Header Page 1 of 126.

VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN TIẾN DŨNG

VẤN ĐỀ GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HÓA
CỦA NGƯỜI KHMER
TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU HÓA HIỆN NAY

Chuyên ngành: Chủ nghĩa duy vật biện chứng
và chủ nghĩa duy vật lịch sử
Mã số: 62 22 03 02

LUẬN ÁN TIẾN SỸ TRIẾT HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
GS.TS. HỒ SĨ QÚY

HÀ NỘI 2015

Footer Page 1 of 126.


Header Page 2 of 126.

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng
dẫn khoa học của GS.TS. Hồ Sĩ Quý.

tộc Việt Nam
3.2 Văn hóa vật thể và văn hóa phi vật thể của cộng đồng người
Khmer Nam Bộ
3.3. Bản sắc văn hóa của cộng đồng người Khmer Nam Bộ
Chương 4. GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HÓA CỦA
NGƯỜI KHMER NAM BỘ HIỆN NAY: VẤN ĐỀ VÀ
GIẢI PHÁP
4.1. Những vấn đề chủ yếu đặt ra từ thực tế giữ gìn và phát huy
bản sắc văn hóa người Khmer Nam Bộ
4.2. Quan điểm và một số giải pháp nhằm giữ gìn và phát huy
bản sắc văn hóa người Khmer Nam Bộ

1
8
8
13
19
25
28
28
50
71
71
75
81
108

108
124


CNH

Công nghiệp hóa

HĐH

Hiện đại hóa

CNXH

Chủ nghĩa xã hội

CNTB

Chủ nghĩa tư bản

DVBC

Duy vật biện chứng

DVLS

Duy vật lịch sử

ĐBSCL

Footer Page 4 of 126.

Đồng bằng Sông Cửu Long


5. Lễ hội dâng bông của người Khmer
6. Lễ hội Sen dolta của người Khmer
7. Lễ cưới của người Khmer
8. Đua Ghe ngo của người Khmer

Footer Page 5 of 126.


Header Page 6 of 126.

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài luận án
Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa (BSVH) dân tộc trong sự phát triển
là một nhu cầu khách quan của tiến bộ xã hội và cũng là nguyện vọng thiêng
liêng của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, đặc biệt trong điều kiện toàn cầu
hóa (TCH) và hội nhập quốc tế ngày nay. Điều này đã được phản ánh trong
cương lĩnh, đường lối và trong các chính sách của Đảng và Nhà nước Việt
Nam cũng như trong những hoạt động cụ thể về văn hóa của đất nước ta hàng
chục năm qua. Đặc biệt, tinh thần giữ gìn và phát huy BSVH truyền thống
dân tộc được thể hiện rõ ngay trong Văn kiện Hội nghị Ban chấp hành Trung
ương 5 khóa VIII (năm 1998) và sau tổng kết hơn 20 năm đổi mới, tinh thần
này được khẳng định và nhấn mạnh trong Nghị quyết Hội nghị Ban chấp hành
Trung ương 9 khóa XI (năm 2014) về xây dựng và phát triển văn hóa, con
người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước.
Việc giữ gìn và phát huy BSVH, từ phương diện triết học, cần được hiểu
và thực thi ở cả hai cấp độ: cấp độ quốc gia dân tộc và cấp độ từng cộng đồng
dân tộc (tộc người) cụ thể.
Ở cả hai cấp độ, sự tham gia tích cực của các công dân, thành viên của
từng cộng đồng luôn có ý nghĩa quyết định, trên cơ sở sự định hướng sáng
suốt của các quan điểm, đường lối vĩ mô. Với hai cấp độ khác nhau, nhu cầu

và cả trong phạm vi những luận án, luận văn khoa học, đặc biệt về vùng văn
hóa Nam Bộ nói chung và văn hóa người Khmer nói riêng.
Nam Bộ vốn là vùng đất có nhiều dân tộc cùng sinh sống, trong đó dân
tộc Khmer với hơn 1,2 triệu dân, đông thứ hai sau dân tộc Kinh. Cộng đồng
người Khmer Nam Bộ sống rải rác từ các tỉnh Tây nguyên trở vào đến Cà
Mau, tập trung đông nhất ở các tỉnh Sóc Trăng, Trà Vinh, Kiên Giang… Lịch
sử cư trú và tồn tại của cộng đồng người Khmer nơi đây có nhiều nét độc đáo
Footer Page 7 of 126.

