XÂY DỰNG – QUẢN LÝ
VÀ ĐIỀU HÀNH
CHƯƠNG TRÌNH CHỐNG LAO
Ts Trần Ngọc Bửu – Bv Phạm Ngọc Thạch


Mục tiêu
Sau tiết giảng, người nghe biết được:
•
•
•

Sự cần thiết của chương trình chống lao
Mục tiêu của CTCL – Mục tiêu thiên niên kỹ của Y Tế Thế Giới
Chiến lược DOTS và Những thành tố của Chiến Lược Chống Lao
hiện nay
• Tổ chức mạng lưới CTCL tại Việt Nam
• Nhiệm vụ tuyến tỉnh – huyện – Xã trong CTCL


Tại sao phải có CTCL ?
• Lao đang là vấn đề khẩn cấp toàn cầu:
– Bệnh nhiễm trùng lây qua đường hô hấp
– Là bệnh xã hội có nhiều người nhiễm và mắc bệnh đặc biệt ở các nước
có thu nhập thấp
– Là nguyên nhân tử vong đứng hàng thứ 8 trên thế giới
– Không thể khống chế với những hoạt động phát hiện – điều trị đơn
thuần mà cần phải có hệ thống quản lý không chỉ đối với người mắc
bệnh từ lúc phát hiện cho đến lúc hết lây bệnh.
– Nhiều nơi hoạt động chống lao hoạt động thiếu hiệu quả, do:
• Quá tin tưởng vào các cơ sở dành riêng chăm sóc bệnh nhân lao


6.10%

Tắc nghẽn phổi mạn tính

3.28

5.80%

Tiêu chãy

2.46

4.30%

HIV/AIDS

1.78

3.10%

Ung thư hô hấp

1.39

2.40%

Lao

1.34

Bùng nổ dân số
Nguồn: A tuberculosis guide for special Physicians – IUATLD 2003

•

Nguồn lực (nhân lực – tài lực) có hạn.


Tại sao phải có CTCL ?
• Kinh nghiệm khống chế – loại trừ bệnh lao của các nước
phát triển cho thấy hoạt động chống lao cần:
–
–
–
–
–

Có hoạch định mục tiêu
Có đường lối – chiến lược khoa học
Có quy trình hoạt động rõ ràng
Có hệ thống đánh giá hửu hiệu
và nhất là cần được quan tâm ở tầm độ quốc gia.

Những yếu tố này tập trung ở Chương Trình Chống Lao Quốc Gia.


Diễn tiến tự nhiên của bệnh lao
(trước thời đại HIV)
Nhiễm lao
Người lành


Chết

Để dịch lao trường tồn, một nguồn lây sẽ lây nhiễm cho ít nhất 20 người

70%


Mục Tiêu CTCLQG
• Mục tiêu chung:
– Giảm tỷ lệ tử vong, tỷ lệ mắc và sự lây truyền của bệnh trong
cộng đồng
– Ngăn ngừa sự phát triển của lao kháng thuốc

• Mục tiêu các hoạt động chống lao:
– Điều trị lành ít nhất 85% các trường hợp lao phổi AFB+ phát
hiện
– Phát hiện ít nhất 70% các trường hợp lao phổi AFB+ hiện có.


Chủ trương hoạt động phát hiện
• Ưu tiên phát hiện nguồn lây bằng phương pháp thụ
động qua kính hiển vi.
• Kết hợp phương pháp chủ động.


Khả năng lây nhiễm lao cho trẻ 0 – 14 t
theo tình trạng vi trùng của nguồn lây

Shaw JB & Wynn-Williams N. American review of tuberculosis and pulmonary disease 1954

chương trình


Nền tảng của chiến lược DOTS
– Đưa hệ thống phát hiện và điều trị lao gần cộng đồng dựa trên
cơ sở y tế hiện có và tích hợp vảo hệ thống chăm sóc sức khoẻ
ban đầu.
– Quản lý tốt chương trình dựa trên tinh thần trách nhiệm và giám
sát nhân viên y tế.
– Một hệ thống lượng giá được công tác phát hiện và đánh giá kết
quả điều trị theo lứa bệnh.


Vậy DOTS có thành công ?
•

Được WHO giới thiệu từ 1993…
…thế nhưng sau hơn 10 năm thực hiện tình hình dịch tễ lao
toàn cầu chưa có nhiều thay đổi đặc hiệu theo chiều hướng tốt. Đặc
biệt là số bệnh nhân lao phát hiện đưa vào điều trị thấp hơn con số
ước tính. Bên cạnh đó HIV, sự phát triển của kháng đa thuốc cũng
đe doạ sự thành công của CTCLQG.


Chiến lược chống lao hiện tại
• Gồm 6 thành tố:
– Tiếp tục củng cố và mở rộng DOTS chất lượng cao. Nhằm cung cấp dịch vụ
phát hiện – điều trị chất lượng cao cho cộng đồng bao gồm những người nghèo
và nhóm dễ bị tổn thương do lao như người ở vùng sâu, vùng xa, tù nhân
– Xác định vấn đề Lao/HIV, lao kháng đa thuốc và những thử thách khác.

và CTCL Việt Nam
Thứ bậc q.lý Q.lý Nhà nước Thực hiện Thực hiện
hành chính
về Y Tế
Chuyên môn CTCL
Trung ương

Bộ Y Tế

BV tuyến TW

BV Phổi TW

Tuyến tỉnh

Sở Y Tế

BV tỉnh

BV lao tỉnh/
TTPCCBXH/
TTYTDP

Tuyến huyện

Phòng Y Tế/
TTYTDP

BV huyện


Bệnh Nhân

Phòng khám/XN tư

Hướng dẫn kỹ thuật
Quản lý


Kết luận
Mặc dù có đường lối chiến lược rõ ràng cũng như sự hỗ trợ từ các
tổ chức quốc tế, lao vẫn còn là bài toán dịch tễ hóc búa tại các
nước có thu nhập thấp.
Để giải quyết bài toán này là trách nhiệm của toàn xã hội chứ không
phải riêng của cán bộ y tế trong đó vai trò của chính quyền là điều
kiện mấu chốt cho sự thành công của chương trình.