Phát huy tính tích cực của học sinh bằng hệ thống câu hỏi gợi mở trong dạy học môn
Ngữ văn THPT

A. PHẦN MỞ ĐẦU
I/ Lí do chọn đề tài:
Dạy văn trong nhà trường phổ thông luôn là vấn đề không phải chỉ là mối quan
tâm của những người làm công tác giảng dạy bộ môn này mà còn là mối quan tâm
của toàn xã hội vì bộ môn Văn với những tác phẩm văn học được lựa chọn, những
kiến thức Tiếng Việt, những hướng dẫn để làm được một bài văn bày tỏ suy nghĩ
quan điểm của mình về một vấn đề xã hội, hiện tượng xã hội chính là một trong
những yếu tố nền tảng, hình thành nhân cách của một học sinh, một con người. Để
đạt tới sự thành công của một giờ giảng văn, có thể nói phụ thuộc vào nhiều yếu tố:
Bên cạnh yếu tố về nội dung chương trình thì yếu tố người dạy và người học là rất
quan trọng có tính chất quyết định. Người thầy có ảnh hưởng rất lớn trong việc giúp
học sinh cảm thụ về các tác phẩm văn học, định hướng cho các em hiểu những nội
dung tư tưởng cao đẹp mà tác giả muốn gửi gắm thông qua những tác phẩm của
mình. Tuy nhiên, để một giờ học văn thật sự lôi cuốn, hấp dẫn người học thì đó
không phải là một việc dễ dàng. Có thể nói, đã từng có một thời điểm báo chí và dư
luận xã hội rộ lên thông tin đó là học sinh quay lưng lại với khối C trong đó môn Văn
cũng là một môn có nhiều ý kiến cho là không thể hứng thú, vì nó quá tẻ nhạt hoặc
không thực như môn Toán với các phép tính rõ ràng, thời đại công nghệ thông tin
hiện đại hóa công nghiệp hóa với tốc độ chóng mặt khiến con người ta không có thời
gian quan tâm đến thơ văn nữa vân vân và vân vân.....
Là một giáo viên giảng dạy bộ môn Ngữ văn ở trường THPT tôi đã từng cảm
nhận được những phút giây hạnh phúc khi chứng kiến học trò của mình say sưa nói
về một tác phẩm, một bài thơ tâm đắc rồi những học trò mang về cho trường niềm
vinh dự với giải Học sinh giỏi bộ môn Văn cấp, Tỉnh cấp Quốc gia song có thể nói
những học trò có được những thành tích ấy rất ít ỏi. Mỗi năm mỗi khóa học họa hoằn
lắm cũng chỉ có mươi em trong tổng số hơn một ngàn học sinh. Cái mà chúng tôi,
Trần Thị Hồng Ân – Trường THPT Lê Hoàn


chép đơn thuần, chưa khơi gọi được sự tích cực hứng thú ở học sinh khi tiếp cận tác
phẩm.
Trần Thị Hồng Ân – Trường THPT Lê Hoàn

2


Phát huy tính tích cực của học sinh bằng hệ thống câu hỏi gợi mở trong dạy học môn
Ngữ văn THPT

Xuất phát từ sự trăn trở của bản thân cũng như của các đồng nghiệp cùng giảng
dạy bộ môn,chúng tôi mạnh dạn áp dụng phương pháp “Phát huy tính tích cực của
học sinh bằng hệ thống câu hỏi gợi mở trong dạy học môn Ngữ văn THPT” trong
quá trình dạy học.Phương pháp này có thể vận dụng cho tất cả bài học trong chương
trình. Qua vài năm thử nghiệm, tôi nhận thấy đây là phương pháp có phần ưu việt,
kích thích được sự tìm tòi, học hỏi của học sinh, tiết học sôi nổi hơn, học sinh dễ hiểu
và hứng thú hơn trong học tập.
III. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:
Phương pháp được thử nghiệm tại một trường vùng sâu, vùng xa đa số học sinh
học yếu khả năng tìm tòi, năng động còn hạn chế. Kiến thức của các em chỉ thu hẹp
trong phạm vi sách giáo khoa và bài giảng của thầy. Vì vậy với đề tài này tôi muốn
tìm con đường ngắn nhất, hiệu quả nhất để khơi gợi niềm yêu thích học tập bộ môn
Ngữ văn đối với học sinh THPT.
IV. PHẠM VI NGHIÊN CỨU:
Trong phạm vi đề tài, tôi đưa ra thử nghiệm thiết kế bài học qua 1 tác phẩm
trong chương trình Ngữ văn lớp 11,chương trình chuẩn:
Bài:VỀ LUÂN LÍ XÃ HỘI Ở NƯỚC TA
(Trích Đạo đức và luân lí Đông Tây)-Phan Châu Trinh

Trần Thị Hồng Ân – Trường THPT Lê Hoàn

đổi mới phương pháp dạy Văn nói riêng, góp phần làm chuyển biến và nâng cao chất
lượng GD.
b. Những mặt hạn chế:

