Header Page 1 of 126.

LUẬN VĂN:
Vấn đề tiếp biến văn hóa trong các trò chơi
truyền hình (Khảo sát một số chương trình trò
chơi truyền hình trên VTV3)

Footer Page 1 of 126.


Header Page 2 of 126.

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Có thể nói, trong những thập niên cuối của thế kỷ XX, người ta càng nhận ra vai
trò, vị trí đặc biệt quan trọng của văn hóa đối với tiến trình phát triển xã hội. Liên hiệp
quốc đã kêu gọi toàn thế giới lấy thập niên 1987-1997 làm thập niên phát triển văn hóa.
Đảng Cộng sản Việt Nam, ngay từ khi chưa giành được chính quyền, năm 1943 đã phác
thảo Đề cương văn hóa Việt Nam; và ngày nay luôn khẳng định văn hóa là “nền tảng tinh
thần của xã hội, văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển, văn hóa là nội
sinh,...” - tức là sinh ra trong mỗi cộng đồng, trong mỗi con người xã hội. Văn hóa là hiện
tượng xã hội đặc biệt. Nó tồn lại và phát triển trong quá trình giao lưu và truyền tải-từ
người này sang người khác, từ cộng đồng này sang cộng đồng khác, từ thế hệ này sang
thế hệ khác.
Hệ thống giá trị văn hóa có thể được giao lưu, truyền tải bằng nhiều phương thức,
con đường khác nhau; như hệ thống giáo dục, các tổ chức đoàn thể chính trị-xã hội,...
Nhưng báo chí và truyền thông đại chúng có vai trò đặc biệt quan trọng. Bởi vì, hơn bất
cứ phương tiện hay con đường nào, báo chí tác động đến đông đảo người nhất, trên phạm
vi rộng khắp nhất, thường xuyên liên tục nhất, phong phú, đa dạng và sinh động nhất.
Trong quá trình này, báo chí vừa là kênh giao lưu tiếp nhận, vừa là bộ lọc để có thể biến
đổi các giá trị văn hóa trong sự phù hợp, thích ứng với văn hóa bản địa. Quá trình ấy

Đài Truyền hình Việt Nam, có những chương trình trò chơi ra đời kết hợp sự sáng tạo và
kế thừa của mô hình trò chơi truyền hình thế giới và có những trò chơi được mua bản
quyền nước ngoài. Sự ra đời của những trò chơi này dần dần tạo thói quen giải trí trên truyền
hình và đã được công chúng xem truyền hình đón nhận nồng nhiệt.
Theo điều tra của TNS media Việt Nam năm 2006 trong 10 chương trình giải trí
có lượng người xem cao nhất thì có tới 8/9 trò chơi truyền hình có bản quyền từ nước
ngoài. Như vậy trò chơi truyền hình có bản quyền từ nước ngoài đang chiếm ưu thế,
trong khi đó trò chơi truyền hình có bản quyền trong nước chỉ chiếm 10%.
Tuy nhiên trò chơi có bản quyền từ nước ngoài khi triển khai sản xuất tại Việt
Nam đều gặp những khó khăn vì sự khác biệt về văn hóa xem của công chúng nơi bán
bản quyền và nơi tiêu thụ. Vấn đề đặt ra là chúng ta sẽ giải quyết những khó khăn trở
ngại đó như thế nào để có thể đạt hiệu quả cao nhất-xét trên phương diện văn hóa? Trong
quá trình biến đổi các chương trình trò chơi truyền hình để phù hợp với văn hóa Việt
Nam liệu đã thực sự đáp ứng được nhu cầu của công chúng xem truyền hình hay chưa?
Việc biến đổi đã tác động như thế nào đến công chúng truyền hình? Đó là vấn đề vừa cơ

Footer Page 3 of 126.


