy
ra với “ những đứa con
trong gia đình”

Trình tự các sự kiện được kể lại trong truyện

– Chú Năm và cuốn sổ gia

– Việt bị thương, nằm trong bệnh viện, rờ rờ từng dòng viết

đình.

thư báo tin cho chị Chiến, anh hồi tưởng lại cảnh trận đánh và
bị thương, lạc đồng đội giữa chiến trường.
– Việt tỉnh lại lần thứ nhất, bò đi tìm đồng đội.

– Việt tỉnh lại lần thứ hai, trời lất phất mưa, anh nhớ lại
chuyện đi soi ếch ở nhà, chuyện về chú Năm và cuốn sổ gia
– Ba Việt hy sinh, má Việt
chèo chống nuôi gia đình và
tham gia đấu tranh, bị bom
đạn giặc giết hại.
– Việt và Chiến tranh nhau
ghi tên tòng quân, tính toán,


dình nông dân Nam Bộ, nơi Chiến và Việt được sinh ra, nuôi nấng trưởng thành, đi làm
cách mạng, nhưng trong tác phẩm, trật tự kể lại chúng đã được xáo trộn. Chuyện xảy ra
sau nhưng lại được kể trước. Ngược lại có những sự việc trong cốt truyện tự nhiên phải
xảy ra trước song lại được kể sau. Thế nhưng câu chuyện vẫn hiện lên rất rõ ràng, hấp
dẫn, mạch lạc trong cách cảm nhận của người đọc. Lối thuật kể này giúp tác giả dễ dàng
cắt bỏ những vách ngăn giữa các khoảng thời gian để mạch kể thoải mái đi về giữa quá
khứ và hiện tại, giữa cái đang diễn ra trước mặt và kỉ niệm xa xưa, giữa những chi tiết
thoáng đến thoáng đi tưởng như bâng quơ, ngẫu nhiên với những tư tưởng, tình cảm lớn
lao, trọng đại. Xâu chuỗi tất cả những gì được nhà văn kể lại, chúng ta hình dung thấy
trước mắt những thành viên, các thế hệ kế tiếp nhau làm thành hình tượng dòng sông về
truyền thống gia đình như lời một nhân vật trong tác phẩm đã phát biểu. Điều gì đã làm
nên “mạch lạc” câu chuyện với các sự kiện đựoc xáo trộn không tuân theo trật tự thời
gian thông thường ấy? Chính là dòng tâm tưởng, những hồi ức đứt nối của Việt khi bị
thương nơi chiến trường. Người kể chuyện đã nương theo những mảnh kí ức chợt đến,
chợt đi, chợt náo nức, chợt hiển hiện, chợt thoáng qua ấy mà làm nên mạch chuyện
ở “Những đứa con trong gia đình”.
– Trong tác phẩm tự sự, điều tạo nên sức hấp dẫn của sáng tác không phải chỉ ở nội dung
câu chuyện với các sự kiện, chi tiết, hình ảnh được kể lại, mà còn ở cách kể, ngôn ngữ,
giọng điệu, điểm nhìn của người kể chuyện. Xét ở phương diện này, một thành công


trong sáng tác của nhà văn Nguyễn Thi là nghệ thuật trần thuật. Việc chọn cách kể chủ
yếu dựa trên điểm nhìn của nhân vật Việt đã đem lại hấp dẫn riêng cho câu chuyện về
“Những đứa con trong gia đình”.
+ Kể bằng điểm nhìn của Việt, một chiến sĩ quân giải phóng gan dạ từ trong trứng nước,
vào trận lần đầu đã thể hiện tinh thần của một dũng sĩ diệt Mĩ, nhưng đồng thời cũng là
một thanh niên mới lớn, vô tư, lộc ngộc, hồn nhiên, cho nên tất cả sự kiện, kí ức đều
được khúc xạ qua thế giới tâm hồn ấy trở nên mới mẻ hơn, vô tư hơn, đồng thời dường
như cũng tạo ấn tượng chân thật hơn trong mắt ngưòi đọc.
+ Kể chuyện bằng hồi tưởng của Việt, một chiến sĩ bị thương giữa chiến truờng, trong

