ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

LÊ THỊ LƯƠNG

NHỮNG VẤN ĐỀ PHÁP LÝ VỀ LY THÂN

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Hà Nội – 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

LÊ THỊ LƯƠNG

NHỮNG VẤN ĐỀ PHÁP LÝ VỀ LY THÂN

Chuyên ngành : Luật Dân sự và Tố tụng dân sự
Mã số
: 60 38 01 03

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS. NGUYỄN THỊ LAN

Hà Nội – 2016

ii


trình độ nghiên cứu chƣa cao và chƣa có nhiều kinh nghiệm thực tế nên không
thể tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận đƣợc những đóng góp quý báu
của quý thầy cô và các bạn.

Hà Nôị, ngày tháng 8 năm 2016

iv


MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU ....................................................................................................1
CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ LY THÂN ...........7
1.1.Quan niệm chung về ly thân ........................................................................7
1.1.1.Nguồn gốc của ly thân ..............................................................................7
1.1.2.Khái niệm về ly thân ...............................................................................10
1.1.3.Đặc điểm ly thân .....................................................................................17
1.1.4.Ý nghĩa ly thân ........................................................................................21
1.2. Ly thân trong pháp luật Việt Nam ............................................................23
1.2.1.Việt Nam giai đoạn trƣớc năm 1975 (miền Nam Việt Nam) .................23
1.2.2.Việt Nam giai đoạn sau năm 1975 ..........................................................29
1.3. Ly thân trong pháp luật một số quốc gia trên thế giới ..............................32
1.3.1.Ở Cộng hòa Pháp ....................................................................................32
1.3.2.Ở Cộng hòa Philippines ..........................................................................35
1.3.3.Ở quốc gia Australian .............................................................................38
CHƢƠNG 2: LY THÂN TRÊN THỰC TẾ VÀ XÂY DỰNG PHÁP LUẬT
ĐIỀU CHỈNH LY THÂN TẠI VIỆT NAM ....................................................43
2.1. Ly thân trên thực tế và những hệ quả từ ly thân .......................................43
2.1.1. Nhận xét chung ......................................................................................43
2.1.2. Những hệ quả pháp lý và xã hội từ ly thân ............................................47

Ly thân còn đƣợc các nhà lập pháp coi nhƣ một giải pháp quá độ, một giai
đoạn thử thách cuối cùng trƣớc khi ly hôn. Thời gian vợ chồng sống ly thân
theo luật định sẽ tạo điều kiện cho vợ chồng suy nghĩ lại, tạo điều kiện tái hợp
cuộc sống chung của vợ chồng trƣớc khi vợ chồng quyết định ly hôn nhằm
chấm dứt quan hệ vợ chồng trƣớc pháp luật. Pháp luật một số nƣớc quy định
ly thân thực tế là một trong những căn cứ để giải quyết cho vợ chồng ly hôn ví
dụ nhƣ Singapore, Philippin, Pháp, Canada… Tuy nhiên, Luật hôn nhân và
gia đình Việt Nam quy định hai phƣơng thức giải quyết mâu thuẫn giữa vợ

1


chồng là hòa giải để đoàn tụ, hoặc chấm dứt hôn nhân bằng ly hôn, còn vấn đề
ly thân lại chƣa đƣợc luật quy định.
Thực tế, không chỉ ở nƣớc ta mà nhiều nƣớc trên thế giới hiện tƣợng ly
thân đã trở thành trào lƣu rất phổ biến. Đặc biệt, với những cặp vợ chồng theo
Công giáo, với giáo lý “những gì Chúa đã tác hợp thì ngƣời đời không có
quyền sửa đổi” nên họ không ly hôn, mà khi mâu thuẫn xảy ra, thƣờng chấp
nhận ly thân, thậm chí là sống ly thân đến hết cuộc đời.
Vấn đề ly thân đã từng là vấn đề pháp lý đƣợc quy định trong Luật Hôn
nhân và Gia đình năm 1986. Tuy nhiên, tới Luật Hôn nhân và gia đình năm
2000 và mới nhất Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 thì vấn đề này lại
không đƣợc quy định. Vấn đề đặt ra là “Tại sao Luật Hôn nhân và gia đình
năm 2014 lại không quy định về ly thân”? Và tại sao vấn đề này không đƣợc
pháp luật quy định nhƣng vẫn diễn ra rất phổ biến trong xã hội?
Thực tế vấn đề ly thân không đƣợc pháp luật điều chinh chính vì vậy
khi xảy ra trong xã hội đã làm phát sinh một số vƣớng mắc không biết giải
quyết nhƣ thế nào. Cụ thể:
- Tranh chấp quyền trực tiếp nuôi dƣỡng, chăm sóc con cái trong thời
gian ly thân, vẫn đề về cấp dƣỡng của ngƣời không trực tiếp nuôi dƣỡng con