Header Page 4 of 126.

bản vừa cấp thiết không chỉ cho hôm nay, mà còn cho những năm sau, khi đất nước ta hội
nhập ngày càng sâu với thế giới.
Với suy nghĩ đó tác giả mạnh dạn đề xuất nghiên cứu đề tài: "Vấn đề tiếp biến
văn hóa trong các trò chơi truyền hình".
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Không chỉ tại Việt Nam mà trên khắp thế giới, công chúng của báo chí nói chung
và truyền hình nói riêng cũng được quan tâm nghiên cứu từ những góc độ khác nhau. Đã
có khá nhiều công trình nghiên cứu về công chúng trong nhiều năm qua, đặc biệt là công
chúng của Đài truyền hình Việt Nam, vì đây là Đài truyền hình quốc gia, phủ sóng trên


5. Giả thuyết nghiên cứu
- Thứ nhất, các chương trình trò chơi trên truyền hình đang ngày càng thích ứng và
đáp ứng tốt nhu cầu giải trí của công chúng truyền hình (CCTH). Tuy nhiên, ‘hiệu ứng trò
chơi” như “giấy dán tường” liệu có đang làm cho các chương trình này gây ra hiệu ứng
nhàm chán và hạn chế lẫn nhau hay không ?
- Thứ hai, phần lớn các chương trình trò chơi truyền hình (CTTCTH) được mua
bản quyền từ nước ngoài-nơi có nền văn hóa khác biệt với nước ta. Vậy, quá trình
khai thác, chuyển từ bản quyền nước ngoài thành kịch bản của VTV, kết cấu khung
chương trình, nội dung và cách thức triển khai các chương trình trò chơi còn nhiều lệ
thuộc vào bản quyền, cần có những cải tiến mạnh mẽ để đáp ứng yêu cầu nhu cầu và
hướng dẫn thị hiếu CCTH hiện nay;
- Thứ ba, những vấn đề trên đây đã và đang đặt ra cho việc quy hoạch phát triển
các CTTCTH của VTV3, từ việc xây dựng, cải tiến khung cho các loại chương trình, xây
dựng và đào tạo đội ngũ, tổ chức sản xuất và xã hội hoá sản xuất các CTTCTH để có thể
nâng cao chất lượng và hiệu quả tác động tối ưu nhất-xét trên bình diện văn hóa.
6. Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện mục đích và các nhiệm vụ trên đây, tác giả luận văn sẽ sử dụng
những phương pháp nghiên cứu chủ yếu sau đây:
- Phương pháp luận: Dựa trên những quan điểm của Đảng và Nhà nước ta, tư
tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa và vai trò của văn hóa trong tiến trình phát triển kinh tếxã hội cũng như các các luận cứ khoa học-thực tiễn của vấn đề tiếp biến văn hóa trong
lịch sử phát triển của dân tộc ta; về báo chí và vai trò của báo chí trong đời sống xã hội;
về văn hoá giải trí trên truyền hình;
- Phương pháp công cụ được dùng chủ yếu là:
+ Phương pháp nghiên cứu văn bản được dùng để nghiên cứu các tài liệu liên quan
như văn kiện Đảng, Nhà nước, các công trình khoa học đã được công bố,....;
+ Phương pháp thống kê-phân loại được dùng thống kê, phân loại, phân tích các
dữ liệu nghiên cứu trong các CTTCTH;

Footer Page 6 of 126.

cả nước, cũng như những ai quan tâm đến quá trình tiếp biến văn hóa hiện nay.
8. Kết cấu của luận văn

Footer Page 7 of 126.


Header Page 8 of 126.

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn
gồm 3 chương, 7 tiết.

Footer Page 8 of 126.


Header Page 9 of 126.

Chương 1
TIẾP BIẾN VĂN HOÁ - NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN
VÀ THỰC TIỄN

1.1. HỆ THỐNG KHÁI NIỆM LIÊN QUAN
1.1.1. Văn hoá
Khái niệm "văn hóa" từ lâu đã được giới nghiên cứu quan tâm xác định nội hàm từ
nhiều phương diện khác nhau. Xét một cách tổng quát, văn hóa thể hiện bản chất năng
lực của con người trong mối quan hệ với thiên nhiên, với xã hội và với chính bản thân
mình, văn hóa gắn liền với hoạt động sống của cá nhân và của cộng đồng. Văn hóa là dấu
hiệu phân biệt đặc trưng và trình độ của loài người. Như vậy, văn hóa phản ánh các mặt
trong hoạt động của cá nhân và cộng đồng. Từ sinh hoạt, ăn, mặc, ở, đi lại đến các hoạt
động chính trị, khoa học, giáo dục, nghệ thuật, lối sống, phong tục, tập quán, tín
ngưỡng... ở đâu có hoạt động sống của con người là ở đó có sự can thiệp và định hướng

