ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
--------o0o---------

NGUYỄN THỊ HỒNG THƢƠNG

TỰ DO DI CHUYỂN LAO ĐỘNG TRONG CỘNG
ĐỒNG KINH TẾ ASEAN: CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC
ĐỐI VỚI VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ QUỐC TẾ
NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. NGUYỄN ANH THU

Hà Nội - Năm 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
--------o0o---------

NGUYỄN THỊ HỒNG THƢƠNG

TỰ DO DI CHUYỂN LAO ĐỘNG TRONG CỘNG
ĐỒNG KINH TẾ ASEAN: CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC
ĐỐI VỚI VIỆT NAM
Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế
Mã số: 60 31 01 06

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ QUỐC TẾ
NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. NGUYỄN ANH THU


2.1. Quy trình nghiên cứu ............................................................................................ 27
2.2. Phương pháp thu thập dữ liệu nghiên cứu.......................................................... 28
2.3. Phương pháp phân tích dữ liệu ............................................................................ 29
Chƣơng 3: Thị trƣờng lao động và vấn đề tự do di chuyển lao động trong
ASEAN ......................................................................................................................... 31
3.1. Cộng đồng kinh tế ASEAN và vấn đề tự do di chuyển lao động ........................ 31
3.1.1. Khái quát về Cộng đồng kinh tế ASEAN ........................................................... 31
3.1.2. Các hiệp định liên quan đến tự do di chuyển lao động trong ASEAN ............... 32
3.1.2.1. Hiệp định khung về dịch vụ trong ASEAN (AFAS) ....................................... 32
3.1.2.2. Hiệp định di chuyển thể nhân trong ASEAN (MNP) ...................................... 34
3.1.2.3. Thỏa thuận công nhận lẫn nhau giữa các quốc gia ASEAN (MRAs) ............. 36
3.2. Thị trường lao động và sự chuẩn bị của Việt Nam cũng như các quốc gia
thành viên khác về vấn đề tự do di chuyển lao động trong AEC ............................... 38
3.2.1. Vấn đề di chuyển lao động giữa các quốc gia ..................................................... 38
3.2.2. Thể chế chính sách liên quan đến di chuyển lao động ........................................ 43
3.2.3. Cấu trúc lực lượng lao động ................................................................................ 52
3.2.4. Năng suất, trình độ và kỹ năng của lực lượng lao động ..................................... 57
3.2.5. Lương, thu nhập, mức sống ................................................................................ 60
3.2.6. Các vấn đề khác liên quan đến dịch chuyển lao động ........................................ 65
3.3. Dự báo tình hình thị trường lao động Việt Nam và các quốc gia thành viên
khác trong AEC đến năm 2025.................................................................................... 67
Chƣơng 4: Cơ hội và thách thức của lao động Việt Nam trong bối cảnh AEC .... 72
4.1. Cơ hội và thách thức của lao động Việt Nam trên thị trường lao động trong
nước dưới tác động của AEC ...................................................................................... 72


4.1.1. Đối với lao động trong ngành du lịch ................................................................. 72
4.1.2. Đối với lao động trong ngành kế toán, kiểm toán ............................................... 78
4.1.3. Đối với lao động trong ngành kỹ sư, kiến trúc sư ............................................... 82
4.1.4. Đối với lao động trong các ngành khác .............................................................. 84


ADB

Ngân hàng phát triển Châu Á

ADBI

Viện Ngân hàng phát triển châu Á

AEC

Cộng đồng Kinh tế ASEAN

AFAS

Hiệp định khung về dịch vụ trong ASEAN

ASEAN

Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á

ASEAN+1

Bao gồm các quốc gia ASEAN và Trung Quốc
Bao gồm các quốc gia ASEAN và Nhật Bản, Hàn Quốc,