2


Header Page 8 of 126.

và riêng biệt, gắn bó với lịch sử khai phá và phát triển vùng đất phương Nam,
với lịch sử xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam từ lịch sử thời trung đại
đến nay.
Như vừa nói ở trên, BSVH người Khmer Nam Bộ cũng chịu sự ảnh
hưởng và tác động tiêu cực từ sự biến động của đời sống chính trị - xã hội và
làn sóng TCH mấy chục năm qua, nếu không muốn nói là chịu ảnh hưởng khá
dữ dội, phức tạp. Nhiều nét độc đáo và những hiện tượng tốt đẹp của văn hóa
của người Khmer có nguy cơ bị mai một do không được chú ý gìn giữ đúng
mức hoặc do không chịu đựng được trước sự tấn công ồ ạt của các hiện tượng
văn hóa mới. Chưa kể, bên cạnh đó, người Khmer Nam Bộ còn phải chịu sự
kích động ngày càng căng thẳng hơn của một nhóm thế lực thù địch, cố tình
gây bất ổn đây đó, tạo nên vài điểm nóng về vấn đề dân tộc. Hiện tượng
Chrome-Khmer những năm gần đây là một vấn đề đặc biệt bức xúc đặt ra cho
sự nghiệp củng cố khối đoàn kết dân tộc, xây dựng đất nước giàu mạnh.
Tính đến nay những nghiên cứu về người Khmer Nam Bộ từ các phương
diện sử học, văn hóa học, dân tộc học, nhân học... đã có khá nhiều công trình

Mục đích nghiên cứu:
Từ góc độ triết học, luận án khảo sát, phân tích làm rõ việc giữ gìn và phát
huy BSVH của cộng đồng người Khmer Nam Bộ với tính cách là một vấn đề lý
luận và thực tiễn đặt ra từ đời sống của một cộng đồng lớn trong cộng đồng các
dân tộc Việt Nam. Nghiên cứu đề xuất các giải pháp giữ gìn và phát huy BSVH
của cộng đồng này trong sự tác động mạnh mẽ của TCH hiện nay.
Nhiệm vụ của luận án:
 Hệ thống hóa các tri thức chủ yếu và cần thiết về TCH; chỉ ra đặc điểm,
bản chất và một số biểu hiện gần đây của TCH trong khuôn khổ quan hệ
của nó với văn hóa.

Footer Page 9 of 126.

4


Header Page 10 of 126.

 Nghiên cứu, xác định những đặc điểm cơ bản của con người và văn hóa
của cộng đồng Khmer Nam Bộ. Xác định BSVH của cộng đồng này. Làm
rõ sự biến động của văn hóa cộng đồng người Khmer Nam Bộ dưới tác
động của TCH hiện nay. Chỉ ra các vấn đề, các nguyên nhân của sự thay
đổi, biến động của BSVH đó.
 Trong nhu cầu của sự phát triển đất nước, đề xuất các quan điểm và giải
pháp góp phần giữ gìn, bảo tồn và phát huy BSVH của cộng đồng Khmer
Nam Bộ ở vùng ĐBSCL.
3. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận án là văn hóa và BSVH của cộng đồng người
Khmer Nam Bộ và việc giữ gìn phát huy BSVH của người Khmer Nam Bộ.
4. Phạm vi nghiên cứu

Là một đề tài nghiên cứu dưới góc độ DVBC và DVLS về văn hóa, luận
án đặc biệt chú ý và cố gắng tìm những nguyên nhân thuộc đời sống kinh tế xã hội để giải thích đời sống văn hóa, BSVH.
Luận án cũng sử dụng kết quả của các công trình nghiên cứu liên ngành
(cả về định tính lẫn định lượng), đã công bố. Các phương pháp thống kê, thực
địa, điền dã, phỏng vấn sâu, phỏng vấn qua bảng hỏi… do khuôn khổ của một
luận án triết học không cho phép trực tiếp thực hiện, nên chúng tôi chỉ sử
dụng kết quả của các công trình đã có, với tính cách là các tài liệu thứ cấp.
Trong chương 3 và chương 4, những nghiên cứu của các tác giả khác về
vùng đồng bào Khmer Nam Bộ, là những tài liệu nền tảng quý giá để chúng
tôi thừa kế, đối chiếu với hiện tại, làm cơ sở để luận án đưa ra những nhận
xét, kết luận.

Footer Page 11 of 126.

6


Header Page 12 of 126.

6. Đóng góp mới của Luận án:
Góp phần khát quát BSVH của cộng đồng người Khmer Nam Bộ. Làm rõ
được vị thế, vai trò của văn hóa người Khmer Nam Bộ trong đời sống xã hội
vùng Nam Bộ và trong sự ổn định và phát triển đất nước hiện nay.
 Xác định được những vấn đề đặt ra trong việc giữ gìn và phát huy BSVH
của cộng đồng Khmer Nam Bộ trong bối cảnh TCH hiện nay.
 Đề xuất được các quan điểm và các giải pháp giữ gìn và phát huy BSVH
của cộng đồng người Khmer Nam Bộ trong bối cảnh TCH.
7. Bố cục của Luận án:
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, luận án gồm 4
chương: