VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN MẠNH THẾ

CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG TRONG HỆ THỐNG CHÍNH
TRỊ CƠ SỞ TỪ THỰC TIỄN TỈNH THANH HÓA
Chuyên ngành:Chính trị học
Mã số: 60 31 02 01

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

HÀ NỘI, 2017


Công trình được hoàn thành tại:
Học viện Khoa học Xã hội

Người hướng dẫn khoa học:
PGS.TS TRỊNH THỊ XUYẾN
Phản biện 1: PGS.TSKH. PHAN XUÂN SƠN
Phản biện 2: GS.TS. DƯƠNG XUÂN NGỌC

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ
họp tại: Học Viện Khoa học Xã hội vào lúc: ...... giờ, ngày......
tháng.... năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại:
- Thư viên Học viện Khoa học Xã hội



thuộc vào chất lượng hoạt động của HTCT cơ sở, mà nhất là phụ
thuộc vào phẩm chất, năng lực, trình độ của đội ngũ cán bộ chủ
chốt, cán bộ đảng viên trong các tổ chức đảng, chính quyền và
các đoàn thể nhân dân ở cơ sở. Chất lượng, hiệu quả hoạt động
của HTCT ở cơ sở có ảnh hưởng rất lớn đến tình cảm, thái độ,
niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng, quản lý điều
hành của Nhà nước. Những phản ứng bất bình của người dân,
tình trạng khiếu kiệnkéo dài, đông nguời vượt cấp trong thời gian
gần đây ở một số địa phương gây nênnhững điểm nóng chính trị
phức tạp và các điểm nóng này nếu không xử lý sẽ cósức lan tỏa
làm mất ổn định chính trị và có thể dẫn đến mất chế độ.
Với tư cách là trung tâm của hệ thống chính trị ở cơ sở,
trong suốt quá trình phát triển chính quyền cơ sở luôn được xây
dựng, đổi mới và đã từng bước trưởng thành, hoàn thiện đóng
góp một vai trò hết sức quan trọng trong tổ chức bộ máy nhà
nước, góp phần đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân. Tuy nhiên
trong thực tiễn tổ chức và hoạt động của chính quyền cơ sở hiện
nay do nhiều nguyên nhân vẫn còn những tồn tại nhất định, thực
chất chưa tương xứng với vị trí, vai trò của nó trong hệ thống
quyền lực nhà nước cũng như với nhiệm vụ mà nhân dân giao
phó. Nhiều nơi hoạt động của HĐND chỉ mang tính hình thức,
tính đại diện và khả năng thay mặt nhân dân quyết định các vấn
đề quan trọng ở địa phương thấp, dẫn đến việc vi phạm quyền
làm chủ của nhân dân, cản trở quá trình dân chủ hoá đời sống xã
hội. Vì vậy việc đổi mới tổ chức và hoạt động của HĐND hiện
nay đang được đặt ra hết sức găy gắt.

2



chức HĐND và UBND và các văn bản pháp luật khác của Nhà
nước, đội ngũ cán bộ chính quyền địa phương ở cơ sở đã có
những chuyển biến kịp thời, bước đầu đáp ứng được yêu cầu của
quá trình đổi mới; trong thực thi nhiệm vụ đã năng động sáng tạo
hơn; tư tưởng bao cấp, tác phong thụ động từng bước được khắc
phục, từ đó tạo ra sức làm việc mới, đóng vai trò tích cực trong
cải cách hành chính của tỉnh nói chung. Trong đó đáng kể là
những tiến bộ về tinh thần, thái độ phục vụ nhân dân, các thủ tục
hành chính, đặc biệt thực thi nhiệm vụ đã dần dần dựa trên cơ sở
pháp luật. Tình trạng chủ quan tuỳ tiện cửa quyền đã giảm. Đội
ngũ cán bộ xã ở tỉnh Thanh Hóa đã được nâng cao một bước rõ
rệt về nhận thức, trình độ học vấn, chuyên môn nghiệp vụ và
năng lực quản lý. Cán bộ chính quyền xã điều hành công việc
nhanh nhạy, có hiệu quả hơn trước; làm việc nhiệt tình, tận tụy,
có ý thức trách nhiệm với công việc được giao. Tuy được nâng
cao một bước rõ rệt về nhận thức và trình độ, nhưng năng lực và
nghiệp vụ của đội ngũ cán bộ chính quyền xã còn có mặt chưa
đáp ứng được yêu cầu của cơ chế mới, yêu cầu của cải cách hành
chính, yêu cầu của sự phát triển toàn tỉnh và đất nước. Do đó còn
nhiều lúng túng và sơ hở trong quản lý, nhất là quản lý nhà nước.
Trên các lĩnh vực kinh tế - xã hội vẫn còn không ít cán bộ chính
quyền xử lý giải quyết công việc theo ý muốn chủ quan, còn tâm
lý nể nang. Cũng còn có những cán bộ mắc sai phạm trong công
tác quản lý phải chịu kỷ luật.
Từ những lý do trên tôi quyết định lựa chọn đề tài
“Chính quyền địa phương trong hệ thống chính trị cơ sở từ