ASEAN+3

Trung Quốc



Campuchia - Lào - Myanma - Việt Nam

CPA

Chứng chỉ hành nghề kế toán, kiểm toán của Việt Nam

DN

Doanh nghiệp

EU

Cộng đồng Châu Âu

FAO

Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc

1


FDI

Đầu tư trực tiếp nước ngoài

FTA

Hiệp định thương mại tự do


Bộ Lao Động Thương Binh và Xã Hội

MERCOSUR

Hiệp định Thương mại Tự do Nam Mỹ

MFN

Chế độ tối huệ quốc

MNP

Hiệp định di chuyển thể nhân trong ASEAN

MOLISA

Bộ Lao Động Thương Binh và Xã Hội

MRAs

Thỏa thuận công nhận lẫn nhau giữa các quốc gia ASEAN
Thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau trong ASEAN về Nghề Du

MRA-TP

lịch

NAFTA

Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ

2


REP

Chương trình thu hút nhân tài trở về Malaysia

RP-T

Chương trình Residence Pass-Talent

TESDA

Cơ quan giáo dục kỹ thuật và phát triển kỹ năng Philippin

TP HCM

Thành phố Hồ Chí Minh

UNCTAD

Hội nghị Liên Hiệp Quốc về Thương mại và Phát triển

USD

Đô la Mỹ

VACPA

Hiệp hội kiểm toán viên hành nghề Việt Nam

hàng hóa, dịch vụ, đầu tư và nguồn vốn) có cơ hội được di chuyển tự do trong nội
khối, mở ra một triển vọng hòa nhập thị trường lao động của mười quốc gia thành
viên thành một thể thống nhất. Hiệp định tự do di chuyển thể nhân (MNP) đã được
hầu hết các quốc gia thành viên đồng thuận nhất trí, sẽ đảm bảo cho sự tự do đến và
đi của các lao động có tay nghề trong nội khối. Điều này sẽ khiến cho thị trường lao
động và lực lượng lao động Việt Nam đứng trước nhiều cơ hội và thách thức to lớn.
Bởi chúng ta có đến gần 50% lực lượng lao động hoạt động trong ngành nông
nghiệp, được xếp vào nhóm các quốc gia có chất lượng thấp và trình độ yếu kém
nhất khu vực. Việt Nam có hơn 80% lực lượng lao động ở trình độ bậc thấp, phần
lớn trong số này mới chỉ tốt nghiệp trung học cơ sở. Trong khi đó, với chưa đến
20% lao động đã qua đào tạo, thì hầu hết là đào tạo nghề ở bậc trung cấp, cao đẳng.
Có một điều đáng lưu ý đối với lao động Việt Nam đó là sự không phù hợp giữa
trình độ, kỹ năng của người lao động được đào tạo ở các trường với nhu cầu thực tế
của doanh nghiệp, dẫn đến việc các doanh nghiệp phải có các khoá học đào tạo lại
cho người lao động trước khi đưa vào sử dụng. Những vấn đề này tạo nên một rào
cản không hề nhỏ của lực lượng lao động Việt Nam trên con đường hội nhập và
cạnh tranh với các quốc gia khác trong khu vực trong bối cảnh lao động có tay nghề
được phép tự do di chuyển như hiện nay. Vì vậy,tác giả luận văn quyết định chọn đề
tài về “Tự do di chuyển lao động trong Cộng đồng kinh tế ASEAN: Cơ hội và thách
thức đối với Việt Nam”nhằm mục đích phân tích những vấn đề mà thị trường lao

4


động và lực lượng lao động Việt Nam sẽ đối mặt khi AEC được thành lập, giúp các
nhà hoạch định chính sách hiểu rõ hơn và đưa ra các giải pháp nâng cao chất lượng
lực lượng lao động Việt Nam, đồng thời giúp thị trường lao động và người lao động
Việt Nam có thể tận dụng triệt để lợi ích mang lại từ AEC.
Sự hình thành Cộng đồng kinh tế ASEAN thể hiện sự hợp tác sâu rộng và nhiều mặt
của các quốc gia thành viên. Quá trình này đã khẳng định rằng, các quốc gia trong