hóa của Đảng ta nhằm xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà
bản sắc dân tộc, để văn hóa thực sự trở thành là nền tảng tinh thần của xã hội, là động lực
thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời là mục tiêu cao cả của chủ nghĩa xã hội
trong thời đại ngày nay.
Như vậy, điểm thống nhất trong những quan niệm trên là đều xem lao động sáng
tạo là cội nguồn của văn hóa. Và, chính văn hóa đã đem lại cho con người khả năng suy
xét về bản thân, làm cho chúng ta trở thành những sinh vật đặc biệt mang tính nhân bản
sâu sắc, có lý tính, có óc phê phán và dấn thân một cách có lý trí và tình cảm trong khát
vọng vươn tới chân - thiện - mỹ. Và cũng chính nhờ văn hóa mà con người thể hiện được
phẩm chất, tự ý thức được bản thân, tự biết mình là một phương án "chưa hoàn thành", đặt ra
để xem xét những thành tựu của bản thân, tìm tòi không biết mệt những "ý nghĩa mới mẻ và
sáng tạo nên những công trình vượt trội lên bản thân mình".
Trong đó, Hồ Chí Minh đã khái quát đến đỉnh cao trong quan niệm của mình về
văn hóa-không chỉ là các giá trị vất chất và tinh thần do con người sáng tạo ra, mà cả
nhưng phương thức tiêu dùng chúng.
Dưới góc độ tiếp cận xem lao động sáng tạo là cội nguồn, khởi điểm của văn hóa
hướng

về

các

giá

trị

nhân

bản


Mỹ, Cuba… đều cho thấy một tổng thể các giá trị duy nhất và không thể thay thế
được, bởi vì chính là nhờ vào văn hóa mà mỗi dân tộc có thể biểu lộ một cách trọn
vẹn nhất sự hiện diện của mình trên thế giới. Từ đây có thể phát hiện ra tính cách dân
tộc, khám phá những đặc điểm về tâm lý, tình cảm, tâm thức dân tộc. Vấn đề bản lĩnh,
bản sắc mà chúng ta thường nhắc trong quá trình phát triển và hội nhập của mỗi quốc
gia không phải là vấn đề gì khác, xa lạ với vấn đề nhận thức đầy đủ các giá trị văn hóa
của mỗi dân tộc.
Khái niệm "văn hóa" được đề cập đến trong luận văn này mang một ngoại diên rất
rộng, nghĩa là bất cứ cái gì do con người làm ra đều hàm chứa thuộc tính văn hóa, nó
gồm tổng thể các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra nhằm phục vụ cho
sự tiến bộ của con người mà sản phẩm sáng tạo cụ thể đó chính là trò chơi truyền hình –
sản phẩm của nhu cầu giải trí hiện đại. Trò chơi truyền hình được nghiên cứu trong luận
văn này với ý nghĩa đánh giá thực trạng tiếp nhận và biến đổi văn hóa đối với công chúng
truyền hình, từ đó có những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng của những trò chơi
truyền hình.
1.1.2. Tiếp biến văn hoá
Cho dù khái niệm tiếp biến văn hóa đối trong các trò chơi truyền hình còn khá mới
mẻ nhưng vấn đề tiếp biến văn hóa đã được nhà văn hóa Hữu Ngọc nghiên cứu rất sâu.

Footer Page 11 of 126.


Header Page 12 of 126.

Trong khuôn khổ của luận văn này chúng tôi xin trích lược bài viết “ Đối thoại văn hóa
Việt Nam và Phương Tây” của nhà văn hóa Hữu Ngọc để chúng ta có cái nhìn tổng thể
về quá trình tiếp biến văn hóa của Việt Nam:
Muốn có cái nhìn về tính tiếp biến văn hoá Việt, không thể không tìm về cội
nguồn của nó. Vấn đề đầu tiên nên được nghĩ tới là xác định cột mốc đầu tiên của cái gọi
là văn hoá Việt.

Ở Đàng trong (Hội An) , thương nhân Bồ Đào Nha giúp chúa Nguyễn mở lò đúc
súng ở Huế. ở Đàng ngoài, hãng buôn Hà Lan ở Phố Hiến giúp chúa Trịnh tàu và súng
đạn. Mới đầu, các chúa Trịnh và Nguyễn đều để cho truyền đạo Thiên Chúa. Nhưng vài
chục năm sau, đạo bị cấm, tùy thời kỳ cấm ngặt hay lỏng. Vào cuối thế kỷ XVIII, Giáo sĩ
Pháp Pigneau de Behaine giúp chúa Nguyễn Ánh nên Gia Long lên ngôi cho truyền đạo.
Mấy vua sau lại cấm đạo và đàn áp giáo dân, giết linh mục. Đồng thời buôn bán và
phương Tây bị ngùng trệ, khiến đế quốc Pháp lấy cớ tấn công Việt Nam từ 1858 và
chiếm hoàn toàn đất nước vào năm 1885.
Thời kỳ thế kỷ XVII - 1885, cuộc đối thoại Việt Nam - phương Tây không lấy gì
làm mặn mà, công cuộc hiện đại hóa mờ nhạt. Văn hóa phương Tây gây một cú sốc đối
với văn hóa truyền thống Việt Nam nặng ảnh hưởng Khổng học.
Tiếp biến văn hóa thời kỳ thứ hai với phương Tây (1884 - 1945).
Đây là thời kỳ Pháp thuộc. Tiếp biến văn hóa dĩ nhiên là cưỡng bức, nhất là trong thời kỳ
đầu, do đó luôn luôn có sự chống lại ngoại lai để bảo vệ bản sắc dân tộc. Nhưng dần dần,
cũng đồng thời có đối thoại tự nguyện.
Thiết tưởng, không cần nhắc lại những tai họa mà thực dân Pháp gây ra cho nhân
dân Việt Nam. Chính những người Pháp tiến bộ đã tùng lên án chính sách tàn bạo và ngu
dân cửa chính quyền thục dân. Nhưng có đều đáng nói là không phải chỉ đối thủ Đông Tây đã tạo ra những giá trị văn hóa mới cho Việt Nam, mà chính sách thực dân cũng có
phần tạo ra những tiếp biến văn hóa làm giàu văn hóa Việt Nam, nhiều khi ngoài ý muốn
của

thực

dân.

Khi Pháp mới chiếm ta, đối đầu văn hóa là chủ yếu. Tri thức Nho học không muốn đổi
bút lông lấy bút chì để học Quốc ngữ và tiếng Pháp. Nhưng từ những năm 20, 30 của thế
kỷ XX, song song với đối đầu là đối thoại văn hóa. Các nhà Nho hiện đại như Phan Chu
Trinh, Phan Bội Châu, Dương Quảng Hàm, các trí thức mới như Nguyễn Công Tiễu,
Hoàng Xuân Hãn. Nhất Linh... đưa khoa học và dân chủ phương Tây vào ta. Khái niệm

chiến tranh yêu nước, thích hợp với chủ nghĩa hiện thực XHCN.
Sau khi Pháp thua ở Điện Biên Phủ (1954), các cường quốc dàn xếp cắt đôi Việt
Nam để phục vụ chiến tranh lạnh. Miền Nam chịu ảnh hưởng văn hóa Tây Âu - Mỹ, còn
miền Bắc chịu ảnh hưởng văn hóa XHCN Đông Âu - Trung Quốc.

Footer Page 14 of 126.


Header Page 15 of 126.