Trần Thị Hồng Ân – Trường THPT Lê Hoàn

4


Phát huy tính tích cực của học sinh bằng hệ thống câu hỏi gợi mở trong dạy học môn
Ngữ văn THPT

-PPDH truyền thụ kiến thức vẫn là phương pháp truyền thống như: Thuyết
trình, áp đặt kiến thức một chiều.
-Phần nhiều HS vẫn học theo cách thụ động do lối truyền thụ kiến thức nói
trên. Điều hạn chế ở trên đã góp phần làm cho HS ít hứng thú trong việc học tập bộ
môn Ngữ văn
-Đa số GV dạy Ngữ văn còn yếu về kiến thức công nghệ thông tin nên việc đưa
hình ảnh minh hoạ làm cho bài học phong phú và giúp cho HS dễ hình dung bài học
còn ít.
-Một số GV chưa nắm vững kiến thức , kĩ năng của chương trình nên cũng
chưa rèn luyện phương pháp tư duy và phương pháp tự học cho HS nên trong quá
trình học thời gian ít và để đảm bảo thời gian cho bài học GV chủ yếu đọc chép.
Từ thực trạng trên đã làm cho khả năng sáng tạo tự tìm tòi tri thức và vận dụng
tri thức đã học của HS rất thụ động. Điều đó cũng có nghĩa là chưa đáp ứng được
mục têu của Bộ GD-ĐT “Giúp HS phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất,
thẩm mỹ và các kĩ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng
tạo…”.(Luật Giáo dục,điều 27
Xuất phát từ thực trạng nói trên, trong khuôn khổ của một sáng kiến kinh
nghệm tôi xin trình bày một bài soạn đọc văn theo phương pháp dạy học tích cực

- Chủ trương cứu nước: lợi dụng thực dân
Pháptuy không thành nhưng nhiệt huyết của
ông ảnh hưởng sâu rộng đến phong trào ái quốc
đầu thế kỉ XX
- Phan Châu Trinh luôn có ý thức dùng văn
GV:Đối với Phan Châu Trinh,văn

chương để làm cách mạng.Thơ văn của ông

chương có vai trò như thế nào trong thấm nhuần tư tưởng yêu nước và tinh thần dân
quá trình làm Cách mạng?

chủ.
-Tác phẩm tiêu biểu:SGK
2. Văn bản:
a. Xuất xứ:Văn bản là một đoạn trích trong
phần ba của bài Đạo đức và luân lí Đông
Tây(Gồm năm phần),được Phan Châu Trinh
diễn thuyết vào đêm 19/11/1925.

-Xác định thể loại của văn bản

b. Thể loại: văn chính luận

trên?

c. Bố cục: 3 đoạn

-Bố cục được chia làm mấy phần?


Phát huy tính tích cực của học sinh bằng hệ thống câu hỏi gợi mở trong dạy học môn
Ngữ văn THPT

Tác giả đã chọn cách vào đề như

1.Nêu thực trạng luân lí xã hội ở nước ta:

thế nào?

a/Thực trạng:
- Khẳng định: “Xã hội luân lí ở nước ta tuyệt
nhiên không có”
->hoàn toàn xa lạ với LLXH

-GV:để trách sự hiểu lầm của người - Phủ định: “Một tiếng bạn bè…không thể thay
nghe về khái niệm Luân lí xã

cho luân lí xã hội”-> Quan hệ bạn bè không thể

hội,tác giả đã lập luận như thế nào? thay cho luân lí xã hội mà chỉ là 1 bộ phận nhỏ,
rất nhỏ của luân lí xã hội mà thôi.
GV“Bình thiên hạ”:không phải là

- Quan niệm Nho gia bị hiểu sai, hiểu lệch “

cai trị xã hội, đè nén mọi người mà

những người học ra làm quan thường nhắc câu

góp phần làm cho xh no đủ, giàu

ngủ không biết gì là gì.
-Thiếu ý thức đoàn thể

- Có đoàn thể, có ý thức

-GV:Tác giả đã sử dụng những

-Dẫn chứng: phải ai tai

sẳn sàng làm việc chung,

thao tác lập luận nào để trình bày

nấy, ai chết mặc ai,cháy

có trình độ văn hoá, biết

nhà hàng xóm bình chân

nhìn xa trông rộng, có

như vại, đèn nhà ai nấy

tinh thần dân chủ…

sáng, chỉ nghĩ đến sự yên

-Dẫn chứng: khi người

những biểu hiện cụ thể tình trạng

->Với những lí lẽ sắc bén và dẫn chứng cụ
thể,rõ ràng,tác giả đã nghiêm khắc phê phán
-GV:Việc sử dụng thao tác lập luận
so sánh mang lại hiệu quả gì cho sự
diễn đạt?

hiện tượng không có luân lí ở nước ta.
2. Nguyên nhân của việc dân không biết
đoàn thể, không trọng công ích:
- Hồi cổ sơ: ông cha ta đã có ý thức đoàn thể,
cũng biết đến công ích

-GV:khoảng ba bốn trăm năm trước
nước ta có công ích không?
-GV:Theo tác giả, nguyên nhân vì
sao dân không biết đoàn thể, không
trọng công ích?
-GV:Đối tượng nào làm cho nước
ta không có luân lí xã hội?
-HS:Bọn quan lại.