- Đề xuất một vài giải pháp để Việt Nam tận dụng hiệu quả cơ hội và đối phó với
các thách thức đã chỉ ra ở trên.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là thị trường lao động và lực lượng lao động của
các quốc gia thành viên ASEAN, trong đó nhấn mạnh đến thị trường lao động và
lực lượng lao động của Việt Nam.
Phạm vi nghiên cứu:
Về không gian nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu trong giới hạn các nước
thành viên của Cộng đồng kinh tế ASEAN.
Về thời gian nghiên cứu: Luận văn định hướng nghiên cứu trong thời gian 5
năm trước và 10 năm sau khi AEC chính thức thành lập.
4. Tính mới của luận văn
Luận văn sẽ làm rõ những điểm mới sau:
Phân tích và làm rõ tác động cũng như xu hướng của sự di chuyển lao động
quốc tế.
Phân tích, đánh giá di chuyển lao động trong Cộng đồng kinh tế ASEAN
Phân tích và làm rõ các cơ hội và thách thức đối với lao động Việt Nam
trong AEC
5. Kết cấu luận văn
Luận văn có kết cấu 5 chương như sau:
Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn về vấn đề tự
do di chuyển lao động trong ASEAN
Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

6


Chương 3: Thị trường lao động và vấn đề tự do di chuyển lao động trong ASEAN
Chương 4: Cơ hội và thách thức của lao động Việt Nam trong bối cảnh AEC
Chương

3. Cục lãnh sự-Bộ ngoại giao, 2011. Báo cáo tổng quan về tình hình di cư của
công dân Việt Nam ra nước ngoài. Hà Nội, 2011.
4. Hà Văn Hội, 2013. Tham gia cộng đồng kinh tế ASEAN và những tác động
đến thương mại quốc tế của Việt Nam. Tạp chí Khoa học ĐHQGHN, Kinh tế
và Kinh doanh, Tập 29, Số 4, 44-53.
5. Hoàng Thị Thanh Nhàn, Võ Xuân Vinh, 2013. Hiện thực hoá cộng đồng
ASEAN 2015: Thuận lợi và trở ngại. Tạp chí Khoa học ĐHQGHN, Kinh tế và
Kinh doanh, Tập 29, Số 4, 12-23.
6. Huỳnh Tấn Hưng, 2014. Các chính sách thực hiện hiệu quả của Việt Nam
khi tham gia vào Cộng đồng kinh tế ASEAN - AEC. Hội thảo quốc tế AEC lần
3. Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc Gia Hà Nội, Hà Nội, tháng
10/2014.
7. ILO, 2014. Báo cáo tiền lương toàn cầu 2014/2015, khu vực Châu Á-Thái
Bình Dương. Available
[http://www.ilo.org/asia/whatwedo/publications/WCMS_337661/lang-en/index.htm]. Ngày truy cập 26/02/2016.
8


8. ILO/ADB, 2014. Cộng đồng ASEAN 2015: Quản lý hội nhập hướng tới
việc làm tốt hơn và thịnh vượng chung, Báo cáo tóm lược về Việt Nam.
Bangkok.
9. IOM, 2011. Giải thích thuật ngữ về di cư. Tái bản lần 2. Luật di cư quốc tế,
số 27. Geneva, 2011.
10. Nguyễn Hồng Sơn, 2007. Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC): Nội dung,
các biện pháp thực hiện và những vấn đề đặt ra. Viện Kinh tế và Chính trị thế
giới - Viện Khoa học Xã hội Việt Nam, tháng 8-2007, số 8(136), 36-46.
11. Nguyễn Hồng Sơn, Nguyễn Anh Thu, 2016. Cộng đồng kinh tế ASEAN
(AEC): Bối cảnh và kinh nghiệm quốc tế. Hà Nội: NXB Đại học Quốc Gia Hà
Nội.
12. Nguyễn Quốc Toản, 2014. Khơi thông các động lực nhằm tạo lập vị thế