nhân và gia đình năm 2000 đăng trên Tạp chí dân chủ và pháp luật của Bộ Tƣ
pháp số chuyên đề Sửa đổi, bổ sung Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000
năm 2013… “Bổ sung chế định ly thân vào Luật Hôn nhân và gia đình –
những vấn đề pháp lý và thực tiễn” của TS. Bùi Minh Hồng đăng trên tạp chí

3


Dân chủ và pháp luật chuyên đề “sửa đổi, bổ sung Luật Hôn nhân và gia đình
năm 2000” – NXB Tƣ pháp; hay “Vấn đề ly thân” của TS. Ngô Thị Hƣờng tại
Hội thảo khoa học về Những nội dung liên quan đến Dự thảo Luật Hôn nhân
và gia đình sửa đổi diễn ra tại trƣờng Đại học Luật Hà Nội năm 2014… Có
thể nói, các ấn phẩm đã đề cập đến vấn đề ly thân và nghiên cứu nó trong
phạm vi của Luật Hôn nhân và gia đình Việt Nam. Các bài viết là sự nghiên
cứu sâu sắc và đƣa ra những lý luận cần thiết của chế định ly thân. Trên cơ sở
tham khảo và học hỏi, luận văn tìm đến khía cạnh khác, đặt vấn đề ly thân
đƣợc quy định trong pháp luật Việt Nam so sánh với pháp luật một số nƣớc
trên thế giới quy định về vấn đề này.
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu đề tài
3.1. Mục đích nghiên cứu đề tài
Mục đích nghiên cứu của đề tài là dựa trên cơ sở phân tích về mặt lý
luận vấn đề ly thân và những bất cập trong giai đoạn ly thân mà pháp luật
chƣa điều chỉnh đến, từ đó ngƣời viết phân tích về khả năng áp dụng các quy
định về ly thân tại Việt Nam và đƣa ra hƣớng đề xuất những giải pháp góp
phần hoàn thiện pháp luật nói chung, Luật Hôn nhân và gia đình nói riêng.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài
- Phân tích những vấn đề lý luận liên quan về ly thân trong pháp luật
Việt Nam và pháp luật một số nƣớc trên thế giới nhƣ Pháp, Philippin,
Australia...
- Phân tích, đánh giá khả năng áp dụng các quy định về ly thân tại Việt



• Lời mở đầu
• Phần nội dung gồm hai chƣơng:
Chƣơng 1. Một số vấn đề lý luận chung về ly thân
Chƣơng 2. Ly thân trên thực tế và xây dựng pháp luật điều chỉnh ly
thân tại Việt Nam
• Phần kết luận
• Danh mục tham khảo

6


CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ LY
THÂN
1.1.Quan niệm chung về ly thân
1.1.1.Nguồn gốc của ly thân
Theo học thuyết Mác – Lênin về hôn nhân và gia đình thì vấn đề ly thân
có nguồn gốc từ tôn giáo. Chủ nghĩa Mác – Lê nin nhìn nhận hôn nhân và gia
đình là những hiện tƣợng xã hội có quá trình phát sinh, phát triển, do các điều
kiện kinh tế – xã hội quyết định. Trong tác phẩm nổi tiếng “Nguồn gốc của
gia đình, của chế độ tƣ hữu và của Nhà nƣớc”, Mác và Ănghen đã phân tích,
chứng minh một cách khoa học rằng: lịch sử gia đình là lịch sử của quá trình
xuất hiện chế độ quần hôn, chuyển sang gia đình đối ngẫu, phát triển lên gia
đình một vợ một chồng – là quá trình không ngừng hoàn thiện hình thức gia
đình, trên cơ sở sự phát triển của các điều kiện sinh hoạt vật chất của con
ngƣời. Mác và Enghen đã chỉ ra cho chúng ta thấy rằng: “Cái sẽ biến mất một
cách chắc chắn trong chế độ một vợ, một chồng là tất cả những đặc trƣng mà
những quan hệ tài sản đẻ ra nó. Những đặc trƣng đó là: Thứ nhất, là sự thống
trị của ngƣời đàn ông và thứ hai là tính ràng buộc vĩnh viễn của hôn nhân. Sự

cho người ta khỏi sa chân vô ích vào vũng bùn kiện tụng để ly hôn mà thôi”[6,
tr.128]. Nhƣ vậy, hôn nhân phát sinh, tồn tại là nhờ tình yêu đơm hoa kết trái,

10


và hôn nhân cũng kết thúc khi tình yêu trở nên phai nhạt. Tình yêu là cơ sở
nền tảng của hôn nhân và cuộc sống gia đình bền vững. Hôn nhân và cuộc
sống gia đình bền vững là cái nôi nuôi dƣỡng và bảo đảm cho tình yêu tồn tại
lâu dài và ngày càng phát triển.
Tuy nhiên, hôn nhân và gia đình là hiện tƣợng xã hội luôn vận động và
chịu tác động có tính chất quyết định của các điều kiện kinh tế xã hội. Ở nƣớc
ta hiện nay, cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trƣờng với lối sống hiện
đại có ít nhiều ảnh hƣởng đến mối quan hệ hôn nhân gia đình khi trong thời
gian chung sống, giữa vợ và chồng không tránh khỏi phát sinh những mâu
thuẫn trầm trọng, mục đích hôn nhân không đạt đƣợc và cả hai vợ chồng
không thể tiếp tục cuộc sống chung đƣợc nữa thì pháp luật quy định cho phép
chấm dứt quan hệ vợ chồng bằng việc giải quyết cho ly hôn. Tuy nhiên hiện
nay ngoài biện pháp ly hôn nói trên thì có rất nhiều cặp vợ chồng, họ tìm đến
biện pháp ly thân nhƣ một biện pháp “ly hôn thử” trƣớc khi đƣa ra biện pháp
tốt nhất cho cuộc hôn nhân của mình.
Theo pháp luật Việt Nam hiện hành nói chung và Luật Hôn nhân và gia
đình nói riêng thì hiện nay hoàn toàn không có chế định về ly thân vì luật
không có quy định nên không có một định nghĩa nào chính xác về ly thân,
cũng không có cơ quan, tổ chức nào đứng ra giải quyết cho ly thân theo
hƣớng ra quyết định hoặc bản án công nhận cho ly thân.
Theo từ điển Luật học, ly thân đƣợc hiểu là “việc vợ chồng chấm dứt
nghĩa vụ sống chung với nhau trong khi quan hệ hôn nhân chưa hoặc không
chấm dứt”[24]. Nghĩa vụ sống chung với nhau của vợ chồng chính là cuộc
sống của ngƣời đàn ông và ngƣời đàn bà khi kết hôn: chung nhà, chung bàn



hoàn toàn riêng biệt mà không có quyết định của tòa án, vì ly thân thực tế
không phải là chế định đƣợc quy định trong pháp luật nên không phát sinh bất
cứ hệ quả pháp lý nào giữa hai vợ chồng. Tuy nhiên nếu nhƣ trong thực tế vợ
chồng đã thực sự sống riêng biệt liên tục từ hai năm trở lên thì tình huống này
đƣợc coi là một căn cứ để xem xét khi một trong hai bên yêu cầu tòa án cho ly
hôn”.
Còn ở Anh quốc thì ly thân (separation, separate) đƣợc hiểu “Ly
thân giữa vợ chồng là đình chỉ quyền và nghĩa vụ sống chung chỉ còn
để lại nghĩa vụ trung thành và không thể kết lập cuộc hôn nhân mới. Sự
ly thân có thể là ly thân tƣ pháp (judicial separation) hay ly thân thuận ý
(voluntarg separation) ly thân này đƣợc thực hiện bởi chứng thƣ ly thân
(separation deed). Chứng thƣ ly thân hợp thức hóa sự hiện hữu phân
cách giữa vợ và chồng có thể có các quy định liên quan đến tiền trợ cấp
cho ngƣời vợ, trong trƣờng hợp ly thân tƣ pháp và bảo dƣỡng con cái.
Sự ly thân tƣ pháp có thể đƣợc tuyên do đơn xin của ngƣời chồng hay
ngƣời vợ nhằm một kỳ hạn nhất định hay vô hạn định trong tất cả các
trƣờng hợp mà sự ly hôn sẽ đƣợc thỏa thuận, với điều kiện là bên
đƣơng sự không có một lỗi lầm nào để bị trách cứ”. [23]
Tiếp cận dƣới góc độ pháp lý cho thấy rằng, chế định ly thân đã tồn tại
rất lâu ở các nƣớc trên thế giới. Riêng ở Việt Nam, miền Nam trƣớc năm 1975
cũng đã từng có quy định về chế định này nhƣng hiện nay thì chế định ly thân
không đƣợc thừa nhận. Trong pháp luật của chế độ Sài Gòn dƣới thời Ngô
Đình Diệm nhƣ: Luật gia đình năm 1959, Sắc luật năm 1964 có quy định về ly
thân. Theo đó, vợ chồng muốn ly thân thì phải yêu cầu tòa án giải quyết. Tòa
án chỉ tuyên bố cho vợ chồng ly thân khi có các căn cứ phù hợp với quy định

13


ngủ vì tình yêu rồi ngƣời ta lại hân hoan sung sƣớng vì tình yêu và để giấc
mộng vàng thành hiện thực ngƣời ta kết hôn và sống với nhau dƣới một mái
nhà. Hôn nhân là sự tạo lập cuộc sống chung hoàn toàn này gồm những thành
phần vật chất: ở chung dƣới một mái nhà, ăn cùng một mâm, hƣởng chung
những sung sƣớng vật chất, đồng lao cộng khổ để cùng trở nên hạnh phúc,
cùng có đủ mọi nhu cầu của cuộc sống. Nhờ có tình yêu thƣơng gắn bó nên
những tiền của và những thắng lợi của chồng cũng coi nhƣ của chính ngƣời
vợ và ngƣợc lại ngƣời chồng cũng luôn hiểu rằng “của chồng, công vợ”. Từ
hai ngƣời khác nhau, hai tâm hồn và hai cá thể cá biệt họ đã tái hợp lại thành
một gia đình có chung một lí tƣởng nguyện ăn đời ở kiếp với nhau tạo nên
hạnh phúc lâu bền. Do đó, nếu nghĩ rằng, vợ chồng không nhất thiết phải
chung sống với nhau thì sẽ là một điều bất bình thƣờng.
Tuy nhiên, trên thực tế, có nhiều trƣờng hợp, vì lý do khách quan (vì
công việc, học tập...) mà vợ chồng có thể ở riêng (ở cách xa nhau), nhƣng đó
chỉ là sự cách xa về mặt khoảng cách địa lý, còn thực chất, họ vẫn luôn quan
tâm đến nhau, yêu thƣơng và vẫn giữ những quan hệ tình cảm qua lại với
nhau. Do vậy, cần thừa nhận rằng, việc vợ chồng chung sống với nhau là một
nghĩa vụ tự nhiên, luôn gắn liền với cuộc sống gia đình, là đặc trƣng của gia
đình. Nó là dấu hiệu của một gia đình toàn vẹn, một gia đình “bình thƣờng”
và cơ bản. Còn nếu giữa hai vợ chồng không còn sống chung với nhau, sẽ là
dấu hiệu của một sự thay đổi trong đời sống vợ chồng, điều này kéo theo
những hệ lụy, những hậu quả pháp lý liên quan đến quyền nhân thân, tài sản
của vợ chồng. Do vậy, việc quy định về nghĩa vụ sống chung của vợ chồng