-Hiện nay:
+Bọn học trò(trí thức):ham quyền tước,bả vinh
hoa->kiếm cách thiết pháp luận,phá tan tành
đoàn thể.
+ Lũ vua quan :không quan tâm đến đời sống
nhân dân “dân khô mà chi!...Dân hại mà chi!”
->coi việc dân ngu dốt như một ĐK để bóc lột
và củng cố ngôi vị.
+Bọn tay sai:cái chức kí lục,thông ngôn,bồi bếp


ntn khi chỉ ra những nguyên nhân
trên?
-GV:Qua đó thể hiện tấm lòng của
một người có tình yêu đất nước
thiết tha, xót xa trước tình cảnh
khốn khổ của người dân, luôn quan
tâm đến vận mệnh của dân tộc, căm
ghét bọn quan lại xấu xa thối nát.

3. Nêu giải pháp:
-Muốn nước Việt Nam độc lập tự do:

-GV:Giải pháp của Phan Châu

+ Dân Việt Nam phải có đoàn thể

Trinh nêu ra là gì ?

+ Đẩy mạnh truyền bá tư tưởng xã hội chủ
nghĩa trong nhân dân
giải pháp rõ ràng, ngắn gọn, thuyết phục.

-GV:giải pháp tác giả đưa ra có phù 4. Mục đích của bài diễn thuyết:
hợp không?

Kêu gọi xóa bỏ chế độ chuyên chế,gây dựng

-GV:Mục đích của bài diễn thuyết


chính quốc và thuộc địa.
II. Tổng kết:
1.Nghệ thuật:
Hoạt động 2

-Yếu tố nghị luận:Lập luận chặt chẽ;dẫn

-GV: Những yếu tố nào làm nên

chứng cụ thể,xác thực; giọng văn sinh động,

đặc sắc nghệ thuật của văn bản?

độc đáo: lúc từ tốn, lúc mềm mỏng; lúc kiên
quyết, lúc đanh thép; lúc mạnh mẽ, lúc nhẹ
nhàng.
-Yếu tố biểu cảm:bài viết dùng nhiều câu cảm
thán;cụm từ ẩn chứa tình cảm đối với đồng
bào,dân tộc.
Trần Thị Hồng Ân – Trường THPT Lê Hoàn 10


Phát huy tính tích cực của học sinh bằng hệ thống câu hỏi gợi mở trong dạy học môn
Ngữ văn THPT

-GV: Qua văn bản em hiểu gì về

2.Nội dung:

nhân cách và con người Phan Bội


như thế.Muốn cho dễ hiểu,câu “trong nước
người này đối với kẻ kia”nghĩa là:người có
giúp cho ngườikhông,người mạnh giúp cho
người yếu”…(Đạo đức và luân lí Đông Tây).
2.Tính thời sự của chủ trương gây dựng nền
luân lí xã hội hiện nay:

-GV:Chủ trương gây dựng nền luân -Chủ trương gây dựng nền luân lí xã hội ở Việt
lí xã hội ở Việt Nam của Phan

Nam của Phan Châu Trinh đến nay vẫn còn ý

Châu Trinh đến nay còn có ý nghĩa

nghĩa thời sự. Nó nhắc nhở mọi người về tầm

thời sự không? Tại sao?

quan trọng của việc gây dựng tinh thần đoàn
thể vì sự tiến bộ,nhằm tạo nên ý thứ trách
nhiệm với cộng đồng.
-Nó cảnh báo nguy cơ tiêu vong các quan hệ xã
hội tốt đẹp nếu vẫn còn những kẻ ích kỉ, “ham
Trần Thị Hồng Ân – Trường THPT Lê Hoàn 11


Phát huy tính tích cực của học sinh bằng hệ thống câu hỏi gợi mở trong dạy học môn
Ngữ văn THPT



19.94

41.52

22.1

39.2

HKI

38.2

40.0

56.8

58.0

60.0

61.0

HKII

67.1

62.0

81.1

CHÂN-THIỆN-MỸ trong cuộc sống.

PHẦN III.THƯ MỤC THAM KHẢO
1.Tài liệu tập huấn giáo viên môn Ngữ văn cấp Trung học phổ thông.
Trần Thị Hồng Ân – Trường THPT Lê Hoàn 13


Phát huy tính tích cực của học sinh bằng hệ thống câu hỏi gợi mở trong dạy học môn
Ngữ văn THPT

2.Sách giáo khoa Ngữ văn 11,tập 2(chương trình chuẩn)-NXB Giáo dục.
3. Sách giáo viên Ngữ văn 11,tập 2(chương trình chuẩn)-NXB Giáo dục.

Trần Thị Hồng Ân – Trường THPT Lê Hoàn 14