4



quốc gia trên thế giới, từ kết quả nghiên cứu này, nhóm nghiên
cứu đã đề xuất mô hình tự quản của chính quyền xã ở nước ta
hiện nay.
Thứ hai, sách chuyên khảo:
Giáo sư Hoàng Chí Bảo (Chủ biên), Hệ thống chính trị ở
cơ sở nông thôn nước ta hiện nay, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà
Nội, 2004. Ở đây các tác giả đã đề cập đến việc thay đổi cơ cấu
HĐND, UBND.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Hoàng Công, Hệ thống chính trị
cơ sở - Đặc điểm, xu hướng và giải pháp, Nxb Chính trị Quốc
gia, Hà Nội, 2002. Trong cuốn sách tác giả bàn về hệ thống
chính trị ở cơ sở, trong đó có đặt ra yêu cầu phải hoàn thiện
HĐND, UBND cấp xã cho phù hợp với quá trình xây dựng nhà
nước pháp quyền và việc thi hành quyền làm chủ của nhân dân.
Thạc sĩ Dương Bạch Long (2011), “Chính quyền cấp xã
và việc tổ chức điều hành hoạt động của UBND cấp xã”, Nxb
Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Tác giả trình bày khái niệm chính
quyền cấp xã, đặc điểm của chính quyền cấp xã, cách thức tổ
chức và điều hành của UBND cấp xã đối với cách lĩnh vực của
đời sống xã hội trên địa bàn xã theo Luật Tổ chức HĐND và
UBND năm 2003.
Thứ ba, luận án, luận văn:
Luận án “Hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động
của chính quyền cấp xã ở Việt Nam hiện nay” của tác giả Đàm
Bích Hiên được công bố năm 2008. Trong luận văn, tác giả đã
nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của pháp luật về tổ chức và
hoạt động của chính quyền cấp xã từ đó đề xuất giải pháp hoàn
6



Thạc sỹ Nguyễn Quốc Tuấn (2004), “Một số giải pháp
nâng cao hiệu quả hoạt động của HĐND và UBND các cấp”, Tạp
chí Tổ chức nhà nước, số 4/2004. Tác giả phân tích những kết
quả đạt được và hạn chế của HĐND và UBND các cấp, đề xuất
các nhóm giải pháp để nâng cao hiệu quả thực hiện chức năng,
nhiệm vụ của HĐND và UBND các cấp.
Các công trình nghiên cứu trên chủ yếu nghiên cứu và tổ
chức, hoạt động của HĐND và UBND các cấp và đặc biệt là ở
cấp cơ sở và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý của
HĐND và UBND. Tuy nhiên, dưới góc độ tiếp cận về tổ chức và
hoạt động của chính quyền địa phương trong hệ thống chính trị
cơ sở, nhất là nghiên cứu ở tỉnh Thanh Hóa hiện nay thì chưa có
công trình nghiên cứu.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Dựa trên cơ sở lý luận và thực tiễn khảo sát thực trạng
hoạt động của chính quyền xã ở tỉnh Thanh Hóa, luận văn là đề
xuất các giải pháp nhằm đổi mới tổ chức và hoạt động của chính
quyền xã ở tỉnh Thanh Hóa hiện nay.
Để thực hiện mục tiêu nghiên cứu trên, luận văn có
những nhiệm vụ nghiên cứu sau:
Thứ nhất, hệ thống và phân tích cơ sở lý luận về chính
quyền địa phương, chính quyền xã trong hệ thống chính trị cơ sở;
Thứ hai, phân tích, đánh giá thực trạng tổ chức và hoạt
động của chính quyền địa phương trong hệ thống chính trị cơ sở
hiện nay, từ thực tế khảo sát ở tỉnh Thanh Hóa;

8





Thứ hai, luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu chủ
đạo gồm có: Logic - lịch sử, phân tích - tổng hợp và quy nạp diễn dịch; Ngoài ra, sử dụng phương pháp thống kê, so sánh.
Thứ ba, phương pháp thu thập và xử lý thông tin: luận
văn sử dụng phương pháp nghiên cứu tài liệu.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
- Thông qua việc phân tích, đánh giá thực trạng tổ chức
và hoạt động của HĐND, UBND xã (từ thực tế tỉnh Thanh Hóa)
tác giả đề xuất những giải pháp nhằm đổi mới tổ chức và hoạt
động của HĐND, UBND xã, đáp ứng yêu cầu hoàn thiện hệ
thống chính trị cơ sở ở nước ta hiện nay.
- Luận văn sẽ góp phần nhận thức sâu hơn về chính
quyền địa phương cơ sở, đặc biệt là chính quyền xã.
- Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo việc
nghiên cứu, giảng dạy về nhà nước, pháp luật, về quyền lực nhà
nước và các cơ quan quyền lực nhà nước, về hệ thống chính trị
cơ sở ở các trường đào tạo cán bộ, công chức của Đảng và Nhà
nước.
7. Cơ cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham
khảo và phụ lục, luận văn được kết cấu thành 3 chương, 9 tiết
Chương 1: Cơ sở lý luận về chính quyền địa phương trong hệ
thống chính trị cơ sở
Chương 2: Tổ chức và hoạt động của chính quyền xã trong hệ
thống chính trị cấp cơ sở ở tỉnh Thanh Hóa hiện nay

10



được tổ chức và hoạt động theo những nguyên tắc xác định, gắn
bó hữu cơ, thống nhất với nhau về mục đích, chức năng, nhiệm
vụ nhằm thực hiện sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà
nước và phát huy quyền làm chủ của nhân dân cấp cơ sở.
Hệ thống chính trị cấp cơ sở có những đặc trưng riêng
Thứ nhất, hệ thống chính trị cấp cơ sở là cấp thấp nhất
trong hệ thống chính trị nước ta hiện nay.
Thứ hai, hệ thống chính trị cấp ở cơ sở có bộ máy đơn
giản nhất và cán bộ biên chế được hưởng sinh hoạt phí thấp
nhất.
Thứ ba, hệ thống chính trị cấp cơ sở là cấp có đội ngũ
cán bộ biến động nhất, ít chuyên nghiệp nhất, trình độ học vấn
và văn hóa, trình độ lý luận và chuyên môn thấp nhất.
Thứ tư, hệ thống chính trị cấp cơ sở là cấp trực tiếp nhất
chịu sự chi phối của Nhân dân.
Thứ năm, hệ thống chính trị cấp cơ sở là cấp mà quan hệ
dòng họ, văn hóa làng cấp xã, quan hệ dân tộc, tôn giáo tác
động mạnh nhất.
1.1.2. Khái niệm chính quyền địa phương
Căn cứ vào Hiến pháp Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa
Việt Nam 2013 có thể hiểu khái niệm chính quyền địa phương
như sau:
Chính quyền địa phương ở nước ta là một bộ phận hợp
thành chính quyền nhà nước thống nhất của Nhân dân, bao gồm
cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương do Nhân dân địa
phương trực tiếp bầu ra là Hội đồng nhân dân và cơ quan hành
chính nhà nước ở địa phương do cơ quan quyền lực nhà nước
12



Hội đồng nhân dân quyết định những chủ trương, biện
pháp quan trọng để phát huy tiềm năng của địa phương, xây
dựng và phát triển địa phương về kinh tế - xã hội, củng cố quốc
phòng, an ninh, không ngừng cải thiện đời sống vật chất và tinh
thần của nhân dân địa phương, làm tròn nghĩa vụ của địa phương
đối với cả nước.
Hội đồng nhân dân thực hiện quyền giám sát đối với hoạt
động của Thường trực Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân.
Nhiệm vụ quyền hạn của UBND:
Là cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, thực hiện
quản lý nhà nước theo các quy định của pháp luật.
1.2.3. Vai trò của chính quyền xã trong hệ thống chính
trị cấp cơ sở
Chính quyền xã là cấp trực tiếp thực hiện nhiệm vụ quản lý
hành chính nhà nước trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế - xã hội,
an ninh quốc phòng cơ sở, là cấu nối trực tiếp giữa nhà nước và
nhân dân, xử lý trực tiếp, kịp thời những yêu cầu hằng ngày của
nhân dân trên địa bàn xã.
Chính quyền xã là chính quyền được tổ chức ra nhằm bảo
đảm, bảo vệ và phục vụ quyền, lợi ích hợp pháp của nhân dân,
nhân dân là đối tượng cơ bản để chính quyền phục vụ. Dưới góc
độ vai trò của nhà nước, nhân dân chính là chủ thể của quyền lực
nhà nước.
Xã với tư cách là cấp cơ sở nhìn từ dưới lên thì nó là nền
tảng của nhà nước và xã hội.
Cấp cơ sở còn là nơi chứng thực đường lối, chính sách,
luật pháp của Đảng và Nhà nước đi vào cuộc sống và được triển
14



nêu được các yếu tố ảnh hưởng tới hoạt động của chính quyền xã
trong hệ thống chính trị cấp cơ sở. Từ đó ta có thể hiểuChính
quyền địa phương gồm có ba cấp: chính quyền cấp tỉnh, chính
quyền cấp huyện và chính quyền cấp xã. Chính quyền cấp xã
gồm có ba loại: xã, phường, thị trấn. Chính quyền xã gồm có:
Hội đồng nhân dân xã và Ủy ban nhân dân xã. HĐND xã là cơ
quan đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân
dân ở xã, do nhân dân cấp bầu ra, chịu trách nhiệm trước nhân
dân xã và cơ quan nhà nước cấp trên. UBND xã do HĐND xã
bầu ra, là cơ quan chấp hành của HĐND, là cơ quan hành chính
nhà nước ở địa phương, chịu trách nhiệm trước HĐND xã và cơ
quan nhà nước cấp trên.

16


Chương 2
TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CHÍNH QUYỀN
XÃ TRONG HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CẤP CƠ SỞ Ở TỈNH
THANH HÓA HIỆN NAY
2.1. Khái quát về các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức và
hoạt động của chính quyền xã ở Thanh Hóa
2.1.1. Điều kiện tự nhiên
Thanh Hoá là tỉnh nằm ở cực Bắc vùng Duyên hải Bắc
Trung bộ, cách Thủ đô Hà Nội 153km về phía Bắc, về phía Nam
cách Thành phố Vinh tỉnh Nghệ An 138 km, cách thành phố Hồ
Chí Minh 1.560km. Thanh Hoá Nằm ở vị trí từ 19,18 o đến 20,40o
vĩ độ Bắc; 104,22 o đến 106,40 o kinh độ Đông.
Thanh Hoá có địa hình khá phức tạp, bị chia cắt nhiều và
nghiêng theo hướng Tây Bắc - Đông Nam. Địa hình Thanh Hoá

2.3. Thực trạng về hoạt động của chính quyền xã
trong hệ thống chính trị cấp cơ sở của tỉnh Thanh Hóa
Thực trạng hoạt động của chính quyền xã trên các nội
dung về thực hiện chức năng nhiệm vụ của chính quyền xã.
2.4. Đánh giá thực trạng và kết quả đạt được trong tổ
chức và hoạt động của chính quyền xã
Kết quả đạt được, hạn chế yếu kém trên các nội dung về
cán bộ và thcujw hiện chức năng nhiệm vụ của chính quyền xã.
Nguyên nhân của thực trạng đó, có 7 nguyên nhân chính.
Kết luận chương 2
Thông qua những vấn đề ở trên ta có thể hiểu rõ được tổ
chức và hoạt động của chính quyền xã trong hệ thống chính trị
18


