VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN TIẾN DŨNG

VẤN ĐỀ GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HÓA
CỦA NGƯỜI KHMER
TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU HÓA HIỆN NAY

Chuyên ngành: Chủ nghĩa duy vật biện chứng
và chủ nghĩa duy vật lịch sử
Mã số: 62 22 03 02

LUẬN ÁN TIẾN SỸ TRIẾT HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
GS.TS. HỒ SĨ QÚY

HÀ NỘI 2015


LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng
dẫn khoa học của GS.TS. Hồ Sĩ Quý.
Những số liệu, trích dẫn trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ
ràng. Những kết luận được rút ra từ kết quả nghiên cứu của luận án là khách
quan.

Tác giả luận án


bản sắc văn hóa người Khmer Nam Bộ

1
8
8
13
19
25
28
28
50
71
71
75
81
108

108
124

KẾT LUẬN

139

DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN

146

LUẬN ÁN ĐÃ CÔNG BỐ
TÀI LIỆU THAM KHẢO

Chủ nghĩa tư bản

DVBC

Duy vật biện chứng

DVLS

Duy vật lịch sử

ĐBSCL

Đồng bằng Sông Cửu Long

KTTT

Kinh tế tri thức

LHQ

Liên Hợp Quốc

TBCN

Tư bản chủ nghĩa

TCH

Toàn cầu hóa


Trung ương 9 khóa XI (năm 2014) về xây dựng và phát triển văn hóa, con
người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước.
Việc giữ gìn và phát huy BSVH, từ phương diện triết học, cần được hiểu
và thực thi ở cả hai cấp độ: cấp độ quốc gia dân tộc và cấp độ từng cộng đồng
dân tộc (tộc người) cụ thể.
Ở cả hai cấp độ, sự tham gia tích cực của các công dân, thành viên của
từng cộng đồng luôn có ý nghĩa quyết định, trên cơ sở sự định hướng sáng
suốt của các quan điểm, đường lối vĩ mô. Với hai cấp độ khác nhau, nhu cầu
về thái độ ứng xử về nguyên tắc là thống nhất với nhau, song cũng có những
điểm, những nội dung, những tình huống… có thể khác nhau, nhằm tôn trọng
đặc thù riêng của các loại hình văn hóa khác nhau ở từng cộng đồng dân tộc.
Đối với cấp độ quốc gia dân tộc, phạm vi của vấn đề có tính bao quát hơn,

1


định hướng hơn, còn đối với các dân tộc cụ thể thì vấn đề đòi hỏi chi tiết hơn
và cụ thể hơn, gắn liền với đời sống thực tế của các cộng đồng.
Việt Nam là một quốc gia đa dân tộc. Hiện nước ta có 54 dân tộc cùng
chung sống. Trong đó, chiếm tỷ lệ dân số đông nhất là dân tộc Kinh, Thái,
Tày, Khmer… Trước bối cảnh TCH, hội nhập quốc tế và giao lưu văn hóa,
bản sắc dân tộc của mỗi dân tộc cụ thể thường khó tránh khỏi ít nhiều bị thay
đổi, biến động với những mức độ khác nhau. Có nhiều thay đổi tích cực, tiến
bộ, làm tăng giá trị của các bản sắc. Song điều đáng quan ngại là có những
thay đổi ảnh hưởng làm phai nhạt, thậm chí làm biến dạng dẫn tới làm giảm
giá trị hoặc đánh mất bản sắc riêng của các dân tộc. Để chủ động kiểm soát
được các hiện tượng đó thì cần thiết phải nghiên cứu một cách thấu đáo, phát
hiện vấn đề cần giải quyết, từ đó đề ra các giải pháp thích hợp.
Hơn hai thập kỷ qua, trong không khí chung của việc đẩy mạnh những
quan tâm đến nhân tố văn hóa và con người, đã có nhiều công trình nghiên