15


làm căn cứ xác định tình trạng ly thân của vợ chồng là hợp lý và cũng phù hợp
với pháp luật các nƣớc trên thế giới quy định về ly thân.
Ly thân là hiện tƣợng vợ chồng không còn phải có nghĩa vụ sống chung

chồng nên trong thời gian sống ly thân, các bên vẫn có đầy đủ các quyền và
nghĩa vụ đối với con chung và tài sản. Họ vẫn là vợ chồng, và ly thân chỉ là
giải pháp để giải quyết những mâu thuẫn, xung đột, bất đồng giữa hai vợ
chồng trong thời kỳ hôn nhân, là khoảng thời gian để hai bên suy nghĩ, ăn năn
hối cải, khắc phục lỗi lầm, sửa đổi tính tình, tha thứ cho nhau… để vợ chồng
đoàn tụ, tiếp tục chung sống.
Thứ hai: Để đảm bảo tính minh bạch của vợ chồng khi tham gia vào các
quan hệ xã hội và thuận lợi cho công tác giải quyết tranh chấp phát sinh giữa
vợ chồng. Tòa án là cơ quan phù hợp nhất để công nhận tình trạng ly thân của
vợ chồng.
Thứ ba: quyền ly thân gắn với quyền nhân thân của vợ chồng, do đó,
chỉ có vợ chồng mới có quyền yêu cầu cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền công
nhận ly thân giữa vợ chồng.[16]
1.1.3.Đặc điểm ly thân
Trƣớc khi tìm hiểu sâu về chế định ly thân, chúng ta cần tiếp cận những
đặc điểm của ly thân là gì. Từ việc phân tích, làm rõ các đặc điểm của chế
định ly thân, giúp chúng ta có đánh giá tổng quát sự đặc thù của chế định này.
Qua việc tìm hiểu các khái niệm về ly thân cũng nhƣ qua tìm hiểu sách báo tài
liệu liên quan có thể thấy ly thân có những đặc điểm sau:

17


- Trong ly thân không có yếu tố lỗi: Ly thân hiện nay là một hiện tƣợng
xã hội phức tạp vì nó liên quan không những tới lợi ích của vợ, chồng mà còn
liên quan đến lợi ích của con cái, những ngƣời thân và lợi ích của xã hội. Khi
kết hôn ai cũng đều hƣớng tới một cuộc sống hạnh phúc bền vững, tuy nhiên
cuộc sống muôn màu muôn vẻ, không ai có thể hiểu hết đƣợc ai, ai cũng có
cái tôi của mình, để đạt đƣợc mục đích đó đòi hỏi hai bên phải chấp nhận, bao
dung với nhau và cùng nhau thay đổi để hòa hợp. Song không phải cặp vợ

đình bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc, bền vững vì vậy đòi hỏi sự tự nguyện của
cả hai bên trong việc kết hôn là điều kiện đảm bảo cho hôn nhân có giá trị
pháp lý và đồng thời cũng là cơ sở xây dựng gia đình bền vững. Tuy nhiên,
khi cuộc sống hôn nhân với những bất đồng không thể dung hòa, vợ chồng
cần có thời gian riêng suy ngẫm về mối quan hệ hôn nhân của mình, tránh
trƣờng hợp đáng tiếc xảy ra. Ly thân là biện pháp mà nhiều cặp vợ chồng
hƣớng tới để cứu vãn cuộc hôn nhân của mình, cho mình cơ hội và cũng là
cho đối phƣơng một cơ hội. Chính vì vậy, chắc rằng việc lựa chọn ly thân vợ,
chồng đều tự nguyện và thực hiện theo ý chí của bản thân mình, và bày tỏ ý
chí của mình là muốn đƣợc ly thân để có thời gian suy nghĩ lại mối quan hệ
hôn nhân, cho nhau cơ hội thay đổi tính tình, tránh làm đổ vỡ gia đình, nên
không ai đƣợc cƣỡng ép bên còn lại phải ly thân, hay nói cách khác khi ly
thân đó là sự lựa chọn tự nguyện của cả hai bên, vợ và chồng.
- Là quyền nhân thân không chuyển giao cho ngƣời khác: Pháp luật dân
sự thừa nhận quyền nhân thân là quyền dân sự gắn liền với mỗi cá nhân không
thể chuyển dịch cho chủ thể khác, trừ một số trƣờng hợp khác theo quy định
của pháp luật. Bộ luật dân sự năm quy định “Quyền nhân thân được pháp luật

19