Tiếp biến văn hóa thời kỳ thứ tư với phương Tây (từ đổi mới - 1986) Hiện đại hóa
(Tây phương hóa) lần thứ nhất (thế kỷ XVII - 1885) với các Giáo sĩ và nhà buôn hạn chế
ở một số địa phương và không sâu sắc. Với hiện đại hóa lần thứ hai (Pháp thuộc), văn
hóa phương Tây chỉ tác dụng cơ bản đến xã hội thị dân một số tỉnh lớn.
Hơn 90% ở nông thôn trong toàn quốc, tư duy và phong tục tập quán vẫn in đậm
dấu truyền thống nặng ảnh hưởng Khổng học, phong kiến. Chỉ với hiện đại hóa lần thứ
ba (1945 - 1986), xã hội mới thực sự có những biến đổi cơ bản do cách mạng và chiến
tranh, ảnh hưởng thế giới đa dạng và sâu sắc. Có những cố gắng cộng nghiệp hóa và đô
thị hóa có hệ thống. Những cố gắng này ít kết quả do chiến tranh kéo dài và tư duy chưa
thoáng. Sau chiến tranh (1975) mãi đến Đổi mới (1986), hiện đại hóa lần thứ IV mới có
điều kiện sâu rộng, kể cả đối thoại với văn hóa phương Tây.
Thời kỳ đổi mới ở ta được đánh dấu bởi toàn cầu hóa, khu vực hóa (gia nhập
ASEAN, 1995) và gia nhập khối Pháp ngữ.
Trước xu thế toàn cầu hóa, khi Việt Nam trở thành thành viên 150 của Tổ chức
Thương mại thế giới (WTO) và yêu cầu phát triển mới của đất nước, Đảng ta yêu cầu
phải:
Làm cho văn hóa thấm sâu vào từng khu dân cư, từng gia đình, từng
người, hoàn thiện hệ giá trị mới của con người Việt Nam, kế thừa các giá trị
truyền thống của dân tộc và tiếp thu tinh hoa văn hóa của loài người, tăng sức
đề kháng chống văn hóa đồi trụy, độc hại. Nâng cao tính văn hóa trong mọi

Qua quá trình nghiên cứu và sưu tầm tác giả luận văn nhận thấy có rất nhiều khái
niệm về Tiếp biến văn hóa:
1. Khái niệm giao lưu và tiếp biến văn hóa được dịch từ những thuật ngữ như
cultural contacts, cultural exchanges..., để chỉ một quy luật trong sự vận động và phát
triển văn hóa của các dân tộc. Đó là hiện tượng xảy ra khi những nhóm người (cộng
đồng, dân tộc) có văn hóa khác nhau giao lưu tiếp xúc với nhau tạo nên sự biến đổi về
văn hóa của một hoặc cả hai nhóm. Giao lưu văn hóa tạo nên sự dung hợp, tổng hợp và
tích hợp văn hóa ở các cộng đồng. Ở đó có sự kết hợp giữa các yếu tố "nội sinh" với yếu
tố "ngoại sinh" tạo nên sự phát triển văn hóa phong phú, đa dạng và tiến bộ hơn. Giao lưu
và tiếp biến văn hóa là sự tiếp nhận văn hóa nước ngoài bởi dân tộc chủ thể. Quá trình
này luôn đặt mỗi dân tộc phải xử lý tốt mối quan hệ biện chứng giữa yếu tố "nội sinh" và
"ngoại sinh". Trong lĩnh vực văn hóa chỉ có khái niệm "giao lưu và tiếp biến văn hóa" chứ

Footer Page 16 of 126.


Header Page 17 of 126.

không có khái niệm "hội nhập văn hóa". Thuật ngữ hội nhập chỉ sử dụng cho các lĩnh vực
ngoài văn hóa, chẳng hạn như kinh tế...
Từ “tiếp biến” là một từ đắt, gộp nghĩa của tiếp nhận và biến đổi, được hiểu thật
thoáng là tiếp nhận và việt hoá.
2. Theo nghĩa chặt, tiếp biến văn hóa là hành động qua đó một nhóm xã hội cố tìm
cách áp đặt nền văn hóa của mình lên một nhóm khác vốn yếu hơn mình về chính trị,
kinh tế và xã hội.Tiếp biến văn hóa là một hệ quả trực tiếp xuất phát từ chính tính năng
động và khuynh hướng mở rộng ra của mọi nền văn hóa. Nói chung, sự tiếp biến văn hóa
thường được ghi nhận khi một nền văn hóa ở thế thượng phong
3. Có thể định nghĩa tiếp biến văn hóa là sự tiếp xúc giữa các cộng đồng văn hóa
khác nhau và kết quả là những thay đổi về văn hóa trong mỗi nhóm. Thí dụ: hai nhóm
văn hóa A và B tiếp xúc với nhau: tiếp xúc văn hóa có thể đem lại kết quả tích cực hoặc