thảo quốc tế Tham gia vào cộng đồng kinh tế ASEAN: Kinh nghiệm quốc tế
và hàm ý cho Việt Nam. Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc Gia Hà Nội,
Hà Nội, tháng 10/2013.
Tiếng Anh
20. ADBI, 2014. Labor Migration, Skills and Student Mobility in Asia.
Tokyo, 2014.
21. Aldaba, Rafaelita M. 2013. ASEAN Economic Community 2015: Labor
Mobility and Mutual Recognition Arrangements on Professional Services.
PIDS Discussion Paper Series No. 2013-04.
22. Aniceto C. Orbeta, Jr and Kathrina Gonzales, 2013. Enhancing labor
mobility in ASEAN: Focus on lower-skilled workers. PIDS Discussion Paper
Series No. 2013-17.

10


23. Aniceto C. Orbeta, Jr and Kathrina Gonzales, 2013. Managing
international labor migration in ASEAN: Themes from a Six-country Study.
PIDS Discussion Paper Series No. 2013-26.
24. ASEAN Secretariat, 2014. ASEAN Community in Figures – Special
edition 2014: A closer look at Trade performance and Dependency, and
Investment. Jakarta. Available [http://www.asean.org/?static_post=aseancommunity-in-figures-special-edition-2014]. Access date 13/12/2015.
25. ASEAN Secretariat, 2014. ASEAN Economic Community Chartbook
2014. Jakarta. Available [http://www.asean.org/?static_post=asean-economiccommunity-aec-chartbook-2014]. Access date 13/12/2015.
26. ASEAN Secretariat/ UNCTAD, 2015. ASEAN Investment Report 2015.
Jakarta, 2015.
27. Chan Sophal, 2009. Review of labour migration management, policies
and legal framework in Cambodia. ILO Asia-Pacific working paper series.
Available
[http://www.ilo.org/asia/whatwedo/publications/WCMS_106497/lang-en/index.htm]. Access date 30/12/2015.

36. International Council on Human Rights Policy, 2010. Irregular
Migration, Migrant Smuggling and Human Rights: Towards Coherence.
Geneva, 2010.
37. Natenapha Wailerdsak, 2013. Impact of the ASEAN Economic Community
on labor market and human resource management of Thailand. Sound East
Asia Journal of Contemporary Business, Economics and Law, Vol. 2, Issue 2.
Bangkok, 2013.

12


38. Nguyen Ngoc Anh et al., 2015. Labour market transition of young women
and men in Viet Nam. ILO-Work4Youth Publication Series No. 27. Geneva,
2015.
39. Nguyễn Huy Hoàng, 2013. Toward an Integrated ASEAN Labor Market:
Prospects and Challenges for CLMV countries. VNU Journal of Economics
and Business Vol. 29, No. 5E, 34-42.
40. O.Strietska-Ilinaetal., 2011. Skills for green jobs: A global view:
Synthesisreport based on 21 countrystudies. Geneva, 2011.
41. Philip Martin and Manolo Abella, 2014. Reaping the economic and social
benefits of labour mobility: ASEAN 2015. ILO Asia-Pacific Working Paper
Series. Available [http://www.solutionexchange-un-gen-gym.net/wpcontent/uploads/2015/11/Reaping-the-economic-and-social-benefits-oflabour-mobility.pdf]. Access date 27/06/2015.
42. WB, 2015. Improving the Effectiveness of TalentCorp’s Initatives.
Selangor, 2015. Available [http://talentcorpbucket.s3-website-ap-southeast1.amazonaws.com/assets/contentms/img/template/editor/Report-Talent-CorpFinal-June-23.pdf]. Access date 01/01/2016.
43. Yoshifumi Fukunaga and Hikari Ishido, 2015. Values and limitations of
the ASEAN Agreement on the Movement of Natural Persons. ERIA-DP-201520. Available [http://www.eria.org/research/researcher_profiles/ERIA-DP2015-20.pdf]. Access date 30/11/2015.

Internet
1. http://www.aseanbriefing.com/news/2013/04/16/minimum-wage-levelsacross-asean.html
2. http://data.worldbank.org/