của một thanh niên mới lớn, lần đầu tiên nếm trãi cảm giác bị lạc đồng đội ở giữa chiến
trường. Việt không sợ phải đối đầu với giặc, không sợ hy sinh. Nhưng anh sợ cái vắng
lặng và cô đơn nơi chiến trường – “ sự vắng lặng như từ trên trời lao xuống chạy từ cổ
Việt, lan dài cho tới ngón chân”. Cảm giác một mình không chỉ xuất hiện trong ý nghĩ.
Nó trở thành vô vàn câu hỏi bật lên dội tới từng đường gân thớ thịt. “ Cái cảm giác một
mình bật lên một cách rõ ràng nhất, mênh mông nhất” đã khiến Việt muốn “ chạy thật
nhanh, thoát khỏi sự vắng lặng này, về với ánh sáng ban ngày”. Bởi lẽ bóng đêm không
chỉ mang theo sự cô đơn. Bóng đêm đối với chàng thanh niên lộc ngộc, mới lớn mà còn
đáng sợ vì nó mang đến “ con ma cụt đầu vẫn ngồi trên cây xoài mồ côi và thằng chỏng
thụt lưỡi hay nhảy nhót trong những đêm mưa ngoài vàm sông, cái mà Việt vẫn nghe chị
nói hồi ở nhà”. Chàng dũng sĩ diệt Mỹ ấy vẫn đang còn ở tuổi sợ ma khi vào trận!
Chỉ trong cảm giác cô đơn, một mình rõ ràng nhất đó, cảm nhận của Việt về tiếng súng
mới thật đặc biệt. Bằng thính giác và sự nhạy bén của người chiến sĩ vào trận, Việt phân
biệt tiếng nổ lễnh lãng của pháo giặc và “những tiếng quen thuộc, gom vào một chỗ”, “
súng lớn và súng nhỏ quyện vào nhau như tiếng mõ và tiếng trống đình đánh dậy trời dậy
đất hồi Đồng khởi”. Cũng chỉ trong cảnh đó, tiếng súng mới trở nên thân thiết và vui lạ.
Nó gọi Việt tới phía của “ sự sống”. “Tiếng súng đã đem lại sự sống cho đêm vắng lặng”.
Nơi có tiếng súng là đồng đội anh , là anh Tánh, là những “ anh em đơn vị mình”, nơi
“ đạn ta đang đổ lên đầu giặc Mĩ những đám lửa dữ dội, và những mũi lê nhọt hoắt trong
đêm đang bắt đầu xung phong”. Tiếng súng đồng đội gọi chiến đấu đã tiếp thêm sức
mạnh mới để gọi Việt đến. Sự thôi thúc chưa bao giờ mạnh mẽ và quyết liệt đến như vậy.
Nó đơn giản hơn nhiều so với việc phải “ giành nhau” với chị để đi bộ đội đặng trả thù
cho ba má, cho những người thân trong gia đình và cũng là cho quê hương đất nước. Để
cho Việt trong tư thế đối mặt với cái chết và bản thân chỉ nghĩ đến nhiều nhất, lâu nhất
đến những người thân yêu trong gia đình mình, tác giả đã tìm được cách thức hữu hiệu


nhất để chứng tỏ rằng: gia đình đó là phần nguồn cội sâu thẳm nhất của con người ấy.
Truyền thống gia đình thực sự thiêng liêng hiện lên trong thời khắc thiêng liêng. đó là
công phu sáng tạo nghệ thuật của tác giả để biểu hiện những khám phá về nội dung.

– Khả năng giao tiếp , ứng xử của học sinh được nâng lên một bước
*Lớp 10 B2 ( 11 B2, 12 B2) : Không chú ý hướng dẫn học sinh sử dụng ngôi kể , lời kể
trong tiết dạy tác phẩm tự sự trong 3 năm tôi phụ trách của khoá học 2012 – 2015. :
– Các tiết học trầm , học sinh ít hứng thú tìm hiểu bài
– Giáo viên phải làm việc nhiều hơn. Học sinh hoạt động ít hơn, kiến thức học sinh tự tìm
hiểu nhiều chỗ còn hời hợt, chưa sâu .
3.2. So sánh kết quả bài kiểm tra :
Sau khi dạy thực nghiệm và đối chứng trong học kì 1 ở hai lớp 10 B1, 10 B2, thông qua
kết quả kiểm tra chất lượng kì 1 năm học 2012 – 2013, với đề bài kiểm tra : ( Trước khi
chết Trọng Thuỷ “ Truyện An Dương Vương và Mị Châu , Trọng Thuỷ” chưa kịp nói lời
vĩnh biệt với người cha . Em hãy thay lời Trọng Thuỷ viết lời vĩnh biệt ấy ) . Kết quả kiểm
tra tính trung bình như sau :

Lớp

Điểm 0-4

Số bài

Số bài

Điểm 5-6
%

Số bài %

Điểm 7-10
Số bài

%

34.1

10B2
(Đối chứng )

4.So sánh kết quả đội tuyển Văn :
Từ khi trực tiếp phụ trách lớp mũi nhọn khối C,D , ôn thi tốt nghiệp , ôn thi học sinh giỏi
, ôn thi đại học , tôi có điều kiện áp dụng tốt hơn những biện pháp trên . Kết quả là phần
lớn các em có hứng thú học tập hơn và tỉ lệ điểm giỏi khá cao. Cụ thể :
* Học sinh giỏi trường:


– Lớp 10B1 ( 11 B1)

Năm học

Số lượng HS
tham dự

Số lượng giải

Chất lượng giải HS giỏi tỉnh
KK

Ba

Nhì Nhất

2012 – 2013


Năm học

Số lượng HS
tham dự

Số lượng giải

Chất lượng giải HS giỏi tỉnh
KK

Ba

Nhì Nhất

2012 – 2013

09

03

03

0

0

0

2013 – 2014


09

7

4

2

1

0

2013 – 2014

04

03

01

01

1

0

2014 – 2015

05


thứ ba , sự kết hợp giiữa hai ngôi, sự chuyển đổi ngôi kể để tạo nên một tình huống giao
tiếp mới do thay đổi vị trí của các nhân vật giao tiếp ….đó là những năng lực cần rèn
luyện cho HS khi dạy học văn tụ sự. Nhưng để hướng đến việc rèn luyện được những
năng lực ấy, cần xây dựng được một hệ thống kỹ năng, trong đó hệ thống bài tập về ngôi
kể , lời kể giữ vai trò chủ đạo .
Hiểu biết tri thức, rèn luyện nhân cách cho học sinh, đó cũng là mục đích cao đẹp của
mỗi giờ dạy học văn nói chung trong nhà trường phổ thông. Đó cũng là mong muốn bất
cứ người thầy, người cô dạy văn nào. Và đó cũng là mục tiêu cao đẹp của giáo dục:
“Đánh thức năng lực nhạy cảm, phán đoán đúng nhất; phát triển nhân cách…” và để làm
được điều này người giáo viên “hãy tìm ra một phương pháp cho phép giáo viên dạy ít
hơn, học sinh học nhiều hơn” (Akômexki). Với suy nghĩ đó, tôi đã cố gắng tìm tòi,
nghiên cứu đổi mới phương pháp, nhằm nâng cao hiệu quả của các giờ dạy của bộ môn
Ngữ Văn tạo hứng thú cho học sinh trong học tập. Khiến các em thấy thêm yêu thích
những giờ học văn, không còn thấy tẻ nhạt, chán ngắt và lê thê. Những cách làm ấy tuy
nhỏ, nhưng nó đã phần nào trả lại vị trí xứng đáng của môn Ngữ Văn trong lòng học sinh
ở trường phổ thông hiện nay.
=> Trên đây là những kinh nghiệm bản thân tôi đã rút ra từ thực tế giảng dạy Với những
suy nghĩ trên và bằng thể nghiệm của chính mình, cách khai thác yếu tố lời kể, ngôi kể
trong dạy văn tự sự đã giúp tôi những kết quả nhất định. Có thể cách làm của tôi trong


việc giảng dạy còn nhiều điểm hạn chế, chưa phù hợp với một số nơi, một số đối tượng.
Nhưng với mong muốn góp phần nhỏ vào công cuộc đổi mới phương pháp giảng dạy
môn Ngữ Văn, tôi đã mạnh dạn tiến hành thực nghiệm và trao đổi. Rất mong được sự
đóng góp của các đồng nghiệp có kinh nghiệm.
Tôi xin chân thành cảm ơn!

Thanh Hóa ngày 29 – 05 –
2015
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình viết, không sao

Sáng kiến được chia sẻ bởi cô Hà Thị Hương, trường THPT Lam Kinh.
Thu Trang xin chân thành cảm ơn cô.