1.1.3. Sự ra đời của kênh VTV3- kênh giải trí đầu tiên của Đài Truyền hình
Việt Nam
Năm 1996 Đài Truyền hình Việt Nam đã có kế hoạch tách kênh VTV3 ra khỏi
kênh truyền hình VTV1 và VTV2. Điều này bắt nguồn từ yêu cầu của các loại hình báo
chí nói chung và truyền hình nói riêng. Để cung cấp được nhiều thông tin, phải có nhiều
tờ báo khác nhau về các lĩnh vực của đời sống để tạo điều kiện cho độc giả có nhiều
thông tin bổ ích và lý thú. Ngay cả trong một tờ báo cũng phải có nhiều chuyên trang,
chuyên mục khác nhau. Phát thanh và truyền hình hạn chế về thời gian nên buộc phải
tách kênh. Điều này thể hiện tính chuyên nghiệp hoá của báo chí. Tách kênh chương trình
sẽ giúp người xem có nhiều sự lựa họn khác nhau tùy theo nhu cầu riêng. Trong đó
VTV1 là kênh tổng hợp gồm các chương trình chính trị - xã hội và văn hoá giáo dục. Nó
được gọi là kênh thông tin chính luận. Kênh VTV2 là kênh khoa học giáo dục với nhiệm
vụ chính là dạy học và phổ biến kiến thức. Kênh VTV3 là kênh Thể thao, giải trí và
thông tin kinh tế. VTV4 là kênh đối ngoại phục vụ yêu cầu thông tin cho các đối tượng
người nước ngoài và kiều bào Việt Nam. VTV5 là kênh truyền hình tiếng dân tộc. VTV6
là dành cho đối tượng Thanh thiếu niên…..
Việc tách kênh VTV3 xuất phát từ mong muốn của đông đảo khán giả xem truyền
hình. Nhu cầu thông tin văn hoá giải trí của công chúng phát triển ngày càng mạnh mẽ.
Trong khi đó truyền hình với ưu thế về hình ảnh âm thanh màu sắc... có một vị trí quan
trọng trong đời sống văn hoá tinh thần nhưng mặt nào đó vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu
của đông đảo người dân. Việc tách kênh này sẽ giúp cho khán giả có thể xem được nhiều

Footer Page 18 of 126.


Header Page 19 of 126.

hơn các chương trình văn hoá và giải trí, đáp ứng được nhu cầu thông tin và giải trí của
họ.
Trải qua những khó khăn ban đầu về khung chương trình, cơ sở sản xuất, nguồn


hoạt cao, nhiều điểm bất ngờ và người chơi là người được quyết định mọi kết
quả - dù là thành công hay thất bại [46].
Còn thạc sĩ Báo chí Đỗ Bạch Dương chia sẻ:
Đã từng có những cuộc tranh luận rằng trò chơi truyền hình có phải là
một thể loại báo chí hay không nhưng theo tôi điều đó là không cần thiết.
Trong thời đại bùng nổ truyền thông như hiện nay, một số thể loại báo chí
truyền thống giao thoa lẫn nhau, hoặc phát triển theo những hướng mới nhiều
khi khiến người ta khó định danh nó còn thuộc thể loại gì. Miễn là những tác
phẩm theo những phương thức thể hiện đó vẫn giúp tác giả thể hiện được ý đồ,
mang giá trị tới công chúng… Trò chơi truyền hình mang lại giá trị lớn nhất là
tính giải trí và kiến thức và được công chúng tiếp nhận và yêu thích. Có thể nó
còn thiếu những yếu tố khác để được xếp vào 1 thể loại báo chí nhưng những
yếu tố trên cũng đã quá đủ để chẳng cần thiết phải tranh luận xem liệu trò chơi
truyền hình có phải là 1 thể loại báo chí hay không? [7].
Trong quá trình phỏng vấn sâu tác giả cũng tiếp cận với những thành viên trực tiếp
sản xuất các chương trình trò chơi truyền hình.
BTV Lê Hường- Trưởng nhóm chương trình Hành khách cuối cùng cho rằng:
Ở góc độ nghề nghiệp, điều đầu tiên nhận thấy trò chơi truyền hình là sản
phẩm của tập thể. Ê-kíp của một game show là tập thể những cá nhân chuyên
trách công việc của mình và làm việc nhóm cùng nhau nhằm cho ra sản phẩm
truyền hình tốt nhất. Vì vậy, ngoài kĩ năng hoạt động độc lập luôn là điều cần
thiết với tất cả những người làm truyền hình, trò chơi truyền hình rất đề cao kĩ
năng làm việc nhóm. Bên cạnh sự độc lập trong mảng công việc mình phụ trách,
kíp sản xuất trò chơi TH còn có sự kết nối đặc biệt với nhau để hỗ trợ, giúp đỡ
nhau trong quá trình sản xuất. Số lượng các thành viên trong kíp sản xuất phụ
thuộc vào tính chất, mức độ, quy mô của từng trò chơi TH. Từ khâu kịch bản, tổ
chức sản xuất, ghi hình, biên tập chương trình…đều cần sự liên kết mật thiết giữa
các thành viên trong nhóm. Có thể nói việc nâng cao ý thức, kĩ năng làm việc