cấp cơ sở ở tỉnh Thanh Hóa hiện nay, từ đó đánh giá thực trạng
và kết quả đạt được trong tổ chức và hoạt động của chính quyền
xã. Từ đó có thể thấy rằng tổ chức và hoạt động của chính quyền
xã đã chấp hành tốt các chủ trương đường lối chính sách của
Đảng và nhà nước tuy nhiên vẫn còn nhiều hạn chế đặc biệt
trong khâu quản lý và tổ chức vẫn còn có những cán bộ ở chính
quyền xã mắc sai phạm, phải chịu sự kỷ luật thậm chí còn có cán
bộ bị truy tố trách nhiệm hình sự do mắc sai phạm.
Chương 3
PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM
ĐỔI MỚI TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CHÍNH
QUYỀN XÃ TRONG HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CƠ SỞ Ở
TỈNH THANH HÓA HIỆN NAY
3.1. Phương hướng đổi mới tổ chức và hoạt động của
chính quyền địa phương trong hệ thống chính trị cơ sở ở tỉnh

biểu HĐND và UBND thật xứng đáng với sự ủy quyền của nhân
dân. Cần nhận thức rõ đại biểu của dân là đại biểu cho hành
động, cho tính chủ động, sáng kiến, cho văn hóa, kinh nghiệm,
có đạo đức
3.2.2. Giải pháp về đổi mới tổ chức và hoạt động HĐND
xã
3.2.2.1. Giải pháp về đổi mới tổ chức của HĐND xã
Thứ nhất, giải pháp đổi mới về số lượng đại biểu HĐND
xã
Thứ hai, giải pháp về tổ chức các ban chuyên môn thuộc
HĐND xã
3.2.2.2. Giải pháp về đổi mới hoạt động của HĐND xã
20


Thứ nhất, giải pháp đổi mới hoạt động Thường trực
HĐND
Thứ hai, giải pháp đổi mới hoạt động của đại biểu HĐND
xã
3.2.3. Giải pháp về đổi mới tổ chức và hoạt động của
UBND xã
Xây dựng chính quyền cấp ở cơ sở theo hướng hình
thành bộ máy thực thi pháp luật của Nhà nước và những quyết
định của UBND cấp trên tại cơ sở. Chính quyền xã với năng lực
hiện tại không thể là cơ quan làm chính sách, cho dù chính sách
trong phạm vi của xã. Vì vậy, chỉ cần tổ chức UBND ở xã, đồng
thời đổi thành ủy ban hành chính để đúng với bản chất quyền lực
hành pháp.
3.2.3.1. Giải pháp về tổ chức của UBND xã
3.2.3.2. Giải pháp về đổi mới hoạt động của UBND xã

động quản lý nhà nước ở cơ sở
Thứ hai, tăng cường sự tham gia của tổ chức chính trị xã hội vào quản lý nhà nước ở cơ sở.

22


KẾT LUẬN
Chính quyền xã là trung tâm của hệ thống chính trị cấp
cơ sở, đóng vai trò quan trọng trong công tác quản lý của nhà
nước ở cấp cơ sở và là cấp trực tiếp thực hiện nhiệm vụ quản lý
hành chính nhà nước trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế - xã hội,
an ninh quốc phòng cơ sở, là cấu nối trực tiếp giữa nhà nước và
nhân dân, xử lý trực tiếp, kịp thời những yêu cầu hằng ngày của
nhân dân trên địa bàn xã.
Trước vị trí quan trọng như vậy trong hệ thống chính trị
cấp cơ sở, Thanh Hóa là tỉnh có số lượng xã nhiều, dân số đông
với nghề nông nghiệp, lâm nghiệp là chủ đạo,tuy nhiên chính
quyền xã ở Thanh Hóa đã đã thực hiện tốt đường lối, chính sách
của Đảng và Nhà nước, trong những năm gần đây, bộ máy chính
quyền cấp cơ sở ở Thanh Hóa liên tục được đổi mới theo đường
lối chính sách của Đảng và Nhà nước, tổ chức lại nhiều lần cho
phù hợp với sự thay đổi của Hiến pháp, Luật tổ chức HĐND và
UBND và các văn bản pháp luật khác của Nhà nước, đội ngũ cán
bộ chính quyền địa phương ở cơ sở đã có những chuyển biến kịp
thời, bước đầu đáp ứng được yêu cầu của quá trình đổi mới;
trong thực thi nhiệm vụ đã năng động sáng tạo hơn; tư tưởng bao
cấp, tác phong thụ động từng bước được khắc phục, từ đó tạo ra
sức làm việc mới, đóng vai trò tích cực trong cải cách hành chính
của tỉnh nói chung. Trong đó đáng kể là những tiến bộ về tinh
thần, thái độ phục vụ nhân dân, các thủ tục hành chính, đặc biệt