diện sử học, văn hóa học, dân tộc học, nhân học... đã có khá nhiều công trình
tương đối công phu, có sự tìm tòi, đánh giá khá sâu sắc. Nhưng những công
trình đó, trên thực tế, vẫn chưa được coi là nhiều, là đủ sâu sắc về đối tượng
nghiên cứu phong phú và đầy sức thu hút này. Người Khmer Nam Bộ với lịch
sử nhiều thế kỷ định cư ở vùng đất phương Nam và BSVH giàu có của cộng
đồng này trải qua những biến động lớn về xã hội qua các thời đại, vẫn chưa
được thể hiện một cách chi tiết, sinh động, thậm chí bản chất trong các nội
dung đã viết của các công trình nghiên cứu và các tài liệu đã xuất bản. Các
khía cạnh khác nhau trong sự tồn tại và phát triển của cộng đồng người
Khmer Nam Bộ cũng như những vấn đề đặt ra về phương diện BSVH trong

3


đời sống thực tiễn của cộng đồng này vẫn còn nhiều điểm cần làm rõ, cần
nghiên cứu sâu hơn, toàn diện hơn.
Đặc biệt, trong bối cảnh TCH hiện nay, sự tác động của các nhân tố liên
quốc gia, xuyên quốc gia đến văn hóa và con người vùng này, cũng như
những ứng phó của các chính sách của Đảng và Nhà nước đối với việc bảo vệ
bản sắc Khmer, cũng còn ít được phản ánh trong các công trình nghiên cứu
chuyên sâu về văn hóa Khmer Nam bộ. Riêng về phương diện triết học, thì
vấn đề hầu như chưa được đề cập. Cho tới nay chưa có một chuyên luận triết
học nào bàn về giữ gìn BSVH Khmer trước TCH.
Nhận thấy tầm quan trọng, ý nghĩa và tình huống bức thiết của vấn đề,
chúng tôi mạnh lựa chọn “Vấn đề giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa của
người Khmer trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay” làm đề tài nghiên cứu
cho luận án của mình.
2. Mục đích nhiệm vụ của Luận án
Mục đích nghiên cứu:
Từ góc độ triết học, luận án khảo sát, phân tích làm rõ việc giữ gìn và phát

Cơ sở lý thuyết
 Luận án được thực hiện dựa trên các nguyên lý của triết học Mác – Lênin,
đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam, đặc biệt các quan điểm về TCH,
về văn hóa - con người, về đại đoàn kết dân tộc.
 Luận án dựa vào các quan điểm và chính sách phát triển, các chính sách
bảo tồn, giữ gìn, phát huy giá trị, di sản văn hóa dân tộc của nhà nước Việt

5


Nam trung ương và các địa phương thuộc ĐBSCL để đối chiếu và phân
tích.
 Luận án dựa vào các nghiên cứu đã có của các học giả trong và ngoài nước
về văn hóa, con người và văn hóa Khmer Nam Bộ để tìm những quan
điểm, quan niệm làm công cụ lý thuyết cho luận án.
Phương pháp nghiên cứu
Đề tài sử dụng những phương pháp cơ bản trong nghiên cứu và trình bày
các công trình lý luận về triết học như lịch sử - lôgic, diễn dịch - quy nạp, các
phương pháp hệ thống hóa, so sánh… để trình bày những phân tích, luận giải
triết học về văn hóa và BSVH.
Là một đề tài nghiên cứu dưới góc độ DVBC và DVLS về văn hóa, luận
án đặc biệt chú ý và cố gắng tìm những nguyên nhân thuộc đời sống kinh tế xã hội để giải thích đời sống văn hóa, BSVH.
Luận án cũng sử dụng kết quả của các công trình nghiên cứu liên ngành
(cả về định tính lẫn định lượng), đã công bố. Các phương pháp thống kê, thực
địa, điền dã, phỏng vấn sâu, phỏng vấn qua bảng hỏi… do khuôn khổ của một
luận án triết học không cho phép trực tiếp thực hiện, nên chúng tôi chỉ sử
dụng kết quả của các công trình đã có, với tính cách là các tài liệu thứ cấp.
Trong chương 3 và chương 4, những nghiên cứu của các tác giả khác về
vùng đồng bào Khmer Nam Bộ, là những tài liệu nền tảng quý giá để chúng
tôi thừa kế, đối chiếu với hiện tại, làm cơ sở để luận án đưa ra những nhận