hiểu biết, tuyên truyền các lối sống tốt đẹp, lành mạnh giúp người xem rèn
luyện trí lực (Đường lên đỉnh Olympia, Ai là triệu phú..), thể lực (Trò chơi liên
tỉnh, Sóng nước Phương nam…) kỹ năng, phong cách sống (Ở nhà chủ nhật,
Ai là ai..)… Trò chơi TH chủ yếu khai thác những kiến thức văn hoá, xã

Footer Page 21 of 126.


Header Page 22 of 126.

hội…ở nhiều dạng, nhiều góc độ với mục đích chung là chia sẻ và bổ sung,
cũng như giới thiệu và phổ cập. Tuy nhiên, điều đặc biệt là các kiến thức văn
hoá được truyền tải với phương thức sinh động và dễ tiếp nhận, không khô
khan, giáo điều. Tính tương tác giữa người tham gia và khán giả được đề cao.
Người tham gia trò chơi TH vừa được thể hiện kiến thức, vừa được tiếp thu,
giao lưu, học hỏi ở môi trường thân thiện. Các trò chơi trên truyền hình dần trở
thành những cầu nối thông tin, cầu nối văn hoá khá hiệu quả để các nền văn
hoá xích lại gần nhau [35].
Còn thạc sĩ Báo chí Đỗ Bạch Dương chia sẻ:
Trò chơi truyền hình nói chung là một sản phẩm văn hoá. Ban đầu nó là
sản phẩm của văn hoá Mỹ (xem lịch sử xuất hiện của trò chơi truyền hình)
nhưng đến nay đã là sản phẩm văn hoá chung của cả ngành công nghệ giải trí
thế giới. Nhưng nếu xét riêng từng chương trình trò chơi truyền hình thì lại có
thể gọi riêng từng chương trình đó là sản phẩm của nền văn hoá nào. Ví dụ
như Big Brother một chương trình trò chơi truyền hình dạng thực tế (xem Big
Brorther) đích thực là 1 sản phẩm văn hoá Mỹ đến người châu âu cũng khó
chấp nhận được. Còn Nhà nông đua tài hay Sóng nước phương nam lại là
những trò chơi rất thuần tuý Việt Nam [7].
Theo "Từ điển Bách khoa về trò chơi truyền hình" thì có 4 loại trò chơi truyền
hình.

sự dí dỏm thông minh chính là những điều mà người dẫn chương trình nên có.
Thứ ba là người tham gia chơi hay đội chơi. Người chơi là một điểm độc đáo
giúp người ta phân biệt trò chơi truyền hình với các thể loại khác trên truyền hình.
Người chơi góp phần tạo ra sự hấp dẫn và không khí sôi động của cuộc chơi. Do vậy,
người chơi nên là những người dí dỏm, hài hước và thông minh... Trò chơi có cuốn
hút thế nào mà những người tham gia quá chậm chạp, đờ đẫn, ăn nói ngô nghê thì
chương trình coi như thất bại. Người chơi, do vậy, nên được lựa chọn kỹ càng. Đồng
thời trước khi cuộc chơi diễn ra, họ nên được tập luyện trước máy quay và cách chào
hỏi ứng xử để tránh sự sai sót và tạo nên những tình huống vui nhộn. Người chơi phải
hết sức tự nhiên khi đứng trước ống kính máy quay nếu không cuộc chơi trên tẻ nhạt
cho dù người dẫn chương trình có hay bao nhiêu đi chăng nữa.
Ngoài ra, trong trò chơi truyền hình còn có nhiều yếu tố khác như bố cục trò chơi:
sân khấu, âm thanh, hình ảnh của trò chơi... phải phù hợp với chương trình và thu hút

Footer Page 23 of 126.


Header Page 24 of 126.

được công chúng. Nội dung trò chơi cũng phải gần gũi, dễ hiểu để tạo điều kiện cho khán
giả tham gia.
1.1.5. Trò chơi truyền hình có bản quyền nước ngoài
Năm 1996 được coi như cái mốc đánh dấu sự xuất hiện lần đầu tiên thể loại trò
chơi trên truyền hình. Đây cũng là thời điểm người ta bắt gặp sự xuất hiện của chương
trình trò chơi truyền hình được chuyển đổi từ nước ngoài. Chương trình "Trò chơi liên
tỉnh" chỉ tồn tại trong vòng 1 năm nhưng đã để lại ấn tượng đặc biệt. Cứ vào lúc 17h
chiều chủ nhật hàng tuần trên VTV3 khán giả truyền hình lại đón xem chương trình này.
Đây là một trò chơi được chuyển đổi từ chương trình "intervillesgames" (Trò chơi liên
kết giữa các vùng miền) - một chương trình trò chơi thể thao vui của truyền hình Pháp.
Nó đã trở nên nổi tiếng và phổ biến không chỉ ở Pháp mà còn ở rất nhiều nước Đông

chương trình trò chơi truyền hình, trên thế giới đã có bề dầy hàng chục năm. Ở Mỹ,
chương trình The Wheel of Fortune (phiên bản Việt Nam mua và đặt tên Chiếc nón kỳ
diệu đã được sản xuất hàng chục năm. Tương tự như vậy The Price is Right, Việt Nam
mua đặt tên Hãy chọn giá đúng cũng đã được sản xuất hàng chục năm. Khi nhóm sản
xuất sang thăm, họ vẫn còn giữ sân khấu của hàng chục năm về trước.
Vì vậy, khi truyền hình Việt Nam phát triển, song song tồn tại hai con đường: tự
sản xuất chương trình trò chơi truyền hình made in Việt Nam và mua bản quyền sản xuất
chương trình. Lúc này hay lúc khác 1 trong 2 khuynh hướng có xu hướng mạnh mẽ hơn
hoặc ít mạnh mẽ hơn nhưng phải thừa nhận trò chơi truyền hình đã góp một phần đóng
góp của mình trong việc thu hút các khán giả Việt Nam. Nhìn rộng hơn về mặt nghề
nghiệp, người làm truyền hình Việt nam thông qua việc mua bản quyền các chương trình
game show thành công của thế giới, giúp họ rút ngắn khoảng cách tự mày mò. Việc
chuyển giao công nghệ sản xuất chương trình khiến họ ngay lập tức được tiếp cận với
những công nghệ sản xuất tiên tiến nhất, có tính lập kế hoạch và quản lý dự án tốt hơn vì
phần lớn các trò chơi truyền hình được sản xuất theo đợt. Mỗi đợt sản xuất 4, 6 thậm chí
10 chương trình. Cách làm chuyên nghiệp đã được họ tiếp cận từng bước.
Bên cạnh các chương trình mua bản quyền. Với kinh nghiệm tiếp cận các chương
trình hiện đại, truyền hình Việt Nam cũng tự sáng tạo các game show của mình và cũng
đạt được thành công nhất định. Trong đó phải kể đến các chương trình như: Bảy sắc cầu
vồng, Vườn cổ tích, Ở nhà chủ nhật, Đường lên đỉnh Olympia, Nhà nông đua tài, Sóng
nước Phương Nam…
Tuy nhiên, mỗi quốc gia khác nhau thì có nền văn hoá tinh thần khác nhau. Truyền
hình là một phương tiện truyền thông đại chúng phổ biến nhất nên càng phản ánh rõ điều

Footer Page 